Cum ad haec Salomo vultu demisso1 nihil respondisset, quamquam
sperabatur, TORALBA rupto silentio: Verius est, inquit, Salomonem a
disputationibus de religione abhorrere, cum propter eas causas, quas
aperuit, tum etiam ne vel avorum religionem ejurare videatur, si
defensionem deserat, vel in offensionem cujusquam incurrat, si
pertinacius illam tueri vellet2.
1. Desunt haec duo verba antecedentia in alio codice. 2. Alii: _velit_,
vel: _debeat_.
CORONAEUS: Quis in tanta voluntatum ac animorum conjunctione, quantam
inter nos videmus, offensionem deserendo dare aut accipere possit?
Illud quidem pro Salomone spondeo ac promitto, summam omnibus tum
eruditionem, tum oblectationem sua oratione semper allaturum, nec
quicquam gratius mihi futurum, quam ut inter nos summa quisque
libertate de religionibus disserendo fruatur. Age igitur, Salomo, ut
quae mente concepisti ac parturis, libere parias.
SALOMO: Ista quidem vis est. Nam quid refert, qua me ratione cogatis1,
cum aut ingratus sim, si de vestra erga me benevolentia dubitem, aut
iniquus, si metuam argumentorum vi de sententia cadere2. Sed profecto
nostris legibus ac moribus de religione disputare prohibemur. Majores
quidem nostri synagogas publicas ac scholas religionis instituerunt, in
quibus leges divinas diserte legere atque omni aetati ac sexui
interpretari solent. Etenim in majorum commentariis legimus,
Hierosolymam scholas 481 olim habuisse3; nusquam tamen de religione
disputare cuiquam licebat, ne leges divinae in dubium vocari
viderentur. Nam quaecunque disputantur, in opinionem cadunt; opinio
autem verum inter et falsum ambigit, dubitatio rursus impietatis
opinionem parit. Et quemadmodum nihil ineptius est, quam geometros
suadere aut oratorum4 dicendi copia5 demonstrare velle: ita nihil
perniciosius mihi videtur, quam ea, quae omnibus demonstrationibus
certiora esse debeant et quibus salutis fundamenta nitantur, dubia
disputatione concutere conari. Et quidem memini legisse me in Justini
Martyris dialogo cum Tryphone Judaeo, quem adeo imperitum et ineptum
fingit, ut me lectionis et ineptiarum scriptoris6 valde pigeat
(victoriam enim dialogistes, quasi miles gloriosus in theatro stans,
decernit). Uno tamen loco Tryphonem seipsum objurgantem inducit, quod
contra morem majorum de religione cum illo7 disputaret. Tibi vero,
Friderice, qui me pietatis officio de sententia dimovere cupis, magnam
debeo gratiam; sed cum aetas ingravescat jam mea, vix est ut a
majoribus insitam mihi religionem ex animo penitus evellere possim. Ut
autem vos a vestra deducam, vetant non modo 128 nostrorum, sed etiam
vestrorum pontificum decreta. Quis ergo disputationis fructus erit? Aut
qua mente feretis, si quae sentiam, ut ratio disputandi postulat,
libere dicam? Aut quo animo Deum erga me futurum sperem, si ejus
oracula dissimulatione veri ejurare velim?
1. Alius: _rogatis_. 2. Alius: _decedere_. 3. Ut scribit Optatus Afer
Milevitanus lib. 8. 4. Alii: _oratores_. 5. Alii: _cupidine_. 6. Deest
in alio codice. 7. Alibi: _ipso_.
FREDERICUS: Si rerum divinarum perspicua veritas tam clara tibi est,
Salomo, non video, cur metuere debeas, veris ac perspicuis argumentis
cedere.
SALOMO: Veritati quidem semper cessi, sed utcunque me cogatis1, iniquo
Marte certabitur, si vobis omnibus obsistere velim. Nec acerbius
quicquam mihi contingere2 potest, quam ut vestram in me voluntatem
disputationibus patiar extenuari.