obsequentes. Thespienses vero et Thebani soli apud Lacedæmonios
manserunt. (2) Et Thebani quidem nolentes et inviti manserunt; retinuit
eos autem Leonidas, obsidum loco habens: Thespienses vero summa sua
voluntate; neutiquam enim Leonidam et qui cum illo erant se deserturos
abscessurosque aiebant, sed apud illos mansuros mortemque cum eisdem
occubituros. His præerat Demophilus, Diadromæ filius.
CCXXIII. Orto sole, Xerxes libamina fecit: deinde aliquamdiu moratus,
quo tempore forum maxime frequentari hominibus solet impressionem in
hostem facere instituit: ita enim significatum ei ab Ephialte erat. Nam
descensus de monte brevior est, atque iter inde ad Thermopylas
compendiosius, quam circuitus et adscensus montis. (2) Barbari igitur,
qui cum Xerxe erant, in hostem perrexerunt: et Græci cum Leonida,
utpote ad mortem ire parati, jam multo longius, quam ante, in
spatiosiorem faucium partem progressi sunt. (3) Nam muri quidem
munimentum custodiebatur; superioribus vero diebus in ipsas etiam
fauces progressi pugnaverant. Nunc igitur, quum extra angustias
consererent pugnam, ingens hostium cecidit multitudo. Etenim
manipulorum duces, flagellis a tergo instantes, et unumquemque
cædentes, ad ulterius progrediendum suos concitabant. (4) Itaque eorum
multi in mare incidentes perierunt; multo vero plures, alii ab aliis,
vivi conculcati sunt: nec ulla ratio habebatur pereuntium. Nam
Lacedæmonii, quum imminere sibi mortem ab his qui montem circumiverant
non ignorarent, quanta maxima poterant fortitudinis specimina adversus
barbaros ediderunt, nullo modo parcentes sibi, ac furiosorum in morem
pugnantes.
CCXXIV. Hastæ quidem jam tunc plerisque fractæ erant, et gladiis illi
Persas conficiebant. (2) In eo labore, ab altera parte, Leonidas
fotissime pugnans cecidit, cum eoque alii illustres Spartani; quorum
ergo, ut dignorum virorum, nomina sciscitatus sum cognovique: rescivi
vero etiam omnium nomina trecentorum. (3) Ab altera parte, ex Persis
ibidem et alii multi illustres ceciderunt viri, et in his duo Darii
filii, Abrocomes, et Hyperanthes, quos ex Phrataguna Artanis filia
Darius susceperat. (4) Artanes autem frater fuerat Darii, Hystaspis
filius, Arsamis nepos. Is Dario filiam suam elocans, simul totam suam
domum ei donaverat, quum unica ipsius proles illa esset.
CCXXV. Igitur duo Xerxis fratres ibi ceciderunt pugnantes super Leonidæ
cadavere, de quo acre fuit inter Persas et Lacedæmonios certamen: donec
ad extremum sua virtute Græci illud subtraxerunt, quater in fugam
versis adversariis. Ita pugnatum est, donec qui cum Ephialte erant
advenere. (2) Quos ubi accedere intellexerunt Græci, tum vero mutatum
certamen est. Tunc enim in angustias viæ se receperunt, et murum etiam
prætergressi, ubi ad tumulum venerunt, qui in introitu angustiarum est,
ubi nunc lapideus leo stat in Leonidæ memoriam, ibi confertim
consederunt exceptis Thebanis cæteri omnes. (3) Eodemque loco gladiis
sese defendentes, quibus gladii supererant, alii manibus dentibusque
depugnantes, obruti sunt barbarorum telis, partim subruta muri
munitione ex adverso ingruentium, partim ex circuitu undique
circumstantium.
