terra e fossa egesta, et murus ille quo pacto fuerit confectus. Ut
fossam fodiebant, ita simul terram e fossa egestam formabant in
lateres: utque laterum probabilem numerum duxerant, ita eos in
fornacibus coquebant. Tum loco calcis asphalto calida utentes, et
tricesimo cuique laterum ordini arundinum texta interstipantes, primum
labia construxerunt fossæ, deinde ipsum murum eodem modo. (2) Super
muro vero in utriusque lateris ora ædificarunt unius conclavis
domunculas, sibi invicem obversas, medium autem spatium tantum
reliquerunt, ut circumagi in eo quadrigæ possent. In muro circumcirca
centum sunt portæ, æneæ omnes; et postes etiam, et superiora limina,
itidem ex ære. (3) Est autem aliud oppidum octo dierum itinere distans
a Babylone, cui nomen Is. Ibi fluvius est, non magnus, cui et ipsi Is
nomen, qui in Euphratem undam suam infundit. Hic igitur Is fluvius
simul cum unda sua multos edit grumos asphalti: unde ad ædificandum
murum Babylonis asphaltus devecta est.
CLXXX. Tali igitur modo munita Babylon est. Sunt autem duæ urbis
regiones. mediam enim perfluit et in duas partes dividit flumen, cui
nomen Euphrates. Is ex Armenia fluit amplus et altus atque rapidus;
exonerat se autem in Erythræum mare. (2) Murus igitur utrimque brachia
ad flumen usque ducta habet: inde inflexa procedit utrimque maceria ex
coctili latere, quæ utrique fluminis labio prætenditur. (3) Urbs ipsa
domibus repleta est trium aut quatuor tabulatorum; per eamque ductæ
sunt viæ ad lineam directæ, quum ceteræ, tum eæ quæ e transverso ad
flumen pertinent. (4) Ad harum viarum quamque apertæ sunt in maceria
juxta flumen decurrente portæ minores, totidem numero quot viæ sunt:
atque etiam hæ portæ ex ære sunt, per quas ad ipsum flumen transitur.
CLXXXI. Murus quem dixi, robur præcipuum munimenti est: circumductus
est autem interius alius murus, haud multo infirmior altero, sed
angustior. In medio autem utriusque regionis, in quas urbs dividitur,
exstructa erat, in altera quidem regia aula, vasto circuito validoque;
in altera, Jovis Beli templum æneis portis instructum, quod nunc etiam
superest, duo stadia quaquaversum metiens, forma quadrata. (2) Hujus in
templi medio turris solida exstructa est, unum stadium tam in
longitudinem quam in latitudinem patens: et super hac turri erecta est
alia, iterumque super hac alia, ad octo turres numero. (3) Hæ turres
conscenduntur extrinsecus, via circum omnes sursum ducente: in medio
vero adscensu diversorium est, et sellæ in quibus residentes
requiescere possint qui adscendunt. (4) Extremæ turri templum
superstructum est amplum: quo in templo stratus lectus magnus, juxtaque
eum adposita mensa aurea. (5) Imago autem aut statua nulla inest, neque
pernoctat ibi quisquam mortalium, præter unam mulierem ex indigenis,
quamcumque ex omnibus selegerit deus, ut Chaldæi aiunt, qui sunt hujus
dei sacerdotes.
CLXXXII. Narrant autem iidem, quod mihi quidem non persuadent,
ventitare ipsum deum in istud templum, et in lecto illo quiescere,
sicut Thebis Ægyptiis fit eodem modo, ut Ægyptii narrant; nam et ibi in
Jovis Thebani templo decumbit mulier: utramque autem harum cum nullo
viro aiunt habere consuetudinem: (2) similiterque Pataris in Lycia
fatidica dei sacerdos, suo quidem tempore; nec enim constanter ibi est
oraculum: quod si est, tunc qualibet nocte cum deo illa in templo
includitur.
