præliis gesta erant, tum Alcæus poeta, prælio facto, in quo victores
erant Athenienses, fuga quidem ipse evaserat, sed armorum ipsius
Athenienses erant potiti, qui ea in Minervæ templo Sigei suspenderunt.
(2) Quam rem Alcæus, lyrico carmine descriptam, Mytilenen nunciavit,
certiorem faciens de calamitate sua Melanippum, unum de suis amicis.
Mytilenæos vero et Athenienses reconciliavit deinde Periander, Cypseli
filius, quem suarum contentionum arbitrum utrique constituerant:
conciliavit autem hac ratione, ut utrique eam tenerent regionem, quam
possiderent. Ita Sigeum sub Atheniensium venerat potestatem.
XCVI. Hippias vero, ut Lacedæmone in Asiam pervenit, omnia movebat,
insimulando Athenienses apud Artaphernem, omniaque moliebatur quibus
efficeret, ut Athenæ in suam et Darii venirent potestatem. (2) Dum hæc
Hippias agebat, re cognita, Athenienses Sardes misere legatos, qui
Persas hortarentur, ne morem gererent exsulibus Atheniensium. (3) At
eos Artaphernes, si salvi esse vellent, jussit Hippiam recipere. Quam
conditionem ad se relatum quum neutiquam admitterent Athenienses,
decreverunt ex professo hostes esse Persarum.
XCVII. Per idem tempus, quo id decreverant Athenienses, et odium
incurrerant Persarum, Milesius Aristagoras, a Cleomene Lacedæmonio
Sparta pulsus, venit Athenas: hæc enim civitas inter cæteras potentia
maxime eminebat. (2) In concionem igitur populi progressus Aristagoras
eadem quæ Spartæ verba fecit, de Asiæ bonis, et de bello cum Persis,
quam faciles hi essent superatu, ut qui nec scuto nec hasta uterentur.
(3) Præter hæc commemorabat, Atheniensium colonos esse Milesios, et
æquum esse ut ab illis servarentur qui potentia præstarent. Denique
nihil non pollicebatur, impense rogans; donec eis persuasit. (4)
Videtur enim facilius esse decipere multitudinem, quam unum hominem:
nam unum quidem Cleomenem Lacedæmonium non potuerat decipere, sed
triginta Atheniensium millia facile potuit. (5) Athenienses igitur,
oratione illius persuasi, decreverunt viginti naves auxilio mittere
Ionibus, quarum ducem nominarunt Melanthium, civem quovis nomine
probatum. Hæ naves et Græcis et barbaris principium fuere malorum.
XCVIII. Aristagoras ante illarum egressum domum revectus, postquam
Miletum pervenit, consilium cepit, ex quo nihil quidem utilitatis
rediturum ad Ionas erat; neque etiam hac caussa id fecit, sed quo regi
Dario crearet molestiam: hominem misit in Phrygiam ad Pæones illos, qui
a Strymone fluvio captivi abducti a Megabazo, regionem vicumque Phrygiæ
seorsum habitabant. Ad quos ubi pervenit legatus, his verbis cum eis
egit: «Pæones, inquit, misit me Aristagoras Mileti tyrannus, ut salutis
viam, si obtemperare volueritis, vobis ostendam. (2) Etenim Ionia nunc
universa descivit a rege, licetque vobis salvis in patriam redire
vestram. Ad mare quidem ut perveniatis, vos ipsi curabitis: reliqua jam
nobis curæ erunt.» His auditis, lætati admodum Pæones, cum liberis et
uxoribus ad mare se fuga receperunt: nonnulli tamen ex eisdem, metu
retenti, loco se non moverunt. (3) Postquam ad mare pervenere Pæones,
Chium inde trajecere. Quumque jam in Chio essent, e vestigio venit
Persarum equitum magna manus, illos prosequentium: qui ubi Pæones non
sunt consecuti, Chium miserunt præconem, ab illisque ut redirent
postularunt. (4) Sed Pæones, propositam aspernati conditionem, Chio a
Chiis Lesbum sunt transducti, Lesbiique eos Doriscum trajecerunt: inde
vero pedibus redeuntes, in Pæoniam pervenerunt.
