Ik kun tegen Habekuk niet resoneeren en stapte achter in.
Op den volgenden mörgen was ik 't eerst in de klompen. Margien had
de koffie al klaor, ik schunk Jaaije en koppien in en kreeg het
sukerpottien oet de kaste en reurde er wat broene deur en bragt Jaaije
dat in 't bedde.
Hier vrouw--zee ik--'t piepte dij van nacht in de börst, net as en
örgeltien dat van de wieze is--drink is!
Jaaije wuerd er andoenliek van en drunk, en eer ze 't heufd weer onder
't dek stopte, zee ze: doe der dij ook en scheppien in!
Dat vund ik nou tog is harteliek van Jaaije en ik bromde zoo eventies:
»dat huef niet!"--maor ik had er al wat in ereurd.
Toe gung ik nao de kaste en haalde zaggies achter 't linnen weg en
zakkien met rieksdaolders en telde die op mien blaauwe kloppenburger
slaopmutse. Je mot bij aovend en ontied nooit met geld liggen te
klingelen, plagt mien oom de wetholder te zeggen, want dat gef
bekooringe der ooren. Die oom had de wenkbrauwen op de tip van zien
neus hangen, »want ie was en wiesgeer"--zee de köster.
Jaaije sleup, maor as en haoze, met de oogen lös en onverwachts ruep ze:
»Berend wat lig ie daor toch in 't geld te grobbelen!"
Och--zee ik--ik kieke is of ter ofkan, dat ik dij in Grönningen en
zulveren lodderein deussien koope. Dou must Zöndags in de kerke altied
an 't sponsien van de meisterse roeken en dat stek mij al lang in de
kop. Heur neuze is wal zuuver, God beware mij, dat ik er kwaad van zul
zeggen, maor der roeken toch wel en stuk of vieftien an en Klaos van
Pokkel zien vrouw ook en die hef toch wel is lekkasie aan 't uutstek.
»Maor Berend, een zulveren loddereindeussien!"
Wiste nou is stille wezen, vrouw--zee ik. Dou sast dien aordig neussien
van stonden an in dien eigen deussien steken, dou 't eerst en dan mag
't de riege rond gaon en van 't jaor, op de middelste beestemaondag te
Coevorden, koop ik dy een nij sponsien en de meid krig dan 't olde. Al
blieve ik te Grönningen 's aovens ook veur de tente van Carré staon, as
't my te benauwd wordt van wegens de kiekkosten, dan kope ik toch wat ik
dy beloofd heb, en onze Geert, die in de aandere week tien jaor wordt,
koop ik een zulveren kette aon mien allosie, dat nou in 't zeuvende jaor
stille steet, en dak hum present wil geven as ie mondig is.
»Hij zal 't voort hebben!" zee Jaaije, met verheffinge van stem, en
speulde met de beddekwast, dat ze in gien veertien jaor daon hadde.
»Goed Jaaije, goed"--zee ik, want ik wol naor Carré.
Jaaije stund op en gunk an 't wark.
Tegen den aovend--onze knecht was nao 't dorp om deur Loeks, de
smid, een koeze te laoten trekken, Margien lag met de rooze onder een
bovenbedde op een onderbedde, en onze Berend was in de schoele bij 't
rederiekeren um de keersen te snuten--zee Jaaije tegen mij, net toe
'k veur de tweede keer nao Willem Snikking oet praoten wol, die as
dragonder te Deventer is een peerdespul hadde zeen--ie mossen te hoes
blieven, want ik hebbe met oe 't een en ander te verhakstukken.
De kolde luep mij over de rugge.
Stao vaste Berend, zee ik tegen mij zölfs, net as de hulponderwiezer
tegen onze Geert zeg, as ie bewiezen mot dat de eerde dreit, daor Jaaije
zon ekel an hef--stao vaste Berend! en ik zee: bestig Jaaije en gunk bij
den heerd zitten, terwiel Jaaije de koffiemeulen ronddreide.
