mortui Stesagoræ fratrem, ad suscipiendum imperium cum triremi in
Chersonesum miserunt Pisistratidæ; qui Athenis etiam eumdem beneficiis
promeruerant, quasi non conscii fuissent cædis patris illius Cimonis;
quæ quo pacto patrata fuerit, in alia narrationis parte exponam. (2)
Miltiades postquam in Chersonesum pervenit, domi se tenuit, tamquam
mortui fratris Stesagoræ memoriam honorans. Quod ubi rescivere
Chersonesitæ, congressi principes ex omnibus undique civitatibus, quum
communi consilio simul omnes ad eum condolendi caussa convenissent, in
vincula ab illo conjecti sunt. (3) Atque ita Miltiades Chersonesum
tenuit, quingentos alens satellites et uxorem duxit filiam Olori
Thracum regis Hegesipylam.
XL. Hic igitur Cimonis filius Miltiades recentiori memoria in
Chersonesum venerat: cui, ex quo advenit, alia acciderunt præsentibus
graviora. Tertio enim ab his rebus superiori anno Scythas fugiens in
exsilium abiit. Nempe Scythæ Nomades, a Dario rege irritati, junctis
viribus usque in hanc Chersonesum invaserunt: (2) quorum adventum
exspectare non ausus Miltiades e Chersoneso profugit; donec, regressis
Scythis, Dolonci eum reduxerunt. Hæc igitur tertio anno ante ea quæ
nunc ei acciderunt, acta sunt.
XLI. Nunc vero, ubi Phœnices in Tenedo esse cognovit, quinque
triremibus ex his, quæ ad manus erant, pecunia et aliis rebus pretiosis
impletis Athenas navigavit. Dum vero, ex Cardia urbe profectus, per
Melanem sinum navigans, prætervehitur Chersonesum, occurrunt navibus
ejus Phœnices. (2) Et ipse quidem Miltiades cum quattuor navibus Imbrum
effugit; quintam vero persequentes Phœnices ceperunt, (3) cui navi
præfectus tum erat Miltiadis filius natu maximus Metiochus, non ex
Olori Thracis filia natus, sed ex alia uxore: atque hunc simul cum navi
ceperunt Phœnices. Qui, ut resciverunt Miltiadis esse filium, ad regem
eum abduxerunt, ingentem existimantes gratiam se inituros propter
sententiam quam in Ionum concilio dixerat Miltiades, quum illos
hortaretur obtemperare Scythis rogantibus, ut pontem solverent Iones
domumque navigarent. (4) At Darius, postquam ad eum Phœnices Metiochum
Miltiadis filium adduxerunt, nihil Metiocho mali fecit, sed multa in
eum beneficia contulit: nam et domum et possessiones ei dedit, et
Persicam uxorem, ex qua ei nati sunt filii, qui Persarum ordini sunt
adscripti.
XLII. Miltiades vero ex Imbro Athenas pervenit. Atque eo anno nihil
amplius hostile adversus Ionas a Persis susceptum est; immo vero hæc
valde utilia Ionibus hoc anno contigere. (2) Artaphernes, Sardium
præfectus, arcessitis legatis ex civitatibus, coegit Ionas, ut
pactiones mutuas facerent de litibus ex juris formula dirimendis, nec
porro vi et armis inter se agerent. (3) Et hoc eos facere coegit, et
terras eorumdem dimensus per parasangas (sic Persæ mensuram vocant
triginta stadiorum), tributa quibusque imposuit, quæ ab illo inde
tempore constanter ad meam usque ætatem eadem manent, sicut ab
Artapherne constituta sunt: constituta autem ab illo sunt fere eadem
conditione atque prius fuerant.
XLIII. Et hæc quidem pacata illis contigerunt. Primo autem vere,
reliquis imperatoribus domum dimissis a rege, Mardonius Gobryæ filius
ad mare descendit, ingentem et pedestrem exercitum ducens, et navalem.