CCXXVI. Tales quum se præstiterint Lacedæmonii et Thespienses omnes,
fortissimus tamen ex his fuisse dicitur Dieneces Spartanus: quem aiunt,
priusquam cum Medis congrederentur, verbum illud dixisse, quum
Trachinium quemdam audivisset dicentem, quando barbari tela emiserint,
multitudine telorum solem iri obscuratum; tantam enim esse hostium
multitudinem. (2) Hunc igitur, nihil perterritum, sed aspernantem
Medorum multitudinem, respondisse aiunt, fausta omnia Græcis nunciare
hospitem Trachinium; quandoquidem sole telis Medorum obscurato, in
umbra sint pugnaturi, non in sole. Hæc et ejusdem generis alia dicta,
aiunt, Dienecem Lacedæmonium fortis animi monumenta reliquisse.
CCXXVII. Post hunc fortissimos se præstitisse memorant Lacedæmonios
duos fratres, Alpheum et Maronem, Orsiphanti filios. Ex Thespiensibus
vero præcipuam laudem abstulit vir, cui Dithyrambus nomen fuit,
Harmatidæ filius.
CCXXVIII. Sepulti sunt omnes eodem loco quod ceciderunt, et tam in
horum honorem, quam in illorum qui ante ceciderant quam dimissi a
Leonida socii abierunt, hæ inscriptiones positæ sunt:
Cum trecentis olim myriadibus hic pugnarunt
ex Peloponneso quattuor millia virorum.
(2) Hæc in honorem omnium posita inscriptio est; in Spartanorum vero
memoriam privatim ista:
Hospes, nuncia Lacedæmoniis, hoc loco nos
jacere, dictis illorum obsequentes.
In Lacedæmonios igitur hoc; in vatem vero istud:
Monumentum hoc illustris Megistiæ, quem olim Medi
Spercheo fluvio occiderunt trajecto,
vatis, qui instans tunc fatum probe cognitum habens,
deserere tamen Spartæ duces non sustinuit.
(3) Inscriptionibus istis et columnis, excepto vatis epigrammate,
Amphictyones illos honorarunt: vatis vero Megistiæ epigramma Simonides
posuit, Leoprepis filius, pro hospitii familiaritate.
CCXXIX. Narrant, ex trecentis illis Spartanis duos viros, Eurytum et
Aristodemum, quum, si commune voluissent consilium sequi, potuissent
ambo aut simul salvi Spartam redire, ut qui a Leonida e castris dimissi
decubuerant in Alpenis, vehementi oculorum dolore laborantes; aut, si
redire ad commilitones voluissent, mortem potuissent obire cum
reliquis: (2) hos igitur, narrant, quum alterutrum horum licuisset
eligere, noluisse commune sequi consilium; sed, inter se dissentientes,
Eurytum, cognito Persarum per montem circuitu, arma postulasse,
captisque armis jussisse helotam suum ad pugnantes se ducere; et,
postquam ad illos pervenit, helotam quidem fuga salutem petiisse, ipsum
vero in hostium agmen irruentem occubuisse: Aristodemum autem,
deficientem animo, remansisse. (3) Quodsi igitur unus Aristodemus
oculorum morbo laborasset, eaque caussa Spartam rediisset, aut si ambo
simul reversi essent, Spartani (ut mihi videtur) nullam in eos iram
erant exercituri: nunc vero, quum alter periit, alter, qui in eadem
caussa fuerat, mori recusavit, necessario vehementer irasci Aristodemo
debuerunt.
CCXXX. Alii igitur, hoc modo hacque occasione Aristodemum, memorant,
salvum Spartam evasisse: alii vero aiunt, ad deferendum nuncium quemdam
missum eum fuisse e castris, et, quum pugnæ deinde interesse potuisset,
noluisse, sed in via moratum, superstitem fuisse; socium autem, qui
simul cum cum eo missus fuerat, ad pugnam rediisse, in eaque occubuisse.
CCXXXI. Quidquid est, Lacedæmonem reversus Aristodemus probro et
ignominia notatus est, atque ita infamis habitus, ut nemo Spartanorum
lumen ei accenderet, nec cum eo colloqueretur, utque per ignominiam
trepidus Aristodemus nominaretur. Sed idem vir in pugna ad Platæas
culpam, quæ eum premebat, dissolvit totam.
