Geschiedenis van Laura.
Ik zal u zoo duidelijk mogelijk vertellen, door welk toeval ik mijn
tegenwoordig vak heb gekozen.
Nadat ge mij op zoo beleefde wijze verlaten hadt, gebeurden er groote
dingen. Arsénia, mijn meesteres, vermoeid van de wereld, zei het
tooneel vaarwel en nam mij mee naar een landgoed, dat ze gekocht had
bij Zamora. Wij hadden weldra vele kennissen in die kleine stad en
ik ontmoette er don Felix Maldonado, eenigen zoon van den rechter. Ik
beviel hem en hij zocht naar gelegenheden, om mij zonder getuigen te
spreken; om je de waarheid te zeggen, kan ik niet ontkennen, dat ik
hem hielp, om die te vinden. Hij was nauwelijks twintig jaar, schoon
en door zijn galante manieren nog meer verleidelijk, dan door zijn
uiterlijk. Al spoedig bood hij mij met zooveel aandrang een prachtigen
brillant aan, dien hij aan den vinger droeg, dat ik niet kon weigeren.
Wat een onvoorzichtigheid echter van een grisette, om kinderen tot zich
te trekken, waarover een vader macht bezit. De rechter, de strengste in
zijn soort, haastte zich, toen hij van onze verstandhouding hoorde,
om er een eind aan te maken. Hij liet mij oplichten door eenige
gerechtsdienaren, die mij, niettegenstaande mijn kreten, naar een
klooster brachten.
Daar liet de overste mij zonder vorm van proces mijn ring afdoen,
mijn kleeren uittrekken en een langen grijzen japon aandoen, met een
breeden zwart lederen ceintuur om het middel, waaraan een rozenkrans
hing. Daarna bracht ze mij naar een andere zaal, waar mij een oude
monnik wachtte van ik weet niet welke orde, die mij begon te preeken
over boetedoening. Hij zei me, dat ik veel verplichting had aan
personen, die mij een dienst hadden bewezen, door mij te redden uit
de klauwen van den demon, waarin ik was gevallen. Ik bekende ronduit
mijn ondankbaarheid, en wel verre van mij verplicht te gevoelen aan
de personen, die mij dat genoegen hadden bereid, overlaadde ik hen
met minder vleiende namen.
Acht dagen bracht ik zoo in wanhoop door, toen mijn lot scheen
te veranderen. Een kleine plaats overstekende, ontmoette ik den
rentmeester van het huis, iemand, aan wien alles was onderworpen; de
overste zelfs gehoorzaamde hem. Hij had van zijn beheer alleen maar
verantwoording te geven aan den rechter, van wien hij afhankelijk
was en die vertrouwen in hem scheen te stellen. Hij heette don Pédro
Zendono en was geboren in Biscaye. Stel je een man voor, zeer bleek en
mager, een figuur om aan een schilder voor dief te dienen. De zusters
scheen hij nauwelijks aan te zien. Je hebt nooit zoo'n huichelachtig
gezicht gezien, hoewel je in het paleis van den bisschop hebt gewoond.
Ik ontmoette dus dien mijnheer Zendono, die mij aanhield en zei:
"Troost u, mijn dochter, ik ben begaan met uw verdriet." Hij zei niets
meer en vervolgde zijn weg, het aan mij overlatende, om bespiegelingen
te houden over dien korten tekst. Daar ik hem als man van gewicht
beschouwde, dacht ik werkelijk, dat hij zich moeite zou geven, om te
onderzoeken waarom men mij had opgesloten en dat hij, daar hij me niet
schuldig genoeg zou vinden om zoo behandeld te worden, mijn belangen
bij den rechter zou voorstaan. Maar ik kende den Biscayer niet, hij
had andere plannen. In zijn geest had hij een reisplan opgemaakt,
dat hij mij in vertrouwen meedeelde. Hij zei: "Mijn beste Laura,
ik ben getroffen door uw smart en ik heb besloten daaraan een eind
te maken. Ik weet wel, dat ik mijzelf daardoor in het verderf stort,
maar ik kan niet anders en ik wil alleen voor u leven. De toestand,
waarin ik u geplaatst zie, doorboort mij het hart. Morgen zal ik u
uit uw gevangenis verlossen en u zelf naar Madrid brengen. Alles wil
ik opofferen, om het geluk te hebben uw bevrijder te zijn."
