cessaverant: sed Bœoti perdiu cum Atheniensibus dimicarunt. Nam
Thebanorum, qui cum Medis faciebant, singulare studium adhibuere,
fortiter pugnantes, minimeque ultro cedentes; ita ut eorum trecenti,
primarii viri fortissimique, ibi ab Atheniensibus sint interfecti. (2)
Ut vero hi quoque terga vertere coacti sunt, Thebas se receperunt, non
quidem ita ut Persæ (_incondita fuga_). Atque reliqua turba sociorum,
nulla re gesta, ac ne pugna quidem cum ullo ex hostibus conserta, in
fugam se proripuerunt.
LXVIII. Atque hinc adparet, barbarorum res universas ex Persis
pependisse; quandoquidem et hi tunc, priusquam cum hoste essent
congressi, simulatque Persas videre fugientes, et ipsi fugam
capessiverunt. (2) Itaque omnes se fugæ mandarunt, præter equitatum,
quum reliquum, tum Bœoticum. Atque fugientibus magno etiam usui
equitatus fuit, semper proxime ab hostibus obequitans, et suos
fugientes a Græcis sejungens.
LXIX. Dum ita victores Græci fugientes barbaros persequuntur
occiduntque, interim reliquis Græcis, qui circa Junonis templum
consederant, et prælio non interfuerant, nunciatur pugnam esse
pugnatam, vicisseque Pausaniam cum suis. (2) Quo audito, nullo ordine
Corinthii superiore via, quæ per montis radices et per clivos fert,
recta versus Cereris templum contenderunt; Megarenses vero et Phliasii
per planitiem molliori via. (3) Ubi vero prope hostem Megarenses et
Phliasii fuere, e longinquo eos conspicati equites Thebani, videntesque
nullo ordine properantes, equos in illos adegerunt, Asopodoro duce,
Timandri filio. In quos invecti, sexcentos eorum straverunt;
reliquosque persecuti, in Cithæronem præcipites compulerunt. Isti
igitur ignobili morte perierunt.
LXX. Persæ autem et reliqua turba, postquam intra ligneum murum
pervenerunt, adscendere in turres maturarunt, priusquam Lacedæmonii
adessent: eisque conscensis, quam optime poterant ad defendendum murum
sese compararunt: et, ubi advenerunt Lacedæmonii, valide admodum
propugnarunt. (2) Nam priusquam Athenienses accessissent, repulerunt
Lacedæmonios, et multo eis erant superiores, quippe oppugnandarum
munitionum imperitis. Ut vero Athenienses advenere, tunc acris exstitit
et diuturna circa murum pugna. (3) Sed ad extremum virtute et
adsiduitate laboris conscenderunt murum Athenienses, eumque diruerunt:
et ea parte Græci intra munitionem irruerunt. Primi qui ingressi sunt,
Tegeatæ fuere: et hi sunt qui tentorium spoliarunt Mardonii, ex eoque
quum alia asportarunt, tum præsepe equorum, quod totum æneum erat et
spectatu dignum. (4) Ac præsepe hoc quidem Mardonii in templo Aleæ
Minervæ dedicarunt Tegeatæ; reliquam vero prædam omnem in eumdem locum
cum communi Græcorum præda contulerunt. (5) Barbari vero, ex quo murus
corruit, nullum amplius globum, quem hosti opponerent, fecerunt, neque
quisquam virtutis meminit; sed consternati erant, utpote multæ hominum
myriades in exiguum locum fuga compulsæ et conclusæ. (6) Et Græcis ita
facilis fuit cædes, ut ex triginta hominum myriadibus (demptis quattuor
myriadibus, cum quibus Artabazus profugit) ne ter mille quidem reliqui
essent. (7) Lacedæmoniorum vero, qui quidem ex ipsa Sparta fuere,
nonnisi unus et nonaginta in prælio ceciderant; ex Tegeatis vero
sedecim; ex Atheniensibus duo et quinquaginta.
