FRIDERICUS: Non esse daemones aeternos, Toralba belle demonstravit, cum
uni1 Deo rerum omnium parenti docuerit convenire, sed quam diuturna sit
eorum vita, mortalium nemini compertum opinor, tametsi Plutarchus,
Proclus, Porphyrius mille annos definiant ad summum, ex ipsius
Herodoti2 sententia, qui nymphas decem Phoenicum secula explere
scribit, Hieronymus vero Cardanus de Facio3 patre suo4 scribit, δαίμονα
πάρεδρον habuisse annos amplius triginta ab eoque didicisse, daemonum
vitam trecentis aut ad summum quadringentis annis terminari, quod
perinde est ac si dicerent, hominum vitam annis centum definiri aut ad
summum 969, quia Methusalem, qui omnium diutissime vixisse fertur, non
diutius vitam protraxit5.
1. Deest in aliis codicibus. 2. Alii legunt: _Hesiodi_. 3. Alii: _Tajo_
vel _Pacro_. 4. Deest in aliis. 5. Cf. 1 Mosis 5, 21 sqq. [N.]
SENAMUS: Mira varietas est Apuleji, Porphyrii et Cardani, cum alius
daemonum vitam trecentis finiat annis, alius mille, alius aeternos esse
putet.
CURTIUS: Certe immortales non esse constat ex ipsius Toralbae perspicua
demonstratione, quod etiamnum Eusebii Caesariensis episcopi sententia
confirmatur, quam ex Plutarcho transtulit in librum προπαρασκευῆς
εὐαγγελικῆς1, cum ad Echinades insulas navigium, Tiberio imperatore,
translatum esset, exauditam fuisse vocem Thamus2! Ad quam cum Thamus
nauclerus respondisset, rursus exauditam vocem haec verba resonantem:
Cum ad Paludes delatus fueris, denuncia clara voce, Panem mortuum esse!
Nauclerum metu naufragii perterritum, nisi Diis imperantibus paruisset,
cum ad Paludes appulisset, clara voce denunciasse, Panem3 mortuum esse.
Quo dicto 31 repente voces ejulantium ac suspirantium hominum, qui
tamen nulli erant, exauditas fuisse.
1. Libr. V. cap. 17. 2. Addit alius iteratum: _Thamus!_ 3. Alii:
_Pana_.
SALOMO: Nihil mirum, si Panem mortuum denunciarent, cum Leviathanem1,
daemonum principem, sacrae litterae moriturum testificarentur2.
1. Alii: _Leviathan_. 2. Ezechielis cp. 29, 3 sqq. Jobi cp. 40, 20.
Jesaiae cp. 27, 1.
SENAMUS: Audieram antea daemones et terras et maria tranare, et quasi
celerrimis equis homines ipsos transvehere momento. Quae si vera sunt,
cur daemones Echinadum insularum ab hominibus principis sui occasum
didicerunt, cum daemones dicantur non παρὰ τοῦ δειμαίνειν, ut putat
Eusebius, sed quasi δαήμονες, eodem sensu Ebraei יְדֵעֹנִים a verbo
יָדַע, quod _scire_ significat.
FRIDERICUS: Ego daemones ea scire opinor, quae persuaderi1 possunt, sed
verius est, eis2 ab immortali Deo regiones ac loca circumscripta esse,
quae praetergredi nequeant. Argumento sit, quod Caesarius scribit,
presbyteri cujusdam Coloniensis filiam a daemone obsessam patris3 jussu
ultra Rhenum transvectam fuisse ac eodem momento a daemone desertam,
patrem vero tot ac tantis ictibus verberatum et contrucidatum, ut paulo
post mortuus sit. Ex quo intelligitur, daemonis illius potestatem
ultra4 flumen terminatam fuisse. Consimile quiddam scribit Hermias: cum
quidam parricida matrem interfecisset et a daemonibus acerbe
torqueretur, consultus Apollo respondit, aliam regionem ei quaerendam
esse, atque ita illum in insulam e gurgite fluminis emersam transvectum
cruciari desiisse.
