invocasse, quum aliud illis adlatum fuisset responsum, jubens eos
generum advocare auxilio. Boreas enim, ut Græci narrant, uxorem habuit
Atticam, Orithyiam, Erechthei filiam. (2) Pro hac igitur adfinitate
Athenienses, ut fama est, conjectantes Boream suum esse generum, quum
Chalcide cum navibus insidiantes augescentem sensissent tempestatem,
aut jam antea, sacrificiis placarunt invocaruntque Boream et Orithyiam,
orantes ut auxilio sibi venirent, perderentque barbarorum naves, sicut
antea ad Athon montem. (3) An igitur hanc ob caussam in barbaros
stationem agentes ingruerit Boreas, non definiam: sed Athenienses
quidem aiunt, et antea et tunc Boream ipsos juvisse, atque hæc
effecisse: et, postquam domum sunt reversi, fanum statuerunt Boreæ ad
Ilissum fluvium.
CXC. Hac calamitate, qui minimum numerum tradunt, naves periisse aiunt
non minus quadringentas, homines autem innumerabiles, et rerum
pretiosarum infinitam multitudinem; ita quidem, ut Aminocli Cretinæ
filio, civi Magneti, qui circa Sepiadem prædia habuit, perquam utile
fuerit hoc naufragium: is enim multa deinde aurea pocula, multaque
argentea, in littus ejecta sustulit, arcasque etiam reperit cimeliis
Persarum repletas, et infinita alia [aurea] pretiosa collegit. At idem
vir, quamvis locuples repertis his rebus factus, felix tamen cæteroqui
non fuit: quippe tristis etiam casus eum adflictabat, per filii necem.
CXCI. Onerariarum autem navium frumentum vehentium, reliquorumque
minorum navigiorum, quæ interierunt, non constat numerus. Itaque duces
classis, metuentes ne in se tanta calamitate adflictos Thessali impetum
facerent, alto vallo ex naufragiis parato castra circumdedere. (2) Tres
enim continuos dies tempestas duravit. Ad extremum vero Magi cæsis
vento victimis, adhibitisque magicis incantationibus, ad hæc sacris
Thetidi factis et Nereidibus, quarto die vim venti compescuerunt, sive
is alioquin ipse sua sponte quievit. (3) Thetidi autem sacra fecerunt,
quum ab Ionibus accepissent, ex hoc loco raptam illam fuisse a Peleo,
et totam hanc oram Sepiadem eidem et reliquis Nereidibus sacram esse.
Igitur ventus quidem quarto die quievit.
CXCII. Secundo vero die ab eo, quo primum coorta tempestas erat,
speculatores ex Eubœæ promontoriis decurrentes Græcis de Persarum
naufragio omnia significarunt. (2) Quibus rebus hi cognitis, Neptunum
Servatorem precati, et votis libaminibusque factis, quanta celeritate
poterant ad Artemisium redire maturarunt, sperantes nonnisi paucas
naves sibi fore adversarias. (3) Hi igitur iterum ad Artemisium
stationem ceperunt, hostem observantes: et Neptuni Servatoris cognomen
ab illo tempore usque ad hunc diem apud Græcos in usu est.
CXCIII. Barbari, ut quievit ventus et compositi erant fluctus, deductis
navibus, secundum continentem navigarunt: et Magnesiæ promontorium
circumvecti, recta in sinum qui ad Pagasas fert tetenderunt. (2) Est in
hoc sinu locus terræ Magnesiæ, ubi Herculem aiunt, postquam ex Argo
navi aquatum missus fuisset, relictum esse ab Iasone ejusque sociis,
quum Æam Colchicam ad auferendum aureum vellus navigarent. Illinc enim,
aquati, soluturi erant in pelagus; qua de re nomen loco impositum est
Aphetæ (_id est_ locus unde solvitur). Hoc igitur in loco stationem
cepit Xerxis classis.
