Maer ick begeere dat de Coning selfs volvoer
U lieden huwelijck, nae dien 't den hemel swoer.
En op dat hy daer toe sich lichtelijcker leyde*, [497]
Soo schenck ick u noch eens de staet die ghy ontseyde. [498]
Ick weet ick sal van hem verwerven ulie vree,
En dat hy u verhef tot swagher* in mijn stee.
Mijn vollick wilt voor heen* u gangh nae 't Hof versnellen,
En aen den Coningh al dit vreemt beloop vertellen.
En mijn begeerte mee; want valt het my niet swaer.
Ick acht het min voor hem sal zijn een droeve maer;
Dat mijn ghemoedt beweecht, sal sijn ghemoedt beweghen.
Wy volghen sachtelijck.
GRANIDA.
Ach groote troost! vercreghen
Op 't aldertroosteloost! lof Prince die 't [499] dus veucht.
TISIPHERNES.
Het lust my dus te doen.
DAIFILO.
Mijn Heer, u lust de deucht.
Maer al verheft ghy my boven uw eyghen [500] saken,
Ghy sult my nemmermeer meer als uw dienaer maken.
REY VAN HARDERINNEN.
1759 Groote Goden, niet om raken*
Is de grondt van uw besluyt,
'T was uw lust dit [501] huwlijck maken,*
Comt en voert de Bruyloft uyt*.
1763 Harder die in lasten druckich*,
Van 's ghelucx ghenae bestort,
O gheluckich! overluckich!
Hemel-hooch verheven wort!
1767 Niet dat u een staf van gouwe*
Soeter voorstaet* als een bloem,
Maer dat ghy vereent in trouwe*,
Met u waerdich hartsen roem.*
1771 Liefd koos, doen ghy wiert ghebooren,
U voor eyghen uytghesocht,* [502]
En den hemel, al te vooren,
Had zijn jonst u toeghedocht.
1775 Alsmen by u wiech quam queelen,
Soo bevallijck, loecht gh'er in,
Dat u, vaeck, om mee te speelen,
Staelen watr'en bosgodin.
1779 Corts daer nae begon te blijcken,
(Want de tijdt haest* henen vaert)
Dat ghy van uw tijts-ghelijcken
Meester, gheen ghelijck en waert.
1783 T'hans* als d'eerste wol u kaeken
Vanden baert beschaeuwen dee,
Harderinnen en ontstaeken
Niet alleen, maer Nymphen mee.
1787 Duysent wenschten om uw paeren
Duysent quijnden om uw min,
Maer den Hemel wild' u spaeren,
Voor een groote Coningin.
1791 Groote Goden, niet om raken
Is de grondt van u besluyt,
Lusten 't u dit huwlijck maken?
Voerdt met jonst de bruyloft uyt.
REY VAN IOFFEREN.
1795 Liefd en Min aen een vertuyt*,
Beyde siel en lichaem-menghers,
Heylighe' oppervriendtschap strenghers*
Salicht Bruydegoom en Bruydt.
1799 Boven de ghemeene maeten
Wild' by sien een lievend paer,
Des den hemel keurich*, haer [503]
Las uyt soo verscheyen staeten*.
1803 Dat ghy twee vereenicht blijft
Blijckt de Goden te begeeren,*
En de Coningh wil niet keeren
'Tgeen den hemel mercklijck drijft.
1807 Lang, al lang ghenoech gheleden,*
Blijcx ghenoech van vaste tróuw;
Dat uw overleden* róuw [504]
Dien tot meerder vrolijckheden.
1811 O gheluck zijdt eenmael sadt,
Van ellenden op ellenden,
En ten laesten moe van wenden,
Schut* de loop hier van uw radt.*
1815 God en Coning willen* staeken
Der ghelieven teghenspoedt,
Liefd' en Minne lof u gloedt,
Die nu sonder smart sal blaeken.