LXXI. Virtutis nomine in Platæensi pugna eminuere, inter barbaros,
peditatus quidem Persarum, equitatus vero Sacarum: inter singulos viros
eminuisse dicitur Mardonii virtus. Inter Græcos, quamquam et Tegeatæ et
Athenienses fortiter pugnarunt, præ cæteris eminuit Lacedæmoniorum
virtus: (2) quod quidem nullo alio indicio confirmare possum (hi enim
cuncti vicerunt eos qui ipsis oppositi steterant), nisi quod
Lacedæmonii cum robustissima parte copiarum hostilium conflixerunt,
hosque superarunt. Inter singulos viros, ut mihi quidem videtur, præ
cæteris longe fortissime pugnavit Aristodemus, is qui, quum ex
trecentis unus a Thermopylis rediisset, ignominia notatus erat. (3)
Post hunc autem eminuere Posidonius et Philocyon, et Spartanus
Amompharetus. Quamquam, quum sermo haberetur quis illorum fortissimus
fuerit, præsentes Spartani statuerunt, Aristodemum manifeste mori
voluisse propter culpam qua tenebatur, eaque caussa furiosum, et
ordinem suum relinquentem, præclara facta edidisse; Posidonium vero,
quum non decrevisset mori, fortissime pugnasse, tantoque esse
præstantiorem illo. (4) At hoc fortasse illi ex invidia dixerint.
Cæterum hi omnes, quos nominavi, qui in hac pugna ceciderunt, publico
honore adfecti sunt, Aristodemo excepto: Aristodemus vero, eo quod ob
prædictam culpam mori decrevisset, non est honoratus.
LXXII. Hi igitur ex Lacedæmoniis Platæensi pugna maxime nobilitati
sunt. Nam Callicrates extra pugnam mortuus est, pulcerrimus Græcorum
qui in exercitu fuerunt, non modo Lacedæmoniorum, sed reliquorum etiam
Græcorum. Quo tempore sacra fecit Pausanias, sedens ille suo in ordine
sagitta vulneratus est in latere. (2) Ac tum quidem cæteri
capessiverunt pugnam: ipse vero ex acie elatus, ægerrime ferens mortem,
dixit Arimnesto, civi Platæensi, non se pœnitere quod pro Græcia
moriatur, sed quod manu non sit usus, neque ullum se dignum facinus
edidisset, quum id ipsum unice cupivisset.
LXXIII. Inter Athenienses nobilitatus est Sophanes, Eutychidis filius,
ex populo cui Decelea nomen. Cujus popularium Deceleensium olim factum
exstitit, ut ipsi Athenienses narrant, in omne ævum eis utile. (2) Nam,
quo tempore olim repetendæ Helenæ caussa Tyndaridæ cum numeroso
exercitu terram Atticam invaserunt, et, quum nescirent quem in locum
illa deportata esset, populos Atticæ sedibus suis expulerunt; tunc, ut
vulgo aiunt, Deceleenses, sive, ut alii dicunt, ipse Decelus,
indignatus iniquo Thesei facinore, simulque universæ metuens
Atheniensium terræ, totam rem illis aperuit, viamque quæ fert Aphidnas
monstravit: quas tum Titacus, Aphidnensis ipse, Tyndaridis prodidit.
(3) Quod ob factum Deceleensibus Spartani immunitatem vectigalium et
præcipuam _in conventibus publicis et in festorum solennibus_ sedem
indulserunt; quo privilegio illi etiam nunc fruuntur, ita quidem ut
etiam in eo bello, quod multis post hoc bellum annis inter
Peloponnesios et Athenienses gestum est, quum reliquam Atticam
Lacedæmonii vastarent, Decelea abstinuerint.
