TORALBA: Omissa temporum ac scriptorum controversia rationibus
perspicuis inquiramus, Christus Deus sit necne? Nam si generis humani
auctor est et servator, profecto Deum esse oportet. Si Deus non est, ne
hominum quidem servator esse potest.
CURTIUS: Necessarium profecto argumentum, quo argute refelluntur 266
Ariani, qui si quem generis humani servatorem confitebantur, eundem
tamen Deum esse negabant.
SALOMO: Nihil saepius in sacris litteris admonemur, quam ab unius
aeterni Dei potentia salutem pendere omnium1: _Ego Deus aeternus et
praeter me non est alius._ Item: _Redemtor noster Jehovah, Zebaoth
nomen ejus._ Item: _Ego Deus aeternus solus salvator, qui solus mortem
inferre et a morte solus eripere possum, nec alius est a me._ Item:
_Ego Deus aeternus, qui deleo iniquitates tuas propter me._ Non dixit:
propter Jesum filium, supplicio afficiendum, aut: propter Messiam
futurum, illud autem ineffabile et sacratissimum numen יהוה aeternus
nulli creaturae communicabile esse, utriusque religionis theologi
confitentur. Si ergo servatoris dignitas ei congruit,2 cui nomen illud
sanctissimum divina lege tributum est, quonam modo illud mortali3
creaturae conveniret?
1. Jesaiae 30 et 42. Jerem. 43. 45. 47. 31. 32. Genes. 16. Exod. 6. 20.
29. Psalm. 7. 49. Ezech. 32. 2. Rabbi Moses 1. 2. Calvinus c. 1.
harmon. in Psalm. 83. 3. Alibi: _divinae_.
FRIDERICUS: At illud ipsum nomen Jesus seu Jehovah1 servatorem
significat, eique maxime datum est, quia genus humanum servaturus
esset, itaque Paulus non obscure aut ambigue scripsit, uni Christo
inditum esse nomen Jesu2, quo audito3 omne genu flectatur coelestium,
terrestrium ac infernorum. Item:4 _Non est aliud sub coelo nomen datum
hominibus, in quo oporteat servari._ Item tanto praestantior angelis,
quanto excellentius est nomen adeptus.
1. Jehosua. 2. Luc. 1. 2. Phil. 2, 10. 3. Alibi: _edito_. 4. Acta 4,
12. Hebr. 1, 4.
SALOMO: At quid ista? Cum nomen Jesu et Jehovah1 vulgaria sint ac
communia, nusquam tamen ineffabile nomen יהוה? Itaque argutus quidam
theologus2 christianos veteres magistros jure coarguit, quod illa
verba: _Non est aliud nomen sub coelo_ etc., sic interpretantur, ut
servandi majestas inter creaturas soli Christo conveniret: _Quoniam_,
inquit, _homines in coelum conscendere nequeunt._ Quae reprehensio
probabilis est, nec tamen reprehensioni congruit solutio, sed quia
incongruum est existimare, vim et praestantiam generis humani ulli
creaturae communicari posse, cum soli Deo tantum conveniat. Petrus
autem in concione populi Christum a Deo factum praedicavit3. Clemens
etiam, proximus Petri successor in eodem pontificatu, de quo Paulus
ipse laudabile testimonium tulit, librum promulgavit, qui ἀναγνωρίσμος
inscribitur, ubi Jesum creatum fuisse scribit, Eunomium secutus.