Ik dacht van vreugde te bezwijmen bij die woorden van Zendono, die mij
den volgenden dag schaakte op een wijze, die ik je zal meedeelen. Hij
zei aan de overste van het klooster, dat hij last had van den rechter,
om mij bij hem te brengen in een uitspanning, die zich op eenige
mijlen afstand bevond. Hij liet mij plaats nemen in een rijtuig,
dat door twee goede muilezels werd getrokken, expresselijk voor deze
gelegenheid door hem gekocht. Niemand ging mee, dan een knecht,
die ons reed. Wij reden niet in de richting van Madrid, zooals ik
had verwacht, maar naar de Portugeesche grenzen, waar wij aankwamen
in minder tijd dan de rechter van Zamora had noodig gehad om bericht
te krijgen van ons vertrek en zijn gerechtsdienaren uit te zenden,
om ons op te sporen.
Voor wij over de grenzen gingen, liet de Biscayer mij manskleeren
aantrekken, die hij had meegenomen. Toen wij in een hotel aankwamen,
waar wij zouden overnachten, zei hij: "Schoone Laura, wees er niet
kwaad om, dat ik u heb meegenomen naar Portugal. De rechter van
Zamora zal ons in ons vaderland doen zoeken als twee misdadigers,
aan wie Spanje geen veilige schuilplaats biedt. Maar wij kunnen hier
in dit vreemde land leven, hoewel het onder het beheer van Spanje
staat. Laat u overreden, mijn engel, volg een man, die u aanbidt. Laten
wij naar Coimbre gaan! Daar zal ik een plaats vinden als spion van
den heiligen dienst en in de schaduwen van dat machtige gerechtshof,
kunnen wij rustig onze dagen in stille genoegens slijten."
Dit voorstel deed mij zien welke beweegredenen hij had om mij
als geleider te willen dienen. Ik begreep, dat hij op mijn
dankbaarheid rekende en meer nog op mijn ellende. Maar, hoewel
die beide zaken in zijn voordeel spraken, weigerde ik beslist, wat
hij mij voorstelde. Eerlijkheidshalve moet ik zeggen, dat er twee
gewichtige redenen waren, waarom ik zoo terughoudend was: hij viel
niet in mijn smaak en ik geloofde niet, dat hij rijk was. Maar toen
hij bleef aandringen, aanbood mij te trouwen en mij liet zien, dat
hij in zijn betrekking genoeg terzijde had gelegd, om lang van te
kunnen leven, begon ik naar hem te luisteren. Ik was verblind door
het goud en de edelsteenen, die hij voor mij uitspreidde en ervoer,
dat het eigenbelang de menschen even goed kan doen veranderen als de
liefde. Mijn Biscayer werd voor mij een andere man. Zijn lang lichaam
nam den vorm aan van een fijne taille, zijn geel gezicht scheen van
een schoone blankheid en zelfs zijn huichelachtige grijns stond mij
minder tegen. Dus nam ik zijn hand aan voor het oog van den hemel,
dien hij als getuige aanriep van ons engagement. Wij gingen op reis
en Coimbra zag weldra binnen hare muren een nieuw huishouden.
Mijn man kocht nieuwe kleeren voor mij en schonk mij verschillende
diamanten, waaronder die van don Felix Maldonado. Dus ik behoefde
niet te raden vanwaar de kostbare steenen kwamen, die ik gezien had
en ik was ervan overtuigd getrouwd te zijn met iemand, die geen trouw
opvolger was van het zevende gebod. Daar ik echter mijzelf als de
eerste oorzaak van zijn handgrepen beschouwde, vergaf ik ze hem. Een
vrouw verontschuldigt ook de slechte daden, die haar schoonheid doet
