TORALBA: Non vestris tantum hominibus, sed nostris quoque
liberalissimus naturae parens providit. Nam Calaei1 circa Lusitaniae
littora solennes habent chalcidum, quas sardinias2 vocant, piscationes,
et procul a littoribus Europae in Atlantico asellorum ingens erumpit
copia, paulo post aestivum solstitium, non sine magna piscantium
admiratione. Sed cum intentos3 lucro piscatores aspiceremus, nec tamen,
unde tanta ubertas tam repente prodiret, admirari4 his iambicis invecti
sumus in avaros piscatores:
Avare piscator, freta
Qui trajicis ferventia,
Piscationis aemulus!
Dic, si potes, (sed quis potest?)
Vis unde tanta piscium
Fulgentibus per aequora
Squamis5 repente prodeat?
Est omnibus ac singulis
Ab ortu magnitudo par,
Est aequa moles corporis,
Adepta mox originem
53 Et incrementa partium.
Nusquam ulla partus semina,
Nec ulla sunt vestigia6,
Nec alga vilis cochleas
Progerminat7 a caudice,
Profunda nec maris vada,
Nec altis saxa rupibus,
Nec pura gignunt littora,
Nec Aphrodites candidae8
Genetrix spuma9 procreat.
Quis agmen illud cubica
Figura piscium regit10,
Aut unde lucidus fretum
Invadit halec Ixium,
Distenta rumpens retia11
Revulsis ante navibus?
Recenseamne cetera?
Vix orbe toto littus est,
Quod non abundet piscibus,
Largitione coelica,
Et quae12 marinis sedibus
Procul13 pascuntur alites,
Aut delicatioribus
Cicadum legionibus,
Cum fruge pingues evolant
Nomadum14 ad solitudines,
Ut improborum poena sint,
Bonorum justa praemia.
O numen admirabile!
O celsitudo maxima
Procuratoris optimi,
Qui nutu nutrit omnia!
1. Alius: _Colesiaci_. 2. Alius: _serdunas_, vel: _sardumas_. (Cf.
Plin. h. n. 32, 53.) 3. Alibi: _intentione_. 4. Alibi: _admirari_. 5.
Alibi: _alis_. 6. Alius codex quinque haec antecedentia versus ita
legit:
Adepta moles corporis
Aqua mox incrementa et
Originem partium nusquam,
Sec ulla partus semina,
Nec sunt ulla vestigia etc.
7. Alius: _progermines_. 8. Alius: _candida_. 9. Alius: _spumae_. 10.
Alius: _regitur_. 11. Alius: _ilia_. 12. Alius: _qui_; alius: _aquae_.
13. Alius: _nova_. 14. Alius: _Modo dum_.
OCTAVIUS: Video ego vos plus otii piscationi1, quam aucupio dedisse.
Saepe cum Volaterranis finitimis nostris non sine admiratione spectavi,
54 advolantes exercitus palumbarum, cum tamen in continenti nullae aut2
ne ovorum quidem aut nidorum ulla usquam imago reperiatur, multo minus
etiam in proximis insulis. At si quis ab Africa3 trajecto mari
mediterraneo evolare putet flantibus4 austris, facile refellitur immani
spatio milliarium MCC; omnibus tamen accolis5 constat, a plaga maritima
involare in continentem.
1. Alibi: _otio piscationis plus_. 2. Alius: _ac_. 3. Alibi: _Austria_.
4. Alii legunt: _santis_, id quod sine sensu. 5. Deest in alio codice.
CURTIUS: Cum agerem in Gallia, callidus quidam auceps noctu facibus1
accensis palumborum multa millia2, quae ab oceano in littus Rhotomagum
versus advolaverant, nullo negotio venabatur. Cum ab illo percontarer,
unde tanta vis palumborum? illud reposuit, illis3 tantum annis
advolare, quibus abundaret fagina glans, qua pascantur. Item liviarum
et earum4 avium5, quas ipse patria lingua „_pluviers_“6 appellabat, e
genere columbarum, examina infinita in Aurelianorum agros impluere,
nusquam tamen nidos ac ne ciborum quidem in ingluvie aut ventriculo
argumentum7 exstare. Et in pagis8 Andium anseres sylvestres coelitus
accedere et, gramine pascuorum9 momento saginatos, proventus uberrimos
incolis afferre.
1. Alibi: _fascibus_. 2. Alius: _vim_. 3. Alius: _iis_. 4. Alius:
_Luciarum et Acarum_. 5. Alibi: _ranium_. 6. Alii: _pluvieres_. 7.
Addit alius: _aliquid_. 8. Alius: _agris_. 9. Alius: _pascuarum_.
SENAMUS: At in littore Neapolitano coturnicum annuam piscationem videre
potuistis, quae cum flantibus coris in Mediterraneum transvolare
conantur, demergi ac mortuae in littus ejici1 solent. Ita quoque avium
greges opinor avolare et revolare, tum flumina, maria, montes
trajicere, ut2 grues, hirundines, ciconiae, accipitres, anseres et
anates sylvestres3, coturnices vero alarum brevitate debiles et adipe
graves merguntur. Ut4 enim regiones omnes hieme conquiras, nusquam5
tamen hirundinem reperias.
1. Alius: _rejici_. 2. Alibi: _et_. 3. Desunt quatuor haec antecedentia
verba in alio codice. 4. Alibi: _Et_. 5. In eodem codice desunt
sequentia haec quatuor verba.
SALOMO: Senamus omnia argute derivare conatur ad naturae causas. At1
quidem originis initio Deus jussit2, aquas non solum aquatilia, sed
etiam volatilia promere. Itaque in sacris libris legimus3, coturnices a
plaga maritima ad Israëlitarum castra spiritu Dei disjectas tanta
multitudine, ut spatio itineris diurni duobus cubitis in altitudinem
undeque castra complecterentur. Castra vero quanta fuerint, intelligi
potest ex eo, quod 600000 civium, qui arma ferebant, censa4 fuerunt. Ex
quo intelligitur5, seniorum, juniorum, foeminarum, servorum
peregrinorum, quae censa non fuere, multitudinem triplo majorem
exstitisse. Ac nihilominus tantae multitudini6 coturnices non solum
mense toto suffecisse constat, verum etiam cupiditatem carnium
vorandarum7 ad nauseam usque explevisse. Quod igitur legimus, 55 tot
examina coturnicum spiritu Dei ab oris maritimis abrepta fuisse, satis
intelligitur, fuisse extraordinariam generationem, angelis divino
concessu ac munere procurantibus, non aliter quam illa, quae dixistis,
piscium ac avium repentina examina, angelorum officiis ad hominum
alimenta, mirabili Dei procuratione ac bonitate comparantur, ut etiam
illud manna, quo Israëlitae in deserta solitudine annos amplius XL
pasti fuere, qui cibus angelorum8 diserte vocatur, non quod manna
vescantur angeli, sed quia nullis naturae causis ordinariis angelorum
curatione quotidie9 fuerit praestitum.
1. Alius: _Et_. 2. Genes. 1, 20. 3. Numerorum 19 sqq. 4. Alius:
_secuta_. 5. Numerorum 1 et 2. 6. Alius: _multitudinis_. 7. Deest in
alio codice. 8. Psalm. 77 (78), 25. Sapient. 16, 20. 9. Alius:
_quotidie implueret_.
SENAMUS: Non video, cur angelorum vel daemonum procuratione sit opus,
si sola Dei voluntate1 ista fieri possunt.