LXXIV. Ex hoc igitur Atticæ pago Sophanes fuit, qui tunc virtutis
præcipuam inter Athenienses laudem abstulit. Quo de viro duplex fama
fertur: altera, gestasse eum ferream ancoram, e loricæ cingulo ænea
catena religatam; eam illum ancoram, quoties propius hostes venisset,
in terram defigere solitum esse, ne hostes, impetum in illum facientes,
statione eum depellere possent; fuga autem facta hostium recipere
consuesse ancoram, et ita persequi hostem. (2) Hæc de hoc viro fama
fertur. Cui contradicentes alii aiunt, in ejusdem viri clypeo, quem
semper ille in gyrum agere consuesset, nec umquam quietum sinere, pro
insigni fuisse ancoram, nec gestasse illum ferream ancoram e lorica
religatam.
LXXV. Exstat ejusdem Sophanis aliud præclare factum, scilicet quum
Athenienses Æginam circumsederent, hic Eurybaten Argivum, virum
quinquertio nobilem, a se ad singulare certamen provocatum interfecit.
(2) Sed eidem Sophani insequente tempore accidit, ut, quum dux esset
Atheniensium cum Leagro Glauconis filio, apud Daton oppidum, ubi pro
auri metallis decertabatur, fortiter pugnans, ab Edonis interficeretur.
LXXVI. Postquam ita ad Platæas barbari prostrati sunt a Græcis, advenit
ad hos mulier transfuga: quæ ut perditos vidit Persas, Græcosque
victores, quum fuisset pellex Pharandatis Persæ, Teaspis filii, multo
ornata auro et ipsa et ejus famulæ, et veste pretiosissima quæ ad manus
erat, descendit de carpento et ad Lacedæmonios accessit in cædibus
adhuc occupatos. (2) Quumque omnia ibi administrantem videret
Pausaniam, cujus et nomen et patriam jam antea frequenti auditu
noverat, agnovit Pausaniam, et genua ejus complectens, his verbis eum
adlocuta est: (3) «Rex Spartæ, libera me supplicem captivitatis
servitute! Nam et hactenus me juvisti, quod hos homines perdidisti, qui
nec heroum nec deorum curam habent. Sum autem genere Coa, Hegetoridæ
filia, Antagoræ filii: quam vi ex Co raptam habuit Persa.» (4) Cui ille
respondit: «Confide, mulier, non modo ut supplex, sed et insuper si
verum est quod ais, filiam te esse Hegetoridæ Coi, qui maxime omnium
ista loca habitantium hospitii jure mecum conjunctus est.» (5) His
dictis, tunc illam præsentibus ephoris tradidit, deinde vero Æginam
misit, quo ipsa venire cupiverat.
LXXVII. Post hujus mulieris adventum mox adfuere Mantinenses, re
confecta. Qui ubi cognovere sero se venire post peractam pugnam,
vehementer indoluerunt, et mulctam se commeruisse ultro fatebantur. (2)
Ut vero audivere fugam corripuisse Medos qui cum Artabazo erant, hos
illi, dissuadentibus licet Lacedæmoniis, persecuti sunt usque in
Thessaliam. Postquam vero domum sunt reversi, duces suarum copiarum
exsilio multarunt. (2) Post Mantinenses Elei venerunt: et hi pariter
atque Mantinenses gravissime dolentes redierunt, pariterque atque illi,
postquam domum reversi sunt, duces suos in exsilium miserunt. Et hæc
quidem de Mantinensibus et Eleis hactenus.