CLXXXIII. Est autem in Babylonico templo alia etiam ædes inferne: ubi
magnum est simulacrum Jovis sedentis, aureum, cui mensa magna adposita
aurea, et scabellum et sella ex auro: omnia hæc, ut narraverunt
Chaldæi, ex octingentis auri talentis confecta. (2) Extra templum vero
altare est aureum. Estque præterea alia ara ingens, ubi justæ ætatis
mactantur victimæ; nam ad auream illam aram non nisi lactentes mactare
pecudes fas est. (3) In majore ara vero adolent etiam singulis annis
Chaldæi mille thuris talenta, quo tempore festos dies huic deo agunt.
(4) Erat autem illa adhuc ætate in eodem templo statua solida ex auro,
duodecim cubitorum: quam ego quidem non vidi, refero autem quæ a
Chaldæis narrantur. (5) Huic statuæ insidiatus Darius, Hystaspis
filius, non tamen ausus est eam auferre: Xerxes vero Darii filius
abstulit, occiso sacerdote, qui, ut statum loco moveret, conatus erat
prohibere. Atque ita quidem exornatum illud templum erat: exstant vero
in eodem complura etiam privata donaria.
CLXXXIV. Babylonis hujus quum multi alii fuerant reges, qui et urbem et
templa exornarunt, quorum in Assyriarum rerum historia faciam
mentionem: tum in his etiam duæ mulieres. (2) Harum illa, quæ prior
regnavit, posteriorem quinque generationibus antecessit, eique nomen
fuit Semiramis; quæ aggeres per planitiem excitavit spectatu dignos,
quum antea fluvius per universum campum solitus esset restagnare.
CLXXXV. Altera, quæ post hanc regnavit, nomine Nitocris, quæ priore
regina fuit intelligentior, partim monumenta reliquit, quæ commemorabo;
partim, quum Medorum imperium amplum videret nec agens quietem, quod et
alia multa oppida ab illis capta essent, et in his Ninus, præmunivit se
adversus illos quam maxime potuit. (2) Primum quidem Euphratum fluvium,
qui Babylonem perfluit, quum antea recto cursu fluxisset, hunc illa,
fossis superne ductis, ita tortuosum reddidit, ut ter in suo cursu ad
quempiam Assyriæ vicum perveniat. (3) Ardericca vici nomen est, ad quem
ita Euphrates accedit. Et nunc, qui ab hoc nostro mari Babylonem
proficiscuntur, quum Euphrate fluvio versus illam descendunt, ter ad
eumdem vicum accedunt, quidem tribus deinceps diebus. (4) Hoc tale ab
illa effectum est. Præterea aggerem ad utramque fluvii ripam adgessit
miratu dignum, quum latitudinis caussa, tum altitudinis. (5) Longe vero
supra Babylonem alveum effodit recipiendo lacui, nonnihil deflectens a
flumine; et in altitudinem quidem ubique fodit usque dum aqua
scaturiret, in amplitudinem vero circuitum alvei fecit quadringentorum
et viginti stadiorum: terram autem ex fossa egestam insumsit in aggeres
juxta ripam fluvii jaciendos. (6) Tum, absoluto effodiendi labore,
advectis lapidibus, totum alveum circumcirca crepidine munivit. Duo
autem ista opera fecit, flumen tortuosum, et ex effosso alveo lacunam,
hoc consilio, ut lentius flueret flumen, multis flexibus fracto illius
impetu, utque flexuosa fieret navigatio Babylonem, et post navigationem
exciperet accedentes longus circa lacunam anfractus. (7) Ab ea autem
parte terræ Babyloniæ fecit hæc Nitocris, qua erat ex Media introitus
et iter brevissimum; ne Medi sese ingerentes, res ipsius specularentur.
CLXXXVI. Has igitur munitiones illa ex profundo sibi circumdedit:
quibus tale quoddam corollarium, alteri instituto veluti medium
interponens, adjecit. Quum in duas regiones divisa urbs esset, quarum
medium fluvius obtinebat; superiorum regum ætate, quoties ex una
regione in alteram vellet aliquis transire, navigio erat transeundum.
