IV. Euterpe.

Patrino kaj filo.

Tiel la viroj tre vigle parolis. La bona patrino

Dume iradis, por antaŭ la domo komence serĉadi

Sur la ŝtonbenko la filon, sur kiu li sidis kutime.

Sed ne trovinte lin tie ŝi iris al stalo, por vidi,

Ĉu li la virajn ĉevalojn, la belajn, persone provizos, 5

Kiujn li junaj aĉetis kaj ne al fremdulo konfidis.

Sed la servisto parolis: „Li iris en vian ĝardenon.“

Tiam rapide trapaŝis ŝi ambaŭ la vastajn domkortojn,

Preter la staloj kaj bonkonstruitaj garbejoj, eniris

En la ĝardenon nun, etendiĝantan ĝis muro de l' urbo, 10

Paŝis tra ĝi kaj ekĝojis pri ĉia kreskado, starigis

Tuj apogilojn bonorde, sur kiuj la branĉoj plenegaj

De la pomujo kaj de la pirujo fruktportaj kuŝadis,

AnkaÅ­ forprenis tuj kelke da raÅ­poj de l' bela brasiko,

Ĉar laborema virino ne faros eĉ unu vanpaŝon 15

Tiel ŝi estis veninta al fino de l' vasta ĝardeno

Nun ĝis la laŭbo kovrita de loniceraro; ne trovis

Tie ŝi lin kaj nenie ŝi vidis lin en la ĝardeno.

Sed fermetita nur estis pordeto nun, kiun de laÅ­bo

Iam kun tute aparta permeso tra l' muro de l' urbo 20

Estis rompinta prapatro, la tre honorinda urbestro.

Kaj oportune ŝi tiel nun iris trans foson tutsekan,

Kie ĉe l' strato la bonĉirkaŭita vinmonto pli krute

Tuje stariĝas kaj sian ebenon alturnas al suno.

Tiun ŝi nun suprenpaŝis kaj ĝojis irante pri l' multo 25

Da vinberaroj apenaŭ kaŝantaj sin sub la folioj.

Per foliaro kovrita kaj ombra la alta mezvojo

Supren kondukis sur ŝtupoj el nepretigitaj plataĵoj.

Pendis beraroj de l' vino „Bonnoblo“ kaj de l' muskatvino

Tie ĉi, kaj ruĝetbluaj, aparte grandegaj, apude, 30

Ĉiuj zorgeme plantitaj, por gastan deserton ornami.

Sed izolitaj vintrunkoj surstaris l' alian montparton

Kun pli malgrandaj beraroj donantaj la vinon ĉarmegan.

Tiel ŝi nun suprenpaŝis ĝojante jam pri la aŭtuno

Kaj la festtago, en kiu ĉi tie la homoj gajege 35

Berojn kolektos kaj frapos piede, per mosto plenigos

Ĉiujn barelojn, en kiu vespere ĉi ĉie fajraĵoj

Lumos kaj krakos honore al tiu plej bela rikolto.

Pli malkviete ŝi iris, post kiam ŝi vokis la filon

Du- aŭ trifoje, kaj sole revenis multfoje la eĥo, 40

Kiu nun tre babileme sonoris de l' turoj de l' urbo.

Ĉar ŝi neniam bezonis lin serĉi; li malproksimiĝis,

Ne ĝin dirinte, neniam, por ke li detenu la zorgon

Pri malfeliĉa okazo de sia amanta patrino.

Sed ŝi esperis ankoraŭ lin jen sur la vojo eltrovi, 45

Ĉar de l' vinmonto pordetoj, la supra kaj ankaŭ malsupra,

Ja malfermitaj nun estis. Ŝi plue eniris la kampon,

Kiu ebene kaj vaste la dorson de l' monto plenkovris.

Ĉiam ankoraŭ ŝi iris sur propra kamparo kaj pri la

Propra semaĵo ekĝojis kaj pri la belega grenaro, 50

Balanciĝanta fortike kaj ore sur ĉiu loketo.

Plue la limovojeton laŭlonge de l' kampoj ŝi paŝis

Kaj sin direktis al tiu grandega pirujo, staranta

Sur la monteto ĉe limo de l' kampoj de ŝia bieno.

Kiu ĝin plantis? neniu ĝin sciis; ĝi estis videbla 55

Vaste ĉirkaŭe, kaj estis tre famaj la fruktoj de l' arbo;

Sub ĝi kutime la grenrikoltistoj kun ĝojo tagmanĝis,

Kaj la paŝtistoj la bestojn gardadis, ĝuante la ombron;

Benkoj el ŝtonoj, per herbo kovritaj, troviĝis ja tie.

Kaj ne eraris ŝi; tie trankvile sidadis Hermano 60

Sin apogante per brakoj kaj transen li ŝajnis rigardi

Al la montaro; li turnis la dorson al sia patrino.