1819 Liefd' en Min aen een vertuyt
Beyde siel en lichaem-menghers,
Heylighe' oppervrientschap-strenghers
Salicht Bruydegoom en Bruydt.
TISIPHERNES. GRANIDA. DAIFILO. CONINGH. REY VAN IOFFEREN. REY VAN
HARDERINNEN.
TISIPHERNES.
Verheucht, met bly ghelaet* comt ons het Hof te moet.
Siet daer den Coningh selfs.
GRANIDA.
1825 Dat ick hem val te voet.
Ach Vader!
CONINGH.
Wellekoom mijn Dochter, staeckt u vresen;
En ghy die my voortaen een waerde Soon sult wesen;
Der Goden wille volch ick. [505]
TISIPHERNES.
1830 Heer, [506] houdt dese voor
De schoonste tempels, die de liefde sich verkoor,
Om eens voor al ten toon sijn [507] heerlijckheyt te stellen.
Gunt, Heer, dat eewelijck elckander sy versellen,
En dat den hemel bindt, mijn Coningh, niet en scheydt.
Dit loon eysch ick alleen van uw grootachtbaerheydt*,
Voor al de diensten die mijn leven haer oyt dede.
DAIFILO.
Ach eedel Prinsse! [508]
CONINGH.
Nu stelt u ghemoedt in [509] vrede,
Ach twijfelt langher niet, mijn kindren! niet soo blindt
En ben ick. of ick sie, dat sonderlingh* bewindt*
Der Goden besich is met u te samen hechten.
GRANIDA.
Ach onverdiende troost!
CONINGH.
Dochter, u op wilt rechten, [510]
En ghy Daifilo rijst. [511]
DAIFILO.
1845 Laet, Goden, het gheluck,
In teghendeel van dit,* met den voorgaenden druck
Vernoeghen*, oft, en ist daermee niet te betaelen,
Laet het de rest op my, niet op mijn Lief verhaelen;
Soo 't zijn can dat ick smaeck* het geen sy niet en smaeckt.
Ach Coningh!
CONINGH.
Daifilo, mijn Dochter is gheschaeckt
Van wijsheyt en versocht* verstandt, die haer bereyden
Den alderhoochsten wech, en tot de Liefde leyden.
Sy liet om uwent wil het overladend* rijck,
Besit het nu met haer voortaen min commerlijck*;
Dits mijne, dits de wil der Goden wijs van rade.
DAIFILO.
Cleen souw de danckbaerheyt, en lof van u ghenade
O Coningh by my zijn, indien dat ick verstondt*
Datse verclaerbaer* waei met menschelijcke mondt.
Des ick het minste niet bestaen* mach uyt te spreken.
CONINGH.
Een soon van Persen* can 't aen genen staet* ghebreken,
Des, Tisiphernes, niet u heerschappij verlaet.
Wy dancken u, dat ghy u selven, noch uw staet
Verschoont en hebt, om dees ghelieven 't saem te veughen:
Ghy hiellept int verdriet, nu hellept int verheughen.
En ghy ghelieven comt, verquickt u van u moeyt*.
TISIPHERNES.
Ick sie mijn wensch. Den Parth ghevanghen, en gheboeyt
Vergeeve' ick sijn misdaet, wil [512] 't Daifilo vergeven.
DAIFILO.
Sijn voorghenomen moordt ons diende tot het leven,
Iae trouwen*, ick vergeeft; en Prinsse doet u sin. [513]
GRANIDA.
Lof Goden wonderwijs!
DAIFILO.
Lof groote Liefd en Min!
REY VAN IOFFBREN.
1873 Godt en Coningh willen staeken
Der ghelieven teghenspoet,
Liefd en Minne lof u gloedt
Die zy sonder smarte smaeken!
REY VAN HARDERINNEN.
1877 Groote Goden, niet om raeken
Is de grondt van uw besluyt,
'T was uw lust dit huwlijck maken,
Voert met jonst de bruyloft uyt.
