Libyes, et stabilibus domibus utentes; quorum nomen est Maxyes. Hi in
dextra capitis parte comam alunt, sinistram tondent: corpus vero minio
tingunt. (2) Aiuntque se hi ex Trojanis viris esse oriundos. Regio hæc
autem, et reliqua pars Libyæ occidentem spectans, multo frequentior est
feris silvisque quam Nomadum regio. (3) Nam orientalis Libyæ tractus,
quem Nomades incolunt, humilis est et arenosus, usque ad Tritonem
fluvium: qui vero hinc ad occidentem vergit, qui Agricolarum est, is
montanus admodum, et nemorosus, et feris bestiis frequens. (4) Sunt
enim ibi immani magnitudine serpentes, sunt ibidem leones, et
elephanti, et ursi, et aspides, et asini cornuti: sunt item cynocephali
(_canicipites_), et acephali (_sine capite homines_) oculos in pectore
habentes, ut quidem Libyes perhibent, et feri viri, feminæque feræ;
denique alia multa numero monstra ficta et ementita.
CXCII. In Nomadum vero regione nihil horum, sed alia bestiarum genera
hæcce: pygargi (_de genere antiloparum_), dorcades, bubali, asini, non
cornuti illi, sed alii impoti, nempe qui non bibunt: tum oryes (_sive_
oryges, _antiloparum species_), quorum ex cornibus conficiuntur
Punicarum cithararum brachia (_ad verticillos inserendos_), bovis fere
magnitudine bestia; sunt item bassaria, (_de vulpium genere_), hyænæ,
hystrices, feri arietes, dictyes, thoes, pantheres, boryes, crocodili
terrestres tricubitales, lacertis simillimi, struthiones terrestres,
serpentes pusilli singulis cornibus instructi. (2) Et hæ ibi bestiæ
sunt, et aliæ quæ item alibi, cervo et apro exceptis: cervus enim et
aper in Africa omnino nullus reperitur. (3) Sunt autem ibidem murium
tria genera; unum eorum qui bipedes vocantur: alii zegeries, Libyco
nomine, quod Græca lingua colles significat: tertium genus, echinees.
(4) Sunt etiam mustelæ, quæ in silphio nascuntur, Tartessiis simillimæ.
Tot bestiarum genera habet hæc Nomadum Libycorum regio, quoad nos
longissime percunctando comperire potuimus.
CXCIII. Maxyum Afrorum finitimi Zaueces sunt; quibus mulieres plaustra
aurigantur, in bellum proficiscentibus.
CXCIV. His contigui sunt Gyzantes: apud quos plurimum mellis parant
apes: multo vero major copia paratur hominum artificio. Hi omnes minio
pinguntur; vescunturque simiis, quarum incredibilis copia in eorum
montibus nascitur.
CXCV. Prope horum regionem, aiunt Carthaginienses, insulam esse, cui
nomen Cyraunis, ducentorum stadiorum longitudine, latitudine arctam, in
quam transiri e continenti possit: esse autem eam oleis et vitibus
refertam. (2) Esse in eadem lacum, e quo virgines indigenæ pennis
volucrium pice illitis ramenta auri ex limo referant. Hoc quidem an
vere ita habeat nescio: scribo autem quæ narrantur. Fuerit autem omnino
verum; quandoquidem etiam Zacynthi e lacu et ex aqua colligi picem ipse
vidi. (3) Sunt ibi lacus quidem plures, quorum maximus est septuaginta
pedum quaquaversum, duodecim pedum altitudine: in hunc[TR8] demittunt
contum, cujus in extremo myrtus alligata est; hac myrto educunt picem,
quæ odorem habet asphalti, cæterum Piericæ præstat pici. (4) Hanc
infundunt in scrobem prope lacum effossam: et postquam probabilem picis
copiam collegerunt, ex fovea illam in amphoras infundunt. Quidquid in
lacum incidit, id terram subit, et in mari rursus comparet; abest autem
mare a lacu fere quattuor stadia. Ita igitur etiam, quæ de insula illa
narrantur ad Africam sita, non dissimilia vero sunt.