XCIX. Interim Athenienses cum viginti navibus Miletum advenerunt, quas
sequebantur quinque triremes Eretriensium. Et Eretrienses quidem non
Atheniensium gratia huic se adjunxerant expeditioni, sed ipsis Milesiis
gratum facturi, beneficiumque ab illis acceptum rependentes. Namque
Milesii prius sociam Eretriensibus operam in bello cum Chalcidensibus
præstiterant, quo tempore Samii Chalcidensibus adversus Eretrienses et
Milesios miserant auxilia. Athenienses igitur postquam advenere cum
Eretriensibus, quum et reliqui adessent socii, expeditionem adversus
Sardes suscepit Aristagoras: (2) ita quidem ut in bellum ipse non
proficisceretur, sed Mileti maneret, constitutis aliis Milesiorum
ducibus, fratre suo Charopino, et ex reliquorum numero civium
Hermophanto.
C. Hac classe quum Ephesum pervenissent Iones, relictis navibus Coressi
in finibus Ephesiorum, ipsi magna manu ascenderunt, viæ ducibus utentes
Ephesiis. (2) Progressi autem secundum Caystrium flumen, inde superato
Tmolo, Sardes pervenere; et urbem capiunt, nemine contra prodeunte:
nempe reliqua omnia occuparunt præter arcem; arcem vero ipse
Artaphernes cum haud exigua vi militum tutabatur.
CI. Quominus vero captam diripere possent urbem, hæc res fuit
impedimento: erant Sardibus pleræque domus ex arundine constructæ;
quæcumque vero etiam ex lateribus, earum tecta arundinea erant. Harum
unam quum incendisset quidam ex militibus, continuo de domo in domum
grassatus ignis universam urbem depascebat. (2) Ardente urbe, Lydi et
quicumque Persæ in urbe erant, undique interclusi, utpote extrema
absumente incendio, neque exitum ullam habentes ex urbe, in forum
confluxerunt ad Pactolum fluvium: qui fluvius auri ramenta illis ex
Tmolo deferens, per medium forum labitur, et deinde Hermo fluvio
miscetur, qui in mare influit. Ad hunc igitur Pactolum et in forum
congregati Lydi atque Persæ defendere sese coacti sunt. (3) At Iones,
ubi viderunt alios ex hostibus fortiter pugnantes, alios vero magno
numero ingruentes, trepidi cedentes ad Tmolum, qui vocatur, montem se
receperunt: atque inde sub noctem versus naves suas abierunt.
CII. Ita incendio consumptæ sunt Sardes, in eisque indigenæ deæ Cybebes
templum: quam causam postea prætexentes Persæ templa vicissim in Græcia
cremarunt. Tunc vero Persæ qui intra Halyn fluvium pagos tenebant,
certiores facti quid ageretur, juntis viribus auxilio Lydis venerunt.
(2) Qui quum Ionas non amplius Sardibus essent nacti, e vestigio
subsecuti, Ephesi illos deprehenderunt. Et Iones quidem in aciem
adversus eos progressi sunt, sed prælio commisso ingenti clade sunt
adfecti: (3) magnumque eorum numerum Persæ interfecerunt, quum alios
spectatos viros, tum Eualcidem, Eretriensium ducem, virum qui in
ludorum solennibus coronas reportaverat, multumque a Simonide Ceo erat
laudatus. Qui vero ex pugna evaserunt per civitates sunt dissipati.
CIII. Tali igitur modo tunc pugnatum est. Posthæc vero Athenienses
prorsus deseruerunt Ionas; et sæpe multumque ab Aristagora per nuncios
solicitati, constanter negarunt se auxilio illis futuros. Sed Iones,
Atheniensium auxilio privati, nihilo minus ad bellum adversus Darium,
quod post ea quæ adversus regem patraverant evitari non posse
intelligebant, sese comparabant. (2) In Hellespontum navibus profecti,
Byzantium et alias omnes eo loci civitates suum sub obsequium
redegerunt. Dein extra Hellespontum evecti, majorem Cariæ partem
societati suæ adjecerunt: nam et Caunus, quæ prius, quando Sardes
cremarunt, societatem illorum recusaverat, nunc eis ipsa quoque
accessit.