Toen ze alles zoo wat ten naostebij klaor hadde, dee ik in heur stoove
een »gloria de victoria", zooas juffer Fik zeg, die Fransch kan, schuef
de Zundagsche stoel met het gruene kussen, de Parlements-stoel zee
doomnee er tegen, toe ie nog hoesbezuek dee, an de taofel, zette het
zulveren deussien met Hannoversche zinkensnuf veur Jaaije, gunk
tegenover heur zitten en dee de mond een beettien scheef lös, um dat
men dan beter kan lusteren--zekt ze.
Ik was klinkklaore eerbied en dat hef Jaaije graog want ze is van deftig
volk.
»Berend--zoo begun mien vrouw, naodat ze eerst de neuze in drie tempo's
had esneuten--luster nou is goed toe en gape niet um 't andere woord,
zoo aje gewoonlijk doet as ik oe wat van belang hebbe te zeggen.
»Die reize nao Grönnegen giet deur, tegen mien zin en, loat ze deur
gaon, maor toe 'k van nacht zoo met het heufd onder 't dek lag, umdak
dan beter kan denken, want ik hadde de musse vol moezenöste, daacht ik,
of 't ook goed was dat we de notaories lueten komen om oes testement
te maken. Ie hebt met oe bruers nog zoo völle mandeelig en bij leven
en starven... maor 't gef nog al opspraoke as een notaries met een
portefulli omder den arm 't hoes ingiet en dan de getuuge en as ie dan
zoo pardoes op reize gaot, daorumme laot het nog blieven, maor ai je
weer gezond en wel, en goed bij oe benul te hoes komt, dan mut 't
gebeuren, want bij oflievigheid mutten er veur vrouw en kind geen haoken
en oogen wezen. »Aje oferoepen wordt, mueje met de fermilie schoone
leije hebben"--zee mien moeder aaltied.
»Ie wilt dan absluut nao Grönnegen um 't peerdespul te zeen. Te
Hoogeveene gao je in de vuurwagen. Weest dan veurzigtig en eerbiedig
Berend! Want, noa ik heure, ai je achter den venienigen vuurspeijer zit,
is een redelik schepsel heelemaole niks en ie bint butendat niet heel
völle."
»Tap is in vrouwe!"--zee ik.
»Te Grönningen kroep ie--zoo ik verhoope, gezond en wel uut de waogen.
Blieft niet op de stoepe van het staotsiejon staon te gapen, want daor
loopt, zekt ze, alderhande loerangels rond, die graog zunder premissie
in een andermans buusse tasten, en ook jonge scharrelvinken, die as ze
mue bint van 't studeeren, daor hen loopt om eenvoudige menschen de gek
an te steken. Zölfs zöt men der wal is wigters, die arg vrundelik mut
wezen, maar daor toch niet völle an bejagt is. Lustert er niet nao, want
eene schoone vrouw, die van de rede ofwik, is een golden ring in een
varkens-snoete, zegt Salomo. Kuijer daodelik de stad in en koopt wai je
beloofd hebt in een veurnaome winkel. Kniepwinkels zint griepwinkels.
Hei je het deussien en de kette kocht, vraog tan an de jufvrouw of ie is
eventies op de plantine meugt, zoo as de stadshoogheid zeg, en trek er
even de jasse oet en doet in 't zakkien, da'k oe in de binnenkante van
de hemdrok zal neijen veur 't geldsweerdig papier en 't geld dai je
meenemt, het deussien en de kette en geef dan an de meid een stuuver.
Een eigenarfde mut zien fersoen holden.
