Respondē ad haec interrogāta in plūrālī etiam numerō,
cum poteris.
i. Stāsne an sedēs? Recitāsne an scrībis? Silēsne
annōn? Potesne Latīnam linguam intellegere? Equumne
habēs? Inimīcōsne amās?
ii. Quid māne facis? tertiā hōrā? merīdiē? vesperī?
prīmā vigiliā? noctū? linguā? dextrā? oculīs? pūgnīs?
stilō? in lūdō? in campō? Quid agricola facit? discipulus?
magister? nauta? mūrus? fluvius? columnae?
gallus? Quid Caesar fēcit? rēgulus Britannōrum? agricola
fīliusque? alter Gallōrum?
iii. Quid est Graecia? Sicilia? ante tē? in dextrā
tuā? in camerā? circum īnsulam? circum cameram?
in castrīs? circum castra? in vāgīnā? ante templum?
in mediā aquā? in mēnsā?
Quae arma Rōmānī gerēbant? tēla? Quae membra
habēmus? Quae animālia in agrīs sunt?
iv. Quis docet? discit? agrum colit? Ōceanum trānsit?
in templō habitat? pūgnīs pūgnat? stilum nunc tenet?
māne cantat? gladiō iaculōque hastāque pūgnābat?
clipeum gerēbat? in Campō Martiō lūdēbat? Massiliam
cum Rōmānō ībat? in Galliā habitābat? fīlium Rōmam
dūxit? Britanniam vīcit?
Quae īnsula prope Corsicam est? Quae terra est nostra
patria? Quae terra Rōmāna provincia erat? Quae via
in Latium dūcēbat?
v. Quālis (vel quāle? vel quantus? etc.) est Britannia?
camera, crēta, Ītalia, iānua, pila, columnae templī, gladius,
agricola, clipeus, fluvius, clīvus, campus, mūrus, Britannōrum
capillī, liber, ager, puer, magister, templum, forum,
oppidum, scūtum, iaculum, aedificium, tabernāculum,
castra?
vi. Quot sunt litterae in vocābulō _tabernāculōrum_?
lītterae in pāginā? lītterae in tōtō librō? discipulī in
lūdō? discipulī in camerā nostrā? hōrae in diē? vigiliae
in nocte? aedificia in oppidō? iānuae, fenestrae, sellae
in camerā? viae in oppidō nostrō? tabernācula in castrīs?
vii. In vocābulō _Rōmānōrum_ quota līttera est r, o, m,
a, n, u? Quota est haec pāgina? haec lēctiō? hoc interrogātum?
viii. Quem magister docet? agricola Rōmam dūxit?
alter Gallōrum in fluvium trūsit? Iūlius Caesar vīcit?
Ante tē in camerā vidēs? post tē? in agrīs? in Oceanō?
Quam īnsulam prope Ītaliam vidēs? Quās terrās
circum Helvētiam?
ix. Quid nunc scrībis? tenēs? ante tē spectās? in
mūrīs vidēs? circum īnsulam? circum cameram? in
castrīs? circum castra? ante templum? in mediā aquā?
in mēnsā? aperuistī? clausistī? didicistī? Mārcus in
agrīs vīdit? equīs dedit?
x. Quālem (vel quāle? vel quantum? etc.) patriam
habēs? cameram, linguam, sellam, tabellam, lūdum,
campum, lēctum, stilum, librum, magistrum, nāsum,
oculōs, capillōs, amīcōs? crētam magister habet? clipeum
Gallus gerēbat? columnās ante templum vidēs? castra
Romānī habēbant? bracchia Britannī habēbant?
x. Quot stilōs habēs? librōs, magistrōs, bracchia, linguās,
oculōs, capillōs, nāsōs, amīcōs? tabulās camera tua habet?
iānuās, fenestrās, pīctūrās, sellās, mēnsās, mūrōs? ad
terrās īvistī? per viās ad lūdum īs? cum amīcīs? stilīs
scrībis? oculīs vidēs? in camerīs cottīdiē labōrās? respōnsa
iam scrīpsistī?
xi. Cūius (vel quōrum?) est hic liber? haec camera?
hic lūdus? templum? stilō nunc scrībis? in sellā sedēs?
ante sellam sedēs? post sellam sedēs? sellae circum tē
sunt? in campō lūdis? in camerā labōrās? patria est
Britannia? prōvincia erat Gallia? in agrīs Rōmānī agricolae
labōrābant? scūta oblonga erant? clipeī rotundī
erant?
xii. Cuī (vel quibus?) pēnsum dās? magister pēnsum
reddit? notās dat? grātiās agis? respondēs, sī amīcus tē
salūtat? est hic liber? tuus stilus?
xiii. Quō Mārcus prīmā hōrā ībat? merīdiē redībat?
tū vesperī redīs? noctū tē iacis? Via Sacra dūcēbat?
Gallus Hispānum trūsit? Britannī fūgērunt? Caesar
captīvōs dūxit? fluvius fluit?
xiv. Ubi sunt agrī? silvae, oppida, nautae, Germānī,
arma, discipulī, Gallia, Helvētia, stilus, magister sedet,
agricola labōrat? Mārcus errat? tū natāvistī? Britannī
contrā Rōmānōs pūgnāvērunt? Rōmānus contrā duōs
Gallōs sē dēfendēbat? Rōmānī puerī virīque lūdēbant?
xv. Unde post prandium exīs? ante prandium dēscendis?
prīmā hōrā surgis? via dūcit? fluvius fluit?
nautae domum redeunt? Iūlius Caesar rediit? Mārcus
noctū rediit?
xvi. Quandō ē lectō salīs? prandēs? cēnās? ad lūdum
īs? Latīnam linguam discis? domum redīs? lūdis?
pēnsum facis? tē somnō dās?
xvii. Quamdiū cottīdiē labōrās? Gallicam linguam
cottīdiē discis? Latīnam didicistī? Britannī pūgnāvērunt?
Quot annōs nātus es? Quam longē tū nunc
ā iānuā abes? Iānua ā fenestrā abest? Rōma ā Britanniā
abest? Quamdiū agricola fīliusque Rōmae mānsērunt?
xviii. Quō Instrūmentō (vel tēlō vel membrō) in pāginā
scrībis? librum legis? fābulam recitās? pūgnās? magister
Rōmānus īgnāvum discipulum feriēbat? Gallī sē
dēfendēbant? Rōmānus scūtum gerēbat? Rōmānus
inimīcum oppūgnābat? Utrō pūgnō oppūgnās? utrō
tē dēfendis?
xix. Quōcum ad lūdum hodiē vēnistī? in lūdō labōrās?
in campō lūdis? domī labōrās? Rōmānus contrā Gallōs
pūgnāvit? agricola Rōmam īvit?
xx. Quōmodo fluvius fluit? tū amīcō dīcis? labōrās?
Orbilius exclāmāvit? Brūtus pēnsa faciēbat? domum
currēbat et ad lūdum ambulābat? inimīcī Brūtī illud
miserum spectāculum spectābant? vocātur locus ubi
labōrās? locus ubi lūdis? locus ubi multa tabernācula
sunt?
TRĪGĒNSIMA LECTIŌ. III Dēclīnātiō.
Vīlla Cornēliāna.
Gāius Cornēlius Scīpiō in hāc vīllā habitat. Uxor
Cornēlī est Semprōnia. Hī duōs fīliōs et duās fīliās
habent. Duōbus fīliīs nōmina sunt Mārcus et Titus;
hic duōs annōs nātus est, ille duodecim annōs. Fīliae
ambae, Cornēliae, nōmen patris habent. Fīliī sunt
frātrēs Cornēliārum; hae sunt sorōrēs Mārcī et Titī.
Quattuor omnēs Scīpiōnem patrem, Semprōniam mātrem
vocant.
Cornēlius saepe contrā barbarōs pūgnāvit; mīles fuit.
Multōs mīlitēs in bellō dūcēbat; dux erat multōrum
mīlitum. Hōc autem tempore Rōmānī pācem habent.