Quod quum, ut equidem existimo, esset molestum, (2) illa huic quoque
rei providit. Ut enim alveum stagno recipiendo effodit, simul aliud hoc
monumentum ejusdem operæ reliquit. Lapides cædendos curavit permagnos:
qui postquam fuere parati, effosusque locus fuit quem dixi, in hunc
ipsum effossum locum cursum omnem fluminis avertit; qui locus ut
implebatur, ita vetus fluminis alveus exsiccabatur. Igitur per id
tempus partim fluvii labia, qua is per urbem decurrit, ac descensus qui
ex minoribus portis ad flumen ducunt, coctis lateribus eodem modo, quo
murus structus erat, exædificavit: partim, in media fere urbe, ex
lapidibus, quos exscindi jusserat, pontem ædificavit, ferro et plumo
lapides vinciens. (3) Eo super ponte interdiu quotidie tigna quadrata
intendebantur, quibus transirent Babylonii; noctu vero tollebantur hæc
tigna, ea caussa, ne per noctem ex altera urbis regione in alteram
transeuntes furta exercerent. (4) Postquam fossa lacus fuerat factus
aqua fluminis repletus, perfectusque pons fuerat; tum deinde Euphrates
fluvius in pristinum alveum ex lacu iterum est derivatus: atque ita,
quum effossus locus palus fieret, commode hoc recteque factum visum
est, et civibus pons erat exstructus.
CLXXXVII. Eadem regina dolum etiam quempiam machinata est hujusmodi.
Super porta urbis celeberrima sepulcrum exstrui sibi jussit sublime, in
summo ipsius portæ. Ei sepulcro inscriptionem incidi curavit in hanc
sententiam: SI QUIS EORUM, QUI POST ME REGES ERUNT BABYLONIS, PECUNIA
INDIGUERIT, APERIAT HOC SEPULCRUM, ET SUMAT QUANTUM VOLUERIT PECUNIÆ.
AT, NISI ADMODUM INDIGUERIT, UTIQUE NON APERIAT. NEC ENIM ID ILLI
PROFUERIT. (2) Hoc sepulcrum intactum stetit, donec regnum ad Darium
pervenit. Dario vero indigna res esse videbatur, hac porta non uti, et
pecuniam quæ ibi deposita esset, atque etiam ipsa invitaret, non
auferre. Porta hac autem non utebatur eo, quod per illam transeunti
cadaver capiti immineret. (3) Igitur aperuit sepulcrum: at pecuniam
quidem repperit nullam, sed cadaver, et aliam inscriptionem his fere
verbis conceptam: NISI INSATIABILIS ESSES ET TURPI LUCRO INHIANS,
DEFUNCTORUM LOCULOS NON APERUISSES. Hæc sunt quæ de regione hac
memorantur.
CLXXXVIII. Ejusdem hujus reginæ filium, Assyriæ regem, cui nomen erat
Labynetus, idem quod patri, bello petiit Cyrus. Proficiscitur autem in
bellum rex magnus, bene instructus domo farinaceis cibariis et
pecudibus: atque etiam aquam ex Choaspe fluvio secum vehit, qui Susa
præterfluit, ex quo solo rex bibit neque ex ullo alio fluvio. (2) Hoc
ex Choaspe aquam decoctam vehentes in vasis argenteis quam plurimi
currus quattuor rotarum mulis juncti constanter eum sequuntur quocumque
proficiscitur.
CLXXXIX. Cyrus igitur adversus Babylonem proficiscens ubi ad Gynden
amnem pervenit; qui fontes in Matianis montibus habens, postquam per
Dardanenses perfluit, in alium fluvium Tigrin sese exonerat, qui Opin
oppidum præterfluens in Erythræum mare infunditur; hunc Gynden fluvium,
qui navibus poterat trajici, quum transire Cyrus conaretur; ibi tunc
unus e sacris equis candidis, ferox et petulans ut erat, ingressus
flumen, transire conabatur: at fluminis impetus, illum contorquens,
demersum abripuit.[TR26] (2) Cui fluvio vehementer ob hanc contumeliam
iratus Cyrus, minatus est, ita tenuem illum se effecturum, ut posthac
mulieres etiam, ne genu quidem madefacientes, possint transire. (3) Hæc
minatus, omissa adversus Babylonem expeditione, exercitum bifariam
divisit: eoque facto, intentis funibus designavit ab utraque Gyndæ ripa
centum et octoginta fossas, quaquaversum ducendas; distributumque
exercitum has fossas fodere jussit. (4) Igitur, magna hominum
multitudine opus faciente, effectum quidem est opus; verumtamen totam
æstatem in eodem hoc loco opus facientes consumsere.
