(Sugilanon)
Bulan sa Junio, 1916.
Maó pay pagkatapus sa sayaw sa sayawanan ni Quirino. Sa ubós sa
maong baláy, likoanan sa mga dalan Juan Luna ug Colón, dihá pay mga
pundok-pundok sa tawo nga nagsultisulti mahitungud sa mga limbong ug
mga kalapasang nahimo sa miaging piniliay. Ang tanan nagpahayag sa
ilang kaluod ug panghimaraut tungud sa mga paagi sa mga "inspector"
sa piniliay nga nanikas sa kabubut-on sa Lungsod.
Sa pagkataod-taod nahilabáy ang usá ka automobil sinakyan sa usá
ka batan-ong tinon-an sa Manila ug sa usá ka "bailarina" nga miamag
tungud sa pinulpog nga mikapal sa iyang nawong ug nagbilin sa iyang
paglabay nianang bahó nga maisog ug hiilhan dayon nga "Eclat". Ang mga
nanagpundok miiway sa pag-agi sa automobil ug usá kanila misiyagit:
"Mabulahan kamó, mga bihag ni Cupido".
Sa walá madugay, sa dalan Juan Luna, tungud nianang balangay nga
ginganlag "Kamagayan", mihunong ang usa ka automobil ug nanganaog
ang duhá ka mga batan-on, nga maó ang giasoy sa itaas. Misuot silá
sa mga kabalayan ug nahiabut sa tugkarán sa usá ka balay nga hangtud
karon anaa pá nagbaróg sa Kamagayán. Ang batan-ong lake miingón:
--¡Pagkaanyag nimo! ¡Pagkamakabibihag sa imong langitnong
larawan! Gihigugma kó ikaw...--nagkanayón ang batan-ong tinon-an.
--Akó nahigugma usab kanimo; apan...--mitubag ang "bailarina".
Dinhi walá ná hibaloi ang sumpay sa ilang panagsulti kay mihagbong ang
usá ka dakung ulán ug ang saksi ning sugilanona, midagan ug nagpasilong
sa usá ka punoan sa sambag. Sa pagtuang sa ulán gilantaw niya ang
gibarogan sa duhá ka mga batan-on ug walá ná igkíta. Ang batan-on
napabilin sa baláy sa "bailarina" ug didto makahigda niadtong gabhiona.
Mga malipayon silang duhá: ang ilang duhá ka kalág, niadtong mga
taknaa, nanaghiusa....
Si Andrea--ang ngalan sa "bailarina"--sa sunod nga mga adlaw
nakita nga malipayon, labi ná kay daghan ang nagolitawo kaniya ug
nagmanggad. Nakita nga siya daw walay gibati nga kaguol. Si Pascual
upod migikan padulong sa Manila aron sa pagtuon. Si Andrea mananayaw
gihapon. Si Pascual ug si Andrea walá magpalandong nga dunay kaguol nga
moabut kanila. Walá silá magbulag, apan walá ná usab magsinulatay ni
maghibaw-anáy. Ang kang Andrea gugma nga salingkapaw; apan ang kang
Pascual usab labi pang salingkapaw. Dili kahibudngan kini sanglit
pagbati nga bunga sa panagkakita sa usá ka gabii, sa pilá ka takna....
Miagi ang usá ka tuig. Si Pascual didto gihapon sa Manila. Usá ka lunes
niana nga maoy iabut didto sa bapor "Cebu", si Pascual nakadawat ning
mosunod nga sulát:
"Higala Pascual:--Si Andrea umaanak ug siyá nagingón nga ikaw
maó ang amahan sa bata nga iyang gisabák. Nagingon usab nga
dili siyá mopugós kanimo sa pagilá sa imong anak kay dayág
man nga ikaw dili moilá tungud kay salingkapaw man láng ang
inyong gugma ug usá dá man kagabii ang paglungtad. Gibalita
kó kini kanimo aron sa imong kasayuran.
Ang imong mabinatíong higala,