CXCVI. Narrant iidem Carthaginienses hæcce: esse locum Libyæ extra
Herculeas columnas, hominesque ibi habitantes, quos quando ipsi
mercandi caussa adeant, expositas e navi merces in ipso litoris
crepidine[TR9] a se ordine disponi: tunc se, conscensis rursus navibus,
excitare fumum. Indigenas, conspecto fumo, accedere ad mare, et
deposito pro mercibus auro, rursus procul a mercibus discedere. (2) Tum
Carthaginienses, navibus egressos, rem inspicere: et, si æquivalentem
mercibus auri copiam repererint, ablato auro abire; sin minus, redire
itidem in naves, ibique residere. Tum denuo accedentes illos aliud
aurum ad prius adjicere, donec ipsis ut satis habeant persuaserint. (3)
Nec vero alteros alteris facere injuriam: nam nec sese aurum tangere
priusquam sibi pretium æquivalens mercibus fuerit visum; nec illos
mercibus prius imponere manus quam ipsi accepissent aurum.
CXCVII. Hi sunt Africæ populi, quos potui commemorare: et horum quidem
plerique Medorum regem neque nunc curant, neque tunc ullam ejus
habuerunt rationem. Hoc vero solum adhuc de hac terra dicendum habeo,
quattuor nationes illam incolere, nec plures, quoad nos novimus: quarum
nationum duæ indigenæ sunt; duæ vero non sunt: Libyes et Æthiopes,
indigenæ; illi ad septemtrionem, hi ad meridiem Libyæ habitantes:
Phœnices vero et Græci, advenæ sunt.
CXCVIII. Videtur mihi autem bonitate soli neutiquam præstare Libya, ut
cum Asia aut cum Europa possit conferri; excepta sola Cinype; nam idem
regioni nomen est atque fluvio. (2) Hæc vero regio fructuum cerealium
proventu par est optimæ terrarum omnium; et reliquæ Libyæ prorsus
dissimilis. Habet enim nigrum solum; frequentibus rigatur fontibus: et
nec siccitatem timet, nec a nimiis imbribus inundata læditur; pluit
enim in hac Libyæ parte. (3) Proventuum frumenti eadem ratio et mensura
est, atque in Babylonica terra. Est vero etiam bona terra quam
Euesperitæ colunt; nam, quando ubertate præstat messis, fert terra
horum centuplum; sed Cinyps trecentuplum.
CXCIX. Cyrenaica regio, quæ altissima est hujus tractus Libyæ, quem
Nomades tenent, tres in se tempestates continet, miratu dignas. (2)
Primum maritimus tractus fructibus turget et ad messem vindemiamque
maturus est. His collectis fructibus, medius tractus, supra maritimum
porrectus, quem colles vocant, ad messem maturescit. Denique
comportatis ex hoc medio tractu fructibus, turgescunt etiam et ad
maturitatem pervenerunt illi, qui in altissimo terræ tractu nascuntur.
Ita quando epotus comestusque est primus fructus, tunc opportune adest
extremus: adeoque per octo menses collectio fructuum Cyrenæos occupat.
Sed hæc quidem hactenus dicta sunto.
CC. Persæ ab Aryande ex Ægypto auxilio missi Pheretimæ, postquam Barcam
venere, obsidione cinxerunt urbem, postulantes ut traderentur cædis
Arcesilai auctores. Sed conditionem non accepere oppidani, quippe
quorum universa multitudo particeps erat culpæ. (2) Itaque oppugnarunt
Barcam Persæ novem continuos menses, et cuniculos agentes quibus in
urbem intrarent, et validas in murum impressiones facientes. Sed
cuniculos indagavit reperitque faber ærarius æneo scuto. Re enim secum
perpensa, circumtulit scutum intra murum, et pavimento urbis admovit.
(3) Jam alia loca, ubi illud admovebat, surda erant; qua parte vero
erant cuniculi, ibi sonum edebat æs scuti. Itaque ibidem ex adverso
cuniculum agentes Barcæi interficiebant Persas terram fodientes. Ita
indagati cuniculi sunt: impressiones vero in murum factas valide
repellebant Barcæi.