Domī igitur Cornēlius cum familiā manet.
Mārcus etiam, cum nōn iam puer erit, in capite galeam
nitidam mīles geret; Rōmānae legiōnis dux erit. Iam
multum sē exercuit; validum igitur corpus habet; cum
vir erit, bene pūgnāre poterit. Iam multum cucurrit;
valida igitur crūra et validōs pedēs habet: mīlitēs
Rōmānōs contrā barbarōs cito dūcet.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: Scīpiō, pater, mīles, nōmen.
B. Scrībe Nōminātīvum et Genetīvum Cāsūs Singulāris
Numerī et Genus: uxor, frāter, soror, māter, dux,
pāx, tempus, caput, legiō, corpus, crūs, pēs.
C. Respondē:
(i) Quot patrēs, frātrēs, sorōrēs, mātrēs habēs?
(ii) Quot nōmina habēs?
(iii) Quot nōmina Rōmānus habēbat? Scrībe exemplum.
(iv) Quot nōmina Rōmāna habēbat? Scrībe exemplum.
(v) Quis patriam dēfendit in terrā? et in Ōceanō?
(vi) Quot crūra, corpora, pedēs, capita habēs?
(vii) Ubi mīlitēs galeam gerunt?
(viii) Sī tū multum cucurristī, quālia crūra habēs?
(ix) Sī multum saluistī, quālēs pedēs habēs?
(x) Sī tē multum exercuistī, quāle corpus habēs?
(xi) Quandō mīlitēs nōn pugnant?
(xii) Quot mīlitēs in ūnā legiōne erant?
(xiii) Contrā quōs Cornēlius mīlitēs Rōmānōs dūcēbat?
(xiv) Quōmodo vocātur fīlia Mārcī Tullī Cicerōnis?
(xv) Quōmodo pater Semprōniae vocātur?
D. Dēscrībe familiam Rōmānam.
ŪNA ET TRĪGĒNSIMA LĒCTIŌ. III Dēclīnātiō.
Horātius pontem dēfendit.
Mārcus multa iam didicit dē clārīs antīquōrum Rōmānōrum
proeliīs; hanc dē Horātiō fābulam māximē amat.
Etruscī, gēns valida, prope montēs Āppennīnōs habitābant;
inter eōs et urbem Rōmam flūmen Tiberis fluēbat.
Ōlim Porsenna, rēx hūius gentis, bellum contrā Rōmānōs
gerēbat et ad pontem Sublicium māgnō āgmine advēnit.
Cīvēs Rōmānī ad arcem, altam partem urbis,
fūgērunt, sed pontem nōn frēgērunt. Nisi quis pontem
franget, hostēs flūmen trānsīre portamque urbis oppūgnāre
poterunt. Quis nunc ex arce dēscendere vult?
Trēs ducēs hoc prō patriā facere volunt. Horātius Cocles,
Spurius Lartius, Titus Herminius ad portam dēcurrērunt
et contrā tōtum hostium āgmen pontem dēfendere incēpērunt.
Hostēs eōs oppūgnant; illī diū resistunt.
Intereā aliī mīlitēs Rōmānī partem pontis frangunt.
Pōns adhūc stābat, cum Horātius duōs sociōs intrā
moenia dīmīsit. Sōlus in angustō ponte contrā tria
mīlia hostium pūgnābat. Subitō clāmōrem audīvit;
cīvēs enim, proeliī spectātōrēs, clāmāvērunt: 'Frāctus
est pōns! Dēsilī nunc, Horātī!' Ille dē extrēmō ponte
in medium flūmen dēsiluit et ad moenia natāvit. Ibi
multī cīvēs ducem ex aquā fūnibus trāxērunt. Hōc
modō Horātius urbem servāvit.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: gēns, urbs, cīvis, rēx, flūmen.
B. Scrībe Partēs Prīncipālēs: amō, frangō, dīmittō,
trahō.
C. Scrībe Nōminātīvum et Genetīvum Cāsūs Singulāris
Numerī et Genus: mōns, pōns, āgmen, arx, pars,
hostis, moenia, spectātor, clāmor, fūnis.
D. Respondē:
(i) Quandō cīvis erat Rōmānus? Quandō mīles?
(ii) Quō omnēs cīvēs fūgērunt?
(iii) Quis ex arce dēscendere voluit?
(iv) Nārrā aliquid dē Porsennā.
(v) Quis nunc rēx est Britannōrum?
(vi) Quā viā hostēs flūmen trānsīre volēbant?
(vii) Quō Horātius sociōs suōs dīmīsit?
(viii) Quō īnstrūmentō cīvēs ducem ex aquā trāxērunt?
(ix) Cīvisne est pater tuus an mīles?
(x) Sī quis mīlitēs ducit, quōmodo vocātur?
(xi) Sī quis populum regit, quōmodo vocātur?
(xii) Nārrā aliquid dē Etruscīs.
(xiii) Quae proelia Cornēlius Mārcō nārrābat?
(xiv) Sī mūrus validus urbem dēfendit, quōmodo vocātur?
(xv) Agricola et fīlius ēius lūdōs spectant; quōmodo
vocantur?
E. Tū es Horātius; nārrā fābulam.
ALTERA ET TRĪGĒNSIMA LĒCTIŌ. Prōnōmen Relātīvum.
Nāvis.
Cornēlius Mārcum, quī nāvēs vidēre volēbat, Ōstium
dūxit. In rīpā Tiberis stant, et mare caeruleum ante
oculōs eōrum iacet. Eō tempore, quō adveniunt, nāvis ad
ōstium Tiberis ā dextrā appropinquat. Rēmigēs in
trānstrīs sedent, quia ventus adversus est, nāvemque
lentē prōpellunt. Magister nāvis, quem in prōrā
Mārcus videt, rēmigibus nautīsque iussa dat. Gubernātor,
quī in puppī stat, gubernāculum vertit, et nāvis
flūmen intrat. Nunc secundus est ventus; nautae igitur
rēmōs pōnunt et vēla in mālum fūnibus ērigunt. Ventus
vēla implet, et nāvis cito it. Tum Mārcus dē nāve, quae
iam eum praeterībat, multa rogāre incēpit; cuī pater
omnia ita exposuit:
Prōra est ea pars nāvis quam ā fronte vidēs.
Rōstrum est ea pars prōrae quae mare secat.
Puppis est ea pars nāvis in quā stat gubernātor.
Gubernātor est is quem in puppī vidēmus.
Gubernāculum est id quō ille nāvem gubernat.
Rēmigēs sunt nautae quī in trānstrīs sedent.
Rēmī sunt ea quibus rēmigant.
Mālus est id cuī fūnēs vela coniungunt.
Vēla sunt ea quae ventus implet.
Ventus, quī vēla implet, secundus est.
Trānstra sunt sellae ubi rēmigēs sedent.
Massilia est oppidum unde nāvis exiit.
Ōstium est oppidum quō nāvis adit.
Deinde Mārcus, nōndum contentus, rogat: 'Cūius est
nāvis?' 'Is, cūius navis est, magister vocātur, sed
nōmen ēius īgnōrō.' Tum Mārcus, 'Ego,' inquit, 'magister
nāvis erō.'
PĒNSUM
A. Dēclīnā: is, ea, id; quī, quae, quod.
B. Respondē:
(i) Quōmodo vocātur is quī agrum colit? is quī discit?
is quī pūgnat? id quō scrībis? id quod scrībis?
id quō rēmex rēmigat? pōns quem Horātius dēfendēbat?
ventus quī vēla nōn implet? pars urbis
quō cīvēs fūgērunt? ea quae fīliōs habet?
(ii) Quōmodo vocantur membra quibus pūgnās? tēla
quae Rōmanī iaciēbant? sellae ubi rēmigēs sedent?
eī quī pontem cum Horātiō dēfendēbant? hostēs
contrā quōs pūgnābant? eī quī dūcunt? eae quae
frātrēs habent? ea quae agricola et fīlius ēius
spectābant?