REY VAN IOFFEREN.
1881 Liefd en Min aen een vertuyt,
Beyde siel en lichaem-menghers,
Heylighe' opper-vriendtschap-strenghers
Salicht Bruydegoom, en Bruydt.
EYNDE.
BIJLAGE.
In het door LEENDERTZ uitgegeven handschrift van Granida (Gedichten
van T.C. Hooft, Eerste volledige uitgave II, 1875) vindt men nog het
volgend bericht, [514]
DE DRUCKER GROET DEN LESER.
Dit spel Leser geschaepen om maer over een toonneel getrocken te
werden en was niet vroom genoech stal te houden onder d'ooghen des
werelds. Die 't gedicht heeft had' er dat niet mede voor. Maer men
heeft bujten sijn weten bestaen Achilles en Ariadne voor den dach te
haelen met scheuren en breecken, gelijck men sejdt, soo verkrepelt
dat het eene niet soo veel als eenen regel tot sijn wil heeft, en
't ander oock van sijn voornaemste leden verlooren: sulx dat hijse
niet en ken voor de sijne, al geven haer de druckers sijnen naem
recht oft dat genoech waer om haer afcoomst te bewijsen. Stonden
sij onder hem sij voeren voor al niet beter als de misdrachten onder
Lycurgus. D'ellende dien hij aen haer siet scheen het teghenwoordighe
[515] ook te naecken. Dese deernisse [516] heeft hem gedwongen om
te gedooghen dat men 't liever wtgaeve soo slecht als 't was, dan
heel bedorven; hoe seer het hem oock tegens de borst stiet, maer dat
eens aen rollen wtgegeven wordt heeft men echter in sijn geweldt
niet. Soo ver ist 'er af dat hij 't verdaedighen wil als oft het
wat besonders waere. Jae hij geeft het der betweterije ten besten,
sij spring' er mede om naer haer goedtduncken. En op dat 'er die met
ruimer gewisse eigendom aen rekene soo wil hij niet dat het eenich
kenteecken draeghe van hem toe te behooren ende heeft het sijnen naem
verboden. Verwacht geen ordre vanden ouwden tijdt: sij is willens
naegelaeten den volcke deses tijds te geval. De gesangen hier in
gebracht gaen op haer wijsen oft sulcken maet datmen 'er lichtlijck
wijsen op stellen kan. De maet der doorgaende regelen is die van
d'Italiaenen ende Franchoijsen, voornaemste tongen der Christenen in
sprekens gebrujck: dewelcke de lanckheit der silben naer de bijclanck
nemen: ende sijn tot een voorbeeldt wt de voornaemste Poëten hier
bij gestelt etlijcke stucken van regelen, sulx als genoech is; want
de rest gaet op gelijcken voet. De lange silben zijn dus geteeckent
-- de corte dus \_/.
MAET DER DICHTEN.
Gemeene maet.
-- \_/ -- \_/ --
PETRARCHA. Al mond' e breve sogno
TASSO. Col senn' et con la mano
ARIOSTO. Finir quant' ho promesso
BERTAS. Mais tout cela n'est rien
RONSARD. Mortellement blessé.
Eerste verandering.
-- \_/\_/ -- \_/ --
PETRARCHA. Favola fuj gran tempo
TASSO. Et l'angelo gl'appari
ARIOSTO. Imperator Romano
BERTAS. Porte de son ovrier
RONSARD. Une jeunesse promte.
Tweede verandering.
\_/ -- -- \_/\_/ --
PETRARCHA. Et non me ne guardaj
TASSO. Che fa l'arme cessar
ARIOSTO. Di quel giovan' infido
BERTAS. Tout beau Muse tout beau
RONSARD. De cent graces nouvelles.
Derde verandering.
