CURTIUS: Adjungamus Philonem Ebraeum1, philosophiae laudibus ac rerum
divinarum scientia clarissimum. Sic enim de mysterio trinitatis: 280
Duo sunt, inquit, primo Deus et verbum, principium et finis voluntatis.
Quid clarius dici potest?
1. In tract. de mundi opificio, et in libro de agricult., et in caput
secundum Geneseos.
SALOMO: Sit verbum, sit voluntas in Deo, quid ad tres personas? Idem
Philo mundum vocat filium Dei, secundo genitum, primogenitum vero
exemplar ipsius mundi, i.e. ἀρχέτυπον. Non magis tamen ineptum sit,
exemplar Deum appellare, quam exemplum aut verbum Dei Deum vocare, ut
Johannes1 verbum Dei Deum esse scribit, non minus incongrue, quam qui
sapientiam Dei Deum esse putant. Iidem tamen creatum esse tradunt ex eo
Salomonis: _Ab initio et ante saecula creata sum._2 Nec vident, ex eo
sequi, filium sive sapientiam creaturam dici. Et certe Tertullianus3,
ut doceret Jesum creaturam esse: Audis, inquit, sapientiam creatam
esse. Item: Lex Dei nihil est aliud, quam verbum ore Dei prolatum et
creatum, quae eadem ratione Dei filius ac Deus dici deberet. Et quidem
Valentiniani verbum Dei sive filium prolatione patris natum
affirmabant, item spiritum sanctum mox amorem, mox etiam voluntatem Dei
vocant, quae essentia, natura, tempore verbum antecedunt. Ex quo
intelligitur, verbum coaequale et coessentiale patri non esse. Ac cum
displiceret Augustino Eugubino4, verbum Dei filium appellari, emendavit
vel potius corrupit locum Philonis5, ac pro νόμου λόγον scripsit,
repugnantibus omnibus typographorum exemplis. Consimile est illud, quod
intelligens, intellectum et intellectionem i.e. ומששל, משכל, שכל
trinitatis esse ajunt, ut amantem, amorem et amatum. At fieri nullo
modo potest, ut equus qui intelligitur et amatur, idem sit cum homine
qui eum mente percipit ac intelligit, nisi accidentia substantiis,
coelestia terrestribus, supera inferis misceantur.
1. Ev. Joh. 1, 7. 2. Proverb. 8, 22. 3. Contra Praxeam ex cap. 8.
Proverb. 4. De perenni philosophia. 5. In libro de mundo.
FRIDERICUS: Quicquid est in Deo, id totum est essentia ipsius, nihil ei
accidit, nihil decedit, ac propterea et verbum et cogitatio Dei et Deus
rectissime a Johanne filius appellatur.
TORALBA: Quis tam inepte disseret, ut quae foras ab homine procedunt
edicta, leges, actiones, verba, essentiam hominis esse arbitretur? Quae
etiamsi1 cum creatore eadem sint, creatoris et creaturae nullum
discrimen esse oportet, nam quae uni sunt eadem, inter se sunt eadem.