Al li senbrue ŝi glitis kaj tuŝis mallaŭte la ŝultron.

Tuj li rapide sin turnis: jen larmojn de l' filo ŝi vidis.

Embarasite li diris: „Patrino, ho, vi min surprizas!“ 65

Kaj li forviŝis la larmojn, honteme li kaŝis molecon.

„Kiel? vi ploras, Hermano?“ rediris ŝi, ektimigite:

„Mi vin ne konas hodiaŭ! Neniam mi vidis vin tia!

Diru nur, kiu premegas la koron al vi kaj vin urĝas,

Tie ĉi sidi solece, kaj kaŭzis la larmojn maloftajn.“ 70

Sed la bonega junulo ŝajnigis sin tute trankvila.

„Tiu“, li diris, „ja koron rigidan posedus, verdire,

Kiu hodiaÅ­ ne sentus de l' forelpelitoj mizeron.

Tiu neĝuste eksentus nun, kiu ne zorgus pri sia

Propra bonfarto kaj pri la bonstato de sia patrujo. 75

Kion hodiaŭ mi vidis kaj aŭdis, min forte kortuŝis;

Nun mi eliris kaj vidis la vastan belegan pejzaĝon,

Kiu ĉirkaŭe jen antaŭ ni kuŝas sur fruktaj montetoj,

AnkaÅ­ mi vidis la grenon orflavan nun baldaÅ­ maturan,

Riĉan fruktaron, al ni promesantan tutplenajn grenejojn. 80

Sed, ho ve! kiel proksimaj nun estas malbonaj fremduloj;

Nin la ondegoj de l' Rhein-o ja ŝirmas; sed ondoj kaj montoj

Ne la teruran popolon fulmtondre venontan detenos!

Ĉar la junulojn kaj eĉ maljunulojn el ĉie kunvokas

Ili kaj iras antaÅ­en fortege kaj ankaÅ­ la morton 85

Tiu amaso ne timas; tuj post ĝi postvenas alia.

Ha! kaj Germano ne hontas nun dome restadi kaj eble

Tion eviti esperas li, kio nun ĉion minacas!

Kara patrino, mi diras al vi, ke mi nun ĉagreniĝas,

Ke liberiĝis mi tiam, dum oni elektis aliajn 90

Burĝojn al servo milita. Mi estas ja via solulo

Kaj vi posedas tre grandan bienon kaj gravan metion;

Sed ĉu ne estus pli bone por mi, kunbatali ĉe limo

Tie, ol tie ĉi malliberecon mizeran atendi?

Ja, la sentado min tute vivigis kaj pleje interne 95

Nun ekmoviĝas kuraĝo kaj granda celemo, por vivi

Pro la patrujo kaj morti kaj doni bonegan ekzemplon.

Vere, se niaj Germanaj junuloj kuniĝus, la fortaj,

Apud la limo por nun kontraÅ­stari al tiuj fremduloj,

Certe, ha, ili neniam enirus la belan hejmteron, 100

Nek forkonsumus en nia ĉeesto la fruktojn de l' kampoj,

Kaj ne komandus la virojn kaj rabus virinojn, knabinojn!

Vidu, patrino, mi nun decidiĝis profunde, ekfari,

Kio nun ŝajnas prudenta kaj ĝusta al mi; ĉar verdire,

Kiu trolonge pripensas, ne ĉiam plej bone sukcesos. 105

Tial mi nun ne revenos, sed iros de tiu ĉi loko

Urbon kaj tiun ĉi brakon kaj tiun ĉi koron transdonos

Al militestro, por ankaÅ­ servadi al nia patrujo.

Tiam la patro do diru, ĉu ne de l' honoro eksento

Ankaŭ vivigas min, ĉu mi ne volas pli alten celadi.“ 110

Nun la prudenta kaj bona patrino respondis gravege,

Larmojn sekretajn, facile al ŝi eliĝantajn, verŝante:

„Kio, Hermano, en vi aliiĝis, en via animo,

Ke vi ne kiel hieraŭ kaj ĉiam al via patrino

Tute libere parolas kaj vian deziron esprimas? 115

Se nun alia ekaŭdus ĉi tion, li, vere, treege

LaÅ­dus vin, ankaÅ­ laÅ­degus l' intencon ja kiel plejnoblan,

Sed nur logite de via gravega parolo kaj diro.

Sed mi mallaŭdas vin nur, ĉar mi konas vin certe plibone,

Koron la vian vi kaŝas; pri io alia vi pensas. 120

Ĉar mi ja scias, ne logas vin iaj tamburoj, trumpetoj,

Vi ne deziras vidigi vin al la knabinoj soldato.

Via destino ja, kiel ajn estas vi brava kaj bona,

Estas, mastrume la domon konservi, la kampon provizi.

