* * * * *

* * * *

* * * * *

Hermanni Boerhaave

DE USU RATIOCINII MECHANICI IN MEDICINA

ORATIO

Habita In Auditorio Magno

XXIV. Septembris.

MDCCIII.

Cum Tertii Suae Stationis Anni

Labores Auspicaretur.

[Illustration / Illustratie]

REDEVOERING

van

HERMAN BOERHAAVE

over

Het nut der Mechanistische

Methode in de Geneeskunde,

Door Hem Gehouden In Het Groot-Auditorium

Der Rijks-Universiteit Te Leiden,

op den 24sten September 1703,

Bij Den Aanvang Van Zijn Derde Ambtsjaar.

* * * * *

* * * *

_Nobilissimis et Splendidissimis Viris_

ACADEMIAE BATAVAE CURATORIBUS,

D. JACOBO, BARONI WASNARIAE, Toparchae Opdami, Hensbroek, Wochmeer,

Spierdijk, Zuydwijk, Kernchem, Twikelo, Lage, etc. Ordinis Equestris

Nobilium Hollandiae Primo Assessori, Illustris Ordinis Equestris

Danici, Cujus insigne Elephas, membro, Equitum Foed. Belgicae Magistro.

Munitissimae Urbis Sylvae Ducis Gubernatori. Ad Potentissimos Poloniae

et Borussiae Reges, ad Serenissimum Electorem Hanoveriensem, et ad

Plures Germaniae Principes, Legato Extraordinario, etc. etc.

D. HUBERTO ROSENBOOM, JCto, Toparchae in 's Grevelsregt, Supremae

Batavorum Curiae Praesidi, etc. etc.

D. HERMANNO VAN DEN HONAART, JCto, Viro Consulari in Senatu primae

in Hollandia Dordrechtanorum Urbis, ejusque Voto in Delegatos

Praepotentium Ordinum Hollandiae adscripto, Comiti Aggerum

Alblasserwaarde, etc. etc.

Eorumque collegis,

_Amplissimis, Gravissimisque Viris_,

D. JOHANNI VAN DEN BERG, JCto, Consulum hoc anno Praesidi, et

Amplissimi simul Consessus Curatorum Academiae Actuario,

D. CONRADO RUYSCH, JCto.

D. ABRAHAMO VAN ALPHEN, JCto.

D. PETRO VAN DORP.

Hanc Orationem

Ea, qua par est, veneratione

Sacrat

Virtuti, et Nomini Eorum

Devotissimus

HERMANNUS BOERHAAVE.

HERMANNI BOERHAAVE

De Usu ratiocinii Mechanici in Medicina

ORATIO.

Qui corporum vires ex mole, figura, et velocitate, vel assumtis, vel

deprehensis observatione, calculo aestimant Geometrico, Mechanici

appellantur. Quos ipse Artis usus, claraque demonstratae veritatis lux,

Sapientibus adeo commendavit, ut aliam omni aeque laudatam seculo, omni

aeque comprobatam suffragio, temere non inveneris. Miram profecto, et

insperato rei eventu humana fere altiorem Sapientiam!

Illa enim certis quidem, sed paucis admodum, iisque vulgatis ubique

principiis fundamenta debet subtilissimi cujusque et difficillimi

inventi.

Postulata ideo Scientiae hujus sordent his, qui fronte prima decepti

rebus pretium statuere, vel obscura tantum suspicere solent. Artium

vero severissimae successum quisquis spectat, summo eam ingenii cultu

dignissimam habet, quia fundamento subnixa tam plano Hominum robur longe

supra vires Generis Humani evexit. Ejus quippe effectu nulla datur

immobilis moles, licet moturus minimo valuerit agendi momento.

Quare utilitatem ejus ommis civilis, omnis agnoscit militaris

disciplina. Hanc aliis artibus necessariam non tantum idonei judices,

sed et vanae gloriae ex ignara laude aucupes imperiti celebrant. In

sola medicina spernitur, vel praetervisa nihil boni praestare vulgo

censetur.

Quod ipsum tamen adeo ego alienum a rei veritate, adeo calamitosum fundo

medico habeo, ut dicendi argumentum hac mihi hora aliunde non petiverim.

Neque Vestram exspectationem, neque mea me vota fefellisse crediderim,

si plani sermonis perspicuitate evicero, _Mechanices in Medicina usum

esse summum, necessitatem maximam_.