LXXVIII. Fuit autem in exercitu Æginetarum ad Platæas Ægineta Lampon,
Pytheæ filius, primarius vir inter Æginetas: qui Pausaniam adiit, rem
improbissimam ei suasurus. Ad quem quum accessisset, magno studio hæc
verba fecit: «(2) Fili Cleombroti, exsecutus es facinus ita magnum et
præclarum, ut hominis superare naturam videatur: tibique hoc dedit
deus, ut liberata Græcia omnium quos novimus Græcorum longe maximam
gloriam sis consecutus. At tu nunc etiam quod superest perfice; quo
famam consequaris majorem etiam, et barbarorum quisque posthac caveat
ne res nefarias adversus Græcos suscipiat. (3) Postquam Leonidas ad
Thermopylas occubuit, Mardonius et Xerxes caput ejus præciderunt, et e
palo erexerunt. Huic si tu paria reddideris, primum Spartani, tum vero
etiam Græci omnes te collaudabunt. Quippe Mardonium si e palo erexeris,
patruum tuum ultus fueris Leonidam.» Hæc ille dixit, putans se
gratificaturum Pausaniæ.
LXXIX. Cui his verbis rex respondit: «Hospes Ægineta, tuam et
benevolentiam et prospicientiam laudo: at a recto animi sensu plurimum
abes. Nam postquam me et patriam factumque meum in cœlum usque
extulisti, in nihilum me projecisti, dum hortaris ut mortuo insultem,
et me ais, id si fecero, melius auditurum. (2) Barbaros hoc facere
decet, non Græcos: atque illos hoc nomine odimus. Ego quidem, quod ad
hoc attinet, nec Æginetis velim placere, nec quibuscumque talia
placent: sufficitque mihi, Lacedæmoniis placere, sancte agentem,
sancteque loquentem. (3) Leonidas vero, quem tu me jubes ulcisci, puto
magnifice esse parentatum: nam innumerabilium horum cæde ultionem et
ipse obtinuit et cæteri qui ad Thermopylas occubuerunt. Omnino vero,
talia propositurus aut suasurus, noli porro meum in conspectum venire:
et gratias habe, quod incolumis abeas!» His auditis, ille discessit.
LXXX. Jam Pausanis, proposito per præconem edicto, ne quis de præda
quidquam tangeret, Helotas jussit pretiosa colligere. (2) Et illi,
castra obeuntes, tentoria invenerunt auro argentoque repleta, lectosque
auro et argento obductos, et crateres aureos, et phialas, aliaque
pocula: (3) plaustrisque impositos invenerunt saccos, in quibus lebetes
erant aurei et argentei: denique stratis cadaveribus armillas
detraxerunt, et torques, et acinaces, qui item aurei erant: vestis enim
variegatæ ne ratio quidem ulla habebatur. (4) Ibi tunc multa furto
subtrahentes Helotæ vendiderunt Æginetis: multa vero etiam
repræsentabant, quæcumque abscondere non potuerant. Atque hinc initium
cepere ingentes Æginetarum divitiæ: quippe qui aurum quasi æs esset, ab
Helotis emerunt.
LXXXI. Pecuniis reliquisque rebus pretiosis in unum collatis, decimam
exemerunt Delphico deo; ex qua aureus ille tripus dedicatus est, qui
tricipiti serpenti æneo insistit proxime aram; item Olympico deo
decimam exemerunt, ex qua Jovis ænea statua decem cubitorum dedicata
est; denique Isthmio deo, unde confecta est Neptuni ænea statua septem
cubitorum. (2) Hæc postquam exemere, reliqua inter se distribuerunt,
pellices Persarum, et aurum, et argentum, et alias res pretiosas, et
jumenta: acceperuntque quique pro suo merito. Quænam vero præcipua data
sint eis quorum præ cæteris virtus eminuit ad Platæas, a nemine
memoratum reperio: puto autem equidem, his præcipua quædam data esse.
Pausaniæ vero omnia dena selecta dataque sunt, mulieres, equi, talenta,
cameli, pariterque alia etiam pretiosa.
LXXXII. Narrant etiam hoc accidisse: Xerxem, ex Græcia fugientem,
supellectilem suam Mardonio reliquisse; Pausaniam igitur, quum Mardonii
tentorium vidisset auro et argento et variegatis aulæis instructum,
pistores et coquos jussisse cœnam parare prorsus qualem Mardonio soliti
essent instruere. (2) Quod quum illi fecissent, tum Pausaniam, lectulos
videntem aureos et argenteos pulcre stratos, et mensas aureas et
argenteas, et magnificum ipsius cœnæ adparatum, propositas admiratum
lautitias, joci caussa suos famulos Laconicam parare cœnam jussisse.