CXCIV. Forte autem accidit, ut quindecim naves, quæ postremæ
navigabant, longius in altum ejicerentur: quæ ut conspexerunt Græcorum
naves ad Artemisium stantes, (2) suas esse naves rati barbari, cursu
versus illas directo, medios in hostes inciderunt. Dux illarum navium
fuit Sandôces Thamasii filius, Cymæ Æolicæ præfectus; quem superiore
tempore rex Darius, quum judex fuisset regius, in culpa deprehensum,
compertum nimirum quod accepta pecunia injustam sententiam
pronunciasset, in crucem agi jusserat. (3) Et jam suspensus erat, quum
Darius, rationem secum iniens rerum ab illo gestarum, reperit multo
plura esse ejusdem merita in regiam domum, quam male facta: quod
postquam Darius reperit, agnoscens properantius a se quam sapientius
esse actum, solvi hominem jussit. (4) Ita ille supplicium a Dario sibi
decretum effugit, superstesque fuit. At idem, nunc in Græcos delatus,
non iterum erat elapsurus: ut enim adnavigantes hos Græci viderunt,
cognito illorum errore, contra evecti, facile cunctos ceperunt.
CXCV. In una harum navium navigans Aridolis captus est, Alabandorum
Cariæ tyrannus: in alia Paphiorum prætor Penthylus, Demonoi filius; qui
quum duodecim naves ex Papho eduxisset, amissis illarum undecim
tempestate ad Sepiadem ingruente, nunc una reliqua ad Artemisium
navigans captus est. (2) Hos Græci, interrogatos quæ de Xerxis exercitu
cognoscere cupiebant, vinctos in Corinthiorum Isthmum miserunt.
CXCVI. Ita igitur barbarorum classis, exceptis quindecim navibus,
quibus præfuisse Sandocen dixi, ad Aphetas pervenit. (2) Xerxes autem
cum pedestribus copiis, itinere per Thessaliam et Achaiam _Phthiotidem_
facto, tertio etiam ante die in Maliensium fines erat ingressus. In
Thessalia vero certamen instituerat inter suos equos et Thessalicum
equitatum, cujus experiri virtutem voluit, quum rescivisset esse hunc
præstantissimum totius Græciæ; et ex eo quidem certamine longe
inferiores Græci equi discesserant. (3) Ex fluviis autem Thessaliæ unus
Onochonus ad bibendum non satis aquæ præbuit exercitui: ex eis vero qui
Achaiam perfluunt, etiam is qui illorum maximus est, Epidanus, non nisi
ægre duravit.
CXCVII. Postquam Alum in Achaia Xerxes pervenerat, viæ duces omnia
enarrare cupientes, indigenam famam ei retulerunt ad Jovis Laphystii
fanum spectantem: Athamantem Æoli filium, consiliis cum Ino
communicatis, Phrixo mortem esse machinatum, interjecto vero tempore
Achæos ex oraculi responso posteris ejusdem hosce imposuisse labores:
(2) quicumque hujus familiæ natu maximus est, ei introitu in prytaneum,
quod _leiton_ Achæi vocant, interdicunt; ipsique, ne ingrediatur,
excubias agunt; qui si nihilo minus introivisset, nullo pacto exire ei
prius licet quam ad aram ducatur ubi mactandus est. Ad hæc narrarunt,
multos ex his, qui ita mactandi fuissent, sibi timentes, in aliam
terram tamquam exsulatum abiisse: quorum si quis interjecto tempore
rediisset, deprehendaturque prytaneum ingressus, eum mactari, coronis
et infulis ornatum, et cum pompa eductum. (3) Teneri autem hac lege
posteros Cytissori, Phrixi filii, ea caussa quoniam, quum Achæi ex
oraculi responso lustrandæ terræ suæ caussa Athamantem Æoli filium
mactaturi essent, adveniens ex Æa Colchidis hic Cytissorus illum
liberaverit: hoc enim facto Cytissorum iram dei in posteros suos
contraxisse. (4) His auditis Xerxes, ut ad lucum pervenit, et ipse eo
abstinuit, et universo exercitui ut abstinerent edixit: et domum
posterorum Athamantis pariter atque templum veneratus est.