Quae agitanti ubertas rei verborum apparatum praecidere videtur. Sed

reficit me Vestra in judicando spectata satis sinceritas, quae damnata

dudum exordii demulcentis lenocinia ab loco hoc, qui soli veritati

sacer, relegavit. Rem itaque ipsam libere exordior; maxime quum severa

veritas patientiam quidem et attentionem imploret, gratiam vero repudiet

et odia.

Generalem corporis naturam nullos definivisse verius quam Mathematicos

tam clarum habeo, ut litem de fide hujus asserti exspectem plane nullam.

Quae vero singulari cuique, prout in rerum natura existit, corpori

propria sit indoles, ex universali hac Geometrarum idea a priori nullus

rite deduxerit. Illa enim ex sola collectione communium nata, secluso

accurate omni eo, quod unum ab alio distinguit, justo ratiocinio non

dabit conclusionem unquam, quae peculiarem corporis naturam explicet.

Ab hac ipsa tamen pendet primario vis agendi, qua unum prae alio corpus

pollet; adeoque illa ignorata et haec incognita lateat necesse est.

Ignota igitur haec detegere quisquis amat, ex ipsa re singulari

conditiones eruere debet, quae procacem aliter ratiocinii libertatem

in indaganda rei indole exacte determinet. Has vero certo nullus novit,

nisi ille, qui sensuum experimento observandos corporis cujusque

effectus perspexit. Habent sc. hi rationem eorum, quae ex natura propria

rei indagandae fluunt; singula ergo horum unam hujus proprietatem,

collecta vero simul integram ejus naturam absolvunt, qua sensibus patet.

Quicunque autem ex his ipsis liquidissime prius perspectis, more dein

Geometrico ea demonstrat, quae clara et individua sequela inde elici

possunt, plura longe deteget, quam sensuum auxilium revelasset unquam.

Neque tamen ipsa haec posteriora vera minus prioribus, neque minus

certa, neque minus apta usui erunt.

Praeter binas hasce, tertia non datur, quae peculiarem corporeae

cujusdam machinae constructionem reseret, clavis.

Quarum utraque id evincit unum, humanum corpus idem esse natura toti,

quam contemplamur, Universitati rerum.

Sensu teste et ratione judice nil habet praeter caetera eximii, si

seria speculatione principia ejus lustraveris, nisi quod ex pluribus,

diversisque machinis influxu humorum agitatis illud possidemus

conflatum.

Conflatum vero hac conditione, ut adunatarum partium effectus sit

plures producere, eosque varios valde, motus, qui mechanica plane

evidentia ex mole, figura, firmitate et nexu partium inter se, fluunt.

Quod confirmatur satis, quoniam solo mechanico motu destructa harum

partium una, vel soluta tantum vinculi tenacitate, frustra eundem

deinceps effectum speramus. Humanum ergo verum est, quale Mechanici

speculantur, corpus; habet adeoque id omne, quod clara hujus specie

exhibetur.

Eadem igitur lege, qua mathematicum illud et humana haec machina

explicabilis arti geometricae erit; si modo pro datis assumuntur, non

quas arbitrium mentis ex infinita possibilium varietate pro lubidine

finxit, sed sensuum usu probe compertae dotes ejus peculiares.

Quarum plurimas anatome vario equidem detexit artificio, observando

majorum, quibus componimur, partium definitam structuram. Plura in

minoribus pulcherrimum detexit microscopii inventum, similem his,

majoribusque naturam demonstrans. Sed et liquidorum scientia revelavit

multa, quae humorum per vasa nostra circumactorum ingenium, impetum,

directionemque determinant. Quare, aut ex omnibus his nihil lege

scientiae deduci poterit unquam, aut soli mechanicae in cognoscendo,

adeoque et in gubernando corpore humano palma tribuenda erit.

Nihil veri, nihil certi, nihil quod ex usu sit, ex tot manifestis

observatis deduci posse, sive ea quis rite expenderit singula, sive

emendatissimo ratiocinio inter se comparaverit universa, quis credet,

quis asseret?

Languentis certe animi tardum nimis torporem, et ingratum plane

pulcherrimorum, quae possidemus, inventorum neglectum, qui sic loquitur,

palam facit.

Desidiosi est nihil agendo desperare semper, vel elevare verbis, facere

quae forte solus non possit.

