Âpa nâma sungay ini? Hoe heet deze rivier?
Di mâna kuâlâ-ña? Waar is de uitmonding?
Ini lah kuâlâ-ña. Dit is de uitmonding.
Sâya endaq mudik, bôleh kah Ik wil de rivier op, kan ik hier een
dapăt prâu di sini? vaartuig krijgen?
Prâu macâm âpa tuan mâu? Wat voor soort vaartuig wil u
hebben?
Sampan, bidar, ketiap, Kleine roeischuit, overdekte gondel,
prâu-sâgur (dit laatste ook: huisboot, uitgeholde boomstam.
prâu-jâlur).
Mâna yang bâik? Welke is de beste?
Kâlaw mâu mudik derăs (cepăt of Als u snel de rivier op wil gaan is
bangăt) sâgur kecil yang bâik. een kleine sâgur ’t best.
Kâlaw mâu mudik senăng bâik Als u op aangename wijze wil
pakay ketiap âtaw bidar. opvaren, is ’t beter een ketiap of
bidar te gebruiken.
Bôleh kah mudik berkâjang mati? Kunnen we de rivier opgaan met een
vaste kâjang (dek van palmbladeren).
Sampay Kuâla-Lâbu sâja, tuan. Di Tot Kuâla-Lâbu alleen maar, daar
situ mâu buka kâjang. kunnen we de kâjang eraf doen
(openmaken).
Âpa sebab? Waarom?
Sebab sungay ini deri Kuâla-Lâbu Omdat de rivier van Kuâla-Lâbu af
ka ulu bâñaq semaq. sterk begroeid is.
Susah benăr itu. Dat ’s erg lastig.
Ia, tetapi bôleh berpâyung. Jawel, maar we kunnen zonneschermen
gebruiken.
Susah juga, tetapi kâjang, ta Dat ’s toch lastig, maar, kâjang of
kâjang pun, aku mâu mudik âri geen kâjang, ik wil van daag toch de
ini juga. rivier op.
Sekârang âir-sûrut. Lebih bâik Nu is ’t eb. ’t Is beter den vloed
menantikan âir-pasang, bâru af te wachten, dan eerst kan men
bôleh mudik senăng. gemakkelijk de rivier opvaren.
Ta bôleh menanti, sêwa prâu sa Ik kan niet wachten, huur een boot
buah dan câri ôrang-ña cukup. en zoek een voldoend aantal
menschen.
Jûru-mudi sa ôrang, lâgi Eén stuurman, en bovendien hoeveel
ânaq-prâu berâpa ôrang tuan mâu? bemanning wil u hebben?
Ânaq-prâu empat ôrang jâdi lima Vier man roeiers (lett. kinderen der
semuâ-ña. boot), dus in ’t geheel vijf.
Berâpa tuan mâu beri gâji? Hoeveel loon wil u geven?
Saberâpa pâtut. Berâpa yang âdat Zooveel als billijk is. Zooveel als
di sini. hier de gewoonte is.
Kâlaw âdat di sini, dibâyarkăn ’t Is hier gebruik de boothuur aan
sêwa kepâda tuan prâu, dan dia den eigenaar te betalen, en deze kan
bôleh selesaykăn dăngăn ’t in orde maken met den stuurman
jûru-mudi. (lett. Indien het gebruik hier.., d.
w. z. wat aangaat enz.)
Ânaq-prâu dibâyar sa suku sa De roeiers worden betaald met een
âri. halven gulden (kwart dollar) per
dag.
Bagi-mâna, aku beri makan juga Hoe zoo, geef ik den roeiers ook te
pâda ânaq-prâu itu? eten?
Tidaq, tuan, makânan-ña sendîri. Neen, mijnheer, ’t eten is voor hun
rekening (hun eigen eten).
Berâpa besar ketiap tuan mâu Hoe ’n groote huisboot wil u
pakay, yang muat sa kôyan kah? gebruiken, die een „kôyan” laadt (1
kôyan in de Straits = 40 pikul, op
Java 30)?
Âku ta tâu, kâlaw muat sa kôyan. Ik weet ’t niet, of ’t een kôyan
Bôleh kah dua ôrang tidur dăngăn laadt. Kunnen er twee menschen met
senăng di bâwah kâjang? gemak onder de kâjang slapen?
Ô, senăng sekâli, tuan. Kâlaw O, heel gemakkelijk, mijnheer. Als
prâu muat sa kôyan, tidaq bâwa ’t een boot is, die een kôyan laadt,
bârang-bârang, bâñaq ôrang bôleh en niet veel goederen meeneemt, dan
duduq dăngăn senăng. kunnen er veel menschen met gemak in
zitten.
Bârang-bârang sâya sedikit sâja, Ik heb maar weinig bagage, laad het
muat dalăm prâu lekas-lekas. gauw in de boot.
Sudah siap kah? (Sedia kah?) Is ’t al klaar?
Sedia, tuan. Ja, mijnheer (gereed, m.)
Kâlaw bagitu, tôlaq. Dan afstooten!