CXC. Postquam Gyndæ fluvio hanc pœnam inflixit Cyrus, ut in trecentos
sexaginta canales essent diductus, altero demum adpetente vere adversus
Babylonem exercitum duxit. (2) Et Babylonii,[TR27] copiis extra urbem
eductis, eum exspectarunt. Ubi propius urbem accessit, prælio cum eo
conflixerunt Babylonii, quo prælio superati, in urbem sunt compulsi.
Jam pridem vero, bene gnari non quieturum Cyrum, quum vidissent eum
cunctos pariter populos adgredi, permultorum annorum commeatum in urbem
comportaverant. (3) Quare hi quidem non admodum graviter ferebant
obsiditionem: at Cyrus magnis difficultatibus premebatur, quandoquidem
multo jam tempore circumacto nihil admodum promotæ res ejus erant.
CXCI. Igitur, sive quis alius ei dubitanti consilium subgessit, sive
ipse quid faciendum esset intellexit, hoc facere instituit. Universo
exercitu circa flumen disposito, ab ea maxime parte qua urbem influit,
partim vero etiam a tergo ubi ex urbe egreditur, prædixit militibus,
ut, quum viderint vado transiri flumen posse, tunc ea via urbem
ingrediantur. (2) Hoc dato mandato, ipse cum inutili copiarum parte
abiit, et ad lacunam contendit. Quo ut pervenit, quod Babyloniorum
regina circa flumen et circa paludem feceret, idem nunc ipse Cyrus
fecit. (3) Fluvio per fossam in eum locum, qui nunc palus erat,
derivato, pristinum alveum vado pervium reddidit, subsidente aqua. Quo
facto Persæ, qui ad hoc ipsum ibi dispositi erant, per alveum Euphratis
fluvii, cujus aqua in tantum retrogressa erat, ut vix medium femur
hominis attingeret, per hunc alveum Babylonem sunt ingressi. (4) Quodsi
igitur aut ante cognovissent aut animadvertissent Babylonii quæ Cyrus
instituebat, sane non passi essent Persas urbem intrare, sed misere
perdidissent. Quippe si portulas omnes, quæ ad flumen pertinent,
clausissent, ipsique macerias conscendissent secundum utramque fluminis
ripam ductas, veluti in nassa capturi illos fuerant. (5) Nunc ex
inopinato adstiterunt eis Persæ. Propter amplitudinem vero urbis, ut
aiunt ejus incolæ, postquam captæ jam erant extremæ urbis partes, qui
mediam Babylonem incolebant, non animadverterunt captos se esse; sed
quum festus forte tunc ageretur dies, saltabant per id tempus et
voluptatibus indulgebant, donec tandem verum resciverunt. Atque ita
quidem tunc primum capta est Babylon.
CXII. Opes autem quantæ sint Babyloniorum, quum aliis documentis
declarabo, tum hoc. Magno regi, præter tributa quæ ei penduntur,
universa terra cui imperat, ad alendum ipsum et exercitum ejus, in
certas partes est distributa. (2) Jam quum in anno duodecim sint
menses, per quattuor menses alit eum Babylonia terra; per octo reliquos
menses, tota reliqua Asia. Ita Assyria hæc terra tertiam partem
possidet opum totius Asiæ: (3) et præfectura hujus regionis (Satrapias
Persæ vocant) omnium præfecturarum longe est præstantissima;
quandoquidem Tritantæchmæ, Artabazi filio, cui hic districtus a rege
commissus erat, quotidie redibat artaba pecunia repleta: est autem
artaba mensura Persica, capiens medimnum Atticum cum tribus chœnicibus
Atticis. Equos autem ibidem rex suum in usum alebat, exceptis his qui
ad bellum usum erant destinati, admissarios quidem octingentos, equas
autem, quibus illi admittebantur, decies sexies mille; nam singuli
mares vicenis feminis admittebantur. (4) Canum autem Indicorum tanta
alebatur multitudo, ut quattuor essent ampli vici in planitie siti,
aliorum tributorum immunes, quibus hoc injunctum erat, ut canes illos
alerent. Has opes possidebat is, qui Babyloni imperabat.
