hic, ubi ad Ægyptios pervenit, inhibere illos conatus est, hortarique
ut cœpto desisterent: sed, dum loquitur, Ægyptiorum aliquis, pone
stans, galeam capiti ejus imponit, simul dicens, regni caussa se ei
illam imponere. (2) Nec vero id illi invito admodum accidit, ut quidem
mox ostendit. Nam postquam Ægyptii hi, qui defecerant regem illum sibi
posuerant, ducere eos adversus Aprien paravit. (3) Quo cognito Apries
spectatum inter Ægyptios qui circa ipsum erant virum, cui nomen
Patarbemis, ad Amasin misit cum mandato, ut vivum illum ad se
adduceret. (4) Patarbemis ut advenit, Amasinque vocavit; equo tunc
forte insidens Amasis, sublato crure, flatum ventris emisit, atque hoc
eum jussit Apriæ reportare. Nihilo minus ab eo postulasse, aiunt,
Patarbemin, ut ad regem, qui eum arcesseret, abiret. Cui respondisse
Amasin, jam pridem hoc ipsum se parare, nec de se ea caussa
conquesturum esse Aprien: adfuturum enim et ipsum, et alios secum
ducturum. (5) Quorum verborum sententiam non ignorantem Patarbemin,
quum paratum illum videret, maturasse reditum, ut quam primum regi,
quid ageretur, renunciaret. Ubi autem advenerit, Aprien, quum Amasin
ille non adduxisset, ira ascensum, nulla secum ratione inita, aures
naresque præcidi ei jussisse. (6) Quod ubi viderunt reliqui Ægyptii,
qui adhuc cum rege fecerant, virum e suis spectatissimum ita
contumeliose mutilari, nullam moram facientes, desciverunt et ipsi ad
reliquos, et Amasi se tradiderunt.
CLXIII. Quo cognito Apries armavit auxiliares, et adversus Ægyptios
duxit: habuit autem secum Carum et Ionum auxiliarium triginta millia:
regia autem ipsius erat in urbe Sai, amplum et spectatu dignum
ædificium. Apries igitur cum suis profectus est adversus Ægyptios; et
Amasis cum Ægyptiis adversus peregrinos regis milites: quumque ambo
circa Momemphin oppidum essent, in eo erant ut pugnæ discrimen
experirentur.
CLXIV. Sunt in Ægypto septem hominum genera. Horum alii sacerdotes,
alii bellatores nominantur, alii bubulci, alii subulci, institores
alii, alii interpretes, alii navium gubernatores. Tot sunt Ægyptiorum
genera, sive classes: quibus nomina imposita sunt ab artibus quas
exercent. (2) Bellatorum rursus alii Calasiries nominantur, alii
Hermotybies. Qui ex hisce sunt præfecturis (nam in præfecturas [_nomos_
Græcis] tota distributa Ægyptus est:)
CLXV. Hermotybium nomi hi sunt, Busirites, Saites, Chemmites,
Papremites, insula cui nomen Prospitis, Natho ex dimidia parte. Hisce
ex præfecturis sunt Hermotybies; numero, quando maximus eorum numerus,
centum et sexaginta millia. Et horum nullus artem ullam sellulariam aut
opificium didicit: rei militari unice vacant.
CLXVI. Calasirium alii nomi sunt, hi: Thebanus, Bubastites, Aphthites,
Tanites, Mendesius, Sebennytes, Athribites, Pharbæthites, Thmuites,
Onuphites, Anysius, Myecphorites, qui nomus in insula est, ex adverso
Bubastis oppidi. Hi sunt nomi Calasirium; quorum numerus, quando
maximus est, ducentorum quinquaginta millium est virorum. Neque hisce
licet opificium ullum artemve exercere, solam rem militarem exercent,
puer a patre institutus.
CLXVII. An igitur etiam hoc ab Ægyptiis Græci acceperint, non possum
liquido judicare; quum et Thracas et Scythas et Persas et Lydos et
omnes fere barbaros populos videam minore in honore, quam alios cives,
habere hos qui artes et opificia discunt, horumque posteros; eos vero,
qui opificium nullum exercent, generosos et nobiles existimare, ac
præsertim hos qui rei militari unice vacant. Receptum quidem hoc est
apud Græcos etiam omnes, sed maxime apud Lacedæmonios. Minime vero
Corinthii eos contemnunt qui manibus artes exercent.