C. Explicā haec vocābula: nauta, mīles, agricolae, magister,
fīlius, pater, puerī, pōns, arx, hostis, amīcus,
castra, stilus, scūtum, gladius, galeae, crūra, sella,
Massilia, fūnēs, prōra, rēmēx, magistrī nāvium,
trānstrum, gubernātor, dux.
TERTIA ET TRĪGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Adiectīva III Dēclīnātiōnis.
Mārcus Rūra Cornēlī dēscrībit.
Pater meus est dīves; nam multōs et fertilēs agrōs
et innumerās pecudēs habet. Herī ōtium agēbam et
post prandium per rūra nostra errābam. Domō exībam,
cum duae columbae dē tēctō dēvolāvērunt et in
meīs umerīs cōnsēdērunt. Gallī et gallīnae circum
pedēs meōs currēbant, quibus omnibus cibum dedī.
Rapācēs sunt hae avēs; semper enim, dum hūc illūc
lentē errant, rōstra in humum trūdunt et cibum petunt;
sī alia cibum invenit, aliae statim occurrunt et dē cibō
pūgnant. Ūtilēs autem sunt, quod ōva et dulcem carnem
nōbīs dant. Animālia tamen quae nōn fidēlia sunt
nōn amō; nisi enim frūmentum mēcum habeō, gallīnae
mē vītant neque, cum eās vocō, veniunt. Canem autem
meum amō, quia fidēlis est et, cum per rūra nostra
ambulō, semper mēcum venit; neque avēs occīdere vult,
docile enim animal est, et gallīnās nōn occīdere saepe
eum docuī. Nōvistīne canis meī nōmen? Rūfum eum
vocō, quia rubram habet pellem.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: agricola dīves, ager fertilis, carō dulcis,
avis rapāx.
B. Scrībe Partēs Prīncipālēs: prōpellō, ērigō, praetereō,
secō, gubernō, coniungō, volō, occurrō.
C. Respondē:
(i) Quis hanc fābulam nārrat?
(ii) Quod animal docile est?
(iii) Quae carō dulcis est?
(iv) Quae avis rapāx est?
(v) Quōmodo gallīnae ūtilēs sunt?
(vi) Quae animālia nōn fidēlia sunt?
(vii) Quālēs sunt eī quī multōs agrōs habent?
(viii) Quālis est is quī amīcum semper amat?
(ix) Scrībe ea nōmina animālium quae nōvistī.
(x) Quae ex hīs animālibus docilia sunt?
(xi) Quae nōbīs ūtilia sunt?
(xii) Quōmodo equus nōbīs ūtilis est?
(xiii) Quid in camerā nostrā ūtile est?
(xiv) Quālēs agrī nōbīs ūtilēs sunt?
(xv) Explicā vocābula: dīves, docilis, fidēlis, avis, gallus.
D. Tū ipse, Ō discipule, per rūs errāvistī. Quae animālia
vīdistī? Scrībe decem līneās.
QUĀRTA ET TRĪGENSIMA LĒCTIŌ.
Adiectīva III Dēclīnātiōnis.
Rūra Cornēlī.
Deinde ego et canis per rūra īvimus, ubi servī nostrī
labōrābant. Arātor agrum arābat; arātrum trahēbant
duo bovēs, quōrum colla iugō coniūncta erant. In
proximō agrō pāstōrem vīdimus. Senex pauper est
et plērumque sōlus sedet; itaque carmina et trīstia et
dulcia sibi ovibusque cantat. Circum pāstōrem grēx
ovium lentē errābat. Parvī āgnī procul ā mātribus saliēbant,
quae trīstī vōce eōs vocābant; sed canis noster,
animal sagāx, eōs ad mātrēs mox redēgit. Alium agrum
intrābam, cum taurus ingēns in mē incurrere incēpit.
Semper saevus est hic taurus; ego igitur cum cane, quī
nōn audāx est, sī taurum prope sē videt, domum fūgī.
Ecce, trēs suēs in hortum errāvērunt! Māgnīs clāmōribus
eās expellere volēbam, sed difficile est suēs docēre;
hae saltem id quod imperābam facere nōlēbant. Baculum
igitur sine morā sūmpsī et cum cane illa stulta
animālia ex hortō expulī.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: senex, canis audāx, taurus ingēns, carmen
trīste, trēs suēs, sagāx animal, bōs docilis.
B. Explicā per clausulam relātīvam: arātor, arātrum,
iugum, pāstor, carmen, pauper, canis, bovēs, senex.
C. Respondē:
(i) Quae animālia sagācia sunt? Quae stulta?
(ii) Quandō nōn audācēs sumus?
(iii) Quis ovēs agēbat? Quis āgnōs redēgit?
(iv) Quāle carmen pāstor cantābat?
(v) Quālēs hominēs sunt pāstōrēs?
(vi) Quōmodo Mārcus suēs expellere volēbat? Quōmodo
ovēs āgnōs vocābant?
(vii) Estne facile an difficile asinum docēre? equum
docēre?
(viii) Quālia carmina tū amās?
(ix) Cūr pāstor semper cantat?
(x) Quā viā suēs īre semper volunt?
(xi) Cūr canis domum fūgit?
(xii) Quandō Mārcus timidus fuit? Quandō audāx?
(xiii) Estne hoc pēnsum facile?
QUĪNTA ET TRĪGĒNSIMA LĒCTIŌ. IV Dēclīnātiō.
Iter Hannibalis.
Gāius Cornēlius Scīpiō duōbus cum fīliīs sub porticū
umbrōsā sedēbat. Mārcus eī dixit: 'Nārrā nōbīs, pater,
fābulam dē Hannibale illō quem avus noster vīcit.'
'Sānē! nōn tamen dē victōriā Scīpiōnis, sed dē māgnō
itinere quod Hannibal trāns Alpēs fēcit, hodiē vōbīs
nārrābō.
'Poenī māgnam et pulchram urbem in Āfricā incolēbant,
quae Carthāgō vocābātur. Dux Poenōrum, Hannibal,
vir fortis et prūdēns, Rōmam capere volēbat. Ingentī
igitur cum exercitū in Ītaliam invādere cōnstituit. In
hōc exercitū erant peditēs et equitēs et iaculātōrēs et
elephantī. Ex portū Carthāginis ad Ītaliam tantum
exercitum vehere nāvēs nōn poterant; parvae enim tum
erant. Hannibal igitur exercitum per Hispāniam et
Galliam dūcere cōnstituit. Nunquam anteā tantus exercitus
tam longum iter fēcit! Hibērum flūmen montēsque
Pȳrēnaeōs trānsiit. Per Galliam longum iter fēcit.
Difficile erat Rhodanum trānsīre, quia gentēs Gallōrum
īnfestae erant.'
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: porticus umbrōsa, exercitus māgnus, iter
longum, vir fortis et prūdēns.
B. Explicā per clausulam relātīvam: porticus, portus,
porta, pedes, eques, iaculātor, hostīlis, fortis.
C. Respondē:
(i) Ubi Poenī habitābant?
(ii) Quālis urbs erat Carthāgō?
(iii) Quālī in urbe habitās?
(iv) Quā in parte urbis nāvēs manent?
(v) Unde nāvēs in mare exeunt?
(vi) Cūr Hannibal mare trānsīre cōnstituit?
(vii) Quid Hannibal facere cōnstituit?
(viii) Ubi Cornēlius hanc fābulam nārrābat?
(ix) Cūr ibi sedēbat?
(x) Quōmodo vocātur pater patris?
(xi) Quōmodo vocātur is quī iacula cōnicit?
(xii) Quōmodo vocantur eī quī pedibus eunt?
(xiii) Quōmodo vocātur mīles quem equus vehit?
(xiv) Quāle animal est elephās? equus? asinus?
D. Dēscrībe (i) exercitum Hannibalis; (ii) iter Hannibalis;
(iii) Hannibalem.
SEXTA ET TRĪGĒNSIMA LĒCTIŌ. Adverbia.
Iter Hannibalis.