CIV. Cyprii vero universi, Amathusiis exceptis, ultro se illis
adjunxerunt. Nam et hi a Medis desciverant tali occasione. Onesilus
erat, Gorgi Salaminiorum regis frater natu minor, Chersidis filius,
Siromi nepos, pronepos Euelthontis. (2) Hic vir, postquam sæpius antea
Gorgum, ut a rege deficeret, esset hortatus; tunc, ubi Ionas etiam
cognovit descivisse, vehementius illum instigare conatus est. Cui quum
morem non gereret Gorgus, tempus observans Onesilus, quo extra urbem
Salaminiorum ille erat egressus, una cum sectatoribus suis fratrem
portis exclusit. (3) Itaque Gorgus, urbe spoliatus, ad Medos profugit.
Onesilus vero Salaminis tenuit imperium; omnibusque Cypriis, ut secum
desciscerent, persuasit. Cæteris quidem persuasit cunctis; Amathusios
vero, morem ei gerere nolentes, obsidione cinxit.
CV. Dum Amathunta Onesilus obsidet, interim Dario regi nunciatur,
Sardes captas esse incensasque ab Atheniensibus et Ionibus, illiusque
tumultus auctorem, cujus consilio hæc suscepta sint, Aristagoram esse
Milesium. Quo accepto nuncio, dicitur rex, nulla ratione habita Ionum,
quippe quos bene noverat non impune laturos quod defecissent, quæsisse
quinam essent Athenienses; (2) deinde, postquam audivit, poposcisse
arcum, et sagittam arcui impositam emisisse in cœlum, utque illa in
aerem evolavit, exclamasse, «Proh Juppiter, contingat mihi pœnas sumere
ab Atheniensibus!» hisque dictis, mandasse uni e ministris, ut, quoties
cœna ipsi adponeretur, ter ipsi diceret, «Domine, memento Atheniensium!»
CVI. Hoc dato mandato, vocato in conspectum suum Histiæo Milesio, quem
jam multo abhinc tempore apud se Darius retinuerat: «Histiæe, inquit,
tuum procuratorem, cujus fidei Miletum commisisti, audio res novas
adversus me esse molitum. Homines enim ex altera continente adversus me
duxit, et Ionas cum illis, factorum pœnas mihi daturos: his persuasit
ut illos sequerentur, et Sardes mihi eripuit. (2) Nunc igitur, quo
pacto tibi hoc bene habere videtur? quove pacto tale quidpiam absque
tuo consilio factum est? Vide ne deinde tu ipse hac culpa tenearis.» Ad
hæc Histiæus respondit: «Quale verbum, rex, pronunciasti? mene agitare
consilium, ex quo tibi ulla molestia, sive magna, sive exigua,
exsistat? (3) Quid quærens equidem, tale quidpiam facerem? cujus rei
indigeo? cui eadem[TR9] quæ tibi, præsto sunt; quicum tu omnia tua
communicare consilia dignaris. Immo, si quid tale, quale tu ais, meus
agitat procurator, scito id eum suo fecisse arbitratu. (4) At mihi
statim ne persuaderi quidem potest, Milesios et meum procuratorem novas
res adversus te moliri. Sin utique tale quid agunt, tibique si vera
relata sunt, vide, rex, quid sit quod tu feceris, dum me a mari
abstraxisti. (5) Videntur enim Iones, ex quo ego ex illorum conspectu
remotus sum, agitare id cujus olim desiderium habuerunt. Sin ego in
Ionia adessem, nulla civitas se vel pauxillum motura erat. Nunc igitur
quamprimum dimitte me, ut in Ioniam proficiscar, tibique omnia ibi in
integrum restituam, et procuratorem hunc Mileti, qui hæc machinatus
est, vinctum tradam. (5) Hæc quum ex animi tui sententia perfecero,
deos juro regios, non prius tunicam exuturum qua indutus Ioniam
intravero, quam tibi Sardiniam, maximam insulam, tributariam reddidero.»