»Bist te in 't peerdespul, gao dan, as 't kan, met de rugge tegen 't
beschot van de groote onwieze tente zitten. 't Is krek een arke, zeg
Willem Snikkink. Blieve zoo ver meugelik van de Trakhener hingste, want,
zeg Itzig, die met de körf löp, 't is gebeurd in 's Konings Haag, dat
zoo'n hengst over 't binnenhekke sprunk en met de veurpoote teregt
kwamp in de schoot van een olde verdreugde baronesse. Dat zul nou gien
landschapshingst doen, maor die Trakhener hebt en groote verbeeldinge en
malle virtuten, geliek as al 't volk oet de tente.
»Klapt ook niet ieder oogenblik in de haande, net as of ie niks gewend
zint en wacht daor met tot dat al 't volk het döt. Die alleenig bliede
is, holt ze veur en sukkel."
»Snoef is Jaaije!"--zee ik.
»As ter vrouwspersoonen te peerde ankommen te ruuteren, kniepe dan de
oogen stief digte, alle twee, en denke an dien wettige, eenige vrouw in
't loeg."
»Nou--zee ik, zoo tusschen de tanden deur--daor hek ok genog an."
»Zeg ie wat?"--vrueg Jaaije.
»Jao, dou sust een scheppien suker in de koffie doen."
»Zoo, ik meene dai je wat anders zeeen."
»Meenen ligt in Braobant"--zee ik.
»Die wiesneuzigheid kui je wel veur oe eigen zölfs holden--antwoordde
Jaaije, en gunk voort: Itzig vertelde mi lest, dat al wat die
peerde-daomes um de hoed hebt, gien twee lood weg. 't Is alle maole
wind-agosie en wat het fersoen betreft, daor geeft ze maor een heel
klein beettien umme.
»Röp 't volk hoera! bromme dan maor mee en vraoge an dien naosten of de
ligtekooijen al weg zint en doe dan de oogen maor weer lös--eerst 't
eene en dan 't aandere.
»Verders bint er in 't spul springers en kunstemakers, die dinge doet,
waorvan een ordinaris Christenmense 't hart in 't lief ummedreit.
Willem Snikkink, de dregonder, was er zeeziek van eworden. Daorum
hek oe wat saffraon in een lappien daon, dai je op de börste mutten
leggen. Doomnees jufvrouw dee dat altied tegen de zeeziekte, as ze
met de Zwartsluzer beurtschipper nao heur zwaoger te Amsterdam gunk.
»Verders sint er Sineezen in de tente en dat bint de Nederlanders ook,
zeg onze meester as um de pruuke schief zit, maor ik geleuve dat niet,
want de Sineezen sint slim en dou bist....."
»Berend Veltink"--vul ik in de reden.
»Ten aller leste mut ik dij waorschouwen veur de klowwens, heel wieze
kerels, die veur malle Jan speulen. Ik kenne wel manlue, die bij 't
simpele of bint, maor veur wies wilt deurgaon."
»Dat is--zee ik--contrarie de sacremento--zoo as de klerk op de
sikketario zeg as ter twee trouwt zint. Geen mense in 't dorp hef nog
wies kunnen worden wat dat zeggen wil, maar dat hueft ook niet"--zeg de
klerk, die verdiepingen in de kop hef.
»Bemuije dij niet met die klowwens. 't Zint hekstrante vlegels en as ze
wat tegen dij zeggen--~zwiege~. Dat stiet deftig en ai je een kik zekt,
bije veur de pieren--zeg Snikkink, want 't volk hold het altied met de
gekken. Praot met geen mense in de tente. Egte groote lue zekt nooit een
woord tegen een vrömde en dou bist en eigen erfde van older tot older.
En as 't spul oet giet, blieve dan een stögien alleenig zitten. Laot het
stadsvolk veurgaon, want in 't dringen gebeurt er wel is vingerkunsies,
waor een gaapstok niet rieker van wordt. Carré hueft ste ook niet
goeijen nacht te zeggen, want dou hest hum veur de meuite betaald en hij
gef niks nao kompelementen, as ie 't geld in de buusse hef. Gao, as ie
de tente oet zint, voort nao de zwaoger van onze knecht, die deur een
breef van Hindrik van dien komste bewust is, um er te slaopen, maar
gebruuk er niks.
