CURTIUS: Ego quidem illos exorcistas, qui Ulpiano1 impostores vocantur,
ob id suspectos impietatis habeo, quod cum daemonibus colloquium2
serunt et ridicula seriis miscentes sacris devotionibus abutuntur,
saepius tamen temere lascivientes a daemonibus corripiuntur aut acerbe
cruciantur, ut septem illos exorcistas legimus in Actis,3 cum
daemonium4 in obsesso interpellarent his verbis: Adjuro vos per Jesum,
quem Paulus praedicat, et respondit daemon: Jesum novi et Paulum scio,
vos autem qui estis? Et irruens daemonium omnes ad furorem adegit.
1. Libro 1. de variis cognitionibus et l. 21. de decurionibus. 2. Alii:
_colloquia_. 3. Actorum 19, 13. 4. Alius: _daemonem_.
OCTAVIUS: Memini, me apud Gregorium Pontificem Maximum legisse,
presbyterum quendam a daemone correptum fuisse, cum sacram stolam
puellae obsessae superposuisset. Et certe Origines in Matthaeum,
daemones in obsessis interrogari summopere vetat.
TORALBA: Primus Hippocrates exorcistas ut impurissimos homines, qui
prius sanctissimi putabantur ac divinissimi, scriptis dilaceravit,
cumque rebus inanissimis ad expiationes uti videret, Deus, inquit,
solus est nostra1 salus et liberatio. Ac tametsi tantus vir fuit, ut2
parem sua aetate habuerit neminem, nondum tamen ulla3 aetas perceperat,
quantum inter morbum 36 sacrum sive comitialem et daemoniacum furorem
interesset. Posteri subtilius symptomata pleraque4 similia, pleraque
dissimilia animadverterunt, atque illud inprimis, quod qui morbo
comitiali tenerentur5, per buccam spumam egerunt, non item daemoniaci.
Hi foetidissimos6 halitus spirant, illi non item; hi7 vaticinantur vera
falsis admiscendo, illi obmutescunt; hi daemonum arbitratu carpuntur et
liberantur, illi non item. Ac si quis sortilegus in aurem
insusurraverit haec verba: exi daemon, quia Ephimolei praecipiunt8!
derepente daemoniaci quasi sopore intermortui concidunt, deinde paulo
post resurgunt9 et10 ea quae procul gesta fuere, quasi praesentes
affuissent, narrare consueverunt. Postremo, qui comitiali morbo
laborant, nunquam11 linguis peregrinis utuntur, ut daemoniaci.
1. Alibi: _postea_, vel: _natura_. 2. Alibi: _paremque ... habuit_. 3.
Alius: _illa_. 4. Desunt alibi haec duo verba. 5. Alius:
_compererentur_. 6. Alibi: _foedissimos_. 7. Proxima sedecim sequentia
verba desiderantur in aliis codicibus. 8. Alius emendandi gratia legit:
Epileptici percipiunt. 9. Alius: _exsurgunt_. 10. Alius: _ut_; alius:
_etsi_. 11. Alibi: _numquid_.
FRIDERICUS: Unum1 est quod medicos angit, quod morbis sortilegio datis
nulla ratione mederi possunt, nec sortilegi morbis qui sine maleficio
contingere solent, ut2 olim Philo Ebraeus et nostra aetate judices
impietatis saepissime deprehenderunt. Utrum vero morbus maleficio an
naturae imbecillitate contigerit, explorant sortilegi ferventis3 plumbi
infusione in vasculum aegrotanti superpositum, et quidem Galenus, ubi
de Homerica medicatione scribit, imperitos homines morbis curari4
verborum vi, eoque efficacius quo plus fidei adhibeatur. Vidimus enim,
sortilegos non aliter curare posse ideoque5 prius haec verba ingerunt:
Crede et sanaberis!
1. Alibi: _Tuum_. 2. Alibi: _et_. 3. Alius: _ardentis vel furentis_. 4.
Alius: _curare_. 5. Alius: _Ideoque_.
SENAMUS: Vereor, ut falsa pro veris habeamus, ut illi, quorum oculos
sic fascinaverat ille, qui quadrigam foeno plenam una cum equis et
quadrigario devorasse videbatur.
FRIDERICUS: Non dubito fascinum oculis fieri posse, aures tamen
fascinum negant1, ut Graeca pro Latinis habeantur, nec tempestates ac
procellas pro cadaverum Aegyptiorum rapina fictas, sed verissimas,
hominumque ac navigiorum certos interitus excitari, perspicuum est.