(3) Quumque multum interesset inter utrumque epulum, ridentem Pausaniam
vocasse Græcorum duces; eisque, ut convenerunt, utriusque cœnæ
adparatum monstrantem, dixisse, (4) «Hoc consilio, Græci viri, vos
convocavi, quo stultitiam vos ostenderem regis Medorum; qui, quum tali
victus generi esset adsuetus, ad nos venit, miserum nostrum epulum
nobis rapturus.» Hæc Pausanias ducibus Græcorum fertur dixisse.
LXXXIII. Sed et insequente tempore post has res gestas multi Platæenses
arculas adhuc invenerunt auro et argento et aliis pretiosis rebus
repletas. Et nonnullo rursus post hæc tempore interjecto, postquam
mortuorum cadavera carnibus prorsus erant nudata, etiam hoc mirum
adparuit: (2) quum ossa in unum locum Platæenses colligerent, repertum
est cranium nullam prorsus suturam habens, sed uno osse constans.
Reperta est etiam maxilla, quum inferior, tum superior, cujus dentes
ita concreti erant, tam reliqui, quam molares, ut uno osse constarent
omnes. Reperta etiam sunt ossa viri quinque cubitorum.
LXXXIV. Deinde vero Mardonii cadaver, postridie quam commissa pugna
est, non est repertum. Quod quidem quonam ab homine fuerit subtractum,
dicere pro certo non possum. Multos vero memoratos audivi, et diversis
e civitatibus viros, qui perhibentur sepeliisse Mardonium; ac novi
multos qui hoc nomine ingentia dona acceperunt ab Artonte Mardonii
filio. (2) At quis sit ex his, qui Mardonii corpus subtraxerit et
sepeliverit, pro certo comperire non potui. Fertur etiam fama quædam,
Dionysophanem Ephesium sepeliisse Mardonium. Sed hæc Mardonii sepultura.
LXXXV. Græci vero, divisa præda, suos sepeliverunt, seorsum quique. Et
Lacedæmonii quidem tria conditoria fecerunt: in uno tum adolescentes
(_sive potius_ ordinum duces: _græce_ irenas) sepelierunt, quorum e
numero Posidonius fuit, et Amompharetus, et Philocyon, et Callicrates.
(2) Sic in uno conditorio erant irenes: in altero reliqui Spartani; in
tertio Helotæ. Hac ratione Lacedæmonii usi sunt. Tegeatæ vero seorsum
ab illis suos omnes uno in sepulcro condiderunt: atque ita etiam
Athenienses suos uno in loco: pariterque Megarenses et Phliasii suos,
qui ab equitibus occisi erant. (3) Horum itaque omnium plena erant
sepulcra. Ad reliquorum vero populorum sepulcra quod attinet, quotquot
apud Platæas ostenduntur, illorum quique, ut ego comperio, quum puderet
eos non interfuisse pugnæ, inanes excitarunt tumulos, posterorum
hominum gratia. Nam ibidem est etiam Æginetarum, quod vocant,
sepulcrum; quod ego audio decimo post hæc anno, rogantibus Æginetis, a
Cleade excitatum esse, Autodici filio, cive Platæensi, qui publicus
Æginetarum hospes fuit.
LXXXVI. Sepultis ad Platæas mortuis, deliberantibus Græcis placuit
protinus contra Thebas ferre arma, postulareque a Thebanis ut sibi hos
traderent qui Medorum partes essent secuti, inprimisque Timageniden et
Attaginum, qui præ cæteris principes hujus factionis fuissent, quos
nisi illi tradidissent, non abscedere decreverunt ab urbe, quin eam
expugnassent. (2) Utque hoc eis placuit, ita undecimo post pugnam die
ad Thebas venerunt; urbemque obsidentes, postularunt ut prædicti viri
sibi dederentur: et, negantibus Thebanis se id facturos, agrum illorum
vastarunt, murumque oppugnarunt.