Ætate juvenis is erat, et nuper regis Darii filiam Artozostram duxerat
uxorem. (2) Huic igitur exercitui præfectus Mardonius, postquam in
Ciliciam pervenit, navem ipse conscendit, et cum reliquis navibus est
profectus; pedestrem vero exercitum alii duces ad Hellespontum
duxerunt. (3) Quum vero Asiam præternavigans Mardonius ad Ioniam
pervenisset, rem hic ego dicam maxime miram eis Græcis, qui sibi
persuaderi non patiuntur, Otanen unum e septem illis Persis pro
sententia dixisse, populare imperium apud Persas debere institui.
Namque Mardonius, abrogato tyrannorum omnium inter Ionas imperio,
popularem statum civitatibus instituit. (4) Eo facto in Hellespontum
properavit. Ut vero coacta est magna vis navium, et collectus ingens
pedestris exercitus, navibus superato Hellesponto, per Europam iter
fecerunt: proficiscebantur autem adversus Eretriam et Athenas.
XLIV. Nempe, contra has dirigi expeditionem, verbis præ se ferebant.
Cæterum, quum constitutum apud se haberent quam plurimas possent ex
Græcis civitatibus subigere, primum Thasios classe adgressi, qui ne
manus quidem contra illos sustulerant, sibi subjecerunt; tum pedestri
exercitu Macedonas, post illos qui jam Persis serviebant, sub jugum
miserunt: nam qui cis Macedoniam habitant populi, jam cuncti illis
subjecti erant. (2) Dein navibus a Thaso continentem versus transvecti,
secundum oram perrexerunt navigare usque Acanthum: tum Acantho
profecti, Athon montem circumvehi instituerunt. Sed dum circumvehuntur,
ingruens ventus boreas ingens, et contra quem eluctari nulla arte
poterant, maximum navium numerum ad montem impulsas misere adflixit. (3)
Aiunt enim ad trecentas ex navibus periisse, et hominum amplius viginti
millia. Etenim quum belluis frequens admodum sit hoc circa Athon mare,
alii a belluis rapti periere; alii vero ad petras adlisi; alii, quum
natare non didicissent, hoc ipso periere; alii gelu. Hæc clades classem
adflixit.
XLV. Mardonium vero et pedestrem exercitum, quum in Macedonia castra
haberet, noctu adgressi Brygi Thraces, magnum militum numerum
occiderunt, ipsumque vulnerarunt Mardonium. At ne hi quidem servitutem
a Persis imminentem effugere: etenim non prius ex his regionibus
discessit Mardonius, quam in potestatem illos redegisset. (2)
Verumtamen, subactis his, retro duxit exercitum, quippe et terra clade
a Brygis accepta, et mari maximam calamitatem ad Athon passus. Ita hæ
copiæ, turpiter re gesta, in Asiam redierunt.
XLVI. Altero vero ab his rebus anno primum Thasios, a vicinis
insimulatos quasi defectionem molirentur, misso nuncio jussit Darius
diruere murum, et naves suas Abdera devehere. (2) Thasii enim, ex quo
ab Histiæo Milesio fuerant[TR3] obsessi, quum magni illis essent
reditus publici, pecuniis suis utebantur ad construendas naves longas,
et ad validiorem murum urbi suæ circumducendum. Erant autem illis
reditus et ex continente et ex metallis. (3) Certe ex his quæ in Scapte-
Hyle metalla sunt, quæ sunt auri fodinæ, omnino octoginta redibant
talenta; ex his vero quæ in ipsa Thaso, aliquanto quidem minus, sed
tamen tantum, ut, quum Thasii essent vectigalium immunes fructuum
nomine pendendorum, ex continente et ex metallis redirent iis omnino
quotannis ducenta talenta, et, quando plurimum redibat, trecenta.
XLVII. Vidi etiam ipse hæc metalla: quorum maxime admiranda mihi visa
sunt ea, quæ a Phœnicibus fuerant inventa, qui cum Thaso insulam hanc
condiderunt, quæ nunc ab hoc Thaso Phœnice nomen traxit. (2) Sunt autem
Phœnicia hæc metalla inter duo Thasi loca, quorum alteri Ænyra nomen
est, alteri Cœnyra, adversus Samothraciam: ingens mons est, quærendis
metalli venis susque deque versus.
