FRIDERICUS1: Immo verius est, Apollinem2 daemonem Hebraeorum et
Chaldaeorum religionem ac sapientiam simul contulisse, ut ambiguitate
proposita utramque aboleret, ut non ita pridem apud Juliacenses3 in
vico Laemi4 quidam maleferiatus Curio daemonem rogavit5, cur puellam,
quam possidebat6, tam sollicite ad missam urgeret? an sacrificium illud
salutare hominum generi arbitraretur? Huic daemon: Amplius, inquit,
deliberandum mihi censeo. Nam si respondisset, salutarem esse missam,
Lutherani ob id ipsum rejiciendam esse censuissent; sin rejecisset, 135
Catholici salutarem esse dixissent. Itaque ambiguo responso utrisque
illusit. Alias idem sacrificulus daemonem rogavit, qui monachum7
obsidebat, quisnam esset? Sum, inquit, Matthias Durensis Abbas, nec
prius obsessum dimittam, quam Trevirim profectus8 virginem Mariam
placaverit, quod pictori statuae virginis non cumulate satisfecerit.
1. Deest in aliis codicibus. 2. Alibi: _Apollineum_. 3. Alius:
_Julianenses_. 4. Alibi: _Leoni_. 5. Wierus de praestigiis. 6. Alius:
_obsidebat_. 7. Alibi: _moechum_. 8. Alibi: _Trevirini praefectus_.
OCTAVIUS: Ne Apollinis oracula cum responsis obsessorum confundamus,
semper existimavi, oracula Christianae religionis primordio magna sui
parte a Graecis conficta, prout quisque hanc vel illam religionem
probaret aut improbaret, ut contraria legimus apud Porphyrium iis, quae
ab Eusebio et Lactantio commemorantur; cujusmodi est illud:
rogantibus1, qualis futurus esset Messias, respondisse fertur Apollo:
Mortalis erit secundum carnem i.e. θνητὸς ἔσται κατὰ σάρκα. Simile2 est
etiam illud oraculum, quod Augusto patri redditum ferunt: Puer, inquit,
Hebraeus Deus rex me fugere3 cogit4; quasi Suetonius, Dio, Tacitus, qui
levissima quaeque Augusti somnia scriptis prodiderunt, oraculum tanti
ponderis ac momenti omissuri fuissent. At etiam M. Tullius5, qui
nascente Augusto consulatum gerebat, scribit, Apollinis oracula pridem
conticuisse, ut jam nihil contemtius esset. Si tantum erat silentium
Apollinis ante Tullium, qui6 trecentesimo7 post anno8 tot ac tam multa
oracula, quae petita legimus, effudisset?
1. Addit alius: _Judaeis_. 2. Aliue: _Consimile_. 3. Alii: _facere_,
vel: _tacere_. 4. Suidas verbo Augustus. Nicephorus Callistus l. 1 c.
17. 5. Libr. de divinatione. 6. Alibi: _quod_. 7. Ita omnes codices. 8.
Alibi: _trecentos post annos_.
CURTIUS: Quam1 diuturni silentii causam Plutarchus2 ad interitum
daemonum referendam putavit. Porphyrius vero Apollinis oraculum editum
de silentii causa non ad illum Deum Hebraeum et regem, sed ad Jovem
traxit: Οἴχεται, inquit, οἴχεται Ἀπόλλων ἐπὶ φλογὸς καὶ βιάζεται
οὐράνιος φῶς Ζεῦς ἐστὶ. Quis autem, nisi plano demens, foeminam a
daemone obsessam ore furente ac rabie spumante, ut Plutarchus,
Heraclitus ac Basilius scripsere, ambigua voce balbutientem de futuris
rogare velit? saepius enim aures foeminarum pudendis admovere
oportebat, ut responsa audirentur; cujusmodi3 sagam Coelius Rhodiginus
in oppido Rhegio se scripsit vidisse, quae pudendis obloquebatur, de
praeteritis quidem perspicue, de futuris obscurissime respondebat. Eo
tamen erupit amentiae4, ut talium sagarum responsa pro divinis oraculis
venditarent5 non modo imperiti homines, verum etiam ipsi, qui summam
eruditionis ac sapientiae opinionem de se ipsis excitarant, Justinus,
inquam, Eusebius, Lactantius, Porphyrius. Credite, inquit Justinus,
credite vetustissimae Erythreae Sibyllae, cujus libros toto terrarum
orbe servari contigit6. Quin etiam Sibyllarum oracula, versibus Graecis
excusa, latine facere ac non ita pridem evulgare non dubitavit
Castalio, in quibus biblica historia brevissime contracta est.