CXCVIII. Hæc quidem in Thessalia et in Achaia gesta. Ex hisce dein
regionibus Maliensium fines Xerxes ingressus est, ad sinum maris, in
quo quotidie æstus maris accidit ei reciprocatio. (2) Juxta hunc sinum
est locus campestris, partim latus, partim vero admodum angustus. Circa
illum locum montes præalti et inaccessi, Trachiniæ petræ dicti,
universam Maliacam terram includunt. (3) Primum ad hunc sinum oppidum,
ex Achaia venienti, Anticyra est; juxta quam Spercheus fluvius, ex
Ænianibus profluens, in mare influit. Ab hoc, interjectis viginti
stadiis, alius fluvius est, cui nomen Dyras; quem fama est emersisse ad
ferendam Herculi, quum cremaretur, opem. Ab hoc, rursus viginti stadiis
interjectis, alius fluvius est, nomine Melas.
CXCIX. Ab hoc Melane fluvio quinque stadia Trachis urbs abest. Eodemque
loco, ubi Trachis sita est, latissime patet hæc regio a montibus ad
mare: est enim planities vicies bis mille plethrorum. (2) Est autem in
monte, qui Trachinium agrum præcludit, divortium a meridie Trachinis,
per quod divortium Asopus fluit juxta montis radicem.
CC. Est item alius fluvius a meridie Asopi, Phœnix, non magnus; qui
postquam ex his montibus defluxit, Asopo miscetur. Prope hunc Phœnicem
fluvium arctissimus est hujus tractus locus: quippe una sola via ibi
munita est, qua nonnisi singulis plaustris transitus patet. A Phœnice
vero fluvio quindecim sunt stadia ad Thermopylas: (2) tum in
intervallo, quod est inter Phœnicem fluvium et Thermopylas, vicus est
nomine Anthela, præter quem præterfluens Asopus in mare evolvitur: et
circa eumdem vicum latius est spatium, in quo stat templum Cereris
Amphictyonidis, et sedes sunt Amphictyonibus paratæ, et ipsius
Amphictyonis templum.
CCI. Jam Xerxes in Trachinio campo terræ Maliacæ castra posuit: Græci
vero in ipso transitu. Nominatur autem hic locus a plerisque quidem
Græcis Thermopylæ, incolæ vero et finitimi nude Pylas dicunt. (2)
Itaque utrique in his locis castra habebant: occupabat autem Xerxes
totum spatium septemtrionem versus a Thermopylis usque Trachinem
pertinens; Græci vero ea quæ in hac continente versus Notum et meridiem
sita sunt.
CCII. Græci vero hoc in loco Persam exspectantes, hi fuere: Spartani
trecenti graviter armati: tum Tegeatæ et Mantinenses mille, utrorumque
quingenti: ex Orchomeno Arcadiæ centum et viginti, et ex reliqua
Arcadia mille; (2) tot Arcades fuere: Corinthii vero quadringenti: ex
Phliunte ducenti; ex Mycenis octoginta. Hi sunt qui ex Peloponneso
adfuerunt. Ex Bœotis vero, Thespienses septingenti, et Thebani
quadringenti.
CCIII. Præter hos vero evocati aderant Locri Opuntii omnibus copiis, et
Phocenses mille. Ipsi enim Græci missis legatis hos advocaverant,
dicentes, tamquam antecursores sese venisse ante alios, exspectari vero
reliquos socios in proximum quemque diem, et maris tutelam sibi curæ
esse, custodirique illud ab Atheniensibus et Æginetis reliquisque in
classem designatis. Nihil autem illis esse gravius metuendum: (2) non
enim deum esse, qui Græciam invadat, sed hominem: nullum autem nec esse
nec futurum esse mortalem, cui, ex quo natus sit, malum nullum
acciderit; immo maximis accidere maxima. Debere itaque etiam illum, qui
Græciam invadat, mortalis quum sit, gloria sua excidere. His auditis,
illi Trachinem auxilio Græcis venerunt.