XLVIII. Et hæc quidem hujusmodi sunt. Cæterum Thasii, regis imperio
parentes, et murum suum diruerunt, et naves cunctas devexerunt Abdera.
(2) Post hæc tentare Græcorum animos Darius instituit, cogniturus utrum
secum bellum gesturi, an se ipsi tradituri essent. Igitur præcones per
Græciam, alios alio, dimisit, qui regis nomine terram et aquam a Græciæ
populis poscerent. (3) Dum vero hos in Græciam mittit, simul alios
præcones per maritimas civitates sibi tributarias dimisit, qui eas
juberent naves longas aliasque transvehendis equis comparare.
XLIX. Hæ igitur comparabant imperatas naves: qui vero in Græciam
venerunt legati, his multi quidem in continente populi ea, quæ ipsis
rex proposuerat postulaveratque, dedere; insulani vero omnes, ad
quoscumque legati cum eisdem postulatis pervenerunt. Igitur quum cæteri
insulani terram et aquam Dario dederunt, tum vero etiam Æginetæ. (2)
Qui quum hoc fecissent, protinus eis imminebant Athenienses, rati
adversus se tendere illud Æginetarum factum, ut simul cum rege Persarum
bellum sibi inferrent. Itaque cupide arripientes hanc occasionem,
Spartam misere legatos, qui accusarent Æginetas hujus facti caussa,
quod ad proditionem pertineret Græciæ.
L. Qua audita accusatione, Cleomenes Anaxandridæ filius, rex
Spartanorum, Æginam trajecit, comprehensurus hos ex Æginetis, qui ejus
rei maxime fuissent auctores. Ut vero comprehendere eos est adgressus,
quum alii Æginetarum ei restiterunt, tum in his maxime Crius, Polycriti
filius; qui, non impune, ait, illum quemquam ex Æginetis esse
abducturum: (2) non enim publico Spartanorum consilio eum hoc facere,
sed pecunia corruptum ab Atheniensibus; alioqui simul cum altero rege
venturum fuisse ad hos comprehendendos. Dixit autem hæc ex Demarati
mandato. (3) Cleomenes igitur, Ægina abire coactus, ex Crio quæsivit,
quodnam ei nomen esset. Qui quum verum respondisset, dixit ei
Cleomenes: «Nunc igitur, Aries (_id significat Græcum nomen Krios_),
cornua tua ære muni, quippe magnum in malum incursurus.»
LI. Cleomenem vero per id tempus Spartæ calumniabatur Demaratus,
Aristonis filius, qui domi manserat, rex et ipse Spartanorum, sed ex
familia inferiore; non quidem ob aliam caussam inferiore (nam ab eodem
progenitore oriundi erant), nisi quod propter primogenituram magis in
honore erat Eurysthenis prosapia.
LII. Etenim Lacedæmonii, contra quam a poetis omnibus memoratur, aiunt,
non Aristodemi filios, sed ipsum Aristodemum, Aristomachi filium,
Cleodæi nepotem, Hylli pronepotem, quum rex esset Lacedæmoniorum,
duxisse illos in hanc regionem quam nunc ipsi obtinent. (2) Haud multo
vero interjecto tempore uxorem Aristodemi, cui nomen fuisse Argiam;
fuisse autem eamdem aiunt filiam Autesionis, neptin Tisameni, proneptin
Thersandri, abneptin Polynicis; hanc, inquam, peperisse gemellos: et
Aristodemum, postquam vidisset pueros, morbo decessisse. (3)
Lacedæmonios autem, qui tunc fuissent, decrevisse regem ex legis
præscripto nominandum ex pueris eum qui major esset natu. Quum vero
nescirent, utrum ex illis eligerent, ut qui similes inter se et æquales
essent; quumque nec nunc, nec ante cognovissent uter prior esset,
interrogasse matrem. (4) At illam dixisse, ne se quidem ipsam
internoscere: et scientem quidem egregie quæ res sit hoc dixisse, sed
cupientem, ut uterque, si fieri forte posset, rex nominetur.