--\_/ -- \_/ \_/--
PETRARCHA. Sotto biondi capei
TASSO. Canto l'arme pietose
ARIOSTO. Senza spad' ad oprar
BERTAS. Tire l'ir' a l'iré
RONSARD. Une belle prison.
Wat buiten dese maeten is lujdt quaelyck, gelijck
-- \_/ -- \_/ -- --
Que le clair soleil darde.
AANTEEKENINGEN. [517]
A. is = Aanteekening.
I. 9. de selve: n.l. die genegenheid; "gehulpen van soo wel te passe
dienst" is een bepaling van de Princesse: blijkbaar heeft Hooft bij
"de selve" eerst aan de Prinses gedacht en een constructie bedoeld,
waarin de genegenheid voorwerp was.
I. 17. dat; na "dat" leze men een komma: de zin "die als--het
huwelijck van Granida" staat, als een zoogen. absolute constructie,
op zich-zelve: op hope dat hij door dat middel aan haren dienst mocht
geraken, wanneer T. met Gr. kwam te trouwen.
I. 32. de welcke: slaat op venster; "passeren" hangt af van "siende"
als "versuchten" van "hoorende". Zonderlinge relatieve constr.:
gewoon XVIIde-eeuwsch is: sy (door 't glas siende hem passeren
en hoorende versuchten) neemt het selve op etc.; de bepaling bij
"passeren" nl. "onder het venster" zouden wij b.v. achter "hem"
verwachten; Hooft echter tracht door een relatief den zin nauw aan den
voorafgaanden te verbinden en veroorlooft zich daartoe deze bepaling
("onder de welcke") vòòr het subject van den geheelen zin te plaatsen.
I. 73. "de welcke den eersten--gevangen worden, om opgheoffert te
zijn": dooreenloopen van twee constructies; vgl. de variant.
25. Dorilea's eerste en voornaamste gedachte is het mingenot:
Gesteld al dat Daifilo eens onstandvastig bleek, van wat zoete
minne zou dit boschje later kunnen klappen: zij heeft het er voor
over. "Kon" en "melde" zien beide op de toekomst. De "hoofdzin" bii
25 en 26 ontbreekt. 27-28 is echter zoo min de "strikt logische"
als de "grammatische" voortzetting van 25-26. Immers in 25 is
"oft" onderstellend, in 26 voorwaardelijk ("en zoo het dan maar
niet uitlekte"), alzoo een dichterlijke samentrekking van twee
ongelijksoortige zinnen: de "logische" voortzetting ware b.v. "dan
was het nog niet zoo héél erg, want wat een genot zou ik er voor
gehad hebben--van wat genot zou dit boschje dan kùnnen vertèllen".
28. boelage: vgl. 4-6, en 380 in de Rey van Iofferen. Vergelijking
dezer plaatsen voert ons tot dit resultaat: het onderscheid
tusschen "vryage" en "boelage" in Granida is niet = geoorloofde
en ongeoorloofde liefde: vrijage kan wel te ver gaan, boelage kan
wel binnen de perken blijven: Maar vrijage rust op een overeenkomst
waarbij men zich tot standvastige trouw verplicht houdt: boelage is
"vryage sonder meenen". Boelage echter gaat licht te ver en daarom
zoekt D. geestig in 4-6 haar minnespel als vrijage te definieeren:
zij is minder lichtvaardig. Het algemeene begrip van het zinnelijke in
de liefde ligt in "minne", terwijl "liefde" in Granida op het ideëele
in den omgang der geslachten ziet: een volkomen liefde bestaat er in
't ineenvloeien van minne en liefde. Vrijage en boelage nu zijn beide
"minne"; vrijage is ernstiger gemeend, boelage is spel, schuldig of
onschuldig; boelage heeft haar doel in zich zelve; vrijage sluit een
"trachten naar iets" in, naar inniger genegenheid, langduriger trouw
of een vaste verbintenis. Dit trachten treedt in vrijage soms meer
op den voorgrond, zooals 379; uw kouten is plagen en schertsen
om minne te verkrijgen; vgl. 56. Soms is vrijen = minnen; wij
kennen het nog in beide beteekenissen.--Vgl. 398 en Aant. 1629. Zie
Bilderdijk. Vgl. Tijdschrift XI, 263.--Met varianten vindt men dit
liedje in het Tweede Nieuw Amoureus Liedtboeck 1605, bladz. 134. (Op
de Voyse, De mey die ons de groente etc.)