CCIV. His igitur et alii quidem ex quaque civitate duces præerant; sed,
quem maxime cuncti admirabantur, et penes quem summa erat totius
imperii, Lacedæmonius fuit Leonidas, genus ab Hercule ducens hac
majorum serie: pater Anaxandrides fuit, avus Leon: tum reliqui
progenitores, Eurycratides, Anaxander, Eurycrates, Polydorus,
Alcamenes, Telecles, Archelaus, Hegesilaus, Doryssus, Leobotes,
Echestratus, Agis, Eurysthenes, Aristodemus; Aristomachus, Cleodæus,
Hyllus, Hercules. Is Leonidas regnum Spartæ necopinans erat adeptus.
CCV. Quum enim duo illi fratres essent natu majores, Cleomenes et
Dorieus, procul habuerat cogitationem regni adipiscendi. Sed Cleomene
sine mascula prole defuncto, quum jam tum Dorieus etiam non amplius in
vivis esset, quippe in Sicilia mortuus, ita ad Leonidam regnum
pervenit, quoniam et major natu erat Cleombroto, Anaxandridæ filio natu
minimo, et Cleomenis etiam filiam in matrimonio habebat. (2) Is igitur
ad Thermopylas erat profectus cum delectis ab ipso trecentis illis,
justæ ætatis viris, et quibus domi liberi erant. Adsumpserat autem,
priusquam advenisset, Thebanos quoque illos quorum numerum supra
declaravi, quibus Leontiades præerat, Eurymachi filius. (3) Quos solos
ex Græcis adsumere ea caussa properaverat Leonidas, quod accusabantur
Thebani vehementer cum Medis sentire. Invitaverat igitur eos ad armorum
societatem, cognoscere cupiens, utrum missuri essent secum socios, an
ex aperto repudiaturi Græcorum societatem: et illi, aliud licet
sentientes, miserant.
CCVI. Et Leonidam quidem cum his, qui cum eo erant, primos omnium
miserant Spartani hoc consilio, ut et reliqui socii, his conspectis,
adversus hostes proficiscerentur, neque ipsi pariter Medorum
sequerentur partes, si cunctari Spartanos intellexissent. Deinde vero,
quum Carnea nunc obstarent, peractis festis diebus, custodia Spartæ
relicta, cum omnibus copiis occurrere decreverant hosti. (2) Similiter
vero etiam reliqui socii facere constituerant: qui, quum in idem ipsum
tempus, quo hæc gerebantur, Olympias incideret, rati non tam cito ad
Thermopylas armis decretum iri, antecursores interim miserunt. Tale
igitur horum fuit consilium.
CCVII. Jam, qui ad Thermopylas fuere Græci, ubi haud procul ab introitu
fuit Persa, timore perculsi de receptu consultare cœperunt. Et reliquis
quidem Peloponnesiis placuit, abire in Peloponnesum, et Isthmum
custodire. (2) Leonidas vero, sententiam istam vehementer indignatis
Phocensibus et Locris, de communi horum consilio manere ibi decrevit,
legatosque per civitates dimittere qui ab illis auxilia arcesserent,
quandoquidem nimis exiguus ipsorum numerus esset ad prohibendum Medorum
exercitum.
CCVIII. Dum hi ita consultant, interim Xerxes equitem misit
speculatorem, qui et numerum eorum, et quid facerent, exploraret.
Audierat enim, quum adhuc in Thessalia esset, collectum hoc loco stare
exiguum exercitum, cujus duces sint Lacedæmonii et Leonidas, ab Hercule
genus ducens. (2) Ut ad castra accessit eques, contemplatus est,
spectavitque non totum quidem exercitum; nam, qui intra murum erant,
quem a se instauratum Græci custodiebant, hos conspicere non potuit:
exteriores vero observavit, qui ante murum stationem habebant. (3)
Erant autem tunc forte extra murum locati Lacedæmonii. Horum igitur
alios vidit gymnasticis exercitationibus vacantes, alios comam
pectentes. Miratus eques spectaculum, cognito hominum numero,
omnibusque rebus adcurate perceptis, rediit per otium, nemine
persequente, sed omnibus eum prorsus contemptui habentibus. Reversus,
Xerxi cuncta quæ viderat renunciavit.