CCI. His rebus quum in multum temporis duceretur, multique ex utrisque
caderent, ac minime pauciores ex Persarum numero, dux pedestrium
copiarum Amasis hoc consilium capit. (2) Intelligens vi capi Barcæos
non posse, dolo vere posse, hæc facere instituit: noctu latam fodit
fossam, cui ligna parum valida instravit, superque ligna humum
ingessit, ita ut superficies reliquæ terræ esset æqualis. Ut illuxit,
Barcæos ad colloquium invitavit; cui lubentes illi morem gesserunt: et
ad extremum placuit compositionem invicem inire. (3) Compositionem
autem fecerunt, super occulta fossa sacrificantes, in has conditiones:
quousque hæc terra ita maneret, firmum manere jusjurandum: et Barcæos
promittere mulctam se regi soluturos; Persas vero, nihil porro se
contra Barcæos novaturos. (4) Peracto fœdere, Barcæi his fidem
adhibentes, et ipsi egrediebantur urbe, et hostium quisquis vellet
intra muros ingredi patiebantur, omnibus apertis portis. At Persæ,
disrupto occulto ponte, in urbem irruebant. (5) Pontem autem, quem
fecerant, hac caussa ruperunt, ut starent juramento quo pacti erant cum
Barcæis, tamdiu ratum fore fœdus, quamdiu terra hæc in eo statu, quo
tunc esset, maneret. Rupto autem ponte, non amplius firmum manebat
fœdus.
CCII. Jam igitur Pheretima Barcæorum eos, qui cædis faciendæ maxime
fuerant auctores, deditos sibi a Persis, circa murum crucibus suffixit,
et uxorum eorumdem præsectas mammas pariter circa murum in seriem
suspendi. (2) Reliquos vero Barcæos Persis prædæ loco permisit,
exceptis Battiadis et eis qui cædis non fuissent participes: his vero
urbem Pheretima tradidit.
CCIII. Reliquos igitur Barcæos captivos abducentes Persæ redierunt: qui
quum ad Cyrenæorum urbem accesserunt, Cyrenæi, oraculi cujusdam
religione se soluturi, per ipsam urbem illos passi sunt transire. (2)
Per quam dum transivit exercitus, Bares, navalibus copiis præfectus,
capi urbem jussit: at Amasis, pedestris dux exercitus, ne id fieret
prohibuit; contra solam Barcam, dicens, nec contra aliam Græcam urbem
se esse missum. Deinde vero, postquam transierant et in colle
resederant Jovis Lycæi, pœnituit eos Cyrenen non tenuisse; iterumque
ingredi urbem tentarunt: sed Cyrenæi non admiserunt. (3) Tum Persas,
nemine licet repugnante, metus incessit: et cursu se inde ad sexaginta
fere stadia receperunt, ibique resederunt. Ubi dum stativa habuit
exercitus, advenit ab Aryande nuncius, qui illos revocaret. Et Persæ,
commeatum sibi præberi precati a Cyrenæis, accepto ab eisdem commeatu
in Ægyptum abierunt. (4) At inde excipientes illos Libyes, ut quisque
tardabat morabaturque, ita eum interficiebant, quo vestitu ejus
reliquoque adparatu potirentur: donec reliqui in Ægyptum pervenerunt.
CCIV. Hic Persarum exercitus longissime in Africa usque ad Euesperidas
pervenerat. Quos vero ex Barcæis captivos abduxerant, hos ex Ægypto
procul a patria amandatos ad regem miserunt: rexque Darius vicum illis
Bactrianæ regionis habitandum concessit. Et illi vico huic nomen
imposuere Barcam, quæ Barca ad meam usque ætatem in Bactriana habitata
erat.
CCV. Nec vero Pheretima bono vitæ fine usa est. Etenim simul atque,
capta de Barcæis ultione, ex Libya in Ægyptum redierat, misere obiit:
vivens quippe vermibus scatuit e cute enatis. Ita nempe hominibus
vindictæ nimis atroces invidiosæ sunt apud deos. Talis igitur et tanta
vindicta fuit, quam de Barcæis cepit Pheretima, Batti filia [_sive_
uxor].