CCXXXII. Memorant etiam, alium ex trecentis, nomine Pantiten, quum ad
deferendum nuncium in Thessaliam fuisset missus, superstitem fuisse;
eumdem vero, quum Spartam reversus ignominia esset notatus, voluntario
suspendio vitam finiisse.
CCXXXIII. Thebani vero, quibus dux præerat Leontiades, hactenus quidem
a Græcorum partibus stantes, necessitate coacti, adversus regis
exercitum dimicaverant. (2) Ut vero superiorem esse viderunt rem
Persarum, quo tempore Græci qui cum Leonida fuerant ad tumulum se
recipere properabant, his desertis, passis manibus ad barbaros
accesserunt, dicentes id quod verissimum erat, cum Medis sese sentire;
et inter primos terram et aquam regi tradidisse; necessitate autem
coactos venisse ad Thermopylas, et a cladis culpa regi illatæ esse
immunes. (3) His dictis, salvi evaserunt; habebant enim etiam Thessalos
dictorum testes. Nec tamen prorsus feliciter eis res cessit. Nam, ut
accedentes eos in potestate habuerunt barbari, nonnullos etiam, ut
accedebant, interfecerunt; plurimis vero Xerxis jussu regia inusserunt
stigmata, initio a duce Leontiade facto; cujus viri filium Eurymachum,
interjecto tempore, Platæenses interfecerunt, quum quadringentorum dux
fuisset Thebanorum, quorum ope Platæensium urbem occupaverat.
CCXXXIV. Hoc igitur modo ad Thermopylas Græci pugnaverant. Tum vero
Xerxes vocatum ad se Demaratum interrogavit, hoc usus sermonis
introitu: «Demarate, vir probus es: ex vero ita judico: quæcumque enim
dixisti, ea ita evenerunt. (2) Nunc autem dic mihi, quotnam numero sint
reliqui Lacedæmonii; et ex his quot sint horum similes in re bellica,
an etiam tales sint omnes.» Et ille, «Rex, inquit, multitudo quidem
omnium Lacedæmoniorum ingens est, et civitates sunt multæ: quod vero tu
scire cupis, id dicam. (3) Est in Laconica Sparta, civitas virorum
octies mille admodum: et hi quidem omnes similes sunt his qui hîc
pugnarunt. Cæteri vero Lacedæmonii his utique non sunt similes, at
fortes tamen viri sunt.» (4) Ad hæc Xerxes ait: «Quonam igitur pacto,
Demarate, hos homines minimo labore subigemus? Age, hoc mihi prome! Tu
enim vias consiliorum omnium, quibus illi utuntur, compertas habes,
quippe qui rex eorum fuisti.»
CCXXXV. Respondit Demaratus: «Quandoquidem studiose tu me, o rex,
consulis, æquum est ut tibi id, quod optimum fuerit, expromam: nempe,
si trecentarum navium classem in Laconicam miseris terram. (2) Est
autem prope illam sita insula, cui nomen Cythera; de qua Chilon, vir
olim apud nos sapientissimus, dicere consueverat, ingens lucrum fore
Spartanis, si ea insula mari mergeretur potius, quam emineret. Nempe
ille, non utique tuam classem ex longo tempore prospiciens, sed
quamlibet quorumcumque hominum timens classem, semper veritus erat ne
ex illa insula tale quidpiam patriæ suæ immineret, quale tibi ego nunc
propono. (3) Ex hac igitur insula impetum faciens tua classis terreat
Lacedæmonios: et illi, proprio finitimoque bello pressi, nihil verendum
est, ne reliquæ Græciæ, a pedestribus tuis copiis oppugnatæ, auxilio
veniant. Domita autem reliqua Græcia, Laconicum genus per se
relinquitur invalidum. (4) Istud autem ni feceris, hoc futurum
exspecta. Est Peloponnesi isthmus angustus; quo loco a conjuratis
adversus te omnibus Peloponnesibus scito certamina multo acriora tibi,
quam quæ adhuc facta sunt, imminere. Istud vero si feceris, isthmus
ille et civitates omnes sine pugna in tuam cedent potestatem.»