CCIX. Quibus auditis, conjectare Xerxes non potuit id quod res erat,
comparare sese hos homines ad pereundum postquam perdidissent ipsi quam
plurimos potuissent: sed, quum ridicula facere ei viderentur, Demaratum
ad se vocavit, Aristonis filium, qui in castris aderat. (2) Is ubi
advenerat, de singulis eum interrogavit Xerxes, cognoscere cupiens quid
esset quod facerent Lacedæmonii. Et ille, «Audisti me, inquit, jam
ante, quum adversus Græciam proficisceremur, de his viris disserentem;
at risui me habuisti quum audiebas dicentem tibi quemnam fore harum
rerum exitum præviderem. Mihi enim, rex, summa contentio est, veritatem
adversus te colere. (3) Audi igitur etiam nunc. Adsunt hi viri, de
introitu nobiscum pugnaturi, et ad hoc se comparant. Hic enim apud
illos mos obtinet: quando vitæ discrimen sunt adituri, tunc capita
curant. (4) Scito vero: si hosce, et eos qui Spartæ manent, subegeris;
nullus alius hominum populus est, qui adversus te, rex, manus tollere
sustineat. Nunc enim cum regno inter Græcos præclarissimo tibi res est,
et cum viris fortissimis.» (5) Quæ dicta, quum prorsus incredibilia
Xerxi viderentur, iterum quæsivit, quo tandem pacto tam exigua hominum
manus suo exercitui esset repugnatura. Et ille, «Rex, inquit, age mecum
ut cum homine mendaci, nisi hæc ita eventura sunt ut ego dico.»
CCX. Hæc Demaratus dicens Xerxi non persuasit. Itaque quattuor rex
intermisit dies, assidue illos sperans fuga se recepturos. Quinto vero
die, quum illi non recessissent, sed per obstinatam, ut Xerxi
videbantur, impudentiam temeritatemque manerent, iratus rex Medos et
Cissios adversus illos misit, dato mandato ut vivos caperent et in
conspectum suum adducerent. (2) Ut vero in Græcos cum impetu irruerunt
Medi, multi ex eis cecidere: quibus successere alii, nec se recepere,
quamvis magna clade accepta: ostenderuntque cuilibet, maxime vero regi
ipsi, multos quidem homines esse, sed paucos viros. Præliati sunt autem
per totum diem.
CCXI. Postquam ita male accepti sunt Medi, tum hi quidem in castra se
recepere: et Persæ eis succedentes, quos Immortales rex adpellabat,
quibus præerat Hydarnes, in hostem iverunt; quasi hi utique facile
confecturi rem essent. (2) Ut vero hi quoque pugnam cum Græcis
conseruere, nihilo amplius, quam Medi, promoverunt, sed eamdem habuere
sortem; quippe in angusto transitu pugnantes, ubi explicari multitudo
non poterat, et hastis utentes brevioribus quam Græci. (3) Lacedæmonii
vero memorabilem ediderunt pugnam, quum aliis rebus ostendentes peritos
sese cum imperitis congredi, tum quod subinde terga verterent, veluti
fugam capessentes universi, deinde vero, quando fugientibus Persæ cum
clamore strepituque instabant, ipsique jam in eo erant ut
deprehenderentur, subito conversa acie hosti sese opponerent, atque ita
innumerabilem Persarum prosternerent multitudinem. Ceciderunt autem ibi
Spartanorum etiam nonnulli. (4) Postquam vero, quamvis magno conatu, et
turmatim et quovis modo impetum facientes, nulla parte introitus potiri
Persæ potuerunt, postremo hi quoque retrogressi sunt.