[TR1] "Ub" -> "Ubi"
[TR2] "orientem versus, declines" -> "orientem versus declines"
[TR3] "sunt" -> "sunt."
[TR4] "hahitantibus" -> "habitantibus"
[TR5] "nuuc" -> "nunc"
[TR6] "erat" -> "erant"
[TR7] "vocatur" -> "vocantur"
[TR8] "hnnc" -> "hunc"
[TR9] "cripidine" -> "crepidine"
HERODOTI
HISTORIARUM LIBER QUINTUS.
(TERPSICHORE.)
I. Persæ, quos in Europa Darius reliquerat, quibus præerat Megabazus,
primos ex Hellespontiis Perinthios, parere nolentes regis imperio,
subegerunt. Iidem Perinthii superiori tempore a Pæonibus quoque male
fuerant mulctati. (2) Pæones, Strymonem adcolentes, oraculi responso
moniti erant ut arma adversus Perinthios moverent, et, si quidem
Perinthii oppositis castris ipsis invocassent, nominatim compellantes,
tum hos invaderent; sin non inclamassent, non invaderent. Idque
fecerunt Pæones. (3) Quibus quum castra Perinthii opposuissent in
suburbio, ex provocatione triplex instituebatur certamen singulare;
etenim virum cum viro, et equum cum equo committebant, et canem cum
cane: (4) et duobus certaminibus vicerunt Perinthii. Qui quum præ
gaudio pæanem canerent, tum conjectantes Pæones hoc esse quod
significasset oraculum, dixerunt inter se: «Nunc impletum nobis
oraculum fuerit, nunc nostrum opus est.» Et cantantes Perinthios
adgressi Pæones, ingentem reportarunt victoriam paucosque ex illis
reliquos fecerunt.
II. Hæc olim a Pæonibus in hunc modum gesta erant. At tunc fortiter pro
libertate pugnantes Perinthii, jam multitudine victi sunt a Persis et
Megabazo. (2) Subacta Perintho, per Thraciam exercitum circumducens
Megabazus, cuncta oppida, cunctosque populos ibi habitantes, sub regis
imperium redegit: hoc enim illi mandatum erat, a Dario, subigere
Thraciam.
III. Thracum natio, post Indos utique, maxima est nationum omnium: qui
sub unius essent imperio, aut concordes inter se essent, invicti
forent, et longe populorum omnium, ut mihi quidem videtur,
potentissimi. At hoc ipsum difficile est illis, atque impossibile, ut
fiat umquam: eam ob caussam infirmi sunt. (2) Habent autem, pro
regionum diversitate, multa ac varia nomina: sed eisdem moribus
institutisque utuntur omnes, exceptis Getis, et Trausis, et qui ultra
Crestonæos habitant.
IV. Et Getarum quidem instituta, qui immortales se esse prædicant,
supra exposui. Trausi vero, aliis quidem in rebus ab reliquis Thracibus
nihil differunt; sed recens apud eos natis ac denatis hoc faciunt: (2)
natum circumsident cognati, et miserantur, quot quantaque mala oporteat
eum, ex quo natus sit, implere, omnia quæ homines manent mala
commemorantes. Denatum vero jocantes lætantesque terra condunt,
commemorantes quot quantisque malis sit liberatus, quamque omni parte
beatus.
V. Apud eos qui supra Crestonæos habitant, hic mos obtinet: uxores
quilibet vir plures habet: jam, quando vir moritur, magna fit inter
uxores disceptatio et acris amicorum contentio super hac quæstione,
quænam ex uxoribus carissima fuerit marito. Dein, quæ talis judicata
est et cui hic honos habetur, illa, a viris atque mulieribus
collaudata, jugulatur super tumulum ab his qui eam proxime cognatione
attingunt, et jugulata una cum marito sepelitur: reliquæ vero magnæ
sibi calamitati id ducunt; namque maximum hoc eis probrum censetur.