Lacedæmonios itaque, incerti quum essent, Delphos misisse, quid facto
opus esset consulentes: (5) Pythiamque eos jussisse, ut puerum utrumque
regem haberent, sed magis honorarent natu majorem. Quo accepto
responso, quum nihilo minus incerti fuissent Lacedæmonii, quo pacto
reperirent, uter eorum major natu esset, consilium eis dedisse hominem
Messenium, cui nomen fuisse Panitæ. Suasisse igitur Lacedæmoniis hunc
Paniten, ut observarent matrem, viderentque utrum puerorum lavaret
priorem, priorique cibum præberet. Quodsi illa deprehenderetur in hoc
constanter eumdem servare tenorem, habituros illos totam rem quam
quærant et reperire cupiant: sin fluctuet illa, et modo hunc, modo
illum priorem curet, satis illos intelligere posse, ne ipsam quidem
matrem exploratam rem habere; et tunc quidem aliam ineundam fore
rationem. (6) Jam illos, juxta Messenii monitum observantes matrem
filiorum Aristodemi, ignorantem ipsam cujus rei caussa observaretur,
deprehendisse constanter eam et in cibo præbendo et in lavando
præferentem puerorum priorem. (7) Sumpsisse igitur Lacedæmonios hunc a
matre alteri prælatum, ut natu majorem, eumque in domo publica aluisse;
nomenque ei impositum fuisse Eurysthenis, minori vero Proclis. Et hos
ipsos fratres, postquam adolevissent, per omne vitæ tempus discordes
inter se fuisse aiunt, et pari modo constanter animatos esse illorum
posteros.
LIII. Hæc quidem soli ex Græcis Lacedæmonii narrant. Jam vero, quæ
communi consensu a Græcis memorantur, hæc dicam: scilicet Doriensium
hos reges usque ad Perseum, Danaæ filium, prætermisso dei nomine, recte
recenseri a Græcis, et esse illos Hellenas (_sive_ Græcos) probari: jam
tunc enim Hellenibus hi accensebantur. (2) Dixi autem usque ad Perseum,
neque altius repetii eorum genus, hac caussa, quoniam Persei pater
mortalis nullus nominatur, quemadmodum Herculis Amphitryo. Itaque recte
et idonea de caussa dixi, usque ad Perseum. (3) Sin a Danae, Acrisii
filia, per patres adscendendo repetere genus velimus, reperiemus
Doriensium duces origine Ægyptios fuisse. Hæc igitur, ex Græcorum
ratione, illorum genealogia est.
LIV. Ut vero Persarum fert traditio, ipse Perseus, Assyrius quum esset,
Græcus est factus, non vero Persei majores: Acrisii vero progenitores
generis propinquitate ad Perseum nihil pertinere, sed esse, quemadmodum
Græci dicunt, Ægyptios.
LV. Et hæc quidem de his dicta sufficiant. Cur vero, et quibus rebus
gestis, Ægyptii quum essent, Doriensium reges evaserint, omitto
memorare, quum ab aliis hæc exposita sint. Quæ vero alii non
occuparunt, eorum mentionem faciam.
LVI. Jam honores et privilegia, regibus Spartanis tributa, hæc sunt:
sacerdotia duo, Jovis Lacedæmonii, et Jovis Cœlestis: tum belli
inferendi potestas in quamcumque velint terram; cui potestati
intercedere nemo Spartanus potest, quin piaculari se crimine obliget.
Quum in bellum proficiscuntur, primi incedunt reges, postremi redeunt:
(2) et centum delecti viri in exercitu eos custodiunt. Victimis utuntur
in expeditionibus, quotcumque volunt; et omnium immolatarum pecudum et
pelles et terga ipsi accipiunt. Hæc sunt quæ ad bellum pertinent.