CLXVIII. Præmium autem bellatoribus hoc[TR15] eximium tribuitur, juxta
cum sacerdotibus, præ cæteris omnibus Ægyptiis: duodecim cuique arva
præcipua, vectigalis immunia. Habet autem arvum centum cubitos Ægyptios
quaquaversum: estque Ægyptius cubitus Samio æqualis. (2) Ista igitur
omnes atque singuli præcipua habebant: præterea vero per vices, neque
utique cuncti simul, hisce fruebantur commodis: milleni Calasirii,
totidemque Hermotybies, quotannis corporis custodes erant regis; his
igitur, præter arva illa, in singulos dies hæcce tribuebantur: cocti
cibi farinacei definitum pondus, quinque libræ cuique; carnis bubulæ
libræ duæ, vini cyathi quattuor. Hæc tribuebantur corporis custodibus
qui quoque tempore in hoc munere erant.
CLXIX. Postquam igitur obviam sibi mutuo profecti, Apries auxiliares
copias ducens, Amasis vero Ægyptios omnes, ad Momemphin oppidum
pervenere, armis congressi sutn. Et fortiter quidem pugnabant
peregrini; sed, quum numero longe essent inferiores, eo victi
profligati sunt. (2) Dicunt autem, Apriæ hanc stetisse sententiam, ne
deum quidem ullum regno exuere se posse; ita firmiter illud sibi
stabilitum putabat. At tunc, quod dixi, collata acie devictus est: et,
quum vivus in hostium venisset potestatem, Sain abductus est in
pristinam suam domum, quæ nunc Amasidis regia erat. (3) Ibi aliquamdiu
in regia nutritus est; et bene eum habuit Amasis: ad extremum vero,
quum exprobrarent Ægyptii non recte eum facere quod alat virum et ipsis
et sibi inimicissimum, tradidit Aprien Ægyptiis; (4) qui eum
strangularunt, ac deinde in patrio sepulcro sepeliverunt. Sepulcrum
illud in Minervæ templo est, proxime ædem sacram, intrantibus a læva
manu. Saitæ enim cunctos ex hoc nomo oriundos reges intra templum hoc
sepeliunt. (5) Nam Amasidis etiam monumentum aliquanto quidem longius
ab æde sacra abest quam Apriæ et ejus progenitorum; at est tamen etiam
hoc in aula templi, thalamus lapideus ingens, columnis ornatus palmas
arbores imitantibus alioque sumtu. In thalamo, repositorium est binis
foribus clausum, atque intra has fores est regis sepulcrum.
CLXX. Sunt vero etiam sepulcra ejus, cujus nomen tali occasione edere
mihi nefas, in eodem Minervæ templo Saitano, post ædem sacram, toti
postico parieti ædis Minervæ contigua. Et in area templi stant obelisci
ingentes, lapidei: juxtaque eos lacus est, lapidea crepidine ornatus et
circumcirca pulcre elaboratus, eadem, ut mihi videbatur, magnitudine
qua est lacus Deli, qui orbiculatus nominatur.
CLXXI. In hoc lacu exhibent noctu speciem imaginemque casuum, qui illi
acciderunt, quæ mysteria vocant Ægyptii: de quibus mihi quidem,
quamquam satis singula quo pacto se habeant norim, silentium agitor.
Etiam de Cereris sacris, quæ Thesmophoria Græci vocant, silentium mihi
agendum; nisi quatenus de his verba facere fas est. (2) Danai filiæ
sacra hæc ex Ægypto attulerant, et Pelasgiscas mulieres ea docuerant.
Deinde, postquam tota Peloponnesus a Doribus eversa est et sedibus suis
excita, perierunt hæ sacra; solique Arcades, qui in Peloponneso
manserunt, neque inde migrare coacti sunt, illa conservarunt.