Tial konfesu do: kio vin trudas al tiu decido?“ 125

Tuj serioze la filo: „Patrino, vi certe trompiĝas.

Estas egalaj neniam la tagoj; junulo viriĝas

Ofte sekrete pli bone ol en la bruego de l' vivo

Ŝanceliĝanta, sovaĝa, en kiu pereis kelkiu.

Se ajn trankvila mi estas kaj estis, nun tamen naskiĝis 130

Koro en mi, malamanta l' aferojn maljustajn, malbonajn,

Ankaŭ mi scias tre bone nun diferencigi mondaĵojn;

Kaj la laboro fortigis treege piedojn kaj brakojn.

Ĉio ĉi estas vereca, kuraĝe mi tion certigas.

Tamen sed prave vi nun min mallaÅ­dis, patrino, kaj kaptis 135

Min ĉe paroloj duone nur veraj, duone ŝajnigaj.

Ĉar mi konfesas ja, ne la proksima danĝero min vokas

El la gepatra bieno kaj ne la altega deziro,

Helpi al mia patrujo, kontraÅ­i al la malamikoj.

Estis nur vortoj, ĉar ili nur antaŭ vi estis kaŝontaj 140

Ĉiujn eksentojn al mi disŝirantajn la koron malgajan.

Tial min lasu, patrino! ĉar mi en la koro konservas

Vanajn dezirojn, kaj vane pasadu nun mia vivado.

Bone mi scias ja: La unuopa sin mem malutilas,

Sin dediĉante, se ne al ĉiomo sin ĉiuj aligas.“ 145

„Ĉiam daŭrigu nur“--tiel instigis la sperta patrino--

„Ĉion rakontu al mi, la gravegan kaj ankaŭ negravan,

Ĉar koleriĝas la viroj, pripensas nur ĉiam la laston,

Ia baraĵo facile do ilin depuŝas de l' vojo;

Sed la virino nur estas kapabla por trovi rimedojn, 150

Migras eĉ vojon malrektan por lerte intencon plenumi.

Diru nur ĉion, pri kio vi nun kortuŝiĝis troforte,

Kiel neniam, kaj kial la sango en vi ekscitiĝis,

Kial malvole en viaj okuloj la larmoj montriĝas.“

Jen la junulo sin tute al sia doloro transdonis 155

Kaj ĉe la brusto de sia patrino ploregis kaj diris:

„Vere, hodiaŭ la diroj insultaj de l' patro ofendis

Min, sed neniam mi tion meritis, ne nun nek antaÅ­e,

Ĉar la gepatrojn honori de ĉiam mi kore penadis,

Kaj al mi ŝajnis neniu pli esti prudenta kaj saĝa, 160

Nepre ol vi nur, l' infanon malkleran, min, ĉiam gvidintaj.

Multon mi vere suferis de l' gekunludantoj iamaj,

Ili ja ofte repagis per ruzo nur mian bonvolon;

Ofte mi ankaŭ ne venĝis la ĵetojn kaj batojn de ili;

Sed kiam ili ekmokis la patron, dimanĉe per paŝo 165

Inda kaj grava el nia preĝejo venantan, kaj ridis

Pri la rubando de l' ĉapo, pri l' floroj de lia domrobo,

Kiun li portis gravege, kaj ni fordonacis hodiaÅ­:

Miaj du manoj terure pugniĝis; jen tutfurioze

Ilin mi tuje atakis kaj batis blindule kaj trafis, 170

Tute ne, kien, vidinte. Nun ili ploregis kun sangaj

Nazoj, forsaltis pro batoj kaj miaj piedoj frapantaj.

Tiel mi kreskis, grandiĝis, kaj multon suferis de l' patro,

Kiu anstataÅ­ aliaj min ofte per vortoj insultis,

Kiam dum konsilantara kunsido lin io ekscitis; 175

Kaj mi suferis pro ĉiuj ruzaĵoj de liaj kolegoj.

Ofte vi mem min bedaŭris, ĉar multon mi ĉiam toleris,

Ĉiam peninte honori bonfarojn de miaj gepatroj,

Kiuj nur zorgis pripense, bienon kaj havon riĉigi

Nian kaj ofte rezignis, por ŝpari nur por la infanoj. 180

Sed, ho, ne sola ŝparado, por ĝui pli poste, feliĉon

Faras, kaj ankaŭ ne l' aro ĉe l' aro kaj kampo ĉe kampo,

Kiel praktike kaj bele eĉ ankaŭ la kampoj kuniĝas.

Ĉar maljuniĝas la patro, kaj ankaŭ mi, filo, sen ia

Ĝojo pri l' taga vivado kaj nur kun la zorgo pri morgaŭ. 185

Diru al mi kaj malsupren rigardu jen, kiel belege

Kuŝas la riĉa kamparo kaj sube vinmonto, ĝardeno,

Tie la staloj kaj niaj garbejoj, la bela komplekso!