LVII. In pace hi eisdem honores et præmia sunt concessa. Si quis
publicum facit sacrificium, primi in cœna sedent reges, et ab his fit
distribuendorum ciborum initium, ita quidem ut utrique regi de rebus
omnibus duplex portio tribuatur, quam cæteris convivis: libamina etiam
hi auspicantur, iidemque mactatarum pecudum pelles accipiunt. (2) Ad
hæc, singulis noviluniis, et septimo cujusque mensis die, utrique regum
ex publico datur perfecta victima in Apollinis templo mactanda, et
farinæ medimnus, et vini quartarius Laconicus. In omnibus ludis
publicis sedes primarias et præcipuas habent. (3) Proxenos civitatibus
iidem nominant e civibus quoscumque voluerint; et uterque duos nominat
Pythios: sunt autem Pythii, cives qui Delphos mittuntur ad consulendum
oraculum, hique publice cum regibus aluntur. (4) Quando ad cœnam non
veniunt reges, utrique domum mittuntur duo chœnices farinæ, et vini
cotyla: præsentibus vero tribuitur de omnibus rebus duplex portio;
idemque illis honos habetur, quoties a privato homine ad cœnam
vocantur. (5) Edita vaticinia hi custodiunt, sed ita ut eorumdem
conscii sint Pythii. Judicant soli reges de hisce solum rebus: de
virgine paternorum omnium bonorum hærede, cui illa nubere debeat, nisi
jam a patre fuerit desponsata; et de viis publicis. (6) Tum, si quis
adoptare voluerit filium, is coram regibus id facere tenetur. Adsident
reges deliberantibus senatoribus, qui sunt numero duodetriginta: quodsi
in senatum non veniunt, hi ex senatoribus qui proxime illos cognatione
attingunt, regum habent honores, et duo suffragia conferunt,
prætereaque tertium, suum ipsorum.
LVIII. Ista igitur viventibus regibus Spartanis publice tribuuntur:
mortuis vero, hæcce. Nunciant equites obitum regis per universam
Laconicam; in urbe vero circumeuntes mulieres lebetem pulsant. Quo
facto, necesse est ut ex quaque domo duo liberi homines, mas et femina,
luctu squaleant; id ni faciunt, gravem mulctam incurrunt. (2) Est autem
mos Lacedæmoniorum in regum obitu idem qui barbarorum in Asia: plerique
enim barbari in obitu regum suorum eodem utuntur instituto. Mortuo enim
rege Lacedæmoniorum, non Spartani solum, sed et ex tota Laconica circum
habitantium certus quidam numerus ad prosequendum funus convenire
tenetur. (3) Hi igitur, et Helotæ, et Spartani ipsi, postquam multa
millia numero in unum convenere, promiscue cum mulieribus frontes
gnaviter plangunt, immensaque edunt lamenta, postremum semper ex
regibus, eum qui diem obiit, optimum fuisse dicentes. (4) Quodsi in
bello mortuus rex est, ejus simulacrum effingunt, et pulcre strato
lectulo impositum efferunt. Sepulto rege, per decem dies nec populi
concio instituitur, nec magistratuum consessus, sed per hos dies
continuos lugent.
LIX. Etiam in hoc Lacedæmoniis convenit cum Persis, quod defuncti regis
successor in regni sui auspiciis ære alieno liberat quemlibet
Spartanum, qui vel regi vel publico aliquid debuit. Similiter enim apud
Persas recens constitutus rex civitatibus omnibus tributum, quod nondum
persolverunt, remittit.
LX. Cum Ægyptiis vero hoc commune Lacedæmonii habent, quod apud illos
præcones et tibicines et coqui in patrias artes succedunt; et tibicen
filius est tibicinis, coquus coqui, præco præconis: neque præconis
filium alius, ob vocis claritatem munus hoc ambiens, excludit; sed
quilibet negotium suum patrio more exsequitur. Atque hæc quidem ita se
habent.
