Eenige dagen verliepen. Weer ging het leven zijn gewonen gang op 't
boerderijtje, alsof er niets gebeurd was. Maar die gewoonheid was
slechts een bedriegelijke schijn; de groote slag had in de diepte alles
omgewoeld en 't was of allen op de hoeve er iets van voelden zonder het
nog te begrijpen. Het bleef vaststaan dat Smul den volgenden zaterdag
weg zou gaan; eenieder wist het, 't was of het reeds gebeurd zou zijn,
maar niemand sprak er nu meer over; en Smul zelf, steeds in zijn
halsstarrig zwijgen teruggetrokken, werkte en sjouwde, maaide, ploegde,
zaaide en egde, als een die er in 't geheel niet aan denkt om te
vertrekken, als een die niet gemist kan worden. Hij zaaide in
vruchtbaren akker het zaad van de komende oogsten en zij allen, die hem
zagen werken, voelden nu instinctmatig de onwaarschijnlijkheid, ja, de
onmogelijkheid van zijn vertrek.
En Rozeke liep als versuft in huis en op haar erf rond. Het was zoo
vreemd in haar, zij leed maar niet, zij was nog steeds niet boos, niet
verontwaardigd, er bleef iets dofs in haar, iets dofs en zwaks, dat alle
kracht van opstand in haar verlamde, dat alle smart en wroering doodde,
iets dat haar onverschillig en gevoelloos maakte voor het akelige dat
gebeurd was en voor 't akelige dat haar nog te wachten stond. Het leek
wel of ze zich nog maar geen juiste rekenschap van de gebeurtenis kon
geven; het was te ruw, te overweldigend geweest; er was te veel gebeurd
in een te korten tijd; zij twijfelde, zij sufte, 't was als een
nachtmerrie geweest; en nu wist ze ook niet meer hoe met hem te handelen
en kon ook niet begrijpen noch voorzien wat nu verder zou geschieden.
Maar de tijd ging en de werkelijkheid naderde, de onoverkomelijke
werkelijkheid, die hen fataal opnieuw tegenover elkaar zou stellen; want
zij moest wel met hem afrekenen, zij moest met hem nog spreken, het was
niet mogelijk dat hij zoo opeens van haar zou weggaan, zonder dat nog
iets gezegd werd, zonder dat nog iets,--zij wist niet wat--gebeurde.
't Was vrijdag-avond. Den volgenden dag liep zijn tijd ten einde. Rozeke
was radeloos. Hij zei steeds niets, nam hoegenaamd geen notitie meer van
haar, maar maakte ook geen de minste toebereidselen voor zijn vertrek.
Hoe moest dat eindigen? Wat was hij van plan?
De kinderen sliepen. Meleken en Vaprijsken waren ook reeds naar bed.
Smul zelf was reeds lang naar zijn paardenstal terug en Rozeke zat nog
alleen in de keuken te suffen en te peinzen. Al haar vroeger leed kwam
kwellend weer in haar op; het welde langzaam op, als uit een diepe,
diepe bron, het eene na het andere, o, reeds zooveel! Voor 't eerst
sinds al die laatste dagen leefde de herinnering aan Alfons intens weer
in haar ziel; en 't was alsof de bron van al haar droefheid zich van
lieverlede tot een zee van smart uitbreidde, waarin zij dreef en
worstelde, gelijk een hopelooze drenkelinge zonder reddingsboei. Alles,
o, àlles had ze met hem verloren. Hij was haar liefde en levenslicht
geweest en nu het voor altijd was uitgedoofd, zwierf zij in duisteren
nacht als een verdwaalde rond. Zij was te zwak als vrouw alleen, zij
voelde alles, alles haar ontglippen; een vrouw alleen was niets, zij
hoefde hulp en steun, of moest ten ondergaan. En die steun had ze niet,
zag ze niet, vond ze niet, nergens. Haar ouders konden haar maar niet
doelmatig helpen; haar geliefde bescherm-vriendin, de jonge barones, zag
ze den laatsten tijd niet meer; alles verliet haar, alles vergat haar;
zij schudde 't zwakke hoofd en strekte verdwaald-zoekend haar bange
sidderende handen uit en sloot ze weer, met leege, vruchtelooze grepen
in elkaar.--Haar hoofd zakte in haar handen en zij snikte, snikte....
Eensklaps ging de voordeur open en stond Smul vóór haar. Met een
schorren angstkreet sprong zij op:
"Wa komt-e gij hier doen? Zij-je gij nog noar ou bedde niet?"
Hij zag bleek en was gejaagd. Hij schudde 't hoofd en zij zag zijn keel
even zenuwachtig hikken. Star en stijf, als in verwildering, keken zijn
koude, grijze oogen haar aan.
"Nien ik," antwoordde hij heesch. "'K hè espres gewacht tot da g'
alliene woart.'K moe ou spreken; 'k moe ou nog wa vroagen."
"Watte? wa es 't?" riep ze kortaf, doodsbleek, de lippen bevend, de
beide handen aan de leuning van een stoel geklemd, het gansche lichaam
als tot zelfverdediging gespannen en gestramd.
"Of ge nou mee mij wilt treiwen?" vroeg hij dof.
"Nien ik! nien ik! nien ik!" kreet zij schor, in strak-gespannen
houding.
Een korte vlam van toorn schoot uit zijn barsche oogen. Hij
grijnslachte; maar eensklaps kalm:
"'t Es goed; betoal mij dan.--'K goa morgen wig."
Het knakte haar plotseling neer als onder een slag. Haar weigering, haar
stugge opstand waren niets dan een instinctieve opbruising geweest; zij
bezat de kalme kracht van een vast beredeneerd besluit niet meer: en
alles was nu weer zoo diep verward in haar, onder het onverwachte van
zijn komst en van zijn woorden: zij wist niet eens meer wat ze 't meest
verlangen of het innigst vreezen moest: zijn blijven of zijn heengaan.
Haar gelaatstrekken verwrongen zich en zij begon te schreien; zij
antwoordde slap en zuchtend: "'t es goed, 'k zal om ou geld goan," en
als in een droom nam ze 't lampje van de tafel en ging er mee in de
kamer waar haar geld was, zonder zelfs te denken dat zij hem in de
duisternis van de keuken alleen liet.
Zij dacht er eerst aan toen ze reeds binnen in de kamer was en keerde
zich haastig en plotseling om. Zij wilde een kaars van boven de kast
nemen en plaatste de lamp even op 't schoorsteenblad, toen hij haar
eensklaps, als een roofdier op de teenen kwam nagehold, de lamp uitblies
en in een woeste pranging haar omknelde.
Zij slaakte een gil, maar kort; hij drukte haar de handen op den mond en
kreet dof:
"Zwijgt, of ik vermeurd ou!"
Zij viel in onmacht, zijlings tegen 't bed, dat vaag-wit schemerde in
een hoek.
Hij knarsetandde, grinnekend als een sater, van woest genot en wraak....