CVII. His Histiæi verbis deceptus Darius morem ei gessit, dimisitque
eum adjecto mandato, ut, postquam quæ pollicitus esset effecta
dedisset, ad se Susa rediret.
CVIII. Per idem tempus, quo nuncius de incensis Sardibus ad regem
missus est, et Darius sagitta in cœlum emissa cum Histiæo sermonem
contulit, Histiæusque a rege dimissus ad mare est profectus; per totum
hoc tempus hæcce gesta sunt. (2) Onesilo Salaminio Amathusios obsidenti
nunciatur, Artybium Persam cum classe et ingenti Persarum exercitu
adfuturum esse in Cyprum. Quo cognito Onesilus præcones dimisit per
Ioniam, auxilio Ionas advocans: (3) nec diu re deliberata, adfuerunt
Iones cum magna classe. Eodemque tempore quo Iones in Cyprum advenere,
Persæ etiam quum navibus e Cilicia trajecissent, pedestri itinere
Salaminem contenderunt: navibus autem Phœnices circumnavigarunt
promontorium illud, quæ Claves Cypri vocantur.
CIX. Quæ quum ita essent, Cyprii tyranni convocatis Ionum ducibus
dixere: «Vobis, Iones, nos Cyprii damus optionem cum utris velitis
confligere, cum Persis, an cum Phœnicibus. (2) Quod si pedestri pugna
cum Persis vultis congredi, nulla interposita mora oportet vos, navibus
egressos, pedestrem instruere aciem; nos vero, conscensis navibus
vestris, Phœnicibus nos opponere. Sin cum Phœnicibus tentare fortunam
mavultis; utrumlibet horum elegeritis, operam dare necesse est, ut,
quoad est situm in vobis, liberæ sint et Ionia et Cyprus.» (3) Ad hæc
Iones responderunt: «Nos commune Ionum misit, ut mare custodiremus; non
ut naves nostras tradentes Cypriis, ipsi cum Persis pedestri acie
confligamus. (4) Nos igitur, qua parte locati sumus, in ea utilem
præstare operam conabimur: vos autem, memores qualia Persis servientes
passi ab illis sitis, fortes viros esse oportet.» Hoc illis responsum
Iones dederunt.
CX. Post hæc, quum Persæ in Salaminiorum advenissent campum, aciem
instruxerunt reges Cypriorum; ita quidem, ut cæteros Cyprios cæteris
hostium militibus opponerent, Persis autem fortissimos e Salaminiis et
Soliis selectos. Contra Artybium vero, ducem Persarum, volens lubens
stetit Onesilus.
CXI. Vehebatur Artybius equo, qui erectus stare adversus armatum
militem erat edoctus. Qua re cognita Onesilus, quum esset ei armiger
genere Car, arte bellica probatus, et animi plenus, dixit huic:
«Artybii equum audio erectum stare, et pedibus atque ore pugnare contra
adversarium. (2) Tu igitur ocyus delibera tecum, mihique ede, utrum
observare ferireque velis, equum, an ipsum Artybium.» Ad hæc famulus
respondit: «Paratus equidem sum, rex, et utrumque facere, et
alterutrum, et omnino quidquid tu jusseris: dicam tamen id quod tuis
rebus conducibilius esse mihi videtur. (3) Regem ducemque aio oportere
cum rege duceque congredi: nam, sive tu virum ducem interfeceris,
magnum hoc tibi erit: sive, quod dii prohibeant, te ille, ab digno
etiam occidi, dimidiata calamitas est. (4) Nos vero famulos aio
oportere cum famulis congredi, et cum equo; cujus tu artes noli timere:
ego enim tibi recipio, adversus nullum porro hominem illum se
erecturum.»