CXCIII. In agro Assyriaco pluit quidem aliquantulum, et hoc est ex quo
radix frumenti primum capit nutrimentum; dein vero ex fluvio irrigata
seges augetur, et maturescit triticum, non quod fluvius ipse, sicut in
Ægypto, arva inundet, sed manibus hominum et tollenonibus hæc
irrigantur. (2) Est enim tota Babylonia terra fossis discissa: quarum
fossarum maxima, orienti hiberno obversa, navibus trajicitur; influit
autem ex Euphrate in alium fluvium, Tigrin, ad quem Ninus urbs
ædificata erat. (3) Est autem hæc regio omnium, quas quidem novimus,
longe fertilissima ferendo cereali frumento. Nam alias fruges ex
arboribus ne conatur quidem proferre, nec ficum, nec vitem progignens,
nec oleam. Sed cereali frumento progignendo ita opportunum solum est,
ut ducena plerumque reddat: quando vero plurimum, etiam tricena
profert. (4) Folia autem tritici atque hordei quattuor admodum
digitorum latitudinem habent. Ex milio et sesamo quantæ magnitudinis
arbor existat, bene equidem cognitum habens, commemorare nolo; satis
gnarus, eos quis Babyloniam terram non adierunt, ne his quidem, quæ de
aliis frumenti generibus dicta sunt, fidem ullam adhibituros. Oleo non
utuntur, nisi quod e sesamo paratur. (5) Palmas vero arbores habent,
per totam planitiem plantatas; quarum pleræque frugiferæ sunt, e quibus
et cibum et vinum et mel parant. Has arbores colunt ficuum more, quum
aliis rebus, tum quod mascularum quas Græci vocant palmarum fructum
glandiferis palmis circumligant, quo glandem maturet culex sese
insinuans, nec decidat fructus palmæ. Nam culices in suo fructu
generant masculæ palmæ, similiter ut apud nos caprificorum grossi.
CXCIV. Quod vero eorum quæ sunt in illa regione post ipsam quidem
urbem, maxime mihi mirabile visum est, exponere adgredior. Navigia,
quibus utuntur qui secundo flumine Babylonem proficiscuntur, rotunda
sunt, et ex corio confecta cuncta. (2) Scilicet in Armeniis, qui supra
Assyrios incolunt, ex sectis salicibus costas conficiunt: his, fundi
loco, pelles extrinsecus tectorias prætendunt, nec puppim
distinguentes, nec proram in angustius contrahentes, sed clypei instar
rotunda facientes navigia. Tale navigium, mercibus impositis, totum
stramine complent, et flumini permittunt deferendum: maxime vero dolia
palmeo vino onusta devehunt. (3) Regitur autem navis duobus remis, a
duobus viris, quorum alter introrsus trahit remum, alter extrorsus
pellit, uterque stans rectus. Conficiuntur autem hujusmodi navigia
etiam admodum magna, itemque minora: et maxima quidem onus ferunt
quinque millium talentorum. (4) In quoque navigio asinus inest vivus,
in majoribus plures. Postquam igitur navi Babylonem pervenerunt,
mercesque distraxerunt, tum et costas navigii et stramentum venumdant;
pelles vero asinis imponunt, hosque retro agunt in Armeniam. (5) Nam
adverso flumine navigari nullo pacto potest, propter fluminis impetum:
quam ob caussam etiam non ex ligno, sed ex pellibus, conficiunt
navigia. (6) Postquam asinos agitando in Armeniam redierunt, alia
navigia eodem modo conficiunt. Talis igitur illis est navigiorum ratio.