LXI. Cleomenem igitur, Æginæ tunc versantem, et communi Græciæ bono
navantem operam, quum accusasset Demaratus, non Æginetis ille studens,
sed invidia et odio ductus; (2) tum vero Cleomenes, ex Ægina reversus,
regiam dignitatem abrogandi Demarato consilium cepit; cujus exsequendi
consilii hæc res ei ansam occasionemque præbuit. (3) Aristoni, Spartæ
regi, quum duas deinceps uxores duxisset, liberi ex his nulli prognati
erant. Cujus rei non suam esse culpam existimans, tertiam duxit uxorem.
(4) Duxit autem hoc modo: erat illi amicus civis Spartanus, quo civium
omnium familiarissime Ariston utebatur. Hic vir uxorem habuit longe
formosissimam omnium quæ Spartæ erant mulierum: et ea quidem
formosissima ex deformissima evaserat. (5) Etenim quum turpis fuisset
adspectu, nutrix illius, puellam ita deformem videns esse hominum
opulentorum filiam, vidensque parentes illius in magna calamitate
ponere turpem filiolæ formam, hæc animadvertens nutrix, tale inivit
consilium: (6) quotidie gestabat eam in Helenæ templum, quod est in
loco qui Therapna vocatur, supra Phœbeum templum. Quoties autem puellam
eo gestasset, statuebat illam ante deæ simulacrum, supplexque rogabat
deam, ut deformitate liberare puellam vellet. (7) Jam die quodam, quum
templo egrederetur nutrix, adparuisse ei dicitur mulier, quærens ex ea
quid esset quod in ulna gestaret. Cui quum illa respondisset, puellam
se gestare, rogasse mulierem, ut sibi monstraret puellam. Neganti
nutrici, dicentique vetitum sibi a parentibus esse ne cuiquam eam
monstraret, etiam atque etiam hanc institisse, ut sibi ostenderet. (8)
Tum nutricem, ut vidit plurimum interesse mulieris videre puellam, ita
denique illi ostendisse; et hanc, tacto puellæ capite, dixisse, formæ
præstantia superaturam eam Spartanas omnes mulieres. (9) Atque inde ab
illo die mutatam esse ejus formam. Hanc igitur, ubi nubilis facta est,
in matrimonium duxit Agetus, Alcidæ filius, hic ipse quem dixi
Aristonis amicus.
LXII. Cujus mulieris amore urens Ariston talem iniit rationem. Amico,
cujus hæc uxor erat, recipit ipse, dono se daturum quamcumque rerum
suarum omnium ille selegisset, jubetque amicum, ut parem sibi referat
gratiam. Et ille, nihil de uxore sua veritus, quum videret esse etiam
Aristoni uxorem, in conditionem consensit; atque in hoc ipsum mutuis se
juramentis ambo obligarunt. (2) Deinde Ariston dedit illi
pretiosissimum nescio quod cimeliorum suorum, quod selegerat Agetus: et
ipse, par ab illo sibi referri postulans, ibi tunc uxorem amici conatus
est secum abducere. (3) At ille, in omnia alia, hoc uno excepto, se
consensisse, ait: verumtamen quum juramento esset obstrictus, doloque
circumventus, abduci eam passus est.
LXIII. Ita igitur tertiam uxorem, repudiata secunda, Ariston duxit.
Eique hæc eadem mulier intra tempus justo brevius, decimo nondum
expleto mense, peperit hunc, de quo hic agitur, Demaratum: (2) et
Aristoni tunc in consessu ephororum sedenti unus e famulis nunciavit,
natum ei esse filium. At ille, memor temporis quo duxerat uxorem, et
digitis numerum iniens mensium, interposito jurejurando ait, «Hic meus
esse non potest.» (3) Idque audiverant ephori: nec tamen statim curæ
admodum illis fuerat id verbum. Postquam vero adolevit puer, dicti
pœnituit Aristonem; etenim quam maxime suum esse filium Demaratum
existimabat: (4) et nomen Demaratum (_id est_, Votis populi expetitum)
hac caussa ei imposuit, quod antea Spartani publice susceptis pro
Aristone votis, ut viro omnium ante id tempus regum Spartanorum
probatissimo, deos erant precati, ut filius ei nasceretur. Ob hoc
igitur nomen ei est impositum Demaratus.