»Stads werklue muije niet op de kost liggen. Dou kanst in 't bedde wel
en plakkien stoete en een entien worst opeten, dak dij in een blouwe
buusdoek zal knuppen en wat er over blif, laot dat liggen, 't zal zien
man wel vinden.
»Drink en koppien koffie en wens heur 't beste bij 't weggaon, maor
stoppe elk van de vief kinder twee cent in de haand veur molboonen.
Een kinderhaand is ligt evuld en dou bist, op en klein beettien nao,
olderlink.
»Zörge dan das te 's mörgens vrog genog an het staotsiejon bist, um 's
aovens bij welwezen, ongeveer negen uur, in 't loeg te wezen bij vrouw
en kind."
Toe nam ze twee snuffies, over links en over regts. Ik was mue van
't lusteren en gunk de deele is over en in den hof um 't firmament te
bekieken, smeerhe daornao mien stevels ter dege in met traon, dee de
tabaksdeuze vol, lee de tondelpot er naost, streek het haor van mien
deup-, aovendmaols- en groevehoed glad en zette mien stok met koperen
spiekers en leeren rieme an de veurdeure.
De klok slueg negen. De knecht was weer zonder goeijen aovend te zeggen
nao bedde gaon, met een koeze minder, en een mond as twee aanderen, de
meid was stillegies weg e sluepen en Geert dreumde van hengsten en
roovers en paljassen.
Ik zee heel vrundelik: »nacht Jaaije!" en zij zee: »nacht Berend!" en ik
kreup in 't bedde. Jaaije schuef de gerdienen goed digte, maor ik kreeg
geen wenk in de oogen en gluerde deur en gleuffien wat Jaaije uutvoerde.
Eerst neide ze en zakkien in mien nije hemdrok, lee schoon ondergoed op
mien stoel en mien Zöndagsche kleeren en een slaopmutse, smeerde toe
twee snee boerenstoet van en el laank, rolde er rookworst in een
Drentsche Kraant en stopte en helder wit linnen geldzakkien in de
laotaofel.
»'t Is toch een kant, zörgelik wief"--dacht ik en snurkte als een
Bulgaar, toe ze 't dek opslueg.
Um vief uur, trok Jaaije mij an 't linkeroor en ruep: »nao 't peerdespul
Berend!" en een kwartiertien laoter was Berend Veltink in 't Zöndagsche
pak.
Toe gaf ze mij 't geldzakkien en zee: »nemme genog mee--men weet niet,
bij leven en starven" en de oogen wuerden heur nat en ik knipte er ook
mee, maor 't wol niet.
Ik at staondeweg een brugge, drukte Geert, die in 't bedde lag te liepen
umdat vaoder op reize gunk, de hand, keek de hond is an, smokte Jaaije,
veur 't eerste in roem 14 jaor--as men trouwt is, komp men der zoo niet
toe--zee: »tot mörgenaovend volk!" en stapte 't loeg oet, met allerlei
moezennösten in 't heufd.
»Waor giet dat op an?"--ruep Gerrit Platzer.
»Nao Carré."
»Nou--zee ie--ie konnen oe geld ook wel beter gebruuken!"
Ik zee niks.
»Waor zal 't hen?"--vrueg de scheper.
»Ik gao hen, waorvan ik mörgen werrumme kom, maor ie breijen an jou
leste hoosse en jou schaoppeschuppe kui je wel present geven an 't
Meseum te Assen"--snouwde ik hum toe.
Nao een uur fiks stappens, kwam ik an een harbargien bij 't kernaol en
gunk ter in om mien vief zinnen is wat te verzetten.