LXXXVII. Qui quum adsidue multa illis damna inferrent, vicesimo die
Timagenides hæc apud Thebanos verba fecit: «Quonam Græcis decretum est,
cives Thebani, non prius ab oppugnatione desistere abscedereque, quam
aut expugnassent Thebas, aut nos illis a vobis dediti essemus; nunc
nostra caussa ne plura porro patiatur Bœotia terra! sed, si illi,
pecuniarum avidi, in speciem tantum nos deposcunt, demus eis pecunias
ex publico; nam publice omnes Medorum partes secuti sumus, non nos
soli: sin vere nos deditos cupiunt, eaque caussa urbem oppugnant, nos
ipsi ad caussam apud eos dicendam nos sistemus.» (2) Et hic sane optime
dicere visus est et opportune: protinusque caduceatorem Thebani
miserunt ad Pausaniam, significantes se viros illos esse tradituros.
LXXXVIII. De quo ut inter utrosque convenit, interim Attaginus quidem
ex urbe clam profugit: cujus filios Pausanias ad se adductos absolvit
crimine, Medismi culpam, dicens, pueros nullam habere. (2) Reliqui vero
viri quos Thebani dediderunt, putabant illi quidem ad dicendam caussam
se iri admissum, prætereaque confidebant pecuniis amoliri a se posse
periculum: at id ipsum suspicatus Pausanias, postquam illos accepit,
universum sociorum exercitum dimisit, et illos Corinthum abductos
interfecit. Atque hæ quidem res sunt, ad Platæas et ad Thebas gestæ.
LXXXIX. Artabazus vero, Pharnacis filius, qui Platæis profugerat, jam
longe admodum erat progressus. Qui ubi in Thessaliam pervenit, Thessali
eum ad hospitium vocarunt, sciscitatique sunt de reliquo exercitu:
necdum enim quidquam de rebus ad Platæas gestis compererant. (2) At
Artabazus, bene gnarus, si de præliis factis id quod res erat illis
aperuisset, verendum sibi esse, ne ipse cum exercitu suo pereat:
unumquemque enim se adgressurum existimavit, qui quæ gesta erant
cognovisset: hæc igitur secum reputans, nec apud Phocenses vulgaverat
quidquam, et apud Thessalos hæc dixit: (3) «Ego quidem, ut videtis,
Thessali, in Thraciam maturo pervenire; et celeritate utor, quippe
præmissus e castris cum hisce ad rem quamdam peragendam. Ipse vero
Mardonius, e vestigio me cum suo exercitu sequens, mox vobis aderit.
(4) Hunc vos hospitio excipite, omniaque ei officia præstate: nec enim,
id fecisse, in posterum vos pœnitebit.» His dictis, raptim per
Thessaliam et Macedoniam recta Thraciam versus duxit exercitum, vere
festinans, et per mediam terram viam carpens. (5) Denique Byzantium
pervenit, relictis quidem de suo exercitu multis, qui partim a
Thracibus in itinere cæsi erant, partim fame et laboribus conflictati
perierant. Tum ex Byzantio navigiis trajecit: atque ita hic in Asiam
est reversus.