Quod si ratiocinandi lege ignota quidem inde illustrari posse concedens

quis, mechanicis tamen solis id muneris denegat, aliam det quaeso, quae

corporea rectius excutiat, artem. Id qui aggreditur, necessarium est ut

statuat rerum naturam optime explicari per ea principia, quae a quaesita

rei natura maxime aliena sunt, et per eos, qui ab una omni Bono probata

veri indagandi methodo longissime aberrant. Eo autem ipso tot, tantisque

se intricat absurdis, ut, nulla ejus ratione habita, propositum

demonstratum putem.

Sed jejuna nimis audit haec convincendi ratio, cujusque remotior ab

usu communi vis paucos in assensum cogat! Id verum quin sit, si ex

plurimorum captu aestimatur demonstrationis pondus, nullus dubito.

Quidni ergo, vel horum gratia, in liquidissima luce locatam rem ponamus

ob oculos; et in ea quidem, qua se omnes pulchre uti jactant, quibus

mederi cura est.

Quae aggressurus vel invitus sane cogor ex historia structurae corporis

allegare ea, quae Rhetorum locis insueta plane et inaudita, puritati

defaecatae Latinitatis peregrina et barbara, intellectui tamen ipsius

rei praeprimis necessaria habentur.

Maximam corporis nostri partem arteriis contextam, harumque sustentatam

beneficio vigere, clarius est, quam demonstratione ut egeat. Has canales

esse cruorem qui castigant, inque suo dirigunt itinere, quorum maxima

circa cor sensim gracilescit cavitas, donec prae tenuitate aciem visus

fugiat, vel laniones norunt. Neque minus vulgatum, a corde exortum unum

horum truncum explicari in ramos laterales, figura trunci similes, eadem

ratione et divisos rursus et decrescentes, hoc tamen artificio, ut

truncus recta pergens, in loco divisionis majori plerunque capacitate

aperiatur quam rami, qui ad latera trivii hujus porriguntur. Sinuoso

autem flexu ita haec omnia vasa curvari, ut cavitatum latera ad

infinitos numero, et magnos valde angulos ubique inflectantur, hujusque

Spirae gravissimos effectus esse in sanguinem transfluentem, observarunt

a paucis retro annis, qui Geometricas subtilitates rebus applicuere

Medicis.

Quam mirabili vero, quam efficaci fabrica flexiles finxit hos canales

Adorandus nostrae machinae Faber!

Dum a premente intus liquido distendi posse sine lacerationis discrimine

voluit, eoque rursum fecit ingenio, ut humorem a dilatatione reciproca

cessantem valido cum impetu cogere, se vero in arctiorem capacitatem

propria sponte restituere queant.

Ultimos autem arteriae, hosque minutatim divisos fines in membrana, ut

firma basi, ordinari, ibique per fistulas in mutuos occursus emissas

hiare inter se, ante Malpigium viderat nemo. Ille primus ambages

resolvit et mille viarum dolos, quos pulsa in hos Maeandros liquida

pererrant.

Sed, o admirabilitatem maximam! o mechanismum pollicis divini!

Tanta enim accuratione digesti ramuli aequali hic viae latitudine

porrecti et laterali progenie orbi, primordia venarum, Lymphaeductuum,

horumque sinus mutata constituunt figura.

Haec ea sunt, quae oculi acies, microscopium, vasorum in vivis

ligaturae, hydrargyrium mortuis injectum, contemplatio figurae morbosae,

comparatio denique brutorum, piscium, insectorum et plantarum detexit.

Praeter illa in arteriis ipsis deprehenditur nihil, falso finguntur

plurima.

Maxima ergo corporis, eaque efficax valde ad vitam pars, Mechanica

descriptione, canalis est conicus, elasticus, inflexus, divisus in

similes minores eodem trunco ortos, qui ultimo circa vertices

cylindricos retis structura in se mutuo patent.

Id si verum, quod omnium profecto verissimum, nonne sequitur omnes

effectus quos sanguini arteriæ præstant, tantum pendere ab hac earum

fabrica?

Nonne et hoc rursum liquet, omnes ergo illos hinc solummodo petendos,

et demonstrandos esse?

Vos nunc, qui justi sedetis hac in causa Judices, obtestor! Quis ea, quæ

vel hinc duntaxat oriuntur, verae demonstrationis ordine expediet?

Solus ille, qui figurarum contemplationi, et oscillatoriæ virtutis

calculo assuetus, callide videt, quam multa, quam gravia ex hisce solis

demonstrare queat; solus ergo Mechanicus.

Sed patiamur abripi nos admirabilitate hujus arteriæ, brevis certe

levisque attentionis præmium Scientia erit totius fere humani corporis.