Âir dalăm di sini, mâu pakay ’t Water is hier diep, we moeten
dâyung. riemen gebruiken.
Berdâyung lah kuat-kuat. Roei flink.
Kâyuh lah kuat-kuat. Pagaai flink.
Pâut. Pak flink aan.
Bila berâlih sûrut, bôleh kita Als we buiten ’t bereik van den
bergâlah. vloed zijn, kunnen we boomen. (Als
de vloed zich verplaatst ...)
Kâlaw sâya mudik sâja, bâlik Als ik alleen de rivier op ga, en
mengikut lâin jâlan, berâpa sêwa terug ga langs een anderen weg,
prâu itu? hoeveel is dan de boothuur?
Bagitu juga, tuan. ’t Zelfde, mijnheer.
Ô, ta pâtut bagitu, engkaw bôleh O, dat ’s niet billijk, je kunt
muat di ulu dan ambil sêwa boven op nieuw laden, en huur vragen
mengilir kembâli. voor de terugvaart (en nemen huur
voor ’t terugvaren de rivier af).
Mûrah sekâli membâwa bârang ’t Is erg goedkoop goederen van de
mengilir deri ulu, tetapi bôleh bovenlanden de rivier af te brengen,
sâya kûrangkăn sedikit, jika maar ik kan ’t wel wat minder
tuan tidaq bâlik. stellen (verminderen) als u niet
teruggaat.
Lebih bâik kita berjañji dulu. ’t Is beter, dat we vooruit
afspreken (overeenkomen).
Bâik lah, tuan, biar lah Goed, mijnheer, laat het twee en
dua-puluh-dua ringgit. twintig rijksdaalders (dollars)
wezen.
Bila tuan mâu jâlan? Wanneer wil u vertrekken?
Lusa pâgi-pâgi. Overmorgen heel vroeg.
Siapkăn dâyung dan gâlah Maak voldoende riemen en boomen
cukup-cukup, jangan kûrang gereed, laat er niets hoegenaamd
sâtu-âpa pun. ontbreken.
Bôleh kah tuan beri duit sedikit Kan u wat geld (duiten) vooruit
dulu, endaq membeli bârang geven, om wat eetwaren te koopen, en
makânan, dăngăn rôtan dan rôtan en zoo voort?
lâin-lâin-ña?
Berâpa kaw mâu? Hoeveel wil je hebben?
Bârang lima ringgit cukup, tuan. Zoowat 5 rijksdaalders (dollars) is
genoeg, mijnheer.
Bâik lah. Lusa pâgi mâri ke Goed. Overmorgen ochtend kom je naar
rumah-ku mengambil mijn huis, om de bagage te halen,
bârang-bârang, bâwa tûrun ke breng die naar de boot (breng naar
prâu. beneden in de boot).
Isi sâtu peti dăngăn tânah, bâwa Vul een kist met aarde, breng die
bersâma ke dalăm prâu, bôleh met ’t andere (samen) in de boot,
kita bertânaq dalăm prâu. dan kunnen we in de boot rijst
koken.
Pegang gâlah semua ôrang. Neemt allen de boomen in de hand.
Gâlah ta sampay (ta jejaq). De boomen raken den grond niet.
Côba lâgi sa kâli. Sampay kah Probeer ’t nog eens. Raken ze nu?
tidaq?
Sampay, tuan. Jawel, mijnheer (lett. ze komen aan,
ze zijn toereikend.)
Tikăm gâlah, kita âñut. Flink boomen, we drijven af (lett.
steek met de boomen).
Bila sampay di tañjung itu, mâu Wanneer we aan dien landpunt komen,
gâlah kuat-kuat, sebab ârus moet er met kracht geboomd worden,
derăs sekâli di situ. want daar is de stroom zeer sterk.
Bila sampay di teloq, senăng Wanneer we aan den inham komen
sedikit. (kromming landwaarts in), is ’t een
beetje aangenamer.
Singgah, singgah! Leg aan, leg aan!
Ôrang-ôrang di dârat âda melâung Volk aan den wal roept ons toe, laat
kita, sûruh singgah. aanleggen.
Tebing tinggi sangăt di situ, De oever is daar erg hoog, breng de
rapăt pantay-pasir di ulu itu. boot dicht bij den zandoever daar
hooger op (sluit aan bij ...)
Bôleh juga nâik, tuan. Âda U kan wel aan wal stappen, (stijgen)
jembâtan, âda jamban. mijnheer. Er is een brug, een
badhuisje (tevens privaat).
Âir tohor sekâli, prâu ta lepas. ’t Water is erg laag, de boot raakt
Prâu kandăs. niet los. De boot is aan den grond
geraakt.
Lepas juga. Ze is toch losgeraakt.
Kering di sini, undur kembâli. ’t Is hier ondiep (droog), ga weer
terug (ga achteruit terug).
Sekârang dalăm sedikit, bergâlah Nu is ’t wat dieper boomen.
lah.
Âir tâwar kah ataw mâsin? Is ’t water zoet of zilt?
Pâyaw, tuan. Brak, mijnheer.