CLXXII. Aprie ita sublato, Amasis in Ægypto regnavit, ex Saitana
præfectura oriundus, et quidem ex oppido cui nomen Siuph. Et primo
quidem spreverunt Ægyptii Amasin, nec ullo magnopere loco habuere, ut
qui de plebe olim fuisset, et ex domo minime illustri. Deinde vero
callido quodam invento, non asperitate, ad officium eos redegit. (2)
Erant ei quum aliæ res pretiosæ permultæ tum pelluvium aureum, in quo
et Amasis ipse et conviva omnes lavare pedes consueverant: hoc
pelluvium confringi,[TR16] ex eoque confici dei simulacrum jussit, quod
in loco urbis[TR17] opportunissimo erexit. Et Ægyptii frequentes ad
simulacrum[TR18] conveniebant, illudque magna religione colebant. (3) Id
ubi a civibus fieri intellexit Amasis, convocatis Ægyptiis, quod res
erat, declaravit; dicens, fatum esse simulacrum illud ex pelluvio, in
quod paullo ante et evomuissent Ægyptii et imminxissent, et pedes in eo
abluissent, qui nunc illud magna religione colant. (4) Jam igitur (sic
loqui pergebat) suam sortem simillimam huic pelluvio esse: etsi enim
prius fuisset plebeius, at in præsentia esse illorum regem, itaque
illorum esse officium, sese honorare suique respectum habere. Tali modo
Ægyptios eo adduxit, ut illi serviri æquum censerent.
CLXXIII. Idem in rebus agendis hoc usus est instituto: primo mane,
usque ad id tempus quo celebrari forum hominibus solet, studiose
peragebat negotia quæcumque obferebantur: ab illo vero tempore ad
potandum et ad cavillandum cum compotoribus se dabat, jocisque
petulantioribus et rebus ludicris indulgebat. Quibus rebus offensi
amici, admonuerunt eum, dicentes: «Non e dignitate tua, rex, te ipse
moderaris; et nimis te humiliter demittis. Debebas tu, venerando in
throno venerabilis sedens, per totum diem administrationi rerum vacare.
Ita scituri erant Ægyptii, a magno viro se regi, tuque melius audires.
Nunc quæ tu agis, minime decent regem:» (2) Quibus ille his verbis
respondit: «Qui arcu utuntur, hi eum, quando fert usus, nervo
intendunt: postquam usi sunt, remittunt. Si enim perpetuo intentus
esset, rumperetur; ut illo, ubi opus foret, non amplius possent uti.
(3) Eadem nempe est hominis conditio. Quodsi quis semper vellet seriis
rebus esse intentus, nec vicissim ad jocum se remittere; imprudenti
huic accideret, ut vel furiosus fieret vel stupidus. Hoc ego
intelligens, utrique eri suam partem tribuo.» Hoc ille amicis responsum
dedit.
CLXXIV. Aiunt autem eundem Amasin, quum privatus fuisset, etiam tunc
compotationes cavillationesque amasse, nec ullo modo seriis rebus
fuisse intentum; et, quando potantem voluptatibusque indulgentem
defecissent necessaria, circumivisse nonnunquam et furto abstulisse
aliena. (2) Jam qui adfirmabant habere eum suam pecuniam, hi eum, quum
negaret, ad oraculum ducebant quo quique utebantur: et a multis passim
oraculis furti convincebatur, ab aliis absolvebatur. (3) Postquam autem
regno potitus est, hoc fecit: quicumque dii eum furti crimine
absolverant, horum templa et negligebat, neque ad reficienda illa
quidquam dabat, neque sacra illis diis faciebat, ut qui nullius essent
momenti, nec veracia haberent oracula; qui vero furti eum arguerant,
horum præcipuam curam agebat, ut qui vere dii essent, et oracula non
mendacia exhiberent.