CXII. Hæc postquam ille dixit, mox deinde commissa pugna est, et terra,
et mari. Et navibus quidem Iones, acriter illo die pugnantes,
superaverunt Phœnices: et inter Ionas Samiorum præ cæteris virtus
eminuit. Pedestres vero ubi congressæ sunt copiæ, magno impetu invicem
irruentes pugnarunt. Circa imperatores autem utrimque hæc gesta sunt:
(2) ubi Artybius, equo quem dixi vectus, adversus Onesilum impetum
fecit, Onesilus, quemadmodum ei cum armigero convenerat, ferit ipsum
irruentem Artybium: quumque equus scuto Onesili pedes injiceret,
famulus falce feriens pedes præcidit equi. Ita Artybius dux Persarum,
una cum equo, ibidem cecidit.
CXIII. Dum vero cæteri etiam acie pugnant, deserit Cyprios Stesenor,
Curii tyrannus, cum non exigua militum manu, quos secum habebat:
dicuntur autem Curienses hi Argivorum esse coloni. Postquam Curienses
deseruere socios, protinus Salaminiorum quoque currus bellici idem
fecerunt. (2) Quo facto, superiores Persæ fuerunt Cypriis. Quorum
exercitu in fugam verso, ceciderunt et alii multi, et Onesilus
Chersidis filius, qui Cypriis auctor fuerat defectionis, et Solensium
rex Aristocyprus, Philocypri filius; Philocypri illius, quem Solon
Atheniensis postquam Cyprum venit, præ omnibus tyrannis carmine
celebravit.
CXIV. Onesili caput Amathusii, quod ipsos ille obsederat, abscissum
Amathunta deportarunt, et super oppidi portam suspenderunt. Postquam
suspensum ita caput sensim excavatum est, apium examen in illud sese
insinuans, favis replevit. (2) Quod quum tale accidisset, oraculum
consulentibus Amathusiis, quid capite facerent, datur responsum,
auferrent caput humarentque; Onesilo vero, ut heroi, annua sacra
facerent; id si fecissent, melius cum ipsis actum iri. Idque fecerunt
Amathusii et faciunt ad meam usque ætatem.
CXV. Iones qui ad Cyprum prælium fecerant navale, ut intellexere
perditas res esse Onesili, et Cypriorum oppida omnia obsideri, excepta
Salamine, quam priori regi Gorgo reddiderant Salaminii; his rebus Iones
cognitis, nulla interposita mora in Ioniam renavigarunt. (2) Præter
cæteras Cypri civitates diutissime obsidionem sustinuere Soli; sed et
hanc, suffosso circumcirca muro, quinto mense Persæ ceperunt.
CXVI. Ita igitur, Cyprii, postquam unum annum liberi fuerant, denuo in
servitutem sunt redacti. Interim Daurises, gener Darii, et Hymeas, et
Otanes, aliique duces Persæ, qui et ipsi filias Darii in matrimonio
habebant, postquam Ionas, expeditionis adversus Sardes socios, erant
persecuti, eosdemque prælio victos in naves compulerant, deinde divisis
inter se vicibus civitates diripiebant.
CXVII. Et Daurises quidem, contra civitates ad Hellespontum conversus,
Dardanum cepit, et Abydum, et Percoten, et Lampsacum, et Pæsum: (2)
quarum singulas singulis cepit diebus. A Pæso vero adversus Parium
urbem ducenti adfertur nuncius, Cares communicato cum Ionibus consilio
defecisse a Persis: itaque ab Hellesponto remotum adversus Cariam duxit
exercitum.