»Herink, Berend--zoo wuerd ik daodelik toe espreuken--nou al op
't pad?--Hoe is 't met Jaaije en Geert?--En de olde mueije heft of
elegd?--Hei je onze broene nog?--Hoe is 't met de knobbel, die Jaaije
aachter 't regter oor hef?--Is die Grönninger half wieze boerheeren-zeun
nog bij oe in de kost?--Hef de doomnée de vrouw in 't bedde?--Onze Klaos
hef an elot en wat zint de rampelzanten duur!--En ie hebt zoo timmert,
heur ik!--Is oe vrouws moeder de lintworm al kwiet?--En zit ie nou in
't hok?"
»Geef mie een glaassien klaore"--zee ik.
»En waor geet 't hen?"
»Nao Carré."
»Hei je al 'n kaortien?"
»Nee."
»Nou, dan kui je wel mal oet en mal in hoes kommen!"
Ik gaf een stuver, dee mien pakkien an de stok en de stok op de scholder
en zee: gezondheid zaomen! en gunk de deure oet en trok die driftig
achter mij digte.
Toe 'k en twintig tree egaon hadde, heurde ik mij naoroepen: »gaot, ai
je te Grönningen komt, voort bij Carré an um een kaortien en doe hum de
groetenisse van onze Klaos, die lest 's aovends ok zien spul hef ezeen!"
»'k Zal 't vrij maoken"--schreeuwde ik.
Um elf uur zat ik bij Thomas in 't Hoogeveene an de koffie en roem
twaalf uur stapte ik in de vuurwaagen met twintig mans- en zeuven jonge
vrouwspersonen.
Naost mij zat een hoezaor, die mij ieder keer ankeek en lachte en dan
zee: pik!
Ik weurd in 't leste krieuwelig en vrueg hum: »zeg is, jonkman de
peerde-ruuter, waorumme zegge ie zoo vake tegen mij ~pik~?"
»Omdat je dan zouwen zeggen: ~tik~!"
De twintig mans- en de zeuven vrouwspersonen proestten 't uut van
lagchen.
»Das flouw"--zee ik.
»Dat is 't ook--zee hij--maor hei je ook tabak?"
»Jao wel"--zee ik en gaf hum mien deuse.
Toe nam hij een proeme zoo groot as een calvienappel en stopte daornao
zien Duutsche piepe en zee tegen drie man, die op onze banke zatten:
»ook stoppen?" en waoragtig de kerels deeën 't, en eene der van ruep mij
bertaol toe: lucifers!
Ik gaf de tondeldeuze, maor zee toch: »ai je mij nao de waorheid vraogt,
dan bin ie gezaomentliek wel wat hekstrant."
»Als je dat tegen mijn wachtmeester zeiden--riep de hoezaar--dan was het
dadelijk: in de provoost, drie dagen op water en brood, krom gesloten
en..."
De schrik slueg mij um 't harte, en ik meende Goliath den Philistijner
te zien, maar ik had niet zoo völle couragie as klein David en in de
benauwdheid zee ik: »wi'j een stukkien worst, kavalderist!"
»Om u te dienen"--zee de hoezaar.
Om ~mij~ te dienen--nou, dat mankeerde er nog maar an!
Ik lee mien pakkien op de knie, knupte de zakdoek lös en daar lagen de
beide plakken versche stoete, o zoo aordig tusschen de lekkere worst,
net as een paar lievelingen in de aarms van er moeder.
De hoezaar, altied even vrijpostig, nam zonder vraogen de worst en
vrueg: »heb je ook en mes?"
»Jao wel"--zee ik en gaf hum mien kniepmes en daorop sneed hi de
worst half deur, en de eene helfte in zeuven stukkies en ruep: »aannemen
dames." De zeuven wigters huelden de haande op en kregen elk een entien
en daorop zette hi zien roege mutse of en deed de voerig lös en lee er
de andere helfte in.
Toe lachte de brutaole kerel nog eventies tegen de worst en knikte er
tegen en zee: »tot wederziens!"