CLXXV. Et primo quidem in Sai urbe ad Minervæ templum propylæa deæ
exstruxit mirabilia, superiores omnes, qui talia exstruxerant,
altitudine superans, et amplitudine, et ipsorum lapidum tum magnitudine
tum qualitate. Statuas item magnas et ingenti mole androsphinges
dedicavit, lapidesque alios immanis magnitudinis ad reficienda ædificia
adgerendos curavit. (2) Horum alii ex lapicidina, quæ adversus Memphin
est, adgerebantur: ii vero qui immani erant magnitudine, ex Elephantine
urbe, quæ dierum non minus viginti navigatione abest a Sai. Quod vero
ex his non minime miror sed maxime omnium, ædes est ex uno lapide, quam
ex Elephantine urbe transportandam curavit: qua in transportanda per
tres annos occupati erant duo millia hominum, cui ea cura
commissa[TR19] erat, hique omnes erant navium gubernatores. (3) Hujus
ædis longitudo extrinsecus est unius et viginti cubitorum; latitudo
vero, quattuordecim; altitudo, octo cubitorum. Hæ sunt mensuræ ædis
hujus monolithæ extrinsecus. Intrinsecus longitudo est octodecim[TR20]
cubitorum et viginti digitorum; latitudo, duodecim, altitudo, quinque
cubitorum. (4) Posita hæc est ad introitum templi. Nam intra templum
aiunt hac caussa non fuisse pertractam: architectum, quum ægre
promoveretur ædes, multumque temporis esset insumtum, vehementer
dolentem operis molestiam, ingemuisse; idque animadvertentem et
religioni habentem Amasin non permisisse ut ulterius promoveretur ædes.
(5) Præterea nonnulli narrant, quemdam ex his qui vectibus promovere
ædem conabantur, esse ab illa oppressum, et ea caussa non intus esse
promotam.
CLXXVI. Sed et in aliis omnibus nobilioribus templis dedicavit Amasis
opera ob magnitudinem spectatu digna: in his Memphi colossum illum
resupinum ante Vulcani templum, cujus longitudo septuaginta quinque
pedum est: et super eadem basi duo alii stant colossi, uterque vicenûm
pedum magnitudine, alter ab una ædis sacræ [_nisi potius_, magni
colossi] parte, alter ab altera: uterque ex Æthiopico lapide est
perfectus. (2) Est autem etiam in Sai urbe similis colossus lapideus,
eodem habitu positus quo ille Memphi. Etiam Isidi templum illud, quod
Memphis est, Amasi exstruxit, magnum et spectatu dignissimum.
CLXXVII. Regnante Amasi dicunt Ægyptum prosperitate maxime floruisse,
tum quod ad commoda spectat quæ fluvius regioni largitur, tum ad ea quæ
e terra homines percipiunt: et oppida habitata in ea tunc fuisse, si
cuncta numeres; vicies mille. (2) Amasis etiam hic est qui legem illam
Ægyptiis constituit, ut Ægyptiorum quisque quotannis apud nomi sui
præfectum profiteretur, unde vitam sustentet: qui hoc non faceret et
legitimum victum non declararet, is morte plecteretur. Quam legem
Atheniensis Solon, ab Ægyptiis acceptam, Atheniensibus tulit, qui
perpetuo ea utuntur, ut pote laudabili lege.
CLXXVIII. Græcorum amicus quum esset Amasis, et alia in Græcorum
nonnullos beneficia contulit, et eis, qui in Ægyptum venirent,
Naucratin urbem habitandam concessit: qui vero sedes in Ægypto figere
nollent, et mercandi tantum caussa in eam navigarent, his areas
adsignavit ubi aras et templa diis erigerent. (2) Maximum igitur
illorum templum et celeberrimum, maximeque frequentatum, quod Hellenium
nominatur, communi consilio sumtuque statuerunt hæ civitates: ex
Ionibus, Chius, Teos Phocæa, et Clazomenæ; ex Doribus, Rhodus, Cnidus,
Halicarnassus et Phaselis, ex Æolensibus, sola Mytilenæorum civitas.
(3) Horum est igitur hoc templum, hæque civitates constituunt præsides
emporii. Quodsi quæ aliæ partem illius sibi vindicant, rem sibi
vindicant nihil ad se pertinentem. Præter istud vero templum, seorsum
Æginetæ statuerunt Jovis fanum; et Samii aliud Junonis, tum Milesii,
Apollinis.