30. bruyn: in de XVIIde eeuw veelal "donker", zelfs "bij zwart
af". Kil: fuscus, aquilus, subniger, nigricans. Zie Verdam, Mnl. Wdb.,
op "bruun" en "brunet". Huygens, Korenbl., II, 41 (Ed. 1672),
Sneldicht op een inktpot: Veel' bruyne Kindertjens zijn uyt myn' Buyck
geboren. Vergilius, Ecloga X, 39-40: quid tum, si fuscus Amyntas? Et
nigrae violae sunt, et vaccinia nigra--is in H. Bruno's Harderskouten
weergegeven met: Sijn bruyn zy niet mis-presen, Kraeck-bezien zijn
bruyn, vioolen mede. Bato (in Hoofts treurspel) spreekt (Leendertz
II, 389) de lijkbaar aan met: o baer bekleedt met bruine doecken. Ook
bij R. Garnier: Juifves, 1536 brunissantes soirees; 1788 Vous verrez
un orage Nous embrunir le jour. Nog heden: à la brune = au déclin du
jour.--Vgl. de variant, 819, 1234. Vgl. Bilderdijk.
32b. maar zoo hij mij dan eens niet vond.
80. Met een aantal varianten vindt men dit lied in het H.S. dat
vermeld wordt Le Jeune, Proeven v.d. Nederl. Volksz. 1828, bladz. 37,
J. Tideman, Gedichten van S. van Beaumont, Inl. XXXVIII, Kalff, Lied
in de Middeleeuwen, 653: nu op de Koninkl. Bibliotheek. Le Jeune deelt
het mede, blz. 133, maar vol fouten--zoo onbetrouwbaar mogelijk; hij
maakt b.v. "Wijst mijn brak toch op het wild" van "Weest mijn brack,
doet op het wilt". Sommige bladen van dit H.S., dat de amoureuze
ontboezemingen van H. Beaumont bevat en verder poëzie-album is (ook
b.v. Hoofts Vluchtighe nimph en het Liedeken van Tobias in Van Manders
Gulde Harpe en het Tweede Amoureus Liedtboeck 1605, 111-113 komen er
beide met varianten in voor)--hebben een jaartal: b.v. 32 r: 1593;
35 v: 1604; 74 r: 1593; 147 r: 1606; 153 v: 1601; voor de chronologie
van de gedichten van Hooft is hier niets uit op te maken. Er is meer
dan eene hand in. Met dezelfde hand geschreven zijn fol. 117-118
Vluchtighe nimph, 118-119 Windeken daer dit bos af drilt, 119-121
Snelle gedachten staet wat stil dat à la Hooft ook is; nog de drie
liedekens die er op volgen, en het lied fol. 100-103. Met deze hand
heeft veel overeenkomst die van fol. 152-153, gedateerd 1601. Noch
uit schrift noch uit zinspreuken ook is iets te concludeeren. Le
Jeune dateert het "Windeken" zoo maar met 1593 (zie boven).
85. Nú súldy hier met ghéén een kúsjen óf rákèn: een soort chooljámbe
(d.i. hinkende jambe), 't helsch makende jambische spotvers van 12
syllaben uitloopend op trochee of spondee.
't Schema: \=/ -- \_/ -- | \=/ -- \_/ -- | \=/ -- -- \=/).
