(Dinalidali)
¿Nakailá ká, higalang magbabasa, kong kinsa si Torcuata? Tingali
moingon ká nga walá makailá. Waláy sapayán; isaysay kó dinhi ang
mga hiyas, batasan ug lihok ni Torcuata. Dinhi sa ato aníay daghang
Torcuata.
Si Torcuata malihók sama sa banogbanog nga sapisapi. Karon makita ta
nga makigkuyog-kuyog sa usá ka pilipinhon, ugma sa usá ka insik ug
damlag sa usá ka amerikanhon. ¿Unsay iyang panginabuhi? Walá. Apan
maayo ang panapót, maayong pagkaon, kanunay adto sa sine ug kanunay
nga sakay sa kalesa. Kaniya saráng ikasulti kadtong pagya nga nagingón:
"Adunay mga baktin, apan waláy anáy."
Si Torcuata igkita ta kanunay sa mga sine. "Formal" kaayo nga
maglingkod; magpakapal sa pinulpog. Ang nawong daw _bantiyong
ahat_. Sa iyang tupad, anaa ang iyang "bana". Pamatia ninyo siyá
kong adunay higalang igkita: "Ipailá kó kanimo ang akong bana nga si
Teótimo Lamisa."
Bana konó niya. ¡Limbongan! Maora hinoog waláy nakailá kaniya. Maó
kini si Torcuata. Waláy kaulaw, walay katahá: makigkuyog-kuyog kang
bisan kinsang lake ug unya kong dunay malipát, ipailá dayon nga bana
niya. ¿Nganong walá silá pakasal sa Mision sa San [....]
Dili maó da kini si Torcuata. Mabuntag, sanglit waláy buhat, manuroy
ug tabí sa katindahanan. Libák sa luyog-luyo. Ang mga tinaguang
mahal sa mga silingán ginabutyag. Mahapon, maligo ug manabón sa
"Reuter" ug magabii mosuroy sa kadalanan ug manawág sa mga higalang
hikaplagan. Usahay ipakuhag kalesa, usahay isakay sa automobil,
ug dili mopauli kong dili makaadlawon ná. ¿Diin gikan? ¿diin mohigda?
Apan si Torcuata adunay mga _dagkung tawo_ nga higala. Kini silá,
matud niya, dali-dalíon lang niya. Nga waláy magtampalas kaniya
kay higala niya ang mga punoan. Ug ang mga buringog nga kaila niya,
motuo lang usab dayon ug hangtud pa gani mangamá kaniya aron luwason
sa ilang mga kalisdanan.
Si Torcuata dili malaksot ug panagway. Maarang-arang gayud, adunay
igong tindog, malingin ug nawong, lawas nga dakú ug malison; apan ang
kaitum sa iyang mga matá may pagkalubóg. Bisan dugay ná sa "patigayon"
ug dakung lagóng sa katilingban, ang iyang panagway walá kaayo mausáb,
salamat sa mga pinulpog sa Paris nga pinalit sa mga Botica, sa
"corse" nga acero, sa mga _crema_ alang sa nawong ug sa panapót nga
"lujo". Tungud bitaw kahá niini, usahay igkita ta nga magsunodsunod
kaniya ang pilá ka manlalaban ug pilá ka punoan.
Maó kini si Torcuata. May sapi, apan waláy hiilhang patigayon. Daghan
ug balay nga higdaanan, apan usá ray kaugalingon. Siya takus
unta kanganlag babayeng _demi-mondaine_ sa tago ug hilum, apan
sinagóp sa atong dungganang katilingban ug higala hangtud sa mga
punoan. Magkokalesa ug magoloautomobil, apan dili siyá ang mobayad. Ang
iyang mga sinating higala nagnganlan kaniya ug _Torcuata Alegre_,
kahá kay alang kaniya ang kinabuhi lonlon kalipay....