_ De signo Jovis Milichii ejusque origine — Cleobi et Bitone — templo
Jovis Nemei et Fortunæ — Choriæ Mænadis sepulcro — Horarum templo —
Polynicis et septem ad Thebas ducum aliorumque signis — templo Jovis
Servatoris et templo Cephisi — theatro ac signis in eo — templo
Veneris ac Telesillæ signo — Telesillæ fortibus factis. _
Si omiseris Creugæ pugilis effigiem, et tropæum de Corinthiis erectum,
simulacrum conspicitur Jovis Milichii, e candido marmore, Polycleti
opus. Dedicatum vero ob hujusmodi causam audivi. Lacedæmonii, suscepto
semel contra Argivos bello, nullum belligerandi finem fecerunt,
priusquam utrosque Philippus Amyntæ filius definitis jam tum ab initio
agrorum terminis circumscripsit. Nam superioribus temporibus Lacedæmonii
de iis, quæ extra Peloponnesum essent, nihil laborantes, de Argivorum
semper aliquid finibus carpebant, aut Argivi, si quando Lacedæmonii ad
bellum extra fines gerendum se convertissent, tali tempore et ipsi
Lacedæmonios urgebant. (2) Quare vehementer exacerbatis utrinque animis,
Argivi sibi statuerunt lectissimorum mille hominum præsidium alendum,
quibus dux præfectus Bryas Argivus. Is et alia insolenter multa in
populum fecit, et virgini cuidam, dum ad virum duceretur, iis ipsis, qui
ducebant, ereptæ vitium obtulit. At illa eadem nocte Bryantem somno
oppressum oculis orbavit: deprehensa, ubi illuxit, supplex ad populum
confugit. Enimvero populus eam non dedere ad supplicium deposcentibus
mille viris: quare ad pugnam re utrinque deducta, victor populus in
persequendis hostibus iræ indulgens, nullum supplicii genus prætermisit.
Interjecto dein tempore et alia expiandi civilis sanguinis causa facta
sunt, et Milichii (_quasi Placantis_) Jovis signum dedicatum. (3) Prope
sunt in marmore sculpti Cleobis et Biton, qui impositam plaustro matrem
ipsimet in Junonis templum trahunt. Eorum e regione Nemei Jovis ædes
est: in qua simulacrum dei recto statu ex ære, Lysippi opus. Hinc ad
dexteram progressis ostendit se Phoronei sepulcrum. Phoroneo quidem
nostra etiamnum ætate parentant. Supra Nemei Jovis Fortunæ fanum est
perantiquum, si quidem inventas a se tesseras Palamedes in eo dedicavit.
(4) Proximum monumentum Choriæ Mænadis appellant. Bacchi enim castra et
alias feminas, et hanc secutam, quum ille Argos exercitum duceret,
memorant: at Perseum, dum victoria potiretur, ex illis feminis plurimas
occidisse: ac ceteris commune monumentum, huic vero, quod dignitate
anteibat, suum est separatim positum. Non longe hinc Horarum est ædes.
(5) Illinc rediens positas videas statuas Polynicis Œdipodis filii, et
eorum omnium ducum, qui cum illo sub Thebarum muris in acie pugnantes
ceciderunt. Eos in septem duntaxat numerum redegit Æschylus, quum plures
tamen e primariis viris Argivorum, et ex Messene, nonnulli etiam ex
Arcadia, in ejus belli societatem venissent. Prope hos septem (nam et
Argivi eum numerum, quem in suo carmine Æschylus expressit, sequuntur)
statuæ positæ sunt eorum qui Thebas cepere, Ægialeus Adrasti filius,
Promachus Parthenopæi, Talai nepos; Polydorus Hippomedontis, et
Thersander; Amphiarai præterea liberi, Alcmæon et Amphilochus: Diomedes
ad hos, et Sthenelus: quin et Euryalus Mecistei, et Polynicis filii
Adrastus et Timeas. (6) A statuis hisce non longe ostenditur Danai
monumentum, et cenotaphium eorum Argivorum, qui aut ad Ilium cecidere,
aut jam reduces morte oppressi sunt. Est ibidem Servatoris Jovis ædes.
Quam ubi præterieris, domus est ubi Argivorum matronæ Adonin lugent. Ad
dexteram viæ templum Cephiso flumini dicatum est. Ejus fluminis aquam
non semel a Neptuno exhaustam fuisse dicunt, quum tamen eo ipso in loco,
ubi templum est, pro comperto habeant sub terram fluere. (7) Juxta
Cephisi templum Medusæ e marmore caput. Cyclopum hoc etiam opus esse
dictitant. Vicum, qui a tergo est, Criterium (_Judicium_) in hoc usque
tempus nominant, quod in eo de Hypermnestra a Danao judicium factum
memoriæ proditum sit. Ab hoc non longe theatrum est. In eo et alia digna
sunt quæ spectentur, et vir virum cædens, Othryadam Spartanum Perilaus
Argivus Alcenoris filius. Et is quidem Perilaus jam ante de lucta victor
in Nemeis renunciatus fuerat. (8) Supra theatrum Veneris fanum: ante
cellam aut signum deæ in columna ficta est Telesilla, quæ cantica fecit.
Ad pedes ejus carminum illorum volumina jacent: ipsa galeam aspicit,
quam capiti jam impositura manu tenet. Fuit Telesilla hæc et aliis de
causis inter feminas illustris, et honorem ampliorem etiam ex poetica
meruit. Quo tempore Argivi majore, quam dicendo explicari possit, clade
a Cleomene Anaxandridæ filio et Lacedæmoniis afflicti sunt, aliis in
prœlio cæsis, iis, qui supplices in Argi lucum confugerant, pessumdatis
et ipsis, quum primum de pacto convento exiissent, deinde, ubi
circumventos se senserunt, una cum luco concremati sint reliqui: ita
Cleomenes, consumta Argivorum militari ætate et robore, ad Argos
oppugnandum confestim Lacedæmoniorum copias duxit. (9) Ibi Telesilla, ad
murorum præsidia servitiis et iis omnibus, qui per ætatem arma ferre non
possent, amandatis, e domibus et templis armis, quæ reliqua fortuna
belli fecerat, refixis, omnes, quæ integra ætate erant, feminas armavit,
et ibi eas collocavit, qua hostes accessuros esse exploratum habebat.
Quum * (_prope?_) essent Lacedæmonii, mulieres, bellico clamore minime
exterritæ, fortiter et præsenti animo pugnantes, hostium impressionem
sustinuerunt. At Lacedæmonii quum cogitare cœpissent, si feminas
perdidissent, invidiosam fore eam victoriam; sin victi essent, se
turpissime discessuros, mulieribus concesserunt. (10) Atque hoc quidem
facinus multo ante Delphici oraculi vox prædixit, quam Herodotus vel
aliter vel hoc, quo ego, modo intellectum memoriæ mandavit:
Namque animosa viros quum vincet femina et omnem
auferet Argolicæ pubi Mavortis honorem,
Argivûm multæ lacerabunt unguibus ora.
Hæc igitur de præclaro feminarum facinore oraculi verba erant.