CLXXIX. Fuitque olim solum in Ægypto emporium Naucratis, nec aliud
ullum. Quodsi quis in aliorum Nili ostiorum aliquod intrasset, jurare
eum oportebat, invitum eo se venisse; tum, hoc præstito jurejurando,
cum navi sua in Canobicum ostium tenebatur navigare, aut, si per
contrarios ventos hoc ei non licuisset, oportebat merces navigiis
Ægyptiis circum Delta circumvehere, donec Naucratin pervenisset. Ita
Naucratis in honore erat.
CLXXX. Quum Amphictyones, postquam superius templum Delphicum fortuito
casu conflagraverat, illud quod nunc e trecentis talentis elocassent
ædificandum, cujus summæ quartam partem Delphi pro sua portione
tenebantur conferre; circumeuntes hi per civitates, dona corrogabant:
quod dum faciebant haud parum ex Ægypto retulerunt. Amasis enim mille
eis dedit talenta aluminis; Græci vero in Ægypto habitantes, viginti
libras.
CLXXXI. Idem Amasis cum Cyrenæis mutuam amicitiam societatemque
contraxit. Constituitque etiam uxorem ex eorum regione ducere, sive
quod Græcam habere uxorem desideraret, sive omnino amicitiæ caussa,
quam cum Cyrenæis colebat. Duxit igitur spectati inter populares suos
viri, quem Battum alii, alii Arcesilam, rursusque alii Critobulum
dicunt, filiam, nomine Ladicen. (2) Cum qua quoties concumberet Amasis,
coire non poterat, quum tamen aliis mulieribus uteretur. Id ubi sæpius
ei accidit, dixit ad hanc Ladicem Amasis: «Veneficiis, o mulier,
adversus me usa es: quare effugere nullo pacto potes, quominus pessime
pereas mulierum omnium.» (3) Tum Ladice, postquam negando nihilo
placatiorem reddere illum potuit, intra animum suum Veneri votum fecit,
si ea nocte coisset cum ipsa Amasis (id enim unum esse calamitatis
effugium), statuam se ei Cyrenen missuram. (4) Et post hoc conceptum
votum continuo cum ea coiit Amasis; et, quoties deinde cupido eum
incessit, coibat; vehementerque eam ab illo tempore diligebat. Et illa
votum solvit deæ: faciendam curavit imaginem, Cyrenenque misit; quæ
adhuc mea ætate superfuit, extra Cyrenæorum urbem constituta. (5)
Eandem Ladicen Cambyses, Ægypto potitus, postquam ex ea, quænam esset,
cognosset, illæsam Cyrenen remisit.
CLXXXII. Dedicavit Amasis donaria etiam in Græciam: et primum quidem
Cyrenen Minervæ statuam misit inauratam, et sui imaginem pictura
adsimulatam: tum Minervæ quæ Lindi colitur, duas statuas lapideas, et
thoracem lineum spectatu dignum; denique Junoni Samiæ duas sui imagines
ex ligno sculptas, quæ in magno templo ad meam usque ætatem steterunt
post fores. (2) Et Samum quidem dona hæc miserat hospitii caussa, quod
ei cum Polycrate Æacis filio intercesserat: Lindum vero, nullius quidem
hospitii caussa, sed quoniam Minervæ templum Lindi exstructum esse
perhibetur a Danai filiabus, quæ ad illam oram adpulissent, quum
fugerent Ægypti filios. Hæc sunt donaria quæ Amasis dedicavit. Idem
vero etiam Cyprum, a nemine ante illum subactam, cepit, tributariamque
sibi fecit.
[TR1] "at que" (2 lines" -> "atque"
[TR2] "omnes . feminas" -> "omnes: feminas"
[TR3] "festo" -> "festo,"
[TR4] "Her les" (2 lines) -> "Hercules"
[TR5] "cognoverunt" -> "cognoverunt."
[TR6] "dom" -> "domi"
[TR7] "stagno rum" (2 lines) -> "stagnorum"
[TR8] "Archan dri" (2 lines) -> "Archandri"
[TR9] "erat" -> "erant
[TR10] "successise" -> "successisse"
[TR11] "Advenit" -> "«Advenit"
[TR12] "(II)" -> "(II.)"