VI. Reliqui Thraces hisce utuntur institutis. Vendunt liberos suos, in
alias terras abducendos. Virgines non custodiunt, sed congredi cum
quibusque voluerint viris patiuntur: uxores vero severe custodiunt;
emunt autem uxores a parentibus ingenti pretio. (2) Punctam notis
habere cutem, nobile judicatur: impressa non habere stigmata, ignobile.
Otiosum esse, honestissimum habetur, terram colere, quam maxime
inhonestum. Ex bello et præda vivere, laudatissimum. Hi sunt præcipui
illorum mores.
VII. Deos autem solos colunt hosce: Martem, et Bacchum, et Dianam.
Reges vero eorum, præter privatos cives, Mercurium maxime colunt
deorum, et per hunc solum jurant; dicuntque a Mercurio se esse
prognatos.
VIII. Sepulturæ apud divites hæc ratio est: per triduum exponunt
mortuum, prius illum deplorantes, sed mox victimarum omne genus
mactantes, lautaque celebrantes convivia. Deinde sepeliunt combustum,
aut etiam non combustum terra condunt. Postquam tumulum adgesserunt,
certaminum varia proponunt genera, in quibus maxima pretia ponuntur, ut
consentaneum est, his qui singulari certamine vincunt. Hæc est
sepulturæ apud Thracas ratio.
IX. A septemtrione hujus regionis quinam habitent homines, pro certo
dicere nemo potest. Illud quidem adparet, esse trans Istrum desertam
terram et infinitam. Solos tantum resciscere potui trans Istrum
habitantes homines, quibus nomen perhibetur esse Sigynnæ, Medica veste
utentes: (2) quorum equos aiunt esse toto corpore hirsutos, pilis ad
quinque (latos) digitos longis; exiguos illos, et simos, et parum
validos ad viros vehendos; plaustris autem junctos, esse velocissimos;
et eam ob causam plaustris vehi indigenas. (3) Pertinere autem horum
fines fere usque ad Enetos, qui ad Adriam habitant. A Medis autem sese
ortos dicunt. Quonam vero pacto Medorum hi fuerint coloni, exputare
quidem non queo: sed longo temporis tractu fieri utique omnia possunt.
Cæterum Sigynnæ apud Ligures super Massiliam habitantes, institores
vocantur; apud Cyprios vero, hastæ.
X. Narrant quidem Thraces, apes occupare terras trans Istrum, eaque
caussa non posse homines ulterius progredi. Quæ mihi parum probabiliter
ab his dici videntur; quoniam constat frigoris impatientes esse istas
bestiolas: sed propter frigus inhabitatæ mihi videntur esse regiones
sub septemtrionibus sitæ. (2) Hæc sunt igitur quæ de hac regione
memorantur. Cæterum maritimum illius tractum, ut supra dixi, Megabazus
sub Persarum redegit potestatem.
XI. Darius simulatque trajecto Hellesponto Sardes pervenit, recordatus
est beneficii ab Histiæo Milesio in se collati, et consilii a Mytilenæo
Coe dati. Itaque his Sardes arcessitis optionem dedit. (2) Et Histiæus
quidem, utpote Mileti tyrannus, nullam sibi insuper tyrannidem
postulavit: petiit vero Myrcinum Edonidem, cupiens in ea urbem condere.
(3) Hanc igitur hic optavit. Coes vero, ut qui non tyrannus, sed
privatus esset, petiit Mytilenæ tyrannidem. Impetrato uterque quod
optaverat, eo se contulit.