1. Alibi: _quo pervadere_. 2. Alii: _illis_. 3. Alibi: _patrio_. 4.
Alius: _citra_.
SALOMO: Certe Friderici sententiam confirmare videtur id, quod in
sacris litteris1 legimus, angelum Dei alligavisse in Aegypto superiori
daemonem Asmodeum2, qui septem Sarae3 maritos antea necarat. Nam in eo
quoque summa Dei bonitas conspicua fit, quod non modo serpentes et
feras saeviores, verum etiam nequiores daemones in desertissima loca
deportari jussit, quo minus hominum coetibus ac societatibus noceant,
nec nisi ad justissimam ultionem impiorum4 solvi. Et quidem lege divina
solenni expiationum die pontifex hircos duos sortiri jubetur, alterum
quidem aeterno Deo sacrificandum, alterum vero Zazali5 dedendum, quem
LXXII interpretes appellant ἀποπομπαῖον, quem in verticem montis deduci
mos erat ac de monte praecipitem dare. Locum vero rubrum6, quo quidem
vinctus erat, candidum fieri dicebant, si Deus placatus esset7, quod a
caprario buccina solebat significari laeto clangore, ac proximas
quasque regiones consimili clangore gratulationem publicam significare,
nec tamen caper dictus8 Azazel usquam terrarum reperiebatur. Quo
pertinere ajunt illud ex Jesaia9: _Si scelera vestra coccino
rubicundiora fuerint, nive candidiora_ 32 _fient._ Quibus sane
congruit, quod R. Moses ex litteribus ritualibus Chaldaeorum et
Sabaeorum tradit,10 veteres Idolatras in loco deserto daemones
conquisivisse atque iis sacrificare solitos, devotionibus in scrobes
procuratis, effuso cruore, tum epulari et convirari11 consuevisse, quod
sanctissima divina lege prohibetur ac propterea hostiarum sanguis ad
plagam altaris aquilonarem12 effundi jubetur. Non quidem desunt ubique
daemones, qui omnia13 omnium dicta, gesta, facta diligentissime
explorant, pars tamen maxima circa sepulcra aut patibula, aut in antris
aut in montibus aut per silvas aut circa littora oberrant, quos Graeci
Satyros, Sylvanos, Tritones, Manes, Nymphas, Dryadas, Hamadryadas,
Oreadas appellant.
1. Alibi: _libris_. 2. Tobiae VIII, 3. 3. Alii: _Annae_ vel _Susannae_.
4. Alius: _carceribus_. 5. Alibi: _Azazeli_. 6. Alibi: _coccinum_. 7.
Cf. de hoc Azazelo 3 Mosis 16, 8. 10. 26. [N.] 8. Duo codices legunt:
_dicatus Zazeli_. 9. Jesaiae 1, 18. 10. Alius: _tradidit_. 11. Duo
Codices habent: _copulari_. 12. Alius: _aquilonaris_. 13. Deest in alio
codice.
OCTAVIUS: Num igitur daemones illi sepulcrales et cadaverum Aegyptiorum
custodes vinculis soluti, fines sibi destinatos praetergressi maria
trajiciunt ac procellas excitant, ut erepta cadavera sibi
restituantur1?
1. Responsum huic quaestioni in omnibus Codicibus deesse, adnotat
Senckenbergius.
SENAMUS: Si verum est, daemonem1 illum Agrippinensem, qui deserta
puella parentem necavit, latissimam Rheni fossam trajicere non
potuisse, nec vada rapidissimi fluminis tranare, praesens remedium
haberemus adversus daemones, qui tantam foeminarum multitudinem
obsident, ut uno die plures octoginta Romae videremus acerbissime
cruciatas, quae nullis exorcistarum execrationibus liberari potuerunt.