CURTIUS: Quoniam in justificatione salutis summa consistit, nihil
opinor accuratius nobis disserendum est.
FRIDERICUS: Cum imperialibus comitiis Ratisbonae coactis Carolus V.
imperator de principum Germanorum consensu sex utriusque religionis
theologos rectissimos1 adhibuisset,2 ut Romanorum et Germanorum
religionis controversias componerent ac parati3 simul coirent, a capite
justificationis humanae auspicandum putaverunt. In qua disputatione cum
tres Augustanae confessionis theologi Pflugium, Fabrum et Groppeum
Catholicos in suam sententiam pertraxissent et cardinali Contareno,
Romanae sedis legato, idem persuasissent, scilicet hominem sola fide,
nullo suo merito beari, Eckius vero, unus e Catholicis, tanta in
collegas ira exarsit, ut pontifices ac principes catholici ab eo
persuasi Carolum V. coëgerint, disputationem solvere, vigesima post die
quam inchoata fuerat, idque potissimum Azoti, Hispanici theologi
veteratoris,4 oratione adducti, cum diceret, brevi futurum, ut
ecclesiae Romanae majestas collapsa difflueret, quoniam in praecipuo
religionis capite tot saeculis se de via deflexisse confiterentur. Et
versutissimus homo Germanis, quos ut barbaros et rudes irridebat,
similitudinem lignatoris proposuit, ligna findentis, a quo primum
exiguam fissuram fieri, deinde impulso ferreo cono5 repente trabem in
partes dissilire docebat. Qua similitudine pontificii6 adducti
perniciosissimam hanc disputationem dissolvere principes coëgerunt,
Contarenus vero cardinalis, Venetorum patriciae gentis dictissimus, qui
Lutheranis assentiri dicebatur, non sine maxima veneni suspicione paulo
post interiit. Deinceps ecclesiae Romanae antistites modis omnibus
antiquas caerimonias ac veteres ritus augeri ac tueri proposuerunt, ne
latum quidem unguem ab ecclesia primitiva discessisse viderentur,
tametsi 322 plerosque pigeat tot ac tantarum ineptiarum ac praesertim
reliquiarum, lactis inquam virginei, cujus infinita copia tot saeculis
nondum exaruit; pudet referre caetera, quae vobis quam mihi ipsi
notiora sunt.
1. Alibi: _doctissimos_. 2. Acta conventus Ratisb. Sleidan. ad a. 1530.
3. Alius: _jurati_. 4. Alius: _visitatoris_. 5. Alibi: _cuneo_. 6.
Alius: _pontifices_.
SALOMO: Male jactis fundamentis, quaecunque super exstruas, uno ruunt
et eodem momento. Cum enim christianae religionis autores a vero1 Dei
cultu deflexissent et homines mortuos pro immortali Deo sibi colendos
proposuissent, ne supplicium illud suo Deo jure a magistratibus illatum
videretur, humano generi salutare ac necessarium fuisse praedicarunt.
Ac tantum abest, ut supplicio Christi aut crudelitate erga eum justitia
mortali cuiquam parta sit, ut ea fide Christianorum quam longissime a
vera religione discedatur. Huic errori proximum est, quod omnes
theologi2 Christiani et Agareni actionibus virtutnm aut fide aut
utrisque justificari posse opinantur, non modo apud homines, sed etiam
apud Deum immortalem. Nam saepe fit, ut sceleratissimus quisque apud
Deum habeatur justissimus hominum opinione. Sed ut Deus hominibus
eriperet arrogantiam et supercilium,3 clara voce contestatur: _Nemo
viventium_, inquit, _coram me justificabitur._4 Quae vox viventium non
modo ad homines pertinet, sed etiam ad angelos. Id autem apertius
confirmatur his verbis: _Num justior erit homo suo conditore?_5 Ecce in
ministris suis non reperit stabile opus, et angeli sui vesani sunt,
impuri coeli, immundae stellae, si cum eo conferantur. Et quo minus
ambigeretur, id saepius repetitum legimus; deinde subjicit: Quanto
longius a consummata perfectione aberrant, qui luteas domos incolunt,
homines a luto concretos innuens. Item: _Quis purus esset de muliere
natus?_6 At ne clarissima sidera quidem coram Deo pura sunt, quanto
minus frivoli ac futiles homines, qui quasi vermiculi putres censeri
possunt. Hic me rapit impetus, de admirabili Dei majestate ac
sanctitate cogitantem:
O quis erit sceleris purus? quis crimine liber
Ante Deum? cui sol obscuro squallet amictu!
Mundities illi tanta est, ac tantus in ore
Majestatis honos, ut ei nitidissima quaeque
Aligerum facies tabe polluta7 notetur.
O ter sancte parens!8 o non violabile numen
Aeternae mentis, cujus tam augusta potestas!
1. Alius: _veri_. 2. Deest in alio codice. 3. Alius: _superbiam_. 4.
Psalm 51 (52) 2. 4. 5. Jobi 4, 9. 15. 6. Jobi 25, 4. 5. 7. Alius:
_maculis labefacta_. 8. Alius: _pater_.
TORALBA: Haec quoque Salomonis sententia philosophorum sanctiorum
decretis explicatur, quaecunque scilicet materiae concretionem ullam
habent, impura esse, ut merito Porphyrius1 dixerit, nihil esse
materiale,2 quod immortali Deo pollutum non sit, i.e. ὀυδὲν γὰρ ἔνυλον,
ὁ μὴ τῷ ἀνωτάτῳ 323 θεῷ εὐθὺς ἀκαθάρτον. Non quod3 ullum sit in ipsa
materia malum aut vitium, ut plerique philosophi arbitrantur,
quodκακοποιόν τι appellant, id enim superius falsum esse demonstratum
est; sed quoniam materia a4 summa illa puraque divinae naturae
substantia quam longissime abest, quia fluxa, quia labilis, quia
caduca.
1. Περὶ ἀπωλείας τῶν ἐμψύχων. 2. Alius: _immateriale_. 3. Alius:
_quia_. 4. Alii: _in_.
CURTIUS: Nec justitiam Deo parem exigimus in homine, ac ne fore quidem
speramus, homines enim Deos esse oporteret, sed quantum humana vita ac
natura ferre potest. Ac tametsi homines non tantum materiae
concretione, verum etiam illa, quam saepe diximus, originis macula ac
propriis sceleribus conspurcantur, gratia Dei tamen propter Christum,
Deum simul et hominem penitus emundantur1, ut quodammodo justi
videantur.