Illa, ubi depictum antea rete constituit, tubos emittit cylindricos adeo

arctos, qui rubras cruoris sphaeras ore suo capere nequeant; unde his

recipitur tenuior tantum et excolor pars sanguinis.

En veram vasis lymphatici ideam!

Eadem rursum ibidem loci arteria recto porrigit decursu truncum, qui

emissis Lymphaticis amplior crassiorem, rubrumque sanguinem, sero

liquidiori orbatum vehat.

Ecce venarum genuinam originem!

Quarum angustam primo cavitatem mox ampliorem reddit infusa ubique nova

per laterales fistulas liquidi venosi, Lymphaticique moles, prorsus ut

novum conum, similem arterioso, eique ad vertices oppositum

repraesentare discat.

Perfunctorie tangere quae debui, vasa, vah quae, quamque pulchra in

recessu recondunt!

Arterias, Venas, Lymphaeductus, descriptumque horum apparatum plano

affigas membranaceo, huic nervos intexas, villosque applices elasticos,

tum convolvas in glomerem, habebis glandulae fabricam.

Quam quoties cogito, uberrimam mirandorum effectuum matrem contemplor,

simulque ineptissimi cujusque figmenti falso celebratam sedem.

Tu vero inanes Chimaerae latebras aperiens, Tu maxime Malpigi!

Suprahumana industria, incredibili labore, atque cautissima

perspicientia, simplici hoc artificio absolvi ejus compagem, plus

quam demonstras!

Quanti vero momenti demonstratio! glandularum enim aggregato totum fere

corpus constat!

Cerebrum Hippocratico oraculo glandula penicillo Malpigiano depingitur

ut ordinata ex arteriis, venis, receptaculis, emissariisque nervosis

moles. Jecur, Lien, Renes glandulis fiunt adunatis.

Ipsa humoris genitalis officina artificiosus canalium cylindricorum

glomus. Ipsum Embryi dolium, ipsa foetus aula, ipse candidi nectaris,

quod recens nati bibunt, promus condus hac glandulosa operantur arte.

Ossa ipsa et membranas eadem fere compaginari structura quis dubitat,

nisi cui cedro digna et aere scripta Malpigii, Kerkringii, Havertiique

nondum illuxere?

Lacertis tandem examinandis mentem applicuisse rogo ne poeniteat! Huic

se labori quicunque non subduxerit, nae ille subtilissimae Mechanicae

artis efficacissima instrumenta clarissime reperiet! Musculus enim omnis

nonne ex minoribus similibus componitur? Ultimus vero quid, quaeso,

villus est? Non aliud certe, quam nervosi et angustissimi canalis

dilatata, simulque attenuata pellis canali, unde oritur, cavum formans

amplius soloque inflatum spiritu.

Hujus vero quam immensa sit machinae potentia, scite novit, qui

hydraulica Mariotti experimenta contulit Cartesii Mechanicis.

Pulmones contemplemini, diversae a caeteris structurae, saccos habebitis

elasticos, sphaeroïdeos, qui abscisso coni vocalis appenduntur vertici;

horum superficies maculis retis sanguiferi ornatur, et, quod mira hic

arcana velat, incilibus fere caret lymphaticis.

Ergone, cogitatis forte, admirabilis illa, illa tam artificiosa Hominis

machina simplici adeo perficitur apparatu!

Certe non fit alio.

Habeat hanc, qui volet, ob simplicitatem, vilem!

Mechanice Organum id laudat, ejusque Auctorem celebrat sapientissimum,

quod quaesito effectui producendo aptissimum, simulque inter omnia, quae

eundem praestare possent, simplicissimum sit.

Quid tandem ex hisce concludemus?

Corpus nempe humanum machinam esse, cujus solidae partes aliae sint

vasa liquidis coërcendis, dirigendis, mutandis, separandis, colligendis,

et excernendis apta; aliae vero instrumenta mechanica, quae figura,

duritie nexuque suo vel fulcire alia, vel definitos motus exercere

queant.

Peccabo in patientiam vestram vestrumque decus, si cuncta examussim

explico. Id unum bona audietis cum gratia: Hippocratem cum integro, quem

sequutus est Babyloniorum, Ægyptiorum, Graecorumque choro, cum integra,

quae eum sectata est Grajorum schola duo haec, non alia detexisse.

Arabas omni industria, omni anatomes cultu tertium addere potuisse

nunquam.