[TR13] "altitu o" -> "altitudo"
[TR14] "regna vit" (2 lines) -> "regnavit"
[TR15] "noc" -> "hoc"
[TR16] "confrin gi" (2 lines) -> "confringi"
[TR17] "ur bis" (2 lines) -> "urbis"
[TR18] "simu lacrum" (2 lines) -> "simulacrum"
[TR19] "commis a" -> "commissa"
[TR20] "octo decim" -> "octodecim"
HERODOTI
HISTORIARUM LIBER TERTIUS.
(THALIA.)
I. Adversus hunc igitur Amasin Cambyses, Cyri filius, quum alios quibus
imperavit, tum e Græcis Ionas et Æolenses ducens, bellum movit hac de
caussa. (2) Misso in Ægyptum legato Cambyses filiam Amasidis petierat
uxorem: petierat autem ex Ægyptii cujusdam consilio, qui id ei suaserat
infensus Amasidi, quod se ex cunctis, qui in Ægypto erant, medicis
selegisset quem ab uxore et liberis abstractum amandaret in Persas,
quum Cyrus ab Amasi oculorum medicum petiisset qui esset in Ægypto
optimus. Eo igitur infensus Ægyptius consilio suo instigaverat Cambysen
ut filiam Amasidis peteret; quo ille aut mœrore adficeretur data filia,
aut non data odium incurreret Cambysis. (3) Amasis, Persarum potentiam
graviter ferens timensque, et dare illam et negare perinde dubitaverat;
quippe bene gnarus, non legitimæ uxoris, sed pellicis loco, habiturum
eam Cambysen. Hæc secum reputans, hancce inierat rationem. (4) Erat
Apriæ filia, superioris regis, admodum et grandis et formosa, sola ex
regia domo superstes; cui erat nomen Nitetis. Hanc igitur puellam
Amasis, veste et auro exornatam, in Persas miserat tamquam suam filiam.
(5) Interjecto tempore quum eam complectens Cambyses filiam Amasidis
salutasset, dixerat ei puella: «Nescis, rex, deceptum te esse ab Amasi,
qui me idoneo cultu ornatam ad te misit, tibique tamquam filiam dedit
suam; quum revera sim Apriæ gnata, quem ille, dominum suum, inita cum
Ægyptiis societate, interfecit.» Hoc verbum et hæc incidens caussa
Cambysen, Cyri filium, impulit ut vehementi ira incensus adversus
Ægyptum duceret. Ita quidem Persæ rem narrant.
II. Ægyptii vero sibi vindicant Cambysen, dicentes esse eum ex hac
Apriæ filia natum: Cyrum enim fuisse, non Cambysen, qui ad Amasin
misisset ejusque filiam petiisset. (2) At hoc quidem non ex rei
veritate dicunt. Immo vero ne ipsos quidem latet (nam Persarum
instituta, si qui alii, bene norunt Ægyptii), primum, ex illorum
legibus filium ex pellice natum non succedere in regnum, si adfuerit
legitimus; deinde, ex Cassandana, Pharnaspis filia, de Achæmenidum
stirpe, natum esse Cambysen, non ex illa Ægyptia. Sed invertunt
historiam, intercedere sibi adfectantes cum Cyri familia cognationem.
Et hæc quidem ita se habent.
III. Narratur etiam alia fabula, mihi non credibilis, hujusmodi.
Persicarum mulierum quampiam, ad Cyri mulieres ingressam, quum
Cassandanæ adstantes vidisset liberos forma et statura præstantes,
admiratam illos multis laudibus extulisse. Tum ei Cassandanam, Cyri
uxorem, hæc dixisse: «Atqui me, quum talium mater sim puerorum, Cyrus
tamen aspernatur; illam vero ex Ægypto comparatam in honore habet.» (2)
Hæc postquam ingemiscens ob Nitetin esset locuta, filiorum natu maximum
Cambysen dixisse: «Itaque, mater, quum ego vir evasero, Ægypti summa
ima ponam, et ima summa.» (3) Hoc Cambysen dixisse decem circiter annos
natum, mulieresque admiratione fuisse perculsas: et illum, postquam ad
virilem pervenisset ætatem regnumque esset adeptus, dicti memorem,
suscepisse in Ægyptum expeditionem.