CCXII. Dum ita conflictabantur, fertur Xerxes, quum spectandi caussa
haud procul abesset, ter de solio suo exsiliisse, metuens nempe suo
exercitui. (2) Tunc igitur ita pugnatum est. Postridie vero ejus diei
nihilo felicius barbari pugnaverunt. Quum enim exiguus esset Græcorum
numerus, rati barbari confectos esse illos vulneribus, neque vires
amplius ad resistendum habituros, denuo eos adgressi sunt. (3) At
Græci, per ordines perque populos digesti, in vicem cuncti pugnarunt,
Phocensibus exceptis: hi enim in monte erant locati, semitam
custodituri. Ubi vero nihilo melius, quam pridie, Persæ rem sibi
viderunt succedere, abscesserunt.
CCXIII. Ibi tunc regem, quidnam consilii caperet incertum, convenit
Ephialtes, Eurydemi filius, Maliensis, ingens ab illo præmium se
relaturum sperans, indicavitque ei semitam per montes ad Thermopylas
ferentem; atque ita Græcos prodidit, stationem ibi habentes. (2) Idem
postea, metu Lacedæmoniorum, in Thessaliam profugit: exsulantisque
caput proposita pecunia proscriptum est a Pylagoris, quum Amphictyones
ad agendum Pylæum conventum essent congregati. Interjecto vero tempore,
quum Anticyram rediisset, ab Athenade Trachinio occisus est. (3) Et
interfecit quidem Ephialten Athenades aliam ob caussam, quam in
sequentibus historiis exponam: at nihilo minus tamen præmio honoratus
est a Lacedæmoniis. Ita igitur Ephialtes postea periit.
CCXIV. Fertur autem etiam alia fama, Onetam Phanagoræ filium,
Carystium, et Corydalum Anticyrensem cum rege sermones illos habuisse,
et Persas circum montem illum circumduxisse; mihi neutiquam credibilis.
(2) Nam falsam esse partim inde colligi oportet, quod Græcorum
Pylagori, quos utique præ cæteris compertam habuisse rei veritatem
consentaneum est, non Onetæ et Corydali caput proscripserunt, sed
Ephialtæ Trachinii; tum, quod Ephialten novimus ob hanc culpam
exsulasse. (3) Cæterum cognita quidem hæc semita Onetæ quoque, quamquam
non Maliensi, esse potuit, si hanc regionem sæpius adierat: at enimvero
Ephialtes est, qui hostes per semitam illam circa montem circumduxit:
hunc hujus culpæ reum scribo.
CCXV. Xerxes, ea probans quæ se effecturum pollicitus Ephialtes erat,
vehementer gavisus, sine mora Hydarnen et qui sub ejus ductu erant
misit: et illi sub noctem, quo tempore accenduntur lucernæ, e castris
profecti sunt. (2) Invenerant illam semitam indigenæ Malienses; eaque
reperta Thessalis adversus Phocenses itineris duces fuerant, quo
tempore Phocenses introitum in suam regionem opposito obstruxerant
muro, atque ita tutos se a bello præstiterant: atque ex illo inde
tempore adparuit illa usui nulli esse Maliensibus.
CCXVI. Est autem callis hujus per montem ferentis ratio hæc: incipit ab
Asopo fluvio, ubi ille per montium divortium perfluit; est autem monti,
per quem semita transit, semitæque ipsi idem nomen, Anopæa: fertque hæc
Anopæa secundum dorsum montis, et desinit circa Alpenum, primum
oppidorum Locrensium versus Malienses, eo loco ubi Melampygus qui
dicitur lapis est, suntque Cercopum sedes: ubi etiam angustissimus
callis est.
CCXVII. Hac igitur semita, quam descripsi, Persæ trajecto Asopo totam
noctem iter fecerunt, a dextra habentes Œtæorum montes, a sinistra vero
montes Trachiniorum: et illuxit aurora, quum ad summum montem
pervenerunt. (2) Hoc igitur loco montem custodiebant, ut etiam ante
demonstravi, Phocenses mille graviter armati, et suam regionem
tutantes, et callem custodientes. (3) Inferior enim introitus ab eis,
quos dixi, custodiebatur: semitam autem, quæ fert per montem, Phocenses
custodiebant, qui Leonidæ ultro hanc operam receperant.
