La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko,
sxajnas al multaj absolute ne ricevebla. La plej granda parto de
l' mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke gxi de si mem
ne donos vocxon, malgraux ke la afero estas tiel grava kaj la
laboro de l' vocxdono tiel malgrandega. Sed se l' amikoj de l'
lingvo internacia, anstataux timegi la nombron, laboros por la
afero kaj kolektos tiom vocxojn, kiom ili povos, tian la necesa
nombro da vocxoj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.
Kian mi proponis la vocxdonon, mi profunde kredis, ke pli frue
aux pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj. La
rezultatoj, kiuj sin montris gxis hodiaux, ankoraux plifortigas
mian kredon. Sed ni prenu, ke mi fantazias, ke mi eraras, ke mi
tro multe esperas,--ke sur la tuta tero ne estos kolektita ecx
unu miliono da vocxoj . . . kion l' afero tian perdos? Kelkaj
konsilas al mi, ke mi forjxetu la vocxdonon aux ke mi malgrandigu
la nombron da postulataj vocxoj gxis unu miliono; "cxar", ili
diras, "danke la fantazian punkton de l' vocxdono, afero per si
mem tiel utila, povas fari fiaskon." Sed kie, sinjoroj, vi
prenis, ke la veno al celo de l' afero dependas de l' rezultatoj
de la vocxdono? Tiuj, kiuj trovas, ke mia lingvo estas inda je
lerno, sendas al mi promesojn senkondicxajn kaj lernas la lingvon
sen ia atendo. Sendepende de l' iro de la vocxdono en tiu cxi
lingvo estos eldonataj libroj kaj gazetoj, kaj la afero sin movos
antauxen. La vocxdonon mi proponis sole por tio, ke al la afero
povu esti altiritaj per _unu fojo_ tutaj _amasoj_ da homoj, cxar
mi scias, ke preni ian laboron, ecx la plej malgrandan, ne cxiu
konsentos, sed helpi aferon tre utilan, kie estas postulata nek
laboro, nek mono,--ne multaj malkonsentos, tiom pli, se trovigxos
memorigantoj. Mi ripetas: profunde mi kredas, ke pli frue aux
pli malfrue 10,000,000 vocxoj estos kolektitaj, kaj tiel je unu
bela tago ni sciigxos, ke la lingvo internacia farigxis tutmonda;
sed se ecx la nombro de l' vocxoj nenian venus al dek
milionoj,--la afero pro tio cxi tute ne estos perdita.
Kelkaj provis montri al mi, ke mia projekto de l' vocxdono estas
_matematike_ ne ebla; tiel ekzemple unu faris jenan kalkulon: "se
ni prenos, ke la enskribado de cxiu promesanto okupos ne pli
multe ol unu minuton, kaj vi, forjxetinte cxian alian laboron,
vin okupos sole je tiu cxi afero, laborante sen ripozo 15 horojn
cxiutage,-- tian la pretigo de la libro de l' vocxoj okupos 30
jarojn, kaj por eldoni gxin vi bezonos la ricxecon de Krezo!" La
kalkulo sxajne estas tute prava kaj povas timigi cxiun,-- tamen
se la skribinto de tiu cxi kalkulo bone pensus pri gxi, li tre
facile ekvidus, ke tie cxi estas sofismo, kaj se nur efektive
estos alsenditaj dek milionoj promesoj, la libron de l' vocxdono
oni povos pretigi kaj eldoni en kelkaj monatoj kaj sen iaj
ricxecoj de Krezo. Cxar kiu diras, ke la tuta libro devas esti
propramane skribita de unu persono? Ke cxe cxiu pli granda afero
estas uzata _divido de laboro,_ la skribinto tute forgesis! Tiaj
"timigaj" libroj estas eldonataj cxiutage en granda nombro, kaj
tio ne sole ne estas neebla, sed neniu ecx en tio vidas ion
grandegan, mirindan. Se vi kolektos la numerojn de ia cxiutaga
gazeto por unu jaro, vi ricevos libron, kiu laux grandeco kaj
kosto egalas la elirontan libron de l' vocxoj, kaj laux la
malfacileco de l' pretigo multe superas mian libron, de kiu la
pretigo estas laboro pure mehxanika. Tiel cxiujare en la mondo
estas eldonataj miloj kaj dekmiloj da tiaj "neeblaj" libroj, kaj
tamen neniu el la redaktoroj estas mirindajxisto. Sinjoroj la
kalkulantoj forgesis tiun simplan legxon, kiun ili povas vidi sur
cxiu pasxo, ke tio, kio cxe _unu_ homo postulas 30 jarojn, cxe
cent homoj okupos sole 4 monatojn, kaj tio, kio estas neebla por
unu persono, estas ludilo por grupo da personoj.
Al cxiuj amikoj de l' lingvo internacia mi ripetas ankoraux mian
peton: ne forgesu la promesojn kaj kolektu ilin kie kaj kiom vi
povas. Multaj pensas, ke ili ne devas sendi promeson, cxar "la
auxtoro ecx scias, ke ili ellernos aux jam ellernis la lingvon"!
Sed la promeso estas necesa ne por mi, sed por la statistiko. Se
iu ecx skribis al mi kelkajn leterojn en la lingvo internacia, mi
ne povas lin nomi internaciisto, gxis li ne sendis al mi sian
promeson. Ne diru, ke de unu aux kelkaj promesoj la grandega
nombro ne plenigxos: cxiu maro estas kreita de apartaj gutoj,
kaj la plej granda nombro devas kaj povas esti ricevita el
apartaj unuoj. Memoru, ke se ecx la esperata nombro estas ne
ricevota, vi nenion perdas, sendante la promeson.