CXVIII. Ea res forte renunciata Caribus erat priusquam Daurises
advenisset. Cujus cognito consilio, Cares ad Albas Columnas, quæ
vocantur, amnemque Marsyam congregabantur, qui ex Idriade regione
fluens, Mæandro miscetur. (2) Eo postquam convenere Cares, quum aliæ
multæ dictæ sunt sententiæ, tum illa, optima quæ mihi videtur,
Pixodari, Mausoli filii, civitate Cyindensis, qui Syennesis filiam,
Cilicum regis, in matrimonio habebat. (3) Hujus viri sententia hæc
erat, Mæandrum transmittere debere Cares, atque ita prælium committere
ut fluvium a tergo haberent; ne scilicet retro fugere possent Cares,
sed ibi manere coacti, fortiores sese quam pro sua natura præstarent.
(4) At hæc non vicit sententia: sed Persis maluerunt a tergo esse
Mæandrum, quam sibi; scilicet, ut illi, si prælio superati in fugam
verterentur, receptum non haberent, sed in fluvium inciderent.
CXIX. Deinde, ubi adfuerunt Persæ, Mæandrumque trajecerunt, ibi tunc ad
Marsyam fluvium cum illis congressi sunt Cares: et acri commisso
prælio, postquam diu fortiter pugnarunt, ad extremum hostium
multitudine sunt superati. (2) Persarum ad bis mille ceciderunt, Carum
vero ad decies mille. Qui ex illorum numero cladem effugerunt, hi ad
Labranda in amplum sanctumque platanetum Jovi Stratio (_quasi dicas_
Militari) sacratum sunt compulsi. Soli autem hominum, quos novimus,
Cares sunt, qui Jovi Stratio sacra faciant. (3) Ibi igitur conglobati,
de salute deliberarunt, utrum Persis sese dedere, an Asiam prorsus
relinquere satius sibi esset.
CXX. Dum hæc deliberant, auxilio eis adveniunt Milesii eorumque socii.
Tum vero, missa priori deliberatione, Cares ad redintegrandum denuo
bellum sese compararunt. (2) Atque invadentibus Persis in aciem
occurrunt: sed, prælio commisso, majorem etiam quam antea cladem
acceperunt. Cecidere plurimi ex omnibus; sed Milesiorum præ ceteris
maxima strages facta est.
CXXI. Postea vero vulnus hoc repararunt sanaveruntque Cares. Postquam
enim cognoverunt progredi Persas, oppida sua invasuros, in via ad
Pedasum collocarunt insidias; in quas noctu incidentes Persæ interfecti
sunt et ipsi et eorum duces, Daurises, et Amorges, et Sisimaces: cum
iisdemque periit etiam Myrsus, Gygis filius. (2) Insidiarum illarum dux
fuerat Heraclides, Ibanolidis filius, Mylasensis. Ita igitur Persæ illi
perierunt.
CXXII. Hymeas vero, alter ex his qui Ionas eos persecuti sunt qui
contra Sardes militaverant, ad Propontidem conversus, Cion Mysiam
cepit. Qua expugnata, ubi cognovit Daurisen relicto Hellesponto versus
Cariam arma promovere, ipse Propontide relicta in Hellespontum duxit
exercitum: (2) et Æolenses subegit omnes, quotquot Iliadem habitant
terram, et Gergithas subegit, priscorum Teucrorum reliquias. At ipse
Hymeas, dum hos populos subigit, morbo correptus moritur in Troade.
CXXIII. Et hic quidem illi finis fuit: Artapherni vero, Sardium
præfecto, et Otani, tertio duci Persarum, mandatum erat bellum Ioniæ et
finitimæ Æolidi a continente inferendum. Atque hi Clazomenas Ioniæ
ceperunt, et Cymen Æolidis.
CXXIV. Ita dum capiuntur oppida, Aristagoras Milesius hæc videns, homo
parum acri, ut factis ipse ostendit, ingenio, qui Ioniam concitaverat
magnasque miscuerat turbas, fugam agitabat, satis ille intelligens
superari Darium regem prorsus non posse. (2) Hoc consilio, convocatis
suarum partium hominibus, deliberationem proposuit, dicens, commodum
ipsis fore, certum habere refugium, si Mileto pellerentur, sive in
Sardiniam ipsos ex hoc ducat in coloniam, sive in Myrcinum Edonorum,
Histiæo a Dario dono datam, et in oppidum ibi ab Histiæo munitum. Hæc
igitur, nimirum utrum vellent, ex ipsis quærebat Aristagoras.