Sed kiam tie mi vidas la postan dometon, jen, kie

En la frontono vidiĝas al ni la fenestro de mia 190

Gaja ĉambreto, kaj mi rememoras pri l' tempoj, en kiuj

Ofte mi nokte atendis la lunon, matene la sunan

Lumon, ĉar por mi sufiĉis malmulta saniga dormado:

Sed nun al mi ekaperas nur nepre solecaj la ĉambro,

Nia ĝardeno kaj korto kaj kampoj belegaj vastegaj; 195

Ĉio nun estas dezerta, ĉar mankas al mi la edzino.“

Sed nun post tio la bona patrino prudente respondis:

„Vi ne pli multe deziras, Hermano, ol mi kaj la patro,

Hejmen konduki al vi fianĉinon, ke l' nokto fariĝu

Bela duono por vi de la vivo, kaj ĉia laboro 200

Tage fariĝu al vi pli libera. Ni ĉiam konsilis

Vigle, ja preskaŭ vin puŝis, elekti knabinon plej baldaŭ.

Sed mi ja scias kaj ankaÅ­ la koro nun laÅ­te ripetas:

Kiam ne venas la horo la ĝusta, la ĝusta knabino

Ne nun vidiĝas, nur tre malproksime elekto restados, 205

Kaj des pli multe superas la timo, elekti malĝustan.

Mi al vi diras, Hermano, ke vi jam elektis, mi kredas;

Ĉar korfrapita vi estas kaj pli ol kutime sentema.

Rekte konfesu nur, ĉar la animo jam ĝin al mi diras:

Estas la forelpelita knabino; vi tiun elektis.“ 210

„Kara patrino, tutprave!“, respondis virece Hermano,

„Jes, ŝi nur estas kaj se ne hodiaŭ fianĉe mi gajnos

Ŝin, ŝi foriros kaj nun malaperos, kredeble por ĉiam

En la milita konfuzo kaj en la malĝoja vagado.

Ĉiam tutvane, patrino, la riĉa bieno prosperos 215

Por mi, kaj estos benitaj nur vane la jaroj venontaj.

Antipatiaj ja estos la domo kaj nia ĝardeno;

Ho, mem la amo patrina konsolos ne min kompatindan.

Ĉar, mi eksentas, la amo disigas tuj ĉian kuniĝon,

Kiam ĝi kreas la novan; nek sole knabino forlasas 220

Siajn gepatrojn, sekvante la viron de ŝi elektitan,

AnkaÅ­ junulo forgesas patrinon kaj patron, vidante

La forirantan knabinon, korege de li adoratan.

Tial mi iros nun, kien min la malespero instigas!

Nun ja la patro parolis la vortojn por mi decidigajn, 225

Kaj ne la domo gepatra plu estos la mia, se l' patro

Tiun knabinon forpuŝos, je kiu mi sole edziĝos.“

Tuj nun rapide respondis la bona prudenta patrino:

„Kiel ŝtonegoj jen staras du viroj amataj kontraŭe!

Kun obstinega fiero neniu aliras l' alian, 230

AmbaÅ­ rifuzas paroli, unue esprimi bondiron.

Tial mi diras, Hermano, ankoraÅ­ mi kore esperas,

Ke li al vi ne rifuzos ŝin, se ŝi fidela kaj bona,

Kvankam malriĉa, eĉ kiam decide li tion esprimis.

Kelkon ja, koleriĝante, li ofte parolas kaj tamen 235

Tion ne efektivigas; li ankaÅ­ nun ne kontraÅ­staros.

Sed li postulas infanan bondiron kaj povas postuli;

Estas li patro. Ni scias, ke lia kolero post manĝo,

Kiam li forte parolas kaj pri la aliaj rezonoj

Dubas, ne estas gravega, ĉar tiam la vino grandigas 240

Lian memvolon kaj igas, ke li ne komprenas la dirojn

De la aliaj, li aÅ­das kaj sentas ja tiam sin mem nur.

Sed la vespero alvenas; kaj estas finitaj la multaj

Konversacioj nun inter li mem kaj la paroladintoj.

Vere li pli malseveras, tuj kiam la ebrieteco 245

Tute foriĝis kaj li maljustaĵon faritan nun sentas.

Venu, ni riskos ĝin tuj; nur la tuja riskado sukcesas.

Kaj ni bezonas ja liajn amikojn, ankoraÅ­ konvene

Ĉe li sidantajn, precipe nin helpos la pastra sinjoro.“

Tiel ŝi vigle parolis kaj de l' ŝtonsidejo leviĝis 250

Manon prenante de l' filo, bonvole sekvanta. Silente

AmbaÅ­ malsupren foriris, pensante la gravan projekton.