CCXXXVI. Post hæc Achæmenes, frater Xerxis, et classi præpositus, qui
huic colloquio intererat, veritus ne ad faciendum quod Demaratus
suaserat Xerxes induceretur, hunc sermonem est exorsus: «Rex, video te
sermonem admittere viri, qui tuæ invidet felicitati, aut etiam prodere
res tuas conatur. (2) Nam hoc uti more amant Græci: invident aliis ob
felicitatem, oderuntque potentiores. (3) Quodsi tu in præsenti rerum
statu, postquam quadringentæ nostrarum navium naufragium fecerunt,
alias trecentas de classe dimiseris quæ Peloponnesum circumnavigent,
erunt nobis hostes ad resistendum pares: sin conjuncta manet nostra
classis, difficilis illis erit ad oppugnandum, omninoque resistere tibi
neutiquam poterunt. Adhæc universæ navales copiæ terrestribus erunt
præsidio, et terrestres copiæ navalibus, una iter facientes: quos si
diremeris, nec tu illis utilis esse poteris, nec illæ tibi. (4) Quodsi
tuæ rationes recte erunt initæ, sic induc animum, ut nihil cures res
adversariorum, quo loco gesturi sint bellum, quidve agant, aut quanta
sit illorum multitudo. Satis ipsi idonei sunt suas res curare, atque
nos nostras. Lacedæmonii vero, si contra Persas in pugnam
progredientur, ne unam quidem hanc præsentem cladem reparabunt.»
CCXXXVII. Cui Xerxes his verbis respondit: «Achæmenes, recte tu mihi
dicere videris, atque ita faciam. Demaratus autem ea dicit, quæ meis
rebus ipse utilissima judicat: ejus tamen sententia a tua superatur.
(2) Nam istud quidem non admitto, non bene eum cupere meis rebus:
documento quippe mihi sunt quum superiores ejus sermones, tum res ipsa.
Etenim civis quidem invidet felicitati civis, et tacite ei infensus
est; nec facile civis, a popularium aliquo consultus, ea illi quæ ipsi
optima videntur suaserit, nisi probabiles in virtute progressus
fecerit: cujusmodi rari sunt homines: (3) hospes vero hospiti felici
benevolentissimus est, et consultanti lubens optima suaserit. Itaque
maledicentia adversus Demaratum, qui meus hospes est, abstinere dehinc
quemlibet jubeo.»
CCXXXVIII. Hæc Xerxes postquam dixit, per cæsorum cadavera transiit; et
Leonidæ, ut audivit regem hunc et ducem Lacedæmoniorum fuisse, abscindi
caput et e palo erigi jussit. (2) Ac mihi quidem quum aliis documentis,
tum vero maxime hoc ipso, fit manifestum, Xerxem vivo Leonidæ omnium
hominum maxime iratum fuisse: alioqui enim numquam in mortui corpus ita
nefarie sæviturus erat, quandoquidem maxime omnium, quos novi, hominum
Persæ honorare fortes viros consueverunt. Illi igitur, quibus id
imperatum est, jussa exsecuti sunt.