LXIV. Succedente tempore e vita discessit Ariston, et Demaratus regnum
suscepit. Fuisse autem videtur in fatis, ut ista res, quum comperta
fuisset, regno exueret Demaratum, eo quod magnum in odium incurrerat
Cleomenis, primum, exercitu Eleusi abducto, deinde (ut dixi) tunc, quum
Cleomenes in Æginam trajecerat adversus hos qui cum Medis sentiebant.
LXV. Itaque ulcisci eum cupiens Cleomenes paciscitur cum Leotychide,
Menaris filio, Agidis nepoti, ex eadem domo, qua erat Demaratus,
oriundo, in hanc conditionem, ut ille, sua opera rex creatus in locum
Demarati, ipsum sequeretur adversus Æginetas. (2) Fuerat autem
Leotychides inimicissimus Demarato, ejusmodi de caussa; quod, quum
Percalum, Chilonis filiam, neptin Demarmeni, sibi desponsasset,
Demaratus per insidias nuptiis illis frustratus erat Leotychidem,
præreptamque illi Percalum ipse duxerat uxorem. (3) Hæc quum fuisset
inimicitiarum Leotychidis adversus Demaratum origo, tunc a Cleomene
sollicitatus Leotychides jurat contra Demaratum, dicens, non legitime
illum regem esse Spartanorum, nec enim filium esse Aristonis. (4)
Deinde, post interpositum hoc juramentum, judicio eum est persecutus,
in memoriam revocans verbum istud, quod Aristoni tunc exciderat, quum
ei famulus recens natum renunciasset filium; ubi numero inito mensium
jurans dixerat, non esse illum filium suum. (5) Huic verbo insistens
Leotychides declaravit Demaratum nec Aristone genitum, nec legitime
regnantem Spartæ; testes advocans eosdem ephoros, qui tum cum illo
sederant in consilio, et verbum istud ex ore Aristonis audierant.
LXVI. Postremo, quum ea de re exstitissent rixæ, placuit Spartanis ex
Delphico oraculo quærere, an Aristonis filius esset Demaratus. (2) Quod
quum de industria ita decernendum curasset Cleomenes, ut de ea re ad
Pythiam referretur; tum vero idem Cleomenes Cobonem sibi conciliavit,
Aristophanti filium, virum maxima apud Delphenses auctoritate; qui
Periallæ prophetissæ persuasit, ut ea diceret, quæ Cleomenes dici
volebat. (3) Ita igitur interrogantibus his, qui ad consulendum
oraculum missi erant, respondit Pythia, non esse Aristonis filium
Demaratum. Attamen postero tempore comperta ea fraus est, et Cobon
Delphis profugit, prophetissæ vero Periallæ abrogatum est munus.
LXVII. Hoc igitur modo abrogata Demarato regia dignitas est. Deinde
vero, relicta Sparta, ad Medos profugit Demaratus, ob contumeliam
hujusmodi. Postquam regno fuit exutus, ad gerendum magistratum erat
electus. (2) Quumque esset solenne ludicrum, quod Gymnopædias vocant,
Leotychides, rex jam creatus in Demarati locum, risus et contumeliæ
caussa misso famulo ad Demaratum, qui et ipse spectator aderat,
quæsivit ex eo, qualenam illi videretur, hunc gerere magistratum post
regiam dignitatem? (3) Cui illi, indignatus interrogatione, respondit,
se quidem utrumque esse expertum, nec vero illum: cæterum
interrogationem hanc Lacedæmoniis aut infinitæ calamitatis, aut
infinitæ felicitatis fore initium. (4) His dictis, velata facie theatro
egressus, domum suam abiit: ibique protinus, præparatis rebus
necessariis, Jovi bovem immolavit, et eo mactato vocavit matrem.