Men stelle zich voor 't gebaar van Daifilo of hoe een moderne Daifilo
dat zeggen zou, ook in zijn gewoon, ons aller proza: in niet te vlugge,
eer langzame kadans, vinger-dreigend, hoofd-nikkend, eindigend in
langzaam: óf-rá-kèn; kèn met bij-toon. Hooft kende de chooljambe uit
zijn studie en lektuur van de Klassieken (Hipponax, Horatius!). In
de Duitsche Litteratuur zijn er bekende aardige voorbeelden van
(bij Rückert).
100. schuw = schu, in rijm op nu, 98. De echte Hollandsche vorm nog
altijd: u vader, zwalu, ru. Vgl. 96-97.
101. groen: Kil. recens; juvenis; groen visch recens
piscis fluviatilis, groen vleesch caro recens; non salita,
Lat. viridis. Fr. la verte jeunesse: vert se dit du jeune âge que
l'on compare à la verdure du printemps. (Littré.)
129. gnorten: Noord-Hollandsche, eigenlijk Westfriesche woordvorm
(gn!) als gnap (netjes, mooi; = knap) e.d. Noord-Hollandsche tongval
(de taal van 't oude Noorderkwartier, boven 't IJ) is een element
van de taal van Hooft en andere schrijvers.
134. In 't volgende, ook elders in Granida, mooie verzen met
trochaeïsche en daktylische elementen.--In het rythme verdwijnt
meermalen de laatste syllabe van Daifilo en Granida, maar de apostrofe
die de elisie (uitstooting) van den klinker aanduidt, is dikwijls
vergeten: Daifilo ick is = Daifil'ick. Vgl. 270: Ick ben Granida
indien. Verder: 727, 887, 932.
135. bevijnen: eig. na ervaring, na overlegging of onderzoek tot een
uitkomst geraken, een opvatting, beschouwing, overtuiging. Vgl. vonnis
(oordeel) uit vondnisse; ondervinden (Gloss. op Cats, Spaens
Heydinnetje, Zw. Herdr. I), bevinden, bevinding, en ons gebruik van
"vinden", waarin het voorafgaand zoeken ook op den achtergrond treedt
gelijk in Gr. 135 het vinden.
145. heuvels blondt: vgl. de variant. In 't voorjaar is de natuur
in den blonden. Maar zoo vind ik het in de XVIIde eeuw niet gebruikt
(daarvoor bij Spieghel, Hartsp. II, 10: Vrolikbleek; bij Sannazario,
Arcadia, heet de olijf zoowel "bleek" als "blond"; zie Vlamings
vertaling, 1730, passim, en ze heet bij Vergilius zoowel "flava"
Aeneis V, 309 als "pallens" Ecloga V). Het landschap van de Granida is
een Zuidelijk, het Italiaansche, en hetzelfde als dat van Vergilius'
Eclogae en Sannazario's Arcadia. Zouden we hier dan niet aan de olijf
moeten denken? of aan den wijnstok, die in de litteratuur ook wel
blond heet? Toch wel niet aan rijpend koren hier. Men zie, voor een
aantal gegevens, het, overigens mislukte, betoog in Noord en Zuid 1890.
193. Afkeerigheid van de zijde van den verkoren beminde.
210. natuyren: "Ze begint al te natuure; ze moet na'er Bruigom
toe, ja ze gaat" wordt van een jongedochter gezegd in de klucht De
Besteedster van meisjes en minnemoers, of School voor de Dienstmeiden,
1692, Amst., bladz. 27; de natuur (-drift bij uitnemendheid) in zich
voelen werken, die aan den dag leggen, en daar "tierig" en dartel van
worden. Vgl. Bilderdijk, Leendertz, Kollewijn, Slothouwer. Vgl. nature
(Mnl. Wdb., IV, 2202) in den zin van geslachtsdrift: "Die man
verliest [door onmatigheid] sine nature"; en nature in den zin van
"de genitaliën" (nog in de volkstaal).