1. Alius: _Tam_. 2. In libro de oraculorum defectu. 3. Alius: _cujus_.
4. Alibi: _amentia_, vel: _dementia_. 5. Alii: _putarent_. 6. Alius:
_contingit_.
136 OCTAVIUS: Ego Sibyllas omnes daemonum contubernio infames esse non
dubito, nec ullum impiae superstitionis argumentum majus1 esse opinor,
quam quod Sibyllarum oraculis quasi fatis2 sustentatur. Atque in eo
quidem Tertullianus3 graviter mihi labi videtur, qui religionis
Christianae probationem ex eo potissimum exquirit, quod daemones in
obsessis occulta quaeque rogantibus Christianis proderent, Christi
sapientiam et virtutem laudantes, caeteris vero paganorum sacerdotibus
nihil responderent. Iisdem Sibyllarum responsis Dei nomen
quadrisyllabum esse denunciatur, ac ne quis sacrum illud Hebraeis
tetragrammaton aeterni Dei proprium cogitaret, tres priores syllabas
duarum litterarum, postremam trium esse, ac totum quatuor vocalibus et
quinque consonantibus constare, idque consistere numerum MDCCXI, quem4
Cardanus ἀρσενικὸν esse putavit, sed suo merito irrisus est, quod
numeri litterarum minime congruant, tametsi caeteri conveniant; qui
vero subtilius discusserunt, non aliud quam dictionem φαοσφόρος
syllabas quatuor, totidem vocales, quinque consonantes, tres priores
syllabas duarum, quartam trium litterarum praescriptum numerum
continere judicarunt. Quo quidem oraculo solem luciferum i.e. φαοσφόρον
seu Apollinem miseris hominibus colendum quasi Deum proposuit daemon
ipse Apollineus5.
1. Alibi: _magis_. 2. Alius: _fundamentis_. 3. In Apologetico. 4. Alii:
_quod_.
5. φ = 500
α = 1
ο = 70
ς = 200
φ = 500 φαοςφόρος
ο = 70
ρ = 100
ο = 70
ς = 200 1711
SENAMUS: Ego vero nomen φαοσφόρου seu Luciferi, lacis totius creatori
optime convenire judico, qui solus ab humanis mentibus tenebras ac
caliginem dispellere possit.
CURTIUS: Ea fraus est daemonum, falsa veris confundere, quo facilius
imperitos fallere queant et admirationem sui concitare, nihil tamen
nisi a furentibus respondebatur. Legistis1, in antro2 Lepadio
Trophonio, Mopsitanos3 dormientes somniis perterritos ac furentibus
similes oracula fudisse.
1. Pausanias in Achalcis. 2. Deest in alio codice. 3. Alius: _Mopsi
fano_.
SENAMUS: At cum Epicuraei quidam oracula Mopsi coram Asiae Proconsule
irriderent1, rusticum quendam ad Mopsum miserunt cum obsignata
epistola, in qua nihil aliud quam illud, utrum bovem atrum, an album
sibi mactari vellet? Rusticus2 in fano obdormiverat, somno3 137
excitatus, ad Epicuraeos cum epistola obsignata rediit, nihil tamen
aliud se audisse retulit, quam vocem cujusdam susurrantis illud: Atrum.