CXCV. Vestimento autem utuntur hujusmodi: tunica ad pedes promissa
linea, cui aliam superinduunt tunicam laneam, tum candidam pænulam
superne circumjiciunt. Calceamenta gestant sui moris, Bœotiis soccis
fere similia. Comam alunt; mitris caput redimiunt: toto corpore
unguntur. (2) Annulum signatorium unusquisque gestat, et baculum arte
factum: in quoque baculo superne vel malum est fabrefactum, vel rosa,
vel lilium, vel aquila, aut aliud quidpiam: nec enim illis mos est
baculum absque insigni gestare. Talis igitur illis est corporis cultus.
CXCVI. Institutis vero utuntur hujusmodi. Uno quidem hoc, ut mea fert
sententia, prudentissimo; quo etiam Venetos uti, Illyricum populum,
fando accepi. In singulis vicis, semel quotannis, hæc faciebant. (2)
Virgines, quotquot viro maturæ essent, congregatas simul omnes, in unum
locum deducebant: ibi eas virorum circulus circumstabat. Tunc præco
singulas deinceps, quamque sigillatim, in medio statuens venum
exponebat; incipiens ab ea quæ omnium pulcerrima esset: deinde, hac
magno auri pretio venum data, aliam proclamabat, quæ huic venustate
formæ proxima erat. Vendebantur autem hac conditione, ut matrimonio
jungerentur. (3) Igitur ex Babyloniis nuptiarum cupidis quicumque erant
locupletes, hi licitando quisque alterum superantes emebant sibi
formosissimas: qui vero de plebe erant, hi formæ speciem nihil
curantes, pecuniam accipiebant et virgines deformiores. (4) Nam præco,
postquam speciosissimarum virginum peregerat venditionem, tum vero
deformissimam excitabat, aut si qua illarum manca esset, et hanc
proclamabat quis vellet, accepto minimo auri pondere, in matrimonium
ducere; et, qui minimo se contentum fore declarasset, ei hæc
tradebatur. Aurum autem conficiebatur a formosioribus virginibus: atque
ita formosiores elocabant deformes et mancas. (5) Nemini autem licitum
erat, filiam suam cui ipse vellet in matrimonium dare: neque emptori
absque fidejussore domum ducere virginem licebat; sed dato præde
spondere quisque tenebatur, in matrimonium se eam utique accepturum, et
sic demum abducere secum licebat: si sibi mutuo non convenissent, lege
cautum erat ut pecuniam acceptam sponsus repræsentaret. Licitum vero
etiam erat homini, qui ex alio vico adfuisset, aliquam ex virginibus,
si quam vellet, sibi emere. (6) Hoc igitur pulcerrimum institutum apud
eos olim valebat. At nunc quidem non amplius est in usu: sed recens
aliud quiddam invenerunt, ne injuria adficerentur filiæ aut in aliam
civitatem abducerentur: ubi capta urbe malis premi cœperunt, resque
eorum perditæ sunt, quilibet homo de plebe, inopia victus laborans,
filias suas ad quæstum corpore faciendum adigit.
CXCVII. Alio, post istud, prudenti instituto utuntur hocce. Ægrotos in
forum publicum exportant; medicis enim non utuntur: ibi accedunt ad
ægrotum, eique de curando morbo consulunt, si quis vel eodem morbo, quo
ille, olim laboravit, aut alium vidit laborantem. Adeuntes igitur
consulunt huic ea suadentque, quibus quisque remediis adhibitis vel
ipse morbum evaserat, vel alium vidit evasisse. Silentio vero præterire
ægrotum nemini licet, quin eum interrogaverit quonam morbo laboret.
CXCVIII. Mortuos melle condunt. Luctus funebres, Ægyptiis similes.
Quoties cum uxore sua concubuit vir Babylonius, incenso thuri adsidet,
et ex alia parte idem facit mulier: tum, ubi illucescit, lavantur ambo;
nullum enim vas tangunt priusquam se abluerint. Idem institutum Arabes
sequuntur.