XII. Posthæc oblata Dario est res talis, qua conspecta incessit eum
cupido mandandi Megabazo, ut Pæonas subigeret, et ex Europa in Asiam
abstractos mitteret. Res ea hujusmodi fuit. Erant Pigres et Mantyas,
viri Pæones: qui, postquam Darius in Asiam trajecerat, cupientes ipsi
tyrannidem occupare Pæoniæ, Sardes venere, secum ducentes sororem,
magnam statura, et forma præstantem. (2) Hi observato tempore quum
Darius in Lydorum suburbio in publico sederet, hocce instituerunt:
sororem, quam poterant optime instructam, aquandum miserunt, vas in
capite gestantem, ex brachio post se ducentem equum, simulque linum
nentem. (3) Ut præteribat mulier, advertit Darii animum: etenim nec ex
Persarum more, nec ex Lydorum hoc erat, quod illa faciebat, nec ullius
Asiatici populi moribus conveniens. Igitur quum ea res animum regis
advertisset, misit satellitum nonnullos, jussos observare quid equo
faceret hæc mulier. (4) Itaque hi pone sequebantur: illa vero, ubi ad
fluvium pervenit, aquavit equum; quo aquato, vas suum aqua replevit et
eadem via præteriit, aquam super capite gestans, equum ex brachio post
se trahens, et manu fusum torquens.
XIII. Miratus Darius quæ partim ex speculatoribus audivit, partim ipse
vidit, jussit coram se adduci mulierem. Ea ut adducebatur, aderant
simul fratres ejus, qui haud procul alicubi, quid ageretur, speculati
erant. (2) Interrogante Dario, cujas illa esset, responderunt juvenes,
esse se Pæones, illamque suam esse sororem. Denuo interrogat rex:
quinam vero homines Pæones sint, et ubi terrarum habitent; denique quid
illi sibi vellent quod Sardes venissent. (3) Responderunt illi, venisse
ut traderent se regi; esse autem Pæoniam regionem ad Strymonem fluvium;
Strymonem vero haud procul abesse ab Hellesponto; esse autem Pæones
Teucrorum ex Troia colonos. (4) Quæ quum illi singula ex rei veritate
dixissent, rogavit rex, an etiam omnes ibi mulieres ita essent
laboriosæ. Cui illi, rem ita habere, prompte responderunt: nam ea ipsa
caussa hæc ita instituerant.
XIV. Ibi tum ad Megabazum, quem in Thracia copiarum ducem reliquerat,
literas scripsit Darius, jubens eum Pæonas e sedibus suis abstrahere,
ad seque abducere, et ipsos et liberos eorum et uxores. (2) Protinusque
eques, nuncium delaturus, cucurrit ad Hellespontum; eoque trajecto,
literas Megabazo reddidit. Quibus ille perlectis, viæ ducibus ex
Thracia sumptis, bellum intulit Pæonibus.
XV. Qui ubi resciverunt adversus se proficisci Persas, junctis copiis
obviam illis progressi sunt versus mare, existimantes ab hac parte
conaturos esse Persas terram suam invadere. (2) Sic igitur exercitum
Megabazi, adversus se proficiscentem, prohibere parati Pæones erant. At
Persæ, certiores facti conjunctis copiis Pæones aditum terræ suæ a
parte maris custodire, secuti viæ duces, per superiora loca iter
fecerunt: itaque, insciis Pæonibus, oppida illorum invadunt, viris
vacua, illaque facile, utpote defensoribus nudata, ceperunt. (3) Deinde
Pæones, postquam resciverunt capta sua esse oppida, continuo dispersi,
ad suos quique lares sese contulerunt, Persisque se dediderunt. Atque
ita Pæonum hi qui Siropæones vocantur, et qui Pæoplæ, et qui usque ad
Prasiadem lacum habitabant, e sedibus suis abstracti, in Asiam sunt
abducti.
XVI. Sed qui circa Pangæum montem habitant, et Doberes, et Agrianes, et
Odomanti, item qui ipsum lacum Prasiadem incolunt, hi nullatenus
subacti sunt a Megabazo; (2) quamquam et hos, qui hunc lacum incolunt,
conatus erat sub potestatem redigere Persarum. Lacum autem hi incolunt
tali modo. Stant in medio lacu tabulata, altis palis instrata, quæ
angustum habent ex continente aditum uno ponte. (3) Palos, super quibus
strata sunt tabulata, olim cives universi publico nomine statuerant.
