CORONAEUS: Tametsi haec ad salutis summam non spectent, attamen
spectant ad eruditionem meliorem, ad scientiam rerum divinarum, ad
animi oblectationem, qui veri cognitione contentus acquiescit.1
Argumentis enim probabilibus, ut rerum illarum natura ferre potest,
spondeo ac promitto satis Senamo factum iri.
SALOMO: Audivi quondam ab homine doctissimo, mentes eorum qui se
corporis voluptatibus omnino dedissent et quasi coeno conspurcati
nullam virtutum aut honestarum disciplinarum curam1 habuissent, una cum
cadaveribus interire, idque litteris sacris haud ambigue confirmari.
_Audite_2, inquit psaltes lyricus, _audite populi omnes, attendite ad
res omnium maximas et gravissimas, quas potentibus aeque3 ac tenuibus
aperire decrevi_, idque saepius repetitum, eos qui in opibus4 et
praemiis humanis spes suas collocarint, aut in superbarum aedium
substructionibus5 sui nominis ac potestatis6 fundamenta jecerint, non
102 aliter quam animantia bruta interituros. Item7 cum Jesaias8
dixisset, tyrannos nunquam resurrecturos, subjecit: _sed mortui Tui,
domine, resurgent ac vivent._ Neque verum est tamen, impiorum animos9
omnes penitus perituros cadaveris occasu, ut nonnulli putarunt10 ex eo
loco Davidis אל יַקוּמוּ non stabunt, sed ut pulvis flatu levissimo
venti, sic etiam scelerati a conspectu Dei dissipabuntur. Id autem
Danielis11 testimonio comprobari potest: _Multi_, inquit, _dormientium
in terra pulverulenta resurgent, hi quidem ad vitam aeternam, illi vero
ad contumeliam et opprobria sempiterna._ Alioquin impiis mors fructuosa
foret, ut Tryphon Ebraeus disserit apud Justinum12. Neque tamen Daniel
omnes resurrecturos spondet, sed multos. Nam ii quorum animas Deus
occidit (solus autem animas et corpora occidere13 potest), eorum nulla
est, spes ac proprie mortui dicuntur, ad quos illud pertinet14:
_Reviviscetne homo, cum mortuus fuerit?_ Ceteri proprie dormientes
vocantur, ad quos illud pertinet: _Num quod15 qui dormit, non
resurget?_16 Item illud: _Vivat Ruben et non moriatur17 morte
secunda18._ Quo pertinet etiam Ezechielis19. _Et violabunt20 me ad
populum meum, ut necarent animas, quae21 non moriuntur, et vitam
promitterent animabus quae non vivunt22._ At illi23, qui ultro Deum
ejuraverunt, scient se esse morituros, postquam sceleratae vitae poenas
dederint. Sic etiam24 Jesaias25: _Videbunt_, inquit, _cadavera eorum,
qui perfide a me desciverunt, quoniam vermis eorum non morietur et26
ignis eorum non exstinguetur._ Ex quo intelligitur, bonorum et malorum
exitus valde sui dissimiles esse futuros27. Plurimum enim distant ii,
qui seipsos flagitiis omnibus contaminaverunt nec poenituerunt unquam
ab his, qui nihil differunt a judicio ferarum, sed gulae tantum et
ventri addicti fuerunt, quos cum ipsis cadaveribus obituros ajunt;
alios autem immanium scelerum, priusquam moriantur28, justa supplicia
luituros29. Namque Chaldaeus interpres30, qui obscura clarius
interpretatur, impios resurrecturos scribit, non aliam ob rem, quam ut
acerbissima tormenta patiantur. Est etiam aliud foedissimum genus
hominum illorum, qui scelerata consensionis fide cum daemonibus
societatem inierunt31, quorum ministerio daemones ad supplicia
exequenda uti consueverunt; hos plerique putant mortuos semper consequi
suos duces daemones et eorum naturam ac officia 103 foedissima cum
maximis doloribus ac molestia subire. Caeteris, qui nec ad extremum
improbi fuerunt, nec poenituerunt tamen, poenas esse decretas, leniores
tamen, quoad32 purgatis mentibus tandem aliquando in angelorum coetus
ac societates admittantur. Paulo aliter interpres quidam Ebraeus: Scire
te velim, inquit, Deum creavisse homines inferiores33 ad imaginem
superiorum et in homine quidem duos esse appetitus, bonum et malum,
totidemque angelos: si bene vixerit, in angelum bonum, si male, in
angelum malum convertitur. Atque eo pertinet interpretatio Pauli
Riccii34 elegans et peracuta, qui haec verba: _de limo terrae formavit
hominem_35 non solum traduxit36 ad conformationem corporis humani de37
argilla limosa vel38 terra, verum etiam ad intellectum patibilem, quem
actuosum effici i.e. ex humana mente angelum fieri scribit.
1. Alibi: _honestatum curam_. 2. Psalm 49, 2. Lactantius VII, 20 idem
sentit. 3. Deest in alio codice. 4. Alibi: _operibus_. 5. Alibi:
_exstructionibus_. 6. Alius: _posteritatis_. 7. Alibi: _Nam_. 8.
Jesaias 26, 14. 19. 9. Alibi: _animas ... morituras_. 10. R. David
Kimchi in Psalm. 1, 5 et 17, 14. 11. Danielis 12, 2. 12. In dialogo cum
Tryphone. 13. Matth. X, 28. 14. Jobi 14, 10. coll. 10, 19. 15. Alius:
_quid_. 16. Psalm. 40, 9. 17. Addit alius codex: Hic Chaldaeus
interpres subjecit: non moriatur ctt. 18. Genes. 41, 8. 19. Ezech. 13,
19. 20. Alibi: _violaverunt_. 21. Alibi: _animos, qui_. 22. Alibi:
_vivent_. 23. Cf. Eccles. 9, 4. Esdrae IV, 9. 24. Alibi: _enim_. 25.
Jesaias 66, 24. 26. Desunt haec ultima Jesaiae verba in alio codice.
27. Alibi: _futurum_. 28. Alibi: _moriuntur_. 29. Alibi: _inituros_.
30. In Jos. 26. Etiam Jesaiae 26, 14, ubi plenius in hanc sententiam
commentatur Chaldaeus paraphrastes. 31. Alibi: _coiere_. 32. Alibi:
_quae ad_. 33. In Psalm. 139. 34. De agricultura coelesti. 35. Genes.
II, 7. 36. Alibi: _traducit_. 37. Deest in aliis codicibus. 38. Alii:
_limosave_.
TORALBA: Angelorum ac daemonum quam diuturna vita sit futura, qua
ratione intelligi possit, non video, cum ne hominum1 quidem spirantium
ulla2 vitae definitio3 percipi queat.