'Hannibal autem vir fortis et prūdēns erat; nam
omnia perīcula, quae vītāre poterat, prūdenter vītābat;
sī tamen vītāre nōn poterat, ipse prīmus in perīculum
fortiter ībat. Tandem ad īmās Alpēs pervēnit; ibi
Gallus quīdam eī saltum mōnstravit. Via per montēs
inīqua erat et angusta; ascēnsus igitur erat difficilis.'
Mārcus patrem rogāvit: 'Potestne elephās, tam grave
animal, montem ascendere?'
'Ita, mī fīlī; elephās docilis est et sagāciter facit id
quod magister imperat; hī saltem elephantī cum cēterō
exercitū nōn sine māgnō labōre ascendērunt.'
Tum Mārcus 'Nōn celeriter,' inquit, 'mī pater, elephantī
currere possunt.' Cornēlius autem 'Immō vērō
celeriter,' inquit, 'in campō et per silvās elephantī currunt;
sed in montibus lentē et prūdenter eunt. Hannibal
etiam in Alpibus prūdenter ībat, quia gentēs barbarōrum
quae ibi habitābant saepe eum audācter oppūgnābant.
Aliquando ingentia saxa dē summīs montibus in exercitum
dēvolvere incēpērunt; sagittāriī statim arcūs
sūmpsērunt et sagittās in hostēs mīsērunt; sed hī post
māgna saxa latēbant neque iterum sē audācter ostendēbant.'
PĒNSUM.
A. Ex hīs adiectīvīs fac adverbia: fortis, prūdēns, sagāx,
audāx, celer, ūtilis, rapāx, bonus, malus, lentus,
rapidus.
B. Dēclīnā: animal grave, gēns hostīlis, ascēnsus difficilis,
summus mōns.
C. Scrībe Partēs Prīncipālēs: habitō, invādō, cōnstituō,
vehō, dūcō, trānseō, faciō, vītō, ascendō, imperō,
currō, oppūgnō, dēvolvō, incipiō, mittō, sūmō,
ostendō.
D. Explicā per clausulam relātīvam: sagitta, arcus,
sagittārius, sagittāriī, saltus, magister elephantī,
prūdēns, fortis.
E. Quōmodo barbarī, quī in Alpibus habitābant, exercitum
Hannibalis oppūgnābant? Scrībe decem līneās.
SEPTIMA ET TRĪGENSIMA LĒCTIŌ. V Dēclīnātiō.
Iter Hannibalis.
'Rem difficilem Poenī faciēbant. Via enim nōn inīqua
modo, sed rupta etiam in multīs locīs erat. Ibi neque
elephantī neque equī neque asinī, nē hominēs quidem
gradum facere poterant.'
Mārcus 'Dē asinīs,' inquit, 'nihil, Ō mī pater, dīxistī.
Erantne asinī etiam in exercitū Hannibalis?' 'Erant in
exercitū asinī, quī onera vehēbant. Nēmō, ut dīxī,
gradum facere poterat, ubi via rupta erat. Tum peditēs
et iaculātōrēs genibus manibusque saxa ascendērunt,
deinde animālia trāns locum difficilem fūnibus trāxērunt.
Itaque tōtum āgmen iterum in tūtam viam pervēnit.
Hic nivēs altae in monte iacēbant, illīc glaciēs; neque
exercitus prōcēdere poterat, antequam peditēs viam per
nivēs glaciemque fēcērunt.
'Novem diēs Poenī Alpēs ascendēbant; decimō diē ad
summum saltum pervēnērunt. Tum Hannibal omnēs
mīlitēs convocāvit et tālia eīs dīxit: "Prīmus nōs exercitus
Alpēs trānsiimus; dēscēnsus adhūc nōs manet;
haec rēs certē facilis erit nōbīs quī tam novam et
difficilem rem fēcimus; quīnque diēbus in campīs Ītaliae
stābimus; fortēs este! dēscendite!"'
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: rēs difficilis, ūnus diēs, duo diēs, genū,
dextra manus, nix alta.
B. Explicā per clausulam relātīvam: gradus, onus,
genua, manūs, pedēs, nix, rēs difficilis, fūnis.
C. Respondē:
(i) Quot diēs Hannibal ascendēbat? Quot diēbus ad
summās Alpēs pervēnit? Quotō diē illūc pervēnit?
(ii) Quibus membrīs Poenī saxa ascendēbant?
(iii) Ubi nē hominēs quidem gradum faciēbant?
(iv) Cūr sagittāriī nōn multōs hostēs occīdere potuērunt?
(v) Unde barbarī saxa dēvolvēbant? Quālia saxa?
(vi) Quālēs erant barbarī?
(vii) Postquam dux mīlitēs convocāvit, quālēs sunt
mīlitēs?
(viii) Quid dux mīlitibus imperāvit?
(ix) Quae tēla sagittāriī mittunt?
(x) Quō īnstrūmentō mīlitēs animālia trāxērunt? Trāns
quālem locum?
(xi) Quid in monte iacēbat? Quāle erat?
(xii) Quot pedēs alta nix aliquandō in Britanniā iacet?
(xiii) Vīdistīne unquam in flūmine glaciem?
(xiv) Quālia onera asinī vehēbant?
(xv) Quae erant haec onera?
D. Quōmodo exercitus Hannibalis viam ruptam trānsiit?
Scrībe decem līneās.
DUODĒQUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ. Comparātiō.
Iter Hannibalis.
Longa erat fābula, et proximō diē Cornelius dē itinere
Hannibalis nārrāre perrēxit:
'Dēscēnsus Alpium difficilior erat quam ascēnsus. In
campō peditēs lentiōrēs sunt quam equitēs; sed dum
dē summīs montibus exercitus Hannibalis dēscendit,
peditēs celeriōrēs fuērunt quam equitēs; elephantī ex
omnibus lentissimī erant. Interdum elephantī in locīs
superiōribus diū manēbant neque in loca īnferiōra
dēscendere volēbant; via enim quae ūltrā Alpēs inīqua
et perīculōsa erat, citrā inīquior erat et perīculōsior;
neque elephantī, animālia ex omnibus gravissima, facile
ascendere aut dēscendere poterant. Tandem mīlitēs
campōs fertilēs Ītaliae īnfrā vīdērunt; statim fortiōrēs
illīs fuērunt animī; longissimī enim itineris aderat fīnis.
'Decem diēbus ad summās Alpēs pervēnērunt; pauciōribus
diēbus ad campum dēscendērunt. Postquam
autem Rōmānī dē hāc tam difficilī rē audīvērunt, clāmāre
incēpērunt: "Quis nunc nōs servāre potest? Nōnne
Hannibal fortior et prūdentior est quam omnēs nostrī
imperātōrēs? Difficillimam hanc rem fēcit; multō
facilius erit nostram urbem capere." At post iter multō
minor erat exercitus Poenōrum, quī antea māior erat
quam Rōmānus.'
Tum Mārcus 'Cēpitne,' inquit, 'Hannibal Rōmam?'
Cuī pater respondit: 'Num hoc rogās, mī fīlī, tū quī
Rōmānus puer es?'
PĒNSUM.
A. Scrībe gradus comparātīvum et superlātīvum hōrum
adiectīvōrum: lentus, inīquus, perīculōsus, fortis,
paucī, prūdēns, facilis, difficilis, celer, longus,
gravis.
B. Comparā:
(i) Hannibalem cum aliīs imperātōribus. (prūdēns.)
(ii) ascēnsum Alpium cum dēscēnsu. (difficilis.)
(iii) elephantum cum equō. (docilis.)
(iv) canem cum asinō. (sagāx.)
(v) montēs cum campīs. (altus.)
(vi) hoc pēnsum cum trīgēnsimō. (facilis.)
(vii) iter Hannibalis cum itinere quod tū cottīdiē
facis. (longus.)
(viii) peditēs cum equitibus. (lentus.)
(ix) equitēs cum peditibus. (celer.)
(x) canēs cum bōbus. (fidēlis.)
(xi) mīlitem cum cīve. (fortis.)