217. maar wel: al kan het niet uitspreken, hoezeer het verlangt.
237. Een gebruik van "ander" dat wel aan de Romaansche talen
ontleend is.
283. "Noch" 282 is = "en ook niet", Lat. neque: en al strekken onze
zorgen zich niet uit buiten den kring van het landelijk leven, waarin
wij geboren zijn. Zie het Glossarium.
288. Zoo hij alles niet met wijsheid wist te verborgen, dan ...
292. De genitief "minders" hangt af van list: genitief "niemandts"
van minder. Niet = geen minders list, maar = niemands mindere ontruck
hem, zijn meerdere, iets door list.
301. "Beleefd" zegt in XVIde-en XVIIde-eeuwsch meer dan
tegenwoordig. Het beteekent vaak die echte wellevendheid die uit
een fijn opmerkend en onderscheidend en edel hart voortkomt. Het
is dan = fair, gentlemanlike. Daifilo is, voor Granida, als een
gentleman. Vgl. b.v. uit van Manders Gulden Harpe (Ed. 1607,
bladz. 369): "Al wat wij hebben, 't is--Van Godt, die seer
beleeft--Sonder verwijten gheeft". Het kan voorts op velerlei manier
omschreven: vriendelijk, minzaam, goed, billijk, royaal, netjes,
humaan etc. Beleefd is ook het echt oud-Hollandsche woord voor
"beschaafd". Tegenover de "courtosy", de Zuidelijke Hofbeschaving,
stelt Roemer Visscher de volksaardige "beleefdheid".
305. wiens = wier; slaat op sielen 303. Wiens als 2de n. val
enkelv. vrouwl. en als meerv. is niet ongewoon: vgl. 1412.
306. om beslommert: "met moeyten" is voorzetselbepaling bij
beslommeren: zich met iets beslommeren.
307. is voor u bekommert: bekommert is partic. van "hem bekommeren",
zich met iets bezig houden. Voor heeft hier, zooals ook uit het
verband met 306 blijkt, de nuance van "in de plaats van".
355. als grootachtbaar geëerd.
357. om lieffelijck de Werelt te verbasen: tegenstelling tot 351-352.
365. heeft zich ooit zoo vernuftig getoond.
373. lodderlijck: vgl. bij Vondel in 't gedicht op Konstantijntje
lodderoog (lodder oog?) van 't lieve kinderoog. Lodderlijk kan ook,
min gunstig, verleidelijk beteekenen.
378. "ty" is getij, seizoen "gheset" is het vastgestelde, het
gezette, de wet (vgl. 't groote Wdb., Verdam, Mnl. Wdb., Kiliaen de
Woordenboeken op Hooft): "tygheset" is wat afhangt van het seizoen,
"Uw loncken" behoeft niet opgevat als derde naamval: Uw lonken is een
van het seizoen afhankelijk iets (en dat seizoen is de Lente, vgl. in
den dialoog van Daifilo en Dorilea, 205 en vervolgens), terwijl de
menschen die eenmaal buiten de natuur gegaan zijn, ten allen tijde
door verliefdheid gekweld worden: dààrom ook mag hun lusten hun een
wet zijn: de natuur zelf regelt al hun behoeften nog (zie 313).