CCXVIII. Adscendentes quidem latuerant Persæ, quum quercubus totus
obsitus mons esset: postquam vero adscenderant, hoc modo adventantes
illos cognovere Phocenses, quum tranquillum esset cœlum, propter folia
sub pedibus strata multus, ut res fert, ortus strepitus excitavit eos
ut ad arma concurrerent: et protinus barbari adfuerunt. (2) Qui ubi
armatos conspexere viros, mirati sunt, quod, quum neminem sibi
putassent occursurum, in exercitum incidissent. Ibi tum Hydarnes,
veritus ne, qui Phocenses erant, Lacedæmonii essent, quæsivit ex
Ephialte, cujus populi is esset exercitus: et ubi quod res erat
audivit, in aciem Persas instruxit. (3) At Phocenses, quum multis
crebrisque telis ferirentur, rati non nisi adversus se hos esse
profectos, arrepta fuga in summum montis verticem se receperunt, ad
occumbendam mortem parati. (4) Hi igitur ita erant animati: at Persæ,
qui cum Ephialte et Hydarne erant, nullam Phocensium rationem habentes,
descendere de monte properarunt.
CCXIX. Qui ad Thermopylas erant Græci, his primum Megistias vates,
inspectis victimis, prædixerat mortem primo mane eis instantem: deinde
advenere etiam transfugæ, circuitum hostium nunciantes: (2) hi, quum
adhuc tunc nox esset, significaverunt: tertio autem speculatores
diurni, de summitatibus montium decurrentes, illucescente jam die, idem
indicium fecere. Ibi tum Græci, quid sibi faciendum esset deliberantes,
in diversas abiere sententias, aliis contendentibus non deserendam esse
stationem, aliis contra nitentibus. (3) Hinc soluto consilio,
discesserunt alii, et suam quisque in civitatem tendens dispersi sunt:
alii vero parati erant cum Leonida manere.
CCXX. Dicunt autem, ipsum Leonidam illos dimisisse, ne perirent
curantem; se autem et præsentes Spartanos non decere dicentem deserere
stationem ad quam custodiendam principio missi essent. (2) Et ego
quoque quam maxime in hac sum sententia, Leonidam, quum minime promptos
esse socios vidisset, nec ad subeundum secum periculum ultro paratos,
abire illos jussisse; sibi autem, ut abiret, inhonestum judicasse. (3)
Contra, si maneret, ingens eum gloria manebat, et Spartæ felicitas non
exstinguebatur. Etenim Spartanis, jam in primo hujus belli initio
oraculum consulentibus, responderat Pythia, aut eversum iri Lacedæmonem
a barbaris; aut regem ipsorum periturum. (4) Hoc eis illa responsum
versibus hexametris comprehensum dederat, his verbis:
Vobis, o spatiosæ Spartæ incolæ,
aut ingens urbs gloriosa a viris Persis
evertitur; aut, si non hoc, ab Hercule oriundum
flebunt mortuum regem Lacedæmonis fines.
Nec enim sustinebit eum taurorum robur leonumque
contra stantium; Jovis enim ille robur habet; eumque dico
non iri repressum prius, quam horum alterutrum fuerit sortitus.
(5) Igitur Leonidam, hæc reputantem, cupientemque solis Spartanis
sempiternam adquirere gloriam, dimisisse potius arbitror socios illos
qui abiere, quam ipsos per se ab illo dissentientes, ita spreta omni
militari disciplina abiisse.
CCXXI. Cujus rei mihi hoc etiam haud minimum documentum est, quod non
modo reliqui dimissi sunt, sed quod satis constat, vati etiam exercitum
sequenti, Megistiæ Acarnani, genus a Melampode derivanti, eidem qui e
victimis eventura illis prædixerat, missionem dedisse Leonidam, veritum
ne cum ipsis periret. At ille, quamquam missionem nactus, non tamen
discessit; sed filium, militiæ hujus socium, qui unicus illi natus
erat, dimisit.