(xii) Brūtum cum Orbiliō. (stultus.)
(xiii) discipulum qui nunquam labōrat cum eō quī
nōnnunquam labōrat. (īgnāvus.)
(xiv) puerum quī corpus exercuit cum eō quī hoc nōn
fēcit. (validus.)
(xv) quārtam decimam sententiam cum quārtā. (longus.)
(xvi) gallīnās cum columbīs. (rapāx.)
(xvii) Cornēlium cum pāstōre. (dīves.)
(xviii) carmen pāstōris cum carmine gallī. (dulcis.)
(xix) Padum cum Istrō. (rapidus)
(xx) Ītaliam cum Siciliā. (māgnus.)
C. Comparā trēs rēs per gradum superlātīvum: e.g. Ex
hīs animālibus, elephantō equō cane, elephās
gravissimus est.
(i) taurum et ovem et canem. (saevus.)
(ii) Alpēs et Pȳrēnaeōs et Āppennīnōs. (altus.)
(iii) Istrum et Tiberim et Padum. (longus.)
(iv) Britanniam et Corsicam et Siciliam. (māgnus.)
(v) ducem et pāstōrem et arātōrem. (fortis.)
(vi) equum et vaccam et suem. (fidēlis.)
(vii) canem et asinum et taurum. (sagāx.)
(viii) stilum et sellam et iānuam. (parvus)
(ix) Brūtum et Marcum et Tertium. (stultus.)
(x) hanc partem pēnsī et prīmam et alteram. (facilis.)
(xi) hanc sententiam et prīmam et tertiam. (brevis.)
ŪNDĒQUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ. Comparātiō Adverbiōrum.
Villa Cornēliāna.
Mārcus vīlicum multa cottīdiē dē animālibus rogābat.
Aliquandō, dum per agrōs ambulant, 'Dīc mihi, Dāve,'
inquit, 'nōnne canis omnium animālium celerrimum est?'
Respondit Dāvus, 'Minimē, cervī enim celerius quam
canēs currunt, et celerrimē omnium animālium.'
Tum Mārcus 'Nōnne vēnātōribus,' inquit, 'canēs sunt
quī cervōs in silvīs agunt? Cūr igitur hōs canēs adhibent,
sī lentius quam cervī currunt?'
'Sunt ista, ut dīcis, respondit vīlicus; 'sunt canēs
vēnāticī quī vel cervōs celeritāte superant.'
Deinde Mārcus 'Sed certē', inquit, 'si nōn celerrimum,
at ūtilissimum omnium animālium canis est.'
Tum vīlicus: 'Quid dīcis, Mārce? Mihi fortasse aliīsque
pāstōribus canis est ūtilissimus; sed mīlitī equus,
agricolae bōs, viātōrī mūlus, aliīs alia animālia ūtiliōra
sunt quam canis.'
Mārcus, quī dē hōc respōnsō diū cōgitābat, tandem
'Sed ego,' inquit, 'canem māximē āmō, et libentius
cum cane meō lūdō quam cum omnibus aliīs animālibus.'
PĒNSUM.
A. Scrībe gradūs comparātīvum et superlātīvum hōrum
adverbiōrum: celeriter, lentē, rapidē, prūdenter,
fortiter, bene, male, facile.
B. Adiectīva in adverbia verte et finge novās sententiās:
(i) In campō eques celerior est quam pedes. (īre.)
(ii) In montibus pedite lentior est eques.
(iii) Canis sagācior est sue. (āgnōs redigere.)
(iv) Equus fidēlior est asinō. (magistrum amāre.)
(v) Caesar prūdentior erat Hannibale. (exercitum
dūcere.)
(vi) Hannibal Caesare audācior erat. (bellum gerere.)
(vii) Mīles fortior est quam pāstor. (pūgnāre.)
(viii) Padus flūmen celerius est quam Rhodanus. (fluere.)
(ix) Quīntus melior scrīptor est quam Titus. (scrībere.)
(x) Hic servus illō pēior arātor est. (arāre.)
C. Respondē:
(i) Uter celerius currit, tū an amīcus tuus?
(ii) Ex nostrīs discipulīs, quis celerrimē currit? quis
optimē cantat? quis facillimē pēnsum Latīnum
facit? quis saepissimē abest?
(iii) Quae īnstrūmenta tibi in lūdō ūtilia sunt?
(iv) Quod īnstrūmentum magistrō ūtilissimum est?
(v) Utram linguam libentius discis, Gallicam an Latīnam?
(vi) Quāle animal est cervus?
(vii) Quōs cervus fugit?
(viii) Curritne cervus celerius quam canēs vēnāticī?
(ix) Quibus hominibus canēs ūtilēs sunt?
D. Aliī discipulī verba Mārcī, aliī verba Dāvī ēdiscent.
Posteā in lūdō sermōnem eōrum iterābunt.
QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ. Gerundium.
Servī.
Hostēs, quōs Rōmānī cēpērunt, servī fīunt. Aliī
autem barbarī erant et rudēs; agrōs igitur colēbant aut
pecudēs pāscēbant. Aliī servī erant Graecī, quī Rōmānīs
saepe doctiōrōs semperque callidiōrēs erant. Hī librōs
dominī cūrābant, lītterās scrībēbant, pecūniam numerābant.
Domina etiam habēbat servās multās, quae vestēs
faciēbant aut īnfantem cūrābant. Stolam enim tunicamque,
quas Semprōnia gerit, et togam, quam Cornēlius
gerit, domī fēcērunt servae. Prope Cornēlium
stat nūntius; mox Rōmam ībit lītterāsque amīco dominī
reddet.
Servī, quī in villā nātī sunt ibique semper vīxērunt,
vernae vocantur. Mārcus parvum vernam habet, qui
cum eō ad lūdum it et librōs portat. Quō cōnsiliō
Mārcus ipse ad lūdum it? Discendī causā ad lūdum it.
Servī, quī validiōrēs erant quam cēterī, saepe in Circō
Māximō pūgnābant. Hi gladiātōrēs vocābantur, quia
saepius gladiō pūgnābant. Plērīque gladiātōrum capillōs
flāvōs oculōsque caeruleōs habebant; Germānī enim
erant aut Britannī. Nunquam patriam suam iterum
vidēbunt; nam servus effugere nōn potest. Multī ex eīs
in Circō Māximō pūgnāre mālunt quam in vīllā Rōmānā
servīre. Fortasse eōs aliī gladiātōrēs occīdent! Hic
servitūtis erit fīnis. Hoc spectāculum videndī causā
Rōmānī conveniēbant. Saepe ante decem mīlia spectātōrum
gladiātōrēs alius alium occīdēbant.
PĒNSUM.
A. (i) Quō cōnsiliō ego ad tabulam eō?
(ii) Quō cōnsiliō tū ad mēnsam cōnsīdis?
(iii) Quō cōnsiliō puerī in campum eunt?
(iv) Quō cōnsiliō nōs ad flūmen īmus?
(v) Quō cōnsiliō tū stilum sūmis?
(vi) Quō cōnsiliō Iūlius Caesar mare trānsiit?
(vii) Quō cōnsiliō agricola et fīlius ēius Rōmam īvērunt?
(viii) Quō cōnsiliō discipulī ad lūdum veniunt?
(ix) Quō cōnsiliō tū in lēctum tē iacis?
(x) Quō cōnsiliō Rōmānus post mūrum sē posuit?
(xi) Quō cōnsiliō Hannibal Alpēs trānsiit?
(xii) Quō cōnsiliō Horātius pontem dēfendit?
(xiii) Quō cōnsiliō Rōmānī ad Circum conveniēbant?
(xiv) Quō cōnsiliō verna cum Mārcō ad lūdum ībat?
(xv) Quō cōnsiliō nūntius Rōmam currēbat?
(xvi) Quō cōnsiliō vōs domum ā lūdō redītis?
(xvii) Quō cōnsiliō cīvēs fūnem dē portā dēmīsērunt?
(xviii) Quō cōnsiliō Horātius in Tiberim dēsiluit?