Quo audito proconsul impietatis Epicuraeos coarguit ac Mopso deinde
sacra facere non destitit. Sed audiamus Herodotum4, cujus aetate
loquacissimi fuere omnes Apollines. Is enim scribit: Cnidios, cum
Isthmum Halicarnassi perfodere conarentur, nec quidquam proficerent,
caementis in oculos obsilientibus, aut latomis se ipsos vulnerantibus,
ad Pythiam5 profectos responsum hoc tulisse: Isthmum neque aggerate,
neque fodite; Jupiter namque ipse, si voluisset, fecisset insulam! Illi
accepto responso ab opere destiterunt. Deum quidem ista6 decrevisse
argumento est, quod Demosthenes, Demetrius Poliorcetes7, Caligula,
Nero, Domitianus, qui Isthmum Corinthi perfodere sunt conati, vel caesi
vel capti, vel ab hostibus prostrati fuere, quod vel oracula divina
contemnere, vel naturae statum et ordinem perrumpere conarentur. Quid?
cum Athenienses, variis cladibus et morbis popularibus oppressi,
Apollinem consulerent, respondit, suam aram duplicari oportere; erat
enim cubica. Fabri cubum cubo supposuerunt8 imperite9. Cum pestis multo
magis quam antea grassaretur, iterum Apollo consultus respondit: aram
non esse duplicatam. Itaque Geometras tota Graecia arcessiri oportuit,
ut ara cubica duplicaretur, quod tandem10 Plato cum μεσολάβῳ
praestitisset, exhausta civibus urbe, caedes11 conquievit. Advertite,
obsecro, daemonem γεομετρικώτατον Atheniensibus rem omnium
difficillimam proposuisse, scilicet cubum duplicare, quod mortalium
nullus adhuc demonstratione, sed physica tantum ratione consequi
potuit. Oportuisset enim duabus lineis, quibuscunque datis, duas medias
proportionales invenire, quod nullus adhuc conficere potuit. Nicolaus
Cusa12 id tentavit, Orontius13 id se esse assecutum jactavit14, ex
eoque τετραγωνισμὸν penitus ignotum demonstrasse. Sed ejus
paralogismum15 Nonius16 Lusitanus ac Buteo Delphinas perspicue17
docuerunt. Sic Apollo admirabilitatem sui multo quam antea majorem
excitavit, quam18 Plato bona fide auxit19, cum ab Aegyptiis20 eruditus
praedicaret: Apollinem hoc responso Athenienses a luxu, libidine,
crapula, rapinis ad honesta ingenuarum artium studia revocare voluisse.
1. Plutarchus de oraculorum defectu. 2. Alius addit: _qui_. 3. Alibi:
_a sono_. 4. L. 1 cp. 44. 5. Alii false: _Phidiam_. 6. Alii: _ita_. 7.
In textu: _Polycrates_. 8. Alibi: _imposuerunt_. 9. Alibi: _imperiti_.
10. Alibi: _etiam_. 11. Deest in aliis. 12. Alius: _Chusa_. 13. In
libro de quadrat. circuli. 14. Alibi: _putavit_. 15. Alius:
_parallelismum_. 16. Alius: _Navius_. 17. Alii: _perspicere_. 18.
Desunt haec quatuor verba in aliis codicibus. 19. Plutarchus de
daemonio Socratis. 20. Alius: _Aegyptio_.
TORALBA: Si fabri cubicam argillae massam arae cubicae aequalem
fecissent et ad pondus tantundem adjecissent, tum utramque massam simul
coagmentatam figura cubica finxissent, nullo negotio expedita res erat
physica ratione.
