_ De Pyrrhi expeditione contra Antigonum, et duce Cleonymo contra
Spartanos — de Pyrrhi morte — de simili vitæ Æacidarum exitu. _
At enim victus navali prœlio, cum iis, quæ a clade superfuerant, navibus
Tarentum se recepit: ubi rebus suis vehementer attritis, de fuga, quum
sibi per Romanos sine pugna discedere minime liciturum speraret, tale
cepit consilium. Quum e Sicilia reversus cladem accepisset, legatos cum
literis ad Asiæ reges, et ad ipsum Antigonum dimisit, ab aliis pecuniam,
ab aliis auxilia, ab Antigono veru utrumque exposcens. Quum legati
revesi literas ei reddidissent, Epirotarum et Tarentinorum principes in
concionem vocat: ibi quas acceperat literas non recitavit, sed propediem
affutura auxilia affirmavit. Quum percrebuisset igitur fama in Romanorum
etiam exercitu, et e Macedonia et ex Asia magna Pyrrho auxilia
adventare, nihil illi novi moliri ausi sunt. Pyrrhus vero ea, quæ
consuta est, nocte ad montes, quæ Ceraunia vocant, classe transvectus
est. (2) Mox ab Italica clade quum paululum conquiesset, milite
confirmato, Antigono statim bellum indixit, quum et alia ei crimini
daret, et illud maxime, quod suam, dum in Italia cum exercitu esset,
nullis missis auxiliis, spem frustratus esset: atque Antigoni quidem
quum proprias copias, tum Gallorum mercenarias, fudit fugavitque, et ad
maritimas usque urbes persecutus est. Ex ea victoria superiorem
Macedoniam et Thessaliam in ditionem suam redegit. Prœlii certe
magnitudinem et Pyrrhi victoriam, quanta fuerit, declarant Gallorum
scuta in Itoniæ Palladis templo, quod inter Pheras et Larisam est,
dicata, cum epigrammate hujusmodi:
(3) Hos tibi Gallorum clypeos rex donat, Itoni,
Pyrrhus ab audaci rapta tropæa acie,
viribus Antigoni fractis. Haud res ea mira:
pugnaces et nunc et prius Æacidæ.
Hæc quidem illic. In Dodonæi autem Jovis templo ipsorum Macedonum scuta
suspendit, cum inscriptione tali:
Ditibus hæc Asiæ terris opibusque potita,
jam premere audebant Hellada servitio;
sacra Jovi templo pendent quæ affixa columnis,
erepta Emathiis scuta cruenta viris.
(4) At enim quum parum abesset quin totam Pyrrhus Macedoniam subigeret,
etsi unus erat omnium ad præsentes occasiones arripiendas paratissimus,
Cleonymus tamen eum a Macedonia in Peloponnesum avocavit. Patria quidem
Spartanus fuit Cleonymus; cum exercitu tamen in Lacedæmoniorum fines
hostiliter invasit. Ejus rei causam, quum Cleonymi genus percensuero,
exponam. Pausanias, qui Græcis ad Platæam dux fuit, Plistoanactem filium
reliquit. Hic alterum Pausaniam genuit: cujus Cleombrotus filius fuit,
is qui in Leuctrica pugna dimicans adversus Thebanorum ducem Epaminondam
occubuit. Huic duo fuere filii, Agesipolis et Cleomenes. Mortuo autem
sine liberis fratre, Cleomenes regnum obtinuit: (5) qui Acrotatum
majorem, et Cleonymum natu minorem genuit. Quum autem Acrotatus prius,
nec multo post Cleomenes diem suum obissent, inter Areum Acrotati filium
et Cleonymum de regno orta est contentio. * quocumque demum modo sibi
Cleonymus vindicaturus, Pyrrhum in patrios fines induxit. Lacedæmonii
quidem ante Leuctricam cladem nullum unquam belli adversum casum experti
fuerant, eoque se nunquam pedestri pugna victos gloriabantur. Nam
Leonidæ, parta fere victoria, quo minus Persas ad internecionem deleret,
fatigati longa pugna militis robur defuisse asserebant: et quæ
Athenienses Demosthene duce ad Sphacteriam insulam gessissent, belli
potius furtum quoddam, quam victoriam fuisse. (6) Prima illis illata est
in Bœotiis clades: alteram, qua majorem in modum opes eorum afflictæ
sunt, ab Antipatro et Macedonibus acceperunt. Jam tertiam eorum finibus
calamitatem intulit insperantibus a Demetrio concitatum bellum. Quum
vero jam quarto Pyrrhum cum infesto exercitu fines ingressum viderent,
obviam illi, assumtis in societatem Argivis et Messeniis, venere. Quos
quum Pyrrhus prœlio vicisset, parum omnino abfuit quin eodem impetu
urbem caperet: sed quum agrum populationibus infestum reddidisset,
prædamque inde magnam egisset, paululum temporis requieti dedit. Interea
Lacedæmonii ad sustinendam oppugnationem se confirmabant, quum Sparta
jam ante, Demetrio oppugnante, præaltis fossis et validissimis quibusque
operibus munita esset: quaque facilior aditu erat, propugnacula etiam
excitata erant. (7) Dum hæc aguntur, Pyrrho Spartano bello occupato,
Antigonus, quum Macedonum urbes præsidiis et munitionibus firmasset, in
Peloponnesum copias duxit, quippe qui sciret, Pyrrhum Lacedæmone et
Peloponnesi parte subacta in Epirum non statim rediturum, sed in
Macedoniam ad persequendum ibi bellum esse reversurum. Quum autem ex
Argis in Laconicum agrum Antigonus exercitum esset immissurus, ipse
Pyrrhus ad Argos jam accesserat. Ibi inito prœlio victor Pyrrhus
fugientes in urbem persecutus est. Ubi, quum ejus exercitus, ut fere
fieri solet, in diversa abisset, (8) repugnantibusque acriter hostibus
pro templis, ædibus, angiportis, aliisque urbis locis, Pyrrhus a suis
relictus est et in capite vulnus accepit. Ferunt eum tegulæ ictu, a
muliere dejectæ, interiisse. Argivi vero non mulierem illam, sed Cererem
assumta mulieris forma fuisse, affirmant. Et hæc quidem illi de Pyrrhi
morte: quod et Lyceas prodidit, qui carminibus epicis indigenarum res
conscripsit. Est præterea Argis, quo loco Pyrrhus cecidit, ex oraculo
Cereri erectum fanum: et in eo Pyrrhus ipse sepultus est. (9) Illud vero
maxime mihi mirandum videri solet, (_tres?_) ex Æacidarum gente et
nomine divinitus oblata nece occubuisse: Achillem siquidem Homerus
memoriæ prodidit ab Alexandro Priami filio et Apolline interfectum;
Pyrrhus vero, ejus filius, Pythiæ jussu Delphis occisus est; huic
denique Æacidæ filio, quale et Argivi dicunt et Lyceas cecinit, mortis
genus obtigit. De ejus tamen cæde non satis congruunt quæ scripsit
Hieronymus Cardianus: quem scilicet cum rege viventem in ejus gratiam
scribere maxime fuit necesse. Nam si Philistus venia dignus habetur, qui
quum Syracusas se restitutum iri speraret, multa Dionysii flagitia
dissimulavit, Hieronymo certe multa ad Antigoni gratiam scribenti venia
danda. Et huc quidem Epirotarum potentia evasit.