Instauratorem anatomes consulite Vesalium, hujus aemulos Eustachium et

Fallopium; tum immortales inventis Harvaeum et Malpigium; et hos, qui

singuli novis antiqua emendarunt Asellium, Pecquetum, Bartholinum,

Dathirium, Bellinum, Glissonium, Wharthonum et Willisium; his jungite

juxta leges mechanicas anatomicos Lealem et Louwerum, quique in

abditissima penetrarunt, Hokium, Pouwerum, Leeuwenhoekium, deprehensuri

estis omni arte, omni artis adjumento bina, quae dixi, nec inventa alia.

Cur alia ergo fingere precario quempiam patiemur, nobisque imponentem in

aeternum verba dare?

Ubi Elementis, qualitatibus, formis, causis chemicis, animatis,

metaphysicis, amoris et odii affectibus, ubi, inquam, tot fabulis

locus, causa, necessitas?

Nulla profecto vel vestigium sui hic figmenti secta invenit.

Soli Mechanici suum objectum hic agnoscunt, neque aliud in toto, qua

solidum est, corpore quidquam datur. Ille ergo soli audiendi, horum

effata sola consulenda, eorum principia sola imploranda, horum methodus

sola adhibenda, ubi de effectu organi perspecti quaeritur.

Sola erit firma, quae a perito in his Magistro profertur, demonstratio.

Agite o Viri, queis dicta forte displicent, quid facit in oculo vel

simplex illa figura corneae, quid aquae, quid crystallinae lentis, quid

vitrei humoris determinata superficies et definita spissitudo?

Enarrate quid auris externae Helices, quid meatus auditorii arctior et

inflexa in medio, latior et porrecta ad utrumque extremum via faciat ad

exceptionen, directionemque radii sonori?

Membranae Tympani tenuitatem, figuram ejus ellipticam versus interiora

ossis petrae convexam, hujus mutabilem in varias curvaturae figuras

formam ope affixi et agitati suo musculo malleoli contemplemini, et

dicatis, quis effectus constantissimae hujus tamque operosae in

vilissimo quoque animalium fabricae?

Nunc daedalei labyrinthi, conchæ, vestibuli, duplicis in cochlea

turbinata spirae, loci ovalis et rotundæ fenestræ, tot inquam

miraculorum mechanicorum, quae durissimae hic insculpsit petrae

Divina manus, date rationem.

Sine profunda Mechanices Scientia nil veri vos intellecturos, nil boni

prolaturos aliis, utamini quolibet adminiculo, audacter affirmo.

De solidis, quae dixi, pauca haec sufficiant; urget ratio ut nonnulla de

fluidis subnectam.

Haec enim illa sunt, quorum motu vita, quorum libero per vasa fluxu

sanitas absolvitur.

Illorum autem naturam exacte capit, qui minuta novit corpuscula et

agitata, quorum congeries fluidum constituit. Eorum unum si spectatur,

rationem habet solidi, adeoque mole, motu, figuraque quidquid agit,

efficit. Quare effectus, quos una fluidi pars producit, soli Mechanico

patent per experimenta indagandi.

Quod ex ante dictis quum sponte fluat sua, latiori sermone non explano;

unum hoc pronuncians, non eo usque hactenus provectam hanc liquidorum

scientiam, quae usum rei praestet idoneum.

At si totam fluidi molem simul spectamus, gravitas ejus fluorque

communes deprehunduntur sublunaris liquidi proprietates. Virtus vero

elastica, ponderis, spissitudinis, fluiditatis, nixusque in contactum

gradus varii, momentum impetus quo fertur, et itineris directio palmaria

sunt quae unum ab alio fluidum distinguunt. Horum vero omnium tanta

efficacia est, ut infinita, quae sanis contingunt, non aliunde oriantur.

Quamobrem quicunque ex praecepto scientiae rite haec enucleat, opus is

absolvit summae ad perfectionem medicam necessitatis.

Sed fidem vestram! quis proponere, explicare et demonstrare vim eorum

poterit, qui Hygrostatices, quae subtilis Mechanices pars, rudis est?

Haec illa est Aquilegum scientia, quae ex assumtis, modo quas descripsi,

affectionibus ratiocinia nectens geometrica utilissima et usui apta

reperit Theoremata.

Haec, neglecta causa physica, et cujusque particulae, quae fluit,

singulari natura, ex his, quae sensibus per eventum in tota mole

patent, quam gravia, quam utilia vitae, methodo invenit Mathematica?