IV. Acciderat vero etiam aliud quidpiam hujusmodi, quod ad expeditionem
illam momentum contulit. Erat in numero auxiliarum Amasidis vir genere
Halicarnassensis, cui Phanes nomen, homo et consilio præstans et
bellica virtute. Phanes hic, nescio qua re infensus Amasidi, navi ex
Ægypto profugit, cupiens in colloquium venire Cambysis. (2) At illum,
ut qui inter auxiliares haud exiguo loco fuisset, et quæ ad Ægyptum
spectabant accuratissime cognita habuisset, persecutus est Amasis,
studiose dans operam ut eum caperet. Persecutus est autem misso, qua
iter illi direxerat, eunuchorum fidelissimo cum triremi. Et cepit
quidem hominem eunuchus in Lycia, sed captum non reduxit in Ægyptum:
nam astutia eum Phanes circumvenit; inebriatis enim custodibus ad
Persas evasit. (3) Ibi tunc Cambysen adiit, exercitum adversus Ægyptum
ducere parantem, sed de itinere dubitantem quo pacto regionem aqua
carentem transmitteret; eique quum alia ad res Amasidis spectantia, tum
itineris faciendi rationem exposuit, sic monens, missis legatis rogaret
Arabum regem, ut tutum ille transitum sibi præstaret.
V. Patet autem hac una via ingressus in Ægyptum. Nam a Phœnice usque ad
fines Cadytis urbis, Syrorum terra est, qui Palæstini vocantur: a
Cadyti (quæ est urbs haud multo minor, ut mihi videtur, Sardibus)
emporia ad mare sita, usque ad Ienysum oppidum, sunt ditionis Arabici
regis: ab Ienyso rursus Syrorum ditio pertinet ad Serbonidem usque
lacum, juxta quem Casius mons ad mare porrigitur: a Serbonide lacu, in
quo occultatum Typhonem aiunt, ab illo jam Ægyptus est. (2) Jam, qui
inter Ienysum oppidum et Casium montem Serbonidemque lacum interjectus
tractus est, haud ille exiguus, sed tridui fere itinere in longitudinem
patens, is prorsus aquarum est inops.
VI. Quod vero a paucis eorum, qui in Ægyptum navigare consuerunt,
animadversum est, id ego sum expositurus. In Ægyptum ex universa
Græcia, et præterea ex Phœnice, bis quotannis invehuntur figlina dolia
vino repleta: verumtamen ne unum quidem, ut sic dicam, vinarium dolium
inane ibi possis videre. Ubinam ergo, quærat quispiam, hæc consumuntur?
Hoc quoque equidem dicam. (2) Quilibet præfectus populi tenetur sua ex
urbe dolia omnia colligere, Memphinque mittere: porro Memphitæ, ea aqua
repleta in aridum illum Syriæ tractum deportare. Ita dolia quotannis in
Ægyptum invecta, ibique venum exposita, deinde ad priora in (_?_)
Syriam transportantur.
VII. Ita scilicet Persæ, simulatque Ægypto potiti sunt, introitum illum
in hanc regionem adpararunt, et ea qua dixi ratione aquis instruxerunt.
At tunc temporis, quum nondum parata esset aqua, Cambyses ab
Halicarnassensi hospite edoctus, missis ad Arabem nunciis, tutum
transitum ab illo postulavit, et obtinuit fide data et ab illo accepta.
VIII. Colunt autem fidem Arabes, ut qui hominum maxime: dantque eam et
accipiunt tali modo. Si qui volunt inter se fœdus pactumve inire, vir
alius, in medio stans paciscentium, acuto lapide interiorem manum
utriusque illorum pope pollicem incidit: tunc sumto ex utriusque veste
flocco, inungit sanguine septem lapides in medio positos; dumque id
facit, Bacchum invocat et Uraniam. (2) Hoc facto, is qui fœdus pepigit,
commendat suis amicis hospitem illum, sive civem, si cum cive pepigit:
et amici etiam ipsi æquum censent colere fidem. (3) Bacchum autem
solum, et Uraniam, deos habent; aiuntque se crines suos eodem modo
tondere, quo Bacchus ipse fuerit tonsus: tondentur autem in orbem,
circum tempora capillos radentes. Bacchum vero, Orotal nominant;
Uraniam, Alilat.