CXXV. Jam Hecatæus quidem, Hegesandri filius, historiarum scriptor, in
neutrum horum locorum abeundum censuit; sed in Lero insula debere
castellum munire Aristagoram, ibique, si Mileto excideret, quietum se
tenere, donec impetu inde facto Miletum repetere posset. Hoc Hecatæi
fuit consilium.
CXXVI. Ipse vero Aristagoras eo maxime inclinabat, ut Myrcinum abiret.
Itaque Mileto Pythagoræ fidei commissa, probati inter cives viri, ipse,
secum sumpto quicumque voluisset, in Thraciam navigavit, regionemque
quam petierat tenuit. (2) Inde vero progressus, interfectus est a
Thracibus et ipse et exercitus ejus, quum oppidum aliquod obsideret,
rejectis conditionibus, quibus Thraces excedere oppido voluerant.
[TR1] "quidam" -> "quidem"
[TR2] "Ego" -> "«Ego"
[TR3] "facturnm" -> "facturum"
[TR4] "eam que" (2 lines) -> "eamque"
[TR5] "eaussa" -> "caussa"
[TR6] "valet" -> "valet,"
[TR7] "Gephyraei" -> "Gephyræi"
[TR8] "æqualibitas" -> "æquabilitas"
[TR9] "eadem i" -> "eadem"
HERODOTI
HISTORIARUM LIBER SEXTUS.
(ERATO.)
I. Aristagoras igitur, quo auctore Ionia defecerat, hoc modo vitam
finivit. Histiæus vero, Mileti tyrannus, a Dario dimissus, Sardes erat
profectus: quo ubi Susis pervenit, interrogavit eum Artaphernes,
Sardium præfectus, qua re inductos putaret Ionas a rege defecisse. (2)
Id quum ille se ignorare diceret, mirareturque factum, quasi nihil de
rebus præsentibus compertum haberet, artificiis utentem videns
Artaphernes ait: «Ita tibi, Histiæe, hæc res habet: calceum hunc tu
suisti, et induit eum Aristagoras.»
II. Hoc quum Artapherenes, ad defectionem quod attinet, dixisset;
metuens eum Histiæus, utpote intelligentem quid rei esset, protinus
prima nocte ad mare profugit: qui, quum Dario pollicitus esset
Sardiniam maximam insulam imperio se illius esse subjecturum, decepto
rege, clam auctor Ionibus fuerat belli adversus illum suscipiendi. (2)
Sed Chium transgressus, in vincula a Chiis conjectus est, suspectum eum
habentibus quasi res novas adversus ipsos Darii nomine molientem. Mox
tamen, cognita rei veritate, hostem esse regi, vinculis eum Chii
solverunt.
III. Ibi vero interrogatus Histiæus a Ionibus, cur ita studiose
Aristagoræ, ut a rege deficeret, mandasset, et in tantas calamitates
Ionas conjecisset, veram illis caussam nequaquam exprompsit; (2) sed,
regem Darium, ait, constituisse Phœnices sedibus suis excitos in Ioniam
transferre, Ionas autem in Phœnicen: ea caussa se istud mandasse. Ita
Ionas terruit, quum nihil umquam tale rex animo agitasset.
IV. Post hæc internuncio Hermippo usus Histiæus, homine Atarnita, ad
Persas nonnullos, qui Sardibus erant, epistolas misit, ut qui secum
antea de defectione sermones miscuissent. At Hermippus eis, ad quos
missus erat, non reddidit epistolas, sed Artapherni tradidit. (2) Ille
vero, re omni cognita, jussit Hermippum eis epistolas reddere ad quos
datæ erant ab Histiæo; sibi vero tradere illas, quas Persæ vicissim ad
Histiæum perferendas ipsi dedissent. Quo facto postquam illi comperti
fuerunt, de multis Persarum supplicium sumpsit Artaphernes.