Evolvat Archimedis, Cartesii, Stevini, Borelli, Mariotti, Hugenii,

Neutoni, et Bellini scripta, qui re, non verbis, convinci cupit.

O quam necessaria feliciori Genio, ut revelentur, reliqua sunt in

Pulcherrima hac Speculatione!

Hanc utinam excolant! utinam exhauriant! utinam nobis aperiant Viri

Mathematice docti!

Ab hoc Eorum labore, quo generales liquidi effectus luce illustrarent

mathematica, brevi tempore plus maturi in horto medico fructus

exspectare licet, quam ab omni eo, quod aliunde in hunc congestum

hactenus.

Taedet quippe pudetque ineptiarum, quibus seriam prae caeteris Artem

ridiculam fecere, qui Mechanices imperiti vim liquidorum humanorum

explicare conati sunt.

Et palam affirmo, vitalium actiones humorum scire posse neminem, qui

Aquilegum regulas ignorat.

Quae dum libertate Medica firmus assero, jurgii hic illaturos causam

praesagit animus eos, Qui, nescio qua gratia, ab Hermete nomen sibi,

sectamque condunt.

Egone ex universali hac liquidorum doctrina deduxerim ea, quae

singulares eorum virtutes absolvunt?

An fermenti stabiles motus, diversorum liquidorum ferventes conflictus,

putredinis spontaneae mirabiles effectus ex Mechanicis explicuerim

unquam?

Talia objectans, eorum, quae dicta, memor, paucis, quae dicam, animum

adhibeat.

Mea enimvero sic est ratio, justa, vel secus, vestrum sit judicium.

Ex experimentis Chemicorum historiam haberi posse valde limitatam

singularium eventorum, quatenus in circumstantia definita sensibile

quidpiam producunt.

Necessaria ergo quam maxime est Medicinae haec Ars, dum observatorum

Sylvam largitur et observandi praebet optimum compendium.

Data enim exhibere, horumque definire conditiones valet, regulas autem

ratiocinandi ex his Chemia dabit nunquam.

Ne tamen vel sic nimis, ut solent, se efferant, qui unius Chemiae cultu

omnem Medicae Sapientiae thesaurum se possidere vani jactant!

Enimvero plura in nobis, sani vigeamus, vel langueamus aegri, fieri

ex communibus illis liquorum proprietatibus, quas sibi sumserunt

expendendas Geometrae, quam ex insitivis, dubiis, et arte Chemicorum

factis plerumque, pervulgato palam documento est.

Aqua naturae ariditatem alter corrigit, Falerno alter quotidie venas

inflat; fructubus hic, Cerealibusque parvo assuetus famem explet, et

sustentat Spiritum, ille carnibus, piscibus, terra natis, et omni

condimentorum varietate Apitiana onerat ventrem; alii blando et insulso

fere victu aluntur, alii salitis, acidis, et acribus quibusque intestina

stimulant.

Multiplex adeo assumtorum varietas vitam tamen sanitatemque plures per

annos protrahit in iis, qui tamen diversis humores suos saturant

corpusculis.

Liquido argumento magis communi fluidorum naturae Mechanicis explicatae,

et in ipso corpore vi viscerum productae, quam singulari cujusque

particulae virtuti, actiones vitae deberi.

Si aurea Verulamii de vita et morte monumenta, si liberae Hippocratis

et Celsi de victu sanorum leges, si usus non satis id confirmat

quotidianus, omni dignissimum fide Louwerum, sincerum mehercle et

defaecato judicio sagacem Virum vobis citabo.

Hic enim, immani cruoris jactura exsanguem, jure carnium solo ingesto,

venis recepto, per has fluente, imo colore nec mutato effluente per

vulnera, revixisse Juvenem testatur.

Sed quid verbis opus in re clara?

Ad Vos ego provoco, Vestram appello fidem Clarissimi Viri Medici, Quorum

sapientia huic Coronae venustatem conciliat, Quorum salutari dextra

incolumis huic Urbi praestatur sanitas!

Nonne incumbit nobis, dum aegris Medicina fit, vel millies fluida

inspissare, resolvere coacta, stagnantia movere, compescere dissoluta,

diluere crassa, leviora solidare?

Dum rarissime ad pugnas Salium, flammas Sulphurum, vel tectum Mercurii

genium attendere cogimur.

Ipsi certe illi, qui mera ubique Chemica crepant, cum morbus manum

poscit, repudiatis suis, sedulo, quae laudavi, inquirunt.