CCXXXIX. Sed redeo ad eam narrationem, quam superius imperfectam
reliqui. Parare regem expeditionem adversus Græciam primi resciverant
Lacedæmonii, idque mira quadam ratione resciverant. Ideoque ad
Delphicum miserunt oraculum, ubi illud eis editum est responsum, quod
paulo ante commemoravi. (2) Demaratus enim, Aristonis filius, exsulans
apud Medos, ut equidem existimo, et ratio mecum militat, non bene
animatus fuit in Lacedæmonios. Conjectare igitur licet, utrum benevolo
hoc fecerit animo an insultandi caussa. (3) Postquam decrevit Xerxes
exercitum adversus Græciam ducere, Demaratus tunc Susis præsens, ubi id
rescivit, Lacedæmoniis voluit significare. Qui quum aliam rationem qua
id eis significaret, non haberet, quum periculum esset ne
deprehenderetur, tali usus est commento: (4) sumpta duplicata tabella,
ceram ex ea erasit, et ligno tabellæ consilium Xerxis inscripsit: quo
facto, scriptum istud infusa cera denuo obduxit, ne nudam ferenti
tabellam molestia exhiberetur a viarum custodibus. (5) Postquam vero
Lacedæmonem perlata tabella est, conjectare Lacedæmonii, quid rei
esset, prius non potuere, quam (ut equidem accepi) Cleomenis filia,
Leonidæ uxor, Gorgo, eos docuisset. Hæc enim re secum perpensa, eradi
ceram jussit, atque ita in ligno reperturos esse scripturam ait: (6)
cui obsequentes illi scripta intus repererunt legeruntque, ac deinde
reliquis Græcis legenda miserunt. Hæc igitur ita gesta esse memorant.
[TR1] "e" -> "et"
[TR2] "sententiam." -> "sententiam.»"
[TR3] "(III)" -> "(III.)"
[TR4] "Mutas tu" -> "«Mutas tu"
[TR5] "agite. »His" -> "agite.» His"
[TR6] "Tu" -> "«Tu"
[TR7] "Artabane" -> "«Artabane"
[TR8] "Tu" -> "«Tu"
[TR9] "frequen tatur" (2 lines) -> "frequentatur".
[TR10] "nac" -> "nec"
[TR11] "acinacas" -> "acinaces"
[TR12] "ut pote" (2 lines) -> "utpote"
[TR13] "fluxium" -> "fluvium"
[TR14] "tenebantnr" -> "tenebantur"
[TR15] "consedernatque" -> "consederantque"
[TR16] "dixis sentque" (2 lines) -> "dixissentque"
[TR17] "Quorsum" -> "quorsum"
HERODOTI
HISTORIARUM LIBER OCTAVUS.
(URANIA.)
I. Græci populi in classem descripti, hi fuere: Athenienses naves
præbuerant centum viginti septem; Platæenses vero, quum rei nauticæ
essent expertes, sua virtute studioque incensi, simul cum Atheniensibus
naves Atticas propugnatoribus compleverant. (2) Corinthii quadraginta
præbuerant naves: Megarenses, viginti. Chalcidenses item viginti
compleverant; sed naves illis suppeditarunt Athenienses. Æginetæ
octodecim naves præbuerant: Sicyonii, duodecim: Lacedæmonii, decem:
Epidaurii, octo: Eretrienses, septem: Trœzenii, quinque: Styrenses,
duas: Cei, duas naves (triremes) et duas actuarias quinquaginta
remorum: Locri denique Opuntii septem actuariis quinquaginta remorum
auxilio venerant.
II. Hi igitur fuere, qui ad Artemisium militarunt: dixique etiam, quem
navium numerum singuli populi contulerint. Fuit autem collectarum ad
Artemisium navium universus numerus, actuariis quinquaginta remorum
exceptis, ducentæ septuaginta et una. (2) Imperatorem autem, penes quem
imperii summa erat, præbuerant Spartani, Eurybiadem, Euryclidæ filium.
Dixerant enim socii, nisi Laco summum obtineret imperium, non se
secuturos esse Athenienses duces; sed exercitum, qui futurus esset,
dissoluturos.