Deinde vero invaluit usus, ut iidem hoc modo statuantur: ut quisque
uxorem ducit, quas quidem permultas unusquisque ducit, ita pro quaque
uxore tres palos statuit, ex monte adductos, cui nomen Orbêlus. (4)
Habitant hic autem tali modo: unusquisque super tabulatis illis
tugurium habet, in quo vitam agit, et januam demissilem, quæ per
tabulatum deorsum fert ad paludem. Parvulos autem pueros puellasque
sparto ex pede adligant, metuentes ne imprudentes decidant. (5) Equis
et jumentis pro pabulo pisces præbent. Est autem horum tanta copia, ut,
quando quis demissilem januam reclinavit, et vacuam corbam ex fune in
aquam demisit, brevi interposita mora plenam piscibus extrahat. Sunt
autem piscium illorum duo genera, quos papraces et tilones adpellant.
Ex Pæonibus igitur ii qui subacti erant, in Asiam sunt abducti.
XVII. Megabazus, subactis Pæonibus, legatos misit in Macedoniam, septem
viros Persas, qui post illum spectatissimi erant in exercitu. Missi hi
sunt ad Amyntam, terram et aquam ab illo postulaturi nomine Darii
regis. (2) Est autem a Prasiade palude via brevis admodum in
Macedoniam. Primum enim, proxima ab hac palude est metallifodina, ex
qua postero tempore talentum argenti quotidie redibat Alexandro: post
hoc metallum si montem superaveris cui Dysorus nomen, in Macedonia eris.
XVIII. Persæ igitur hi legati, ubi ad Amyntam pervenere, intromissi
petierunt ab eo regi Dario terram et aquam: et ille hæc dedit, et ad
hospitium illos vocavit, magnificeque instructa cœna peramice Persas
accepit. (2) Post cœnam, bibendo certantes, hæc dixere Persæ: «Hospes
Macedo, nobis Persis mos est, quando lautam celebramus cœnam, tunc
etiam pellices et legitimas uxores adducere, et sedes illis inter nos
tribuere. Tu igitur, quoniam benevole nos excepisti, et magnificam
adposuisti cœnam, tradisque regi Dario terram et aquam, nostrum sequere
morem.» (3) Ad hæc Amyntas: «Persæ, inquit, nobis quidem neutiquam hic
mos est; sed separantur viri a mulieribus. Sed quoniam vos, qui estis
domini, hoc insuper postulatis, etiam hoc vobis aderit.» (4) His
dictis, mulieres arcessivit Amyntas. Quæ ubi vocatæ advenerant, ordine
consederunt ex adverso Persarum. (5) Tum vero Persæ, formosas
conspicientes mulieres, Amyntæ dixere, parum prudenter hoc esse factum:
satius enim fuisse futurum, prorsus non advenire mulieres, quam,
postquam venissent, non adsidere, sed ex adverso sedere, oculorum ipsis
dolorem. (6) Coactus igitur Amyntas, adsidere eas jussit. Quod ubi
fecerunt mulieres, Persæ protinus mammas illarum contrectare, quippe
gnaviter adpoti, non nemo etiam osculari conabatur.
XIX. Et Amyntas quidem[TR1] hæc videns, quamvis iniquo ferens animo,
nihil movebat, supra modum metuens Persas. At Alexander, Amyntæ filius,
præsens vidensque hæc, utpote juvenis et malorum inexpertus, continere
se nequaquam amplius potuit. Igitur indigne rem ferens, dixit ad
patrem: «Tu quidem, pater, concede ætati, abi hinc, et da te quieti,
nec ulterius adside compotationi: ego vero hic manebo, omniaque
necessaria hospitibus præbebo.» (2) Ad hæc Amyntas, intelligens novi
quiddam audacius moliri Alexandrum: «Intelligo fere, fili, inquit,
sermonem tuum hominis esse excandescentis; et velle te, me dimisso,
novum quidpiam moliri. Atqui oro te, nihil novi adversus hos viros
moliaris, ne nos disperdas: sed patere fieri, quæ hic agi vides. Quod
autem me, ut hinc abeam, mones, tibi obsequar.»