CURTIUS: Mihi venit in mentem, quod Pausanias in Phocicis1 scribit,
apud Cretenses legibus cautum fuisse, ut maritorum cadavera, quae 81
cum viduis concubuerant2, capitali judicio quasi viventia plecterentur
ac ferro candente eorum capita configerentur3, deinde cadavera
exurerentur nec aliter a concubitu viventium arceri potuisse ac
propterea κατεκανὰς daemones appellatos fuisse.
1. Alius: _Pharsalicis_. 2. Desunt quinque haec sequentia verba in alio
codice. 3. Alibi: _foderentur_. 4. Fortasse legendum est: κορακίνας,
vel: κορακείας.
OCTAVIUS: Oportuit igitur daemones cadaveribus resumtis ad concubitum
abuti ac propterea corvos appellari, quod cadavera sectarentur et
atrati apparerent.
SALOMO: Quaecunque causa sit, planum est, daemones in scripturis etiam
populos Aethiopum appellari, sic enim interpretes LXXII verbum עִיִים
daemones interpretantur: Aethiopes1, et alibi: _Tu confregisti capita
Leviathan, dedisti escam eum populis Aethiopum_, ubi etiam עִיִים
propriam daemonum appellationem interpretantur Aethiopes, ut ambigua
voce arcanum tegerent. Leviathan vero LXX vertunt δράκοντα, qui
princeps eorum esse dicitur, qui non cadavera, sed mentes ipsas
impiorum ad supplicium deposcunt, ut Behemoth princeps eorum daemonum,
qui de corporibus ultionem accipiunt. Uterque significatur2 ab
Ezechiele3 appellationibus regum Aegypti et Assyriae his verbis: _Sic
dicit dominus: ecce ego contra te Pharao, rex Aegypti, draco magne,
recubantem in medio fluviorum tuorum, qui dixisti: meus est fluvius et
feci mihi. At ego ponam hamos in maxillas tuas et efficiam, ut haereant
pisces fluviorum tuorum squamis tuis; excutiam Te in desertum et omnes
pisces fluviorum tuorum, eris bestiis terrae et volucribus coeli
cibus._ Jesaias vero apertius4: _In die illa_, inquit, _visitabit Deus
gladio suo grandi, duro ac robusto Leviathanem serpentem vectem et
Leviathanem serpentem flexuosum ac trucidabit draconem marinum._
Utriusque Leviathanis et Behemothi potestas explicatur ab Esdra5, quae
verbis allegoricis ac diffusa narratione Dei verbis ad Jobum6 fuerat
expressa: _Tum_7, inquit Esdras, _animantia duo parasti, quorum uni
nomen imposuisti Behemoth, alterum vocasti Leviathanum, et alterum ab
altero disjunxisti, unam partem assignasti Behemoth, quae tertia die
siccata est, ut habitet in ea. Leviathani vero tribuisti unam8 partem
humidam, quam belluam parasti, ut esset quae devoraret, quos velles._
Nam haec verba Ezechielis: _Meus est fluvius_, i.e. formarum in materia
fluxa et caduca interitus. Is tamen dicitur prima rerum origine a Deo
creatus fuisse, item9: _Ego vastatorem creavi ad perdendum._ Consimilis
est illa Dei vox ad Pharaonem: _Excitavi ego Te_, 82 _ut ostenderem in
Te meam potentiam10 atque nominis mei fama toto terrarum orbe
dissiparetur._ Praeter historicam veritatem Pharaonis appellatione
significatur Leviathanus ille, ut Ezechiel interpretatur, qui materiae
fluentis formas corrumpit, quas nihilominus assidue sua bonitate
reparat ac reficit naturae parens optimus maximus. Item in
sternutationibus Leviathani lumen collucet, ex ejus ore ignis lampades
egrediuntur et mare commiscet ut mortarium. Non est dominatus in terra,
cui morem gerat, item factus est ut nihil metuat et ipse regem agit in
superbos. Sternutationis verbo tonitrua, lumine et ignibus fulmina et
coruscationes, maris commixtione procellas et tempestates innuit.
1. Psalm 72, 9. 74, 15. 2. Alibi: _accipitur_. 3. Ezech. 29, 3 sqq. 4.
Jes. 27, 1. 5. Esdrae lib. IV, cp. 6. 6. Jobi 39 sq. 7. Alibi: _Tunc_.
8. Alii: _secundam_, vel: _septimam_. 9. Item: Jobi 26. 39, 40. 10.
Alibi: _patientiam_.
CURTIUS: Hunc opinor Leviathanum Orpheus, sortilegorum parens, draconem
maximum, Pherecydes Ophyoneum appellavit, unde a veteribus cultus
draconis Aesculapii manavit, quem adhuc in supplicationibus plerique
populi circumferre consueverunt.
SENAMUS: Haec quidem Salomo perbelle, si1 demonstratione ulla
niterentur.