(xix) Sī magister imperat: 'Aperī omnēs fenestrās!'
quō cōnsiliō ē sellā venīs?
(xx) Quō cōnsiliō magister ad lūdum venit?
B. Scrībe Nōminātīvum et Genetīvum Cāsūs Singulāris
Numerī et Genus: hostis, ager, pecus, pecūnia,
nuntius, circus, servitūs, fīnis, spectātor, gladiātor.
C. Explicā per clausulam relātīvam: gladiātor, verna,
spectātor, toga, stola, servus, serva, dominus.
D. Scrībe Partēs Prīncipālēs et Gerundium: eō, discō,
conveniō, videō, gerō, pāscō, capiō, colō, cūrō,
scrībō, referō, vīvō, effugiō, possum, mālō, serviō,
occīdō.
ŪNA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ. Cāsus Ablātivus.
Vīlla Cornēliāna.
Contentī sumus fundō nostrō. Vaccae enim lāc et
cāseum, gallīnae anatēsque ōva, pecora carnem praebent.
Flūmen etiam, quod praeter vīllam fluit, piscibus
plēnum est. Haec omnia nūllō labōre habēmus, sed sī
frūmentum et vīnum cupimus, multō labōre opus est.
Nostrī autem servī fundum dīligenter cūrant; nam
dominum amant, quia et iūstus et benignus est; sī
enim servus laude dīgnus est, et laudem et praemium
accipit, sed is quī indīgnus est sine morā poenās dat.
Apud Claudium contrā miserī sunt servī; dominus
enim ipse Rōmae habitat, vīlicus autem est omnium
hominum iniūstissimus. Servōs enim cottīdiē ferit, neque
unquam satis cibī eīs dat. Eī quī ēsuriunt nōn bene
labōrāre possunt. Nōlunt igitur servī Claudiam dīligenter
labōrāre, et quam plūrimī ē fundō aufugiunt. Eīs enim
quī labōrant opus est cibō; eīs etiam qui nōn labōrant
cibō opus est vīvendī causā.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: lāc, pecus, carō, laus.
B. Respondē:
(i) Quālī pēnsō contentus est magister?
(ii) Quālibus servīs contentus est dominus?
(iii) Quibus rēbus mēnsa magistrī plena est?
(iv) Quibus rēbus nostra camera plēna est?
(v) Quālibus hominibus nostra camera plēna est?
(vi) Quibus rēbus malum pēnsum est plēnum?
(vii) Quibus animālibus ager est plēnus? Quibus avibus
fundus? Quibus auimālibus mare?
(viii) Quā rē dīgnus es, sī pēnsum bene fēcistī?
(ix) Quā rē dīgnus es, sī pēnsum male fēcistī?
(x) Quā rē tibi opus est scrībendī causā?
(xi) Quibus membrīs tibi opus est videndī causā? Et
natandī causā? Et ambulandī causā?
(xii) Cūr servī apud Cornēlium libenter manēbant?
(xiii) Cūr apud Claudium nōn manēbant?
(xiv) Quis nostrōrum rēgum iūstus erat et benīgnus?
(xv) Quis nostrōrum rēgum poenās dedit, quia iniūstus
erat?
C. 'Pāstor ōlim erat quī culpā dīgnus erat, quia ovēs
nōn diligenter cūrābat.' Hoc est initium novae
fābulae. Complē fābulam.
ALTERA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ. Verbum Impersōnāle.
Villa Cornēliāna.
Mārcus ōlim aegrōtābat neque ad lūdum īre volēbat.
Ōtium igitur agere eī licuit. Patrem autem rēs
agendī causā Tībur īre oportuit et Mārcus illum rogāvit:
'Licetne mihi, Ō pater, tēcum venīre? Volō
enim rūrī errāre et vōcēs avium audīre, dum tū negōtium
in urbe agis?'
Cornēlius respondit: 'Sī vīs, mī fīlī, mēcum venīre,
tibi licet. Properā tamen, quia ego iam parātus sum.'
Mox extrā rūra Cornēliāna erant et, dum eunt, multa
inter sē disserēbant. Subitō leporem in viā occīsum
vīdērunt, et Mārcus 'Ō miserum leporem!' inquit.
'Cūr hominēs volunt animālia interficere?' Pater 'Hoc
nesciō,' inquit, 'barbarī tamen multō plūs quam nōs hoc
faciunt, quia animālia ferōciōra apud eos sunt; nōnnūlla
etiam hominēs vorant. In Āfricā, ut incolae dīcunt,
leō, quī rēx animālium vocātur, noctū vīcum saepissimē
intrat et īnfantem aufert vel, sī māgnopere ēsurit, hominēs
etiam vī petit. In Indīs tigris habitat, quī neque
hominēs neque ferās, nisi elephantum, timet. Apud
nōs etiam aper in mediīs silvīs latet; nōn carnem ille
hūmānām, ut leō tigrisque, vorat, sed ferōcissimus tamen
est vēnātōribusque diū resistit.'
PĒNSUM.
A. Dēclīnā: leō, tigris, aper, lepus.
B. Scrībe in omnibus persōnīs: mihi licet exīre; mē
oportet bene labōrāre.
C. Respondē:
(i) Quid vōbīs facere nōn licet, dum Latīnam linguam
discitis?
(ii) Quid vōs facere oportet, dum Latīnam linguam
discitis?
(iii) Ubi tē labōrāre oportet? Ubi lūdere licet?
(iv) Quandō ad lūdum venīre tibi nōn licēbit?
(v) Curritne lepus ex omnibus animālibus celerrimē?
(vi) Quod animal ferōcissimum est?
(vii) Quālem carnem tigris libenter vorat?
(viii) Quandō leō hominēs oppūgnat?
(ix) Quamdiū aper vēnātōribus resistit?
(x) Unde leō saepe īnfantem aufert?
(xi) Quandō Cornēlius et Mārcus multa inter se disserēbant?
(xii) Quō cōnsiliō Cornēlius Tībur iit?
(xiii) Ubi erat Tībur oppidum?
(xiv) Quam procul Rōmā aberat?
(xv) Quae ferae in Britanniā habitant?
TERTIA ET QUADRĀGĒNSINA LĒCTIŌ. Futūrum Perfectum.
Vīlla Cornēliāna.
Prīmō vēre agricola sēmina in agrō serēbat, cum
Mārcus forte appropinquāvit. Hic agricolam rogāvit:
'Cūr nihil in agrīs crēscit?' Ille dē respōnsō diū cōgitāvit,
tum ita respondit: 'Cum pluerit et sōl fulserit,
tum plantae tenerae ex humō surgent; aestāte aristae
flāvēscent; autumnō segetem metēmus. Cum segetem
messuerimus, tum frūmentum in horreum ferēmus.
Dum autem sermōnem tēcum cōnferō, cessō; neque ante
pluviam tōtum agrum sēverō.'
Deinde Mārcus 'Num pluet?' inquit. 'Quōmodo hoc
scīs?'
Tum agricola 'Multa', inquit, 'sunt sīgna pluviae.
Nōnne hirundinēs vidēs? Suprā fluvium multae volitant;
māgnī igitur erunt imbrēs. Nōnne cornīcem ibi
vidēs? Ecce, cornīx sōla in rīpā fluviī hūc illūc ambulat
et plēnā vōce pluviam vocat. Poēta noster haec
cecinit:
Tum cornīx plēnā pluviam vocat improba vōce
Et sōla in siccā sēcum spatiātur harēnā.
Haec et alia sunt sīgna pluviae. Ecce autem certissimum
sīgnum; dēnsa enim nūbēs inter nōs et sōlem pendet.
Nisi tū quam celerrimē domum cucurreris, imber tē
intercipiet; equidem, nisi nunc properābō, nōn ante imbrem
agrum sēverō.'
PĒNSUM.
A. Dēclīnā in futūrō perfectō: fulgeō, volitō, currō.
B. Scrībe prīmam persōnam singulāris numerī futurī
perfectī temporis; serō, appropinquō, crēscō, surgō,
metō, ferō, videō, canō, pendeō, intercipiō.