III. Etenim jam initio, priusquam in Siciliam petendæ societatis caussa
misissent, agitatus sermo erat, Atheniensibus permittendum esse classis
imperium. Contradicentibus vero sociis cesserant Athenienses, quod
magni facerent servari Græciam, pulcreque nossent, si de principatu
inter sese contenderent, perituram esse Græciam: recte quidem illi
sentientes. (2) Nam civilis dissensio tanto pejor res est bello communi
consensu gesto, quanto pejor res est bellum quam pax. Hoc ipsum igitur
intelligentes Athenienses non repugnarunt sociis, sed cesserunt,
quamdiu illis magnopere indigebant. Quod satis ipsi ostenderunt: (3)
nam, postquam pulso Persa jam de ipsius terra contendere cœperant,
caussam præ se ferentes contumeliam Pausaniæ, Lacedæmoniis imperium
eripuerunt. Sed hæc quidem insequente tempore gesta sunt.
IV. At tunc Græci qui ad Artemisium se contulerant, ut viderunt navium
multitudinem, quæ ad Aphetas convenerant, omniaque plena conspexerunt
militum, metu perculsi, quod præter opinionem exspectationemque suam
res barbaris successisset, de capessenda fuga et de receptu ab
Artemisio versus interiora Græcia deliberarunt. (2) Quod ab illis
agitari consilium ubi cognovere Eubœenses, orarunt Eurybiadem, ut
aliquantisper saltem maneret, donec ipsi liberos suos reliquamque
familiam in tuto collocassent. (3) Id postquam Eurybiadi non
persuaserunt, alio se convertentes, Atheniensium duci persuaserunt
Themistocli, proposita talentorum triginta mercede, ea conditione ut
ibi manerent et ante Eubœam pugna navali decernerent.
V. Et Themistocles, ut ibi manerent Græci, tali ratione effecit. Ex hac
pecunia Eurybiadi quinque impertivit talenta, quasi nempe de suo illi
daret. Hoc ita persuaso, quum e reliquis solus adhuc Adimantus
obniteretur, Ocyti filius, Corinthiorum dux, dicens ab Artemisio se
discessurum, nec diutius ibi moraturum: (2) hunc, interposito
juramento, Themistocles his verbis adlocutus est: «Non tu quidem nos
deseres: tibi enim ego majora munera dabo, quam missurus tibi rex
Medorum esset, si desereres socios.» His dictis, in navem Adimanti tria
misit talenta. (3) Itaque illi, muneribus perculsi, persuaderi sibi
passi sunt, et Eubœensibus gratum factum est; ipse autem Themistocles
lucratus est, reliqua sibi retinens: illi vero, quibus pecuniæ partem
impertiverat, putabant ab Atheniensibus sibi ista conditione datam esse
pecuniam.
VI. Itaque ad Eubœam manserunt Græci, et pugnam navalem commiserunt.
Quæ res in hunc modum gesta est. Quum post meridiem ad Aphetas
pervenissent barbari, jamque antea cognovissent, quod nunc etiam ipsi
videbant, Græcorum paucas naves ad Artemisium in statione esse,
incessit eos cupido illas adgrediendi, potiri eis posse sperantes. (2)
Jam ex adverso quidem protinus contra eas navigare non placuit, hac
caussa, ne, si ipsos Græci viderent contra se navigantes, arriperent
fugam, noxque fugientes reciperet; atque erant nimirum fuga salutem
consecuturi: debebat autem, ut Persæ quidem dictitabant, ne ignifer
quidem in vita reliquus manere.
VII. Hac igitur de caussa tale ceperunt consilium. Selectas ex universa
classe naves ducentas extra Sciathum, ne ab hostibus conspicerentur,
circummiserunt; quæ, præter Caphareum et Geræstum Eubœam circumvectæ,
in Euripum navigarent; quo nimirum medios illos includerent, hi, ubi in
Euripum pervenissent, reditum in Græciam intercipientes; ipsi vero, ex
adverso eos adgredientes. (2) Hoc consilio dimissis navibus ad id
delectis, ipsi eo die adgredi Græcos non habuere in animo, non prius
illos adgressuri quam edito a circumnavigantibus signo, de quo
convenerat, certiores essent facti, ad locum constitutum illos
pervenisse. Dum hi ita circumnavigant, interim illi apud Aphetas
reliquarum navium ineunt numerum.