XC. Quo die autem ad Platæas cladem Persæ acceperunt illam, eodem die
accidit ut alia calamitate ad Mycalen Ioniæ adfligerentur. Scilicet
quum Deli sederent Græci, qui duce Leotychide Lacedæmonio cum classe
advenerant, venerunt ad eos ex Samo legati, Lampon Thrasyclis filius,
et Athenagoras Archestratidæ, et Hegesistratus Aristagoræ, a Samiis
missi insciis Persis et inscio tyranno Theomestore, Androdamantis
filio, quem Persæ tyrannum Sami constituerant. (2) Qui ubi Græcorum
duces convenere, multa atque varia verba Hegesistratus fecit; dicens,
si modo vidissent illos Iones, descituros esse a Persis, et ad illorum
adventum discessuros barbaros; sive hi manserint, nullam aliam talem
prædam Græcos umquam reperturos. (3) Denique communes deos invocans,
hortatus illos est, ut homines Græcos servitute vellent liberare, et
pellere Barbarum. Idque facile illis esse factu, ait: etenim et naves
eorum male navigare, nec viros resistere illis posse. Quodsi quam
suspicionem haberent per dolum se illos excitare, paratos se esse in
illorum navibus obsidum loco abduci.
XCI. Quumque pluribus verbis orare non desisteret Samius hospes, tunc
Leotychides, sive consulto capiendi ominis caussa, sive forte fortuna,
deo ita volente, interrogavit eum: «Samie hospes, quodnam tibi nomen
est?» Et ait ille, «Hegesistratus (_latine_ Dux exercitus).» (2) Moxque
Leotychides, intercipiens reliquum sermonem si quem adjecturus
Hegesistratus esset, «Accipio, inquit, Samie hospes, omen ducem
exercitus edens. Tu modo fac, et hi qui tecum sunt, ut, priusquam hinc
abeatis, fidem nobis detis, revera Samios promptos nobis socios
adfuturos.»
XCII. Hæc locutus, e vestigio rem exsequi adgressus est. Protinus enim
Samii de societate cum Græcis fidem et jusjurandum dederunt: (2) eoque
facto, duo ex legatis domum navigarunt; nam Hegesistratum secum
navigare Leotychides jussit, nomen ejus pro omine accipiens. (3) Et
illo quidem die se continuerunt Græci, postridie vero læta illis sacra
fuere, interpretis sacrorum officio fungente Deiphono, Euenii filio,
Apolloniata, ex illa Apollonia, quæ ad Ionium mare sita est.
XCIII. Deiphoni hujus pater Euenius fortuna usus erat hujusmodi. Sunt
Apolloniæ oves Soli sacræ, quæ interdiu pascuntur juxta fluvium, qui ex
Lacmone monte per agrum Apolloniaten prope Oricum portum in mare
influit: noctu vero selecti viri, divitiis et genere spectatissimi
inter cives, easdem oves custodiunt, quisque per anni spatium. (2) Nam
oves has, ex oraculi responso quodam, maximi faciunt Apolloniatæ;
stabulantur autem illæ in antro quodam procul ab urbe. Ibi eas tunc
Euenius hic, ad id delectus, custodiebat: et nocte quadam, quum
vigilandi tempus dormiendo transigeret, ingressi in antrum lupi oves
fere sexaginta corripuerunt. (3) Quod ubi ille animadvertit, tacuit,
nec cuiquam edixit, alias cogitans emere et in illarum locum
substituere. At non latuit Apolloniatas factum: qui, ut id cognoverunt,
in judicium adductum Euenium condemnarunt, ut, quoniam ovium custodiam
dormiendo transegisset, oculorum usu privaretur. (4) Sed, postquam eum
excæcarunt, continuo deinde nec oves illis pepererunt, nec terra
fructum, ut ante, edere cœpit. Inde oracula consulebant et Dodonæ et
Delphis, caussamque ex prophetis quærebant præsentium malorum. (5)
Responderunt illi, eo ipsis hæc accidere, quod sacrarum ovium custodem
Euenium luminibus orbassent: se enim (_deos_) immisisse illos lupos;
neque prius desituros esse illum ulcisci, quam ei pœnam facinoris
dedissent Apolloniatæ, quamcumque ipse postulasset: quæ quando soluta
fuerit pœna, daturos Euenio esse deos tale donum, cujus caussa multi
homines beatum illum sint prædicaturi.