Câri tempat yang terang (lâpang) Zoek een plek, die open is, leg daar
sedikit, singgah di situ, kita aan, dan kunnen wij koken.
bertânaq.
Ini lah tempat bâik. Hier is een goede plek.
Rapăt ka tepi. Breng de boot dicht bij den kant
(sluit aan tegen den kant).
Câcaq gâlah, tambat prâu, Steek een boom in den grond, maak de
bertânaq lah semua ôrang boot vast, laat al de menschen gauw
lekas-lekas. rijst koken.
Sudah âbis makan, jâlan lah Na afloop van ’t eten moeten we weer
kita. op weg.
Prâu tersangkut. De boot zit vast.
Di kâyu kah, di pasir kah, di Aan hout, aan zand, aan modder?
lumpur kah?
Kâlaw sangkut di kâyu, mâu Als ze aan hout vastgeraakt is,
undur, kâlaw di pasir, sorong moeten we achteruit, als ’t tegen
prâu, bârang-kâli bôleh lepas. zand is, moet je de boot duwen,
misschien kan ze los raken.
Timbang betul-betul. Prâu singit Breng haar goed in evenwicht. De
ke sâna. boot helt daarheen.
Ketiap ini menggolèq sangăt Deze „huisboot” schommelt erg.
(berolèng-orlèng sangăt).
Prâu ini tetăp sekâli. Deze boot ligt (is) zeer vast.
Kâit dâhan itu dăngăn gâlah, Pak dien boomtak met den boom, en
tâhan bâik-bâik di bûrit prâu. houd flink tegen aan den
achtersteven.
Âluan sudah lepas, kenâ di De voorsteven is al los, ’t midden
tengah, di ékor (bûrit), kenâ zit vast, de achtersteven, ’t roer
kemudi. (getroffen aan ’t midden enz.)
Jâga di âluan! Kijk goed uit aan den voorsteven!
Berâpa jâuh deri Bandar-Termâsa Hoe ver is ’t van Bandar-Termâsa
mudik ka Rekoh? naar Rekoh?
Sâtu âri berdâyung, enăm âri In een dag roeiens en zes dagen
bergâlah bôleh sampay. boomens kan men er komen.
Lima tañjung lâgi, sampay lah, Nog vijf landpunten, dan zijn we er,
tuan. mijnheer (komen we aan.)
Sebab ujan terlampaw lebăt, jâdi Doordat de regens bizonder hevig
sungay besar sangăt. (dicht) waren, is de rivier erg hoog
(geworden).
Tiga âri dulu âda bah besar. Drie dagen geleden is er een groote
watervloed geweest.
Câcaq gâlah di tengah, di sini Steek een boom in ’t midden in den
bôleh kita bermalăm; kâyu-api grond, hier kunnen we overnachten;
senăng dapăt, lâgi utan terang brandhout is gemakkelijk te krijgen,
sedikit. en bovendien is ’t bosch een beetje
open.
Ñâmuq terlampaw bâñaq, târoh Er zijn bizonder veel muskieten, leg
dâun-kâyu di âtas api, biar âda boombladeren boven op ’t vuur, dan
asăp sedikit. komt er wat rook (opdat er wat rook
zij).
Bangunkăn semua ôrang din’âri Wek al de lui morgen bij ’t krieken
ésoq, gelap-gelap bertânaq, van den dag, kook de rijst als ’t
kemudian bôleh kita berjâlan nog donker is; daarna kunnen we weer
pula. op weg gaan.
Bila prâu mengilir, pakay Wanneer de boot de rivier af gaat,
pengâyuh sâja. moet je maar de pagaaien gebruiken.
Jâga tunggul di adăp itu, kâlaw Pas op dien boomstam daar vooruit,
kenâ sekârang, nanti terlintang als we er nu tegen aankomen, gaat de
prâu, bârang-kâli kâram kita. boot dwars liggen, en slaan we
Nanti tenggelăm bârang-bârang misschien om. Dan zinken al onze
semua. goederen.
Tetapi kita nanti timbul, dan Maar wij zullen boven komen, en
bôleh berenang ke dârat. kunnen naar den wal zwemmen.
Ôrang sini biâsa mengâil kah? Zijn de menschen hier gewoon met een
(memañcing kah?) haak (hengel) te visschen?
Âda sa ôrang dua ôrang yang Enkele menschen visschen met een
mepas, tetapi bâñaq yang vlieg (kunstaas), maar velen met een
meñjâla. net (totebel).
Âpa macăm ikan dapăt dalăm Wat voor soort visschen vangt men in
sungay ini? deze rivier?
Ikan-kâluï âda, ikan-sebâraw, Kâluï komt voor, en sebâraw,
ikan-tengah, dan bâñaq lâin-lâin ikan-tengah, en allerlei andere
macăm. soorten.
Ikan-kâluï yang sedăp sekâli De kâluï is de lekkerste om te eten.
makan.
Kâlaw dapăt ikan, gorèng sâja Als je visch vangt, braad ze dan
(bakar sâja, panggang sâja). maar (bak ze maar, roost ze maar).