CXCIX. Est autem institutorum, quibus Babylonii utuntur, turpissimum
hocce. Quamlibet indigenam mulierem oportet, in Veneris templo
sedentem, semel in vita cum peregrino viro consuetudinem habere. (2)
Multæ igitur, dedignantes ceteris se immiscere mulieribus, quippe
divitiis superbientes, plaustris vectæ in camaris stant ad templum, et
ingens illas famularum numerus sequitur. (3) Pleræque autem hoc modo
faciunt. In septo Veneri consecrato sedent corona funiculo modo torta
caput redimitæ mulieres numero multæ; aliæ enim adveniunt, aliæ abeunt.
Sunt autem per medias mulieres transitus viarum ad lineam quaquaversum
directi, quibus transeuntes viri seligunt quas volunt. (4) Ibi postquam
consedit mulier, non prius domum abit, quam peregrinorum quispiam,
pecunia in sinum conjecta, cum ea extra fanum concubuit. (5) Qui
pecuniam ei projicit, is compellare eam his verbis debet: «Mylitta
deam, ut tibi adsit, precor.» Mylitta autem Venerem vocant Assyrii.
Pecunia vero quantulacumque fuerit, mulier eam non rejecerit: nam nefas
hoc ei est; fit enim sacra pecunia. (6) Sequitur igitur eum qui primus
pecuniam projecit, nec enim ullum repudiat. Postquam vero cum illo rem
habuit et religioni deæ satisfecit, domum abit: ab eoque tempore,
quantumcumque sit quod ei offeras, non poteris rem cum ea habere. (7)
Quæ igitur speciosa sunt forma præditæ et statura, eæ cito redeunt: quæ
vero deformes, multum manent temporis, priusquam legi possint
satisfacere; manent enim nonnullæ ad tres et quattuor annos. Obtinet
autem alicubi etiam in Cypro simile institutum.
CC. Sed de institutis Babyloniorum hæc hactenus. Sunt autem inter illos
tres familiæ sive tribus, quæ nulla re alia nisi piscibus vescuntur.
Hos illi postquam ceperunt, siccant ad solem, deinde tali modo parant:
in mortarium conjectos, et pistillis contusos, per sindonem tamquam
cribro incernunt. Tum, qui his vesci cupit, vel tamquam mazam subigit,
vel coquit vel panem.
CCI. Jam Cyrum, hoc etiam subacto populo, incessit cupido Massagetas
sub potestatem suam redigendi. Populus hic et magnus dicitur esse et
validus, habitans versus orientem solem trans Araxen fluvium, ex
adverso Issedonum. Aiuntque etiam nonnulli, esse Scythicum hunc populum.
CCII. Araxes autem ab aliis major, ab aliis minor esse perhibetur
Istro: esse autem in illo aiunt insulas frequentes, Lesbi fere
magnitudine. In his habitare homines, qui æstate radicibus vescantur
cujusque generis, quas e terra effodiant; fruges autem arborum, quas
reperiunt, in cibum seponant maturas, eisque vescantur per hiemem. (2)
Repertas autem ab his etiam esse alias arbores, hujusmodi fructus
ferentes, quos catervatim congressi, accensoque igni circumsedentes, in
ignem conjiciant, tum olfacientes fructum in igne ardentem, odore
inebrientur, perinde atque Græci vino: majore vero copia injecto
fructu, magis inebriari; denique ad saltandum surgere, et ad canendum
progredi. (3) Talem his esse vitæ rationem narrant. Fluit autem Araxes
ex Matianis, indidem atque Gyndes ille quem in trecentos sexaginta
fossas Cyrus diduxit. Erumpit autem ex quadraginta orificiis, quæ
omnia, uno excepto, in paludes et lacunas exeunt, quibus in paludibus
habitare aiunt homines crudis piscibus vescentes, et pro vestimento
pellibus utentes phocarum. (4) Unus ille, quem dixi, alveorum Araxis
nullo obstante impedimento in Caspium mare influit. Exsistit autem
Caspium mare seorsum per se, et cum reliquo mari non miscetur. Nam et
totum quod Græci navigant mare, et quod est extra columnas, quod
Atlanticum vocatur, et Erythræum, hæc omnia unum sunt mare et continuum.