VIII. Per idem vero tempus, quo numerum hi inierunt navium, quum esset
in hoc exercitu Scyllias Scionæus, omnium optimus illa ætate urinator,
qui etiam in naufragio ad Pelium facto multas res pretiosas Persis
servaverat, multasque item ipse adquisiverat sibi; Scyllias hic jam
pridem consilium quidem agitaverat ad Græcos transfugiendi, necdum vero
occasionem exsequendi consilii erat nactus qualem hoc tempore. (2) Is
igitur quo pacto nunc ab Aphetis ad Græcos pervenerit, pro certo dicere
non possum: miror vero si vera sunt quæ narrantur. Narrant enim, hunc
hominem, postquam ex Aphetis mare subiisset, non prius emersisse quam
ad Artemisium pervenisset, viam hanc octoginta admodum stadiorum per
mare emensum. (3) Memorantur quidem de eodem homine et alia, fabularum
speciem habentia; sed in his, vera nonnulla. Ut meam de hac re dicam
sententiam, navigio ille ad Artemisium pervenerit. (4) Ut autem eo
pervenit, protinus ducibus Græcorum et naufragium quo modo factum sit
exposuit, et circummissas circa Eubœam naves indicavit.
IX. His rebus cognitis, deliberarunt Græci: multisque dictis
sententiis, decreverunt eo die ibi manere stationemque servare, post
mediam autem noctem discedere, navibusque Eubœam circumnavigantibus
obviam ire. (2) Deinde vero, ut nemo contra eos enavigavit, sub solis
occasum ipsi adversus barbaros excursionem fecerunt, periculum facturi
generis pugnæ quo illi usuri essent, et perruptionis per hostiles naves.
X. Quos paucis navibus adversus sese tendentes conspicati milites
ducesque Xerxis, prorsus existimantes male sanos eos esse, educunt et
ipsi naves, facile se illos intercepturos sperantes: probabili utique
spe, ut qui Græcorum naves adeo paucas viderent, suas vero et multis
partibus numerosiores et melius navigantes. Hæc illi cogitantes, medios
Græcos circumcluserunt. (2) Ibi tum, quicumque ex Ionibus bene
cupiebant Græcis, et inviti militabant, hi in maxima calamitate
ponebant quod illos undique cinctos viderent, nec eorum ullum evasurum
existimarunt: ita desperatæ his visæ erant res Græcorum. (3) Quibus
autem lubentibus ea res acciderat, hi acriter inter se contendebant, ut
quisque primus, navi capta Attica, præmium a rege acciperet: nam
Atheniensium potissima ratio apud utrumque hostium exercitum habebatur.
XI. Græci, quum adhuc fronte in longum directa proras navium omnium
hosti adversas habuissent, ut editum est signum, primum puppes in
medium contraxerunt: deinde, altero edito signo, adgressi sunt opus; et
in exiguum licet spatium conclusi, jam a fronte impetum in hostes
fecerunt. (2) Ibi tunc triginta ceperunt naves barbarorum, et
Philaonem, Chersidis filium, Gorgi Salaminiorum regis fratrem,
spectatum in exercitu virum. Primus ex Græcis navem hostium cepit civis
Atheniensis Lycomedes, Æschræi filius, et virtutis præmium princeps hic
retulit. (3) Cæterum ancipite Marte pugnam hanc navalem pugnantes
ingruens nox diremit: et Græci quidem ad Artemesium sunt reversi;
barbari vero Aphetas, multo graviore, quam exspectaverant, certamine
defuncti. (4) In hac navali pugna ex Græcis qui cum rege militabant,
unus Antidorus Lemnius ad Græcorum transivit partes: cui dein ob hoc
factum Athenienses prædium in Salamine dono dederunt.