384. schaduthroons: Woordspel--het woord moet hier ongetwijfeld
in dubbele beteekenis genomen uit het verband van vers 384 tot 381
volgt de beteekenis baldakijn, maar de dichter denkt er bij aan de
tegenstelling die geschilderd is in 436-467: "schaduwtroon" is ook =
"troon die geen wezenlijke waarde heeft", "geen geluk waarborgt". Tn
dezen zin is het een woord van Spieghel (van wien Hooft mogelijk
ook de menigvuldigheid van adjectieven met -rijk en -ziek heeft),
die in zijn beschrijving van het Hol van Plato, Hertspieghel III,
70-118, de aardsche dingen, omdat ze niet dan de schaduwbeelden
van werkelijkheid (zie de voorstelling op zijn prent van het "Antrum
Platonicum" van 1604, te vinden in de uitgaven van den Hertspieghel van
H. Wetstein 1694 en Pieter Vlaming 1723) en dus ijdel, onreëel zijn,
schaduw-dingen, "schaduw-goed" noemt en de liefde tot deze dingen
"schaduw-min": zoo zegt hij van den gastronoom, dat hij "ghuwt
na schaduw-taart en vla met open mond": de overdrachtelijke en de
eigenlijke beteekenis zijn hier één, en de prent geeft de etymologie
van het woord: men ziet de schaduwen op den muur. Het begrip van de
onwaarde van dingen die maar vleien met wezenlijkheid, wordt elders,
ook bij Spieghel, uitgedrukt met woorden als "valsch", "ijdel",
"schijn", "waan". Let voor de beteekenis van "schaduthroon" in 384
op de tegenstellingen in de vier laatste koepletten van het lied.
392. In het gezongen minnelied vindt de Herderin haar eigen
gewaarwordingen, het "schalcke Lietje" treft de waarheid, en zij
bloost: maar wat kan dit schelen, wanneer ook de beminde bloost en
zijn wederkeerige liefde verraadt? vgl. 401. 393 is het antwoord op
deze vraag. Zie A. 397.
396. dunne slaep: vgl. b.v. Palamedes 407; nog in Drente dun-slaoperig:
die onrustig en ieder oogenblik wakker is; Kil. dun-slaepigh,
levisomnus.
397. Bij vele volken (Slaven, Germanen, Grieken en Romeinen) is de
appel een symbool van liefde. Appels schenken, met appels werpen,
een appel met elkaar eten was liefdesbetuiging; van appelen droomen,
liefdesgeluk. Verliefde vrouwen zenden, volgens Lucianus, aangebeten
appels aan hun beminden. Bij de Atheners beval een wet van Solon de
pasgehuwde vóór den bruidsnacht een kweeappel te eten. Aphrodite
werd wel met een appel op de hand voorgesteld. In de Idyllen van
Theocritus is dikwijls van de gebruiken sprake, die Hooft in zijn
lied te pas brengt; vgl. vooral Ecl. III, 64.
402. 't uwaerts: voor t'uwaerts. De drukfout (schrijffout) 't voor t'
(te), en t' voor 't (onzijdig lidw.) komt veel voor in deze tijd:
maar t' kan ook wel aanduiden proklisis van 't lidwoord: t'onderste,
t'arme kind, dus de nauwe verbinding. Vgl. 493, 1011.
411b. Elk een anderen kant uit.
421. Palemon: herdersnaam uit de Eclogae van Vergilius.
425. d.i. zoete heuschheid van zede. Heusheid = humane welwillendheid.
435. Liete voor liet: als wierde, werde voor werd, hielde, krege,
grepe, stonde, scholde etc.: Indicatieven; waarover, bij de oudere
schrijvers als in hedendaagsche tongvallen, van Helten, Vondel's Taal
I, 45-47.--Men vergelijke in Granida 1377 ick rees', 1516 ick coos'.
449a. Argeloosheid die niemand belaagt, bij wie het veilig is.
488. Als zoo menige andere plaats in Granida is ook deze proverbiaal:
zie de Litteratuur bij Harrebomée, Spreekwdb i.v. hoveling. Bij Roemer
Visscher, Sinnepoppen 1614, LIX van het Tweede Schock, wordt onder
het opschrift "Jong Hoveling, out schoveling" door een prentje met
een weggeworpen ruiker naast een ruiknr in zijn vaas, aangewezen hoe
't met oude dienaars pleegt te gaan.
493. Deze en de voorgaande regel zijn platonisch op te vatten:
"goetheyt" en "schoonheyt" als de hoogste schoonheid en goedheid,
nl. God.