SENAMUS: Quid igitur hoc carmine volunt:
Fata regunt orbem et certâ stant omnia lege?
TORALBA: Recte equidem: aut fatum nihil est, aut Deus est, qui certas
omnibus naturis leges praescripsit, quas unus mutare et1 evertere
potest; naturae legislator suis legibus solutus non a senatu aut
populo, sed a se ipso. Cur enim terra non contegitur aquis, cum tamen
gravior sit? Id Aristoteles ad animantium salutem factum tradit.
Honestius erat tragoedos imitari, qui cum rei difficultatem explicare
nequeunt, Deum a machina, τὸν θεὸν ἀπὸ μηχανῆς eliciunt. Ex hac igitur
demonstratione colligimus, nihil in natura necessarium esse, quod non
aliter fieri possit. Quod Algazel, Arabum philosophorum acutissimus,
erudite perspexit, contra quam Averroës putavit. Quid enim frequentius
quam ex secali siliginem nasci? ex frumento non semper, sed tamen nimis
saepe lolium; contrave ex homine serpentem gigni; saepissime monstra ex
omnium animantium genere oriri, novos etiam et inauditos morbos
grassari, tum aquarum ingentes eluviones, incendia terrarum inopinata,
prodigiosos animantium partus, imbres lapideos, sanguineos, lacteos,
siligineos2, portenta denique stupenda nasci vidimus, quorum plena est
antiquitas, pleni libri, plenae Graecorum, Ebraeorum Latinorumque
litterae, ut non modo praeter naturam, sed etiam repugnante natura
fieri sit necesse3.
1. Alius: _aut convertere_. 2. Alius: _saligineos_. 3. Julius Obsequens
de prodigiis. Polydor. Vergil. de prodig. Joachim Camerarius de
portentis. Livius et Plinius passim.
OCTAVIUS: Hippocrates noster, cum popularium et incredibilium et
incurabilium morborum vim praeter naturam semper animadvertisset,
divina quadam potestate cieri scripsit. Id axioma Fernelius ἀρχιατρὸς1
variis ac stupendis daemonum actionibus illustravit, idque contra
naturalium causarum et affectionum progressiones consuetas.