SALOMO: Apollinis aeque ac Bahalis oracula seu vera seu falsa a 138
daemonibus profecta fuisse, nemini dubium esse potest, in rem eam
penitus intuenti. Nunquam1 enim Pythia sacerdos respondit, nisi
furibunda, ore spumante, turgido gutture, oculis torvum intuentibus,
saepe etiam pudendis obloquentibus, aut clausa bucca vel ex intimo
pectore verbis erumpentibus. Quo etiam2 statu sacerdotes Indicos fuisse
legimus ante Hispanorum adventum, qui daemonum cultus, sortilegia et
sacrificia humana sustulerunt. Oracula vero divina prophetis tantum
concessa ac munere Dei contigisse lex divina3 perspicue docet, et a
prophetis reddebantur non furenti, sed tranquilla mente et valde quieta
ac constanti. Neque vero vigilanti cuiquam mortalium, praeterquam uni
Mosi, Deum apparuisse divina lex aperte declarat; caeteris prophetis
non nisi dormientibus, seu somniis seu visionibus nocturnis, quae decem
omnino generibus complexus est Moses Rambam.4 Paucissimis tamen lux
infusa divinitus toto vitae decursu contigit ut Samueli, Heliae,
Helisaeo, Isaiae. Quoties enim in sacris litteris illud occurrit, Deum
vel angelum domini locutum, prophetia est in somno vel visione
dormienti patefacta, ut visiones Abrahae et colloquia Dei cum illo ac
caeteris omnibus praeter Mosen. Quod arcanum qui non percipiunt animo,
variis erroribus implicantur. Interdum tamen vigilantibus, quid factu
sit opus, suggeritur, sed id fit intimis animi sensibus, angeli
procurantis officio.5 Dormientibus vero saepe voces divinae exaudiuntur
aut vellicationes aut etiam terrores sentiuntur6, quo pertinet illud
Elihu Jobi7 instruentis: _Semel_, inquit, _Deus loquitur et iterum, si
homo non advertit in somniis, in visu nocturno, quando sopor8
dormientes obruit9, tunc aurem hominibus vellicat ac divinam vocem10
velut expresso11 sigillo consignat, ut tenuibus probitatem, potentibus
superbiam eripiat._ Cui congruit illud Isaiae12: _Deus_, inquit, _summo
diluculo vellicavit mihi aurem, ut audirem, aperuit mihi aurem, ego
vero praebui me obsequentem._ Hanc autem13 vellicationem auris nemo
plane nisi expertus intelligit.14 Prophetis quidem nostris vaticinia
admirabilia et in multa saecula prodita fuere, quibus populorum strages
et15 excidia civitatum, imperiorum conversiones, caedes principum
calamitosae denunciantur16, quae re ipsa statis temporibus, ac tantis
post aetatibus comperta fuere. Ab iis ergo prophetarum vocibus ac
scriptis oracula petenda, ab iis17 solis verae religionis testimonia
sunt exquirenda.
1. Alibi: _Neque_. 2. Addunt alii: _in_. 3. Num. 12. 4. In libro More
nevochim. 5. 1 (3) Reg. 13. 16. 6. Alibi: _sensuum_. 7. Hiob 33, 14
sqq. 8. Alibi: _super_. 9. Alibi: _opprimit_. 10. Alii: _ac doctrinam_.
11. Alibi: _impresso_. 12. Jesaiae 50, 4 sqq. 13. Alius: _Sane autem_.
14. Alius: _intelliget_. 15. Deest in aliis codicibus. 16. Alii:
_denunciarentur_. 17. Alii: _ex his_, vel: _et iis_.
CURTIUS: Prophetarum quidem principes ab Abrahamo et Israelitis
arcessere oportet, nec tamen omnes videmus. Videmus enim Bileamum1, 139
genere Chaldaeum, etiam oracula divinitus hausisse et conversionem
rerum publicarum admirabiles duo millia annos ante percepisse2 animo,
quam contigissent. Item Jobum, Heliam, Helisam3, Arabes ante legis
promulgationem divinis oraculis claruisse.