SENAMUS: Nisi gentium sacra aeterno Deo grata fuissent, cur neglectis
sacris frugum calamitate, morbis popularibus, bellorum offensionibus
populi conflictarentur? Cur item eos, qui summa sollicitudine1 sacra
Deorum procurarent2, qui3 mortuos homines ac statuas colerent, videmus
imperiis, honoribus, victoriis, summa rerum omnium affluentia fuisse
cumulatos? Et quidem Polybius4 scribit, Romanorum imperium nulla re
magis quam religione crevisse. Quod M. Tullius diserte affirmans:
_Majores_, inquit, _nostri nec robore Gallos, nec multitudine Hispanos,
nec artibus Graecos, nec calliditate Poenos, nec sensu naturali5
Italos, sed religionis ac Deorum metu freti ac sacrorum cultu
superarunt._ Quid Papinianus, Deus Jurisconsultorum: Summa ratio est,
inquit, quae pro religione facit, quae Deorum sacra, cum fieri
desiissent, exoriente religione Christiana, civitates ac respublicas
toto terrarum orbe ingentibus calamitatibus conflictari coeperunt, ut
Graecos et Latinos acerbissimas querelas numini6 Christiano objecisse
scribat7 Justinus. Quam quidem criminationem ut dilueret Augustinus,
libros de civitate Dei scripsisse fertur, non aliam ob causam, quam ut
a gravi illa8 contumelia sive vera sive falsa Christianos vindicaret,
quibus Deorum omnium contemtus objiciebatur.
1. Alii: _solitudine_. 2. Alibi: _provocarent_. 3. Desunt haec sex
sequentia verba in alio codice. 4. Libro 6 de milit. ac domest. Rom.
disciplina. 5. Alius: _nativo_. 6. Alius: _nomini_. 7. Alius:
_scribit_. 8. Alius: _ista_.
SALOMO: Eadem haec fuit Israëlitarum, qui duce Jeroboamo aeterni Dei
cultum deseruerant, querela: Ex quo sideribus ac coelestibus illis
luminibus sacra facere destitimus, ab omni felicitate deserti,
calamitates ac miserias ingentes pertulimus. Gravius etiam argumentum
est, quod qui sacra Deorum diripuerant, calamitosos exitus semper
habuerunt. Neque enim solus Luc. Flaccus, Antiochus Nobilis, Menelaus,
M. Crassus, Herodes, Gabinius, qui sacratum aeterno Deo Hierosolymis
aurum expilaverat, sed etiam Q. Caepio1 consul, Brennus, sacrilegi
Phocenses, Achas caeterique, qui templa daemonum diripuere,
funestissimis casibus perierunt. Inde aurum Tholosanum veterum2
proverbio usurpatum. 124 SENAMUS: Lege divina3 sanctissime cavetur, ne
quicquam idolis dicatum detrahatur4, capitali poena subjecta, vel quia
idolo quasi vero Deo sacratum sit, vel quia daemones ultores res suas a
furibus ubique5 vindicant et condicunt, vel quia idolorum furtum
faciunt interdum ut pro Diis laribus colantur6.
1. Alibi: _Scipio_. 2. Alius: _veteribus_. 3. Deuteron. 7. Levitic. 27.
Josuae 7. 4. Alibi: _distrahatur_. 5. Deest in alio codice; alii
legunt: _sibi_. 6. Genes. 31. Judic. 19.
OCTAVIUS: Ego quidem sic statuo, eum qui et1 veram religionem et falsa
numina, quae pro veris habentur2, contemnit, summa impietate obligari,
qualem fuisse accepimus Caligulam Augustum3, qui Jovi statori
contumelias4 in aurem insusurrabat. Idem tamen, cum tonaret, antra metu
perterritus subire solebat, et cum Vestae simulacrum deosculandum
posceret5, ad terram6 allidebat.
1. Alii: _nec_. 2. Alius: _habet_. 3. Suetonius in Caligula. 4. Alibi:
_contumeliam_. 5. Alibi: _peteret_. 6. Alius: _solum_.
FRIDERICUS: Id quidem usitatum est sortilegis omnibus, qui1 hostias
exadoratas2 verbis ritualibus proculcant aut rubetas eo cibo pascunt
aut imagines Christi sagittis feriunt, quasi Deum, quem etiam Deum esse
arbitrantur, violaturi, idque se facere ac fecisse confitentur, a
daemonibus persuasi. Nec daemones id suaderent, nisi plane
intelligerent, sortilegos arbitrari, hostias illas Deos esse3.
1. Alibi: _quod_. 2. Alii: _exadorta_, vel: _consecratas_, vel:
_exadorea_. 3. Ita omnes.
SENAMUS: Quis igitur dubitet, etiam Deo gratam esse religionem
paganorum, cujus contemtum daemones ipsi suadere et omnium religionum
eversionem moliri conantur1?