C. Respondē per futūrum perfectum:
(i) Quandō in campum ībis?
e.g. Cum pēnsum meum fēcerō, in campum ībō.
(ii) Quandō ad lūdum redībis?
(iii) Quandō seges crēscet?
(iv) Quandō pluet?
(v) Quandō magister contentus erit?
(vi) Quī discipulus praemium accipiet?
(vii) Quandō dormītum ībis?
(viii) Quandō Mārcus vir erit?
(ix) Quandō agricolae frūmentum in horreum ferent?
(x) Quandō plantae tenerae ex humō surgent?
(xi) Quandō tū contentus eris?
(xii) Quandō vōs Latīnam linguam bene dīcere poteritis?
D. Respondē:
(i) Quōcum Mārcus sermōnem cōnferēbat?
(ii) Quibus rēbus caelum saepe est plēnum?
(iii) Quō tempore annī hirundinēs in Britanniam redeunt?
(iv) Quae sunt quattuor tempora annī?
(v) Quō tempore annī agricolae serunt? metunt? nōn
labōrant?
(vi) Quō tempore annī plūrimum pluit?
(vii) Quōmodo vocātur ille poēta quī dē cornīce cecinit?
(viii) Dum ad lūdum cum amīcō venīs, quid per tōtum
iter facis?
(ix) Dē quibus rēbus sermōnem cum hōc amīcō cōnfers?
(x) Quandō sōl nōn fulget?
(xi) Hieme quid humī iacet?
(xii) Quō hirundinēs autumnō volant?
(xiii) Cūr agricolae cornīcēs nōn amant?
(xiv) Scrībe ea nōmina avium quae scīs.
(xv) Quid nunc in caelō vidēs?
QUĀRTA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Praeteritum Perfectum Tempus.
Dē Rōmulō et Remō.
Nūtrīx cum īnfante Titō et sorōribus ēius sub vetere
quercū sedebat, dum Mārcus in silvā lūdit. Ad eōs
pāstor senex appropinquat, quem omnēs ūnā vōce rogant:
'Narrā nōbīs, sōdēs, ō senex, fābulam dē hērōibus'.
Itaque nārrāre incēpit:
'Rōmulus et Remus, ut ferunt, Mārtis deī et Rheae
Silviae geminī erant fīliī. Rēx autem crūdēlis, nōmine
Amūlius, Albae Longae tum rēgnābat. Frātrem enim
suum rēgnō iam expulerat omnēsque frātris fīliōs interfēcerat;
Rheae tamen Silviae pepercerat. Tandem hōs
etiam īnfantēs necāre cōnstituit; itaque in Tiberim
fluvium servōs cōnicere eōs iussit. Forte Tiberis super
rīpās aquam effūderat et agrōs, quī circā erant, inundāverat;
neque adīre servī ad iūstum fluviī cursum
poterant. Itaque in stāgnō parvum alveum, in qua
īnfantēs iacēbant, relīquērunt. Postquam aqua iterum
cōnsēdit, lupa sitiēns, quae ad flūmen dēscendēbat,
vāgītūs puerōrum audiit. Multōs diēs eōs nūtrīvit.
Tandem pāstor rēgiī gregis geminōs invēnit et uxōrī
suae dedit. Illa eōs ēducāvit. Ita cōnservātī puerī
Rōmam urbem posteā condidērunt.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā in tempore praeteritō perfectō: expellō, inundō.
B. Scrībe Partēs Prīncipālēs omnium in hāc fābulā verbōrum.
C. Scrībe omnia nōmina in cāsibus Nōminātīvō et
Genetīvō Singulāris Numerī cum genere.
D. Respondē:
(i) Quot quercūs in hortō tuō sunt?
(ii) Quōcum Titus sedēbat?
(iii) Ubi Amūlius rēgnābat?
(iv) Quem rēgnō expulerat?
(v) Quem interfēcerat?
(vi) Cūr Rhea Silvia adhūc vīvēbat?
(vii) Quōmodo Numitor geminōs necāre cōnstituit?
(viii) Quid servōs facere iussit?
(ix) Cūr servī id facere nōn poterant?
(x) Quandō flumen super rīpās aquam effundit?
(xi) Sī flūmen aquam super rīpās effūdit, quālēs sunt, agrī?
(xii) Quāndo lupa ad Tiberim dēscendit?
(xiii) Quis īnfantēs servāvit?
(xiv) Ubi est Rōma?
(xv) Quis Rōmam condidit?
E. Explicā per clausulam relātīvam: rēx, nūtrīx, pāstor,
quercus, senex, īnfāns, Tiberis, alveus, stāgnum,
rīpae.
QUĪNTA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Vōx Passīva: Tempus Praesēns.
Castra Rōmāna.
Diē quōdam Mārcus ē cubīlī modo surrēxerat, cum
castra ūltrā fluvium in clīvō posita cōnspexit. Tum
'Quae sunt ista tabernācula?' inquit; 'herī ibi nōn erant
antequam dormītum īvī.' Pater illī respondit: 'Castra
sunt, ubi exercitus Rōmānus noctū dormit, cum bellum
gerit.' Dum prandium igitur edunt, tālibus verbīs pater
castra explicat.
'Cum āgmen Rōmānum iter facit, vesperī tribūnus
lēctīs cum mīlitibus castra pōnendī causā praemittitur.
Locus ab eō capitur, prope quem aqua cibusque facile
invenīrī possunt. Statim tribūnus vēxillum ērigit et
quadrātum spatium sīgnat, quod sociī mūnire incipiunt.
Fossa circum tōta castra foditur, ex quā terra vāllum
struendī causā cumulātur. In vāllō quattuor portae
fīunt. Intereā ab aliīs mīlitibus media castra in variās
partēs viīs dīviduntur et in propriīs locīs tabernācula
pōnuntur. Sēparātim praetōrium, quod imperātōris
tabernāculum est, exstruitur; quae omnia summā celeritāte
fīunt, quod haud procul āgmen fessum appropinquat.'
PĒNSUM.
A. Scrībe tempus praesēns vōcis passīvae hōrum verbōrum:
cumulō, doceō, pōnō, fodiō, inveniō, faciō.
B. Respondē ad interrogatum: Quid fit? (Verte in passīvam vōcem.)
(i) Sententiam scrībō.
(ii) Cibum edimus.
(iii) Castra pōnimus.
(iv) Tribūnum praemittō.
(v) Duōs tribūnōs praemittō.
(vi) Terram cumulāmus.
(vii) In vāllō quattuor portās facimus.
(viii) Castra in variās partēs dīvidimus.
(ix) Praetōrium exstruimus.
(x) Fossam fodimus.
(xi) Vōs doceō.
(xii) Mē audītis.
(xiii) Nōs docēs.
(xiv) Tē audīmus.
(xv) Tē interrogō.
C. Respondē ad interrogātum: Ā quō hoc fit?
(i) Agricola agrum colit.
(ii) Gubernātor nāvem gubernat.
(iii) Ego vōs doceō.
(iv) Pāstor ovēs pāscit.
(v) Magister nōs interrogat.
(vi) Puer iānuam aperit.
(vii) Mīlitēs imperātor dūcit.
(viii) Caesar Britannōs vincit.
(ix) Horātius pontem dēfendit.
(x) Sagittārius sagittam mittit.
(xi) Sociī castra mūniunt.
(xii) Mīles aquam invenīre potest.
(xiii) Mārcus castra cōnspicit.
(xiv) Mea verba audīs.
(xv) Nōs docēs et interrogās.
SEXTA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Vōx Passīva: Praesēns et Futūrum.
Castra Rōmāna.
Āgmen castra intrat. Impedīmenta et spolia in spatiō,
quod inter vāllum et tabernācula est, cumulantur; ibi
etiam equī pecudēsque pāscuntur. Deinde legiōnēs ad
suam quaeque castrōrum partem dīmittuntur. Cēna
statim parātur; arma et tēla repōnuntur; mīlitēs edunt
et bibunt. Post cēnam vigilēs per tōtum vāllum dispōnuntur;
itaque omne perīculum āvertitur; nam
hostēs, sī ad vāllum silentiō adībunt aut explōrandī aut
expūgnandī causā, ā vigilibus cernentur; hī extemplō
exclāmābunt et sīgnum tubā dabunt; omnēs statim
ex somnō excitābuntur hostēs repellendī causā. Dum
vigilēs castra cūstōdiunt, legiōnēs tūtae sēcūraeque
dormiunt.
PĒNSUM.
A. Dēclīnā in tempore futūrō passīvae vōcis: excitō,
cernō.
B. Dēclīnā in tempore praesentī passīvae vōcis: parō,
āvertō, cūstōdiō.
C. Respondē ad interrogatum: Ā quō hoc fit?
(i) Mīlitēs impedīmenta in castrīs cumulant.
(ii) Pāstōrēs pecudēs pāscunt.
(iii) Equōs nostrōs pāscimus.
(iv) Hunc equum pāscimus.
(v) Servī cēnam parant.
(vi) Vigilēs castra cūstōdiunt.
(vii) Vigilēs urbem cūstōdiunt.
(viii) Hannibal Hibērum flūmen trānsit.
(ix) Hannibal Alpēs trānsit.
(x) Peditēs elephantōs trāns viam ruptam trahunt.
(xi) Vigil hostēs cernit.
(xii) Vigilēs hostem cernunt.
(xiii) Fessī arma repōnimus.
(xiv) Magister vōs interrogat.
(xv) Magister vōs audit.
D. Respondē:
(i) Quō īnstrūmentō sīgnum in castrīs datur?
(ii) Quō īnstrūmentō pēnsum scrībitur?
(iii) Quō īnstrūmentō Horātius ē flūmine trahitur?
(iv) Quō īnstrūmentō malus discipulus ferītur?
(v) Quō tēlō hostis occīditur?
(vi) Quibus tēlīs hostēs occīdī possunt?
(vii) Quō vehiculō nautae vehuntur?
(viii) Quō vehiculō agricola vehitur?
(ix) Quō vehiculō eques vehitur?
(x) Quō instrūmentō sententia in tabulā scrībitur?
SEPTIMA ET QUADRĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Vōx Passīva: Tempus Futūrum.
Castra Rōmāna.
Māne tribūnī centuriōnēsque extrā praetōrium convocantur.
Illīs dux iussa dat et tālia verba dīcit.
'Castra extemplō movēbuntur; arma ab omnibus parābuntur;
aciēs īnstruētur. Nam hostēs iam in cōnspectū
sunt; nostrum impetum, ut crēdō, nōn manēbunt,
sed ipsī priōrēs nōs oppūgnābunt. Sī prīmō ab
hostibus repellēminī, nōlīte dēspērāre. Sī enim fortēs
eritis et quam ācerrimē pūgnābitis, hostēs tandem ā
vōbīs fugābuntur. Eōs quī se dēdere nōlent occīdite;
sed captīvōs nōlīte occīdere. Hī enim Rōmam auferentur,
ubi vendentur; et pecūnia vōbīs mīlitibusque distribuētur.
Haec iussa, Ō tribūnī centuriōnēsque, extemplō
mīlitibus nūntiāte.'
PĒNSUM.
A. Dēclīnā in tempore futūrō vōcis passīvae: parō, moveō,
īnstruō, capiō, cūstōdiō, faciō.
B. Verte in tempus futūrum sententiās quae in pēnsō
B XLV sunt; deinde in vōcem passīvam verte.
C. Verte in tempus futūrum sententiās quae in pēnsō
C XLV sunt; deinde respondē ad interrogātum:
Ā quō hoc fīet?
D. Explicā per clausulam relātīvam in quā verbum
passīvae vōcis adhibētur: pāstor, dux, magister,
stilus, pāgina, gladius, sagitta, pōns, cibus, vigilēs
e. g. Pāstor est is ā quō ovēs pāscuntur.
DUODĒQUĪNQUĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Vōx Passīva: Tempora Praeterita.
Obsidiō Alesiae.
Mārcus dē proeliīs et victōriīs multa libenter audiēbat.
Praecipuē Caesaris dē victōriīs audīre semper volēbat.
Pater enim ēius, Caesare duce, contrā Gallōs Britannōsque
pūgnāverat; multa igitur dē bellō Gallicō Mārcō nārrāre
poterat.
Cornēlius ōlim Mārcō 'Hodiē,' inquit, 'dē obsidiōne
Alesiae tibi nārrābō.'
Cuī Mārcus 'Sorōribusne etiam,' inquit, 'hanc historiam
audīre licet?' Postquam sorōrēs convocātae
sunt, pater līberīs haec nārrāre incēpit:
'Plēraeque Gallōrum gentēs ā Iūliō Caesare victae
erant; ūna tamen gēns, cuī nōmen erat Arvernī, diū
Rōmānīs resistēbat. Rēgulus eōrum erat Vercingetorīx,
dux summā fortitūdine, quī multīs proeliīs dēfessus
tandem intrā moenia Alesiae fugātus est. Dum autem
Caesar contrā oppidum omnibus cum cōpiīs tendit,
moenia ā Gallīs fīrmābantur. Mox Caesar advēnit et,
quia nōn statim oppidum capī poterat, cōnsilia ad obsidendum
vertit.'
PĒNSUM.
A. Scrībe tempora imperfectum et perfectum vōcis passīvae
hōrum verbōrum: fugō, obsideō, vertō, faciō,
audiō.
B. Verte in vōcem passīvam:
(i) Vercingetorīx Arvernōs dūcēbat.
(ii) Iūlius Caesar hanc gentem vīcit.
(iū) Rōmānī Gallōs fugāvērunt.
(iv) Arvernī moenia Alesiae firmābant.
(v) Caesar Alesiam obsidēbat.
(vi) Rōmānī Alesiam obsēdērunt.
(vii) Ego vōs herī docēbam.
(viii) Obsessī arma parāvērunt.
(ix) Vōs sententiās octō scrīpsistis.
(x) Caesar castra prope Alesiam posuit.
(xi) Quam fābulam herī vōbīs nārrābam?
(xii) Quot fābulās iam vōbīs nārrāvī?
(xiii) Dux tribūnōs centuriōnēsque convocāvit.
(xiv) Dux eīs iussa dedit.
(xv) Tribūnī iussa mīlitibus nūntiāvērunt.
C. Quōmodo Rōmām castra pōnēbant? Scrībe decem
līneās.
ŪNDĒQUĪNQUĀGĒNSIMA LĒCTIŌ.
Vōx Passīva: Tempora Praeterita.
Obsidiō Alesiae.
Caesar, ut dīxī, Alesiam oppidum obsidēre cōnstituit.
Castra extrā moenia ā Rōmanīs posita sunt, et
oppidum exteriōre mūrō cīnctum est; unde Caesar
cottīdiē moenia oppūgnābat, sed neque impetū capere
neque tormentīs dēicere poterat. Itaque obsidiō multōs
mēnsēs prōdūcēbātur: tandem autem obsessī cibō aquāque
carēbant. Omnēs in forum convocātī sunt. Tum
quīdam ē prīncipibus Gallōrum hoc cōnsilium dedit:
'Nūllum cibum habēmus; cibō nōbis opus est vīvendī
causā; īnfantēs nostrōs edere nōs oportet.' Vercingetorīx
tamen Gallōs hoc facere vetuit. Tum prīncipēs sē
Rōmānīs dēdere cōnstituērunt. Eī, quī vī et armīs capī
nōn poterant, famē tandem victī sunt. Vercingetorīx
Gallīque Caesarī sē dēdidērunt. Quōrum multī quidem
extemplō occīsī sunt; cēterī—fortissimus quisque, validissimus
quisque, pulcherrimus quisque—cum ipsō Vercingetorige
in vincula coniectī sunt. Proximō annō
Rōmam addūctī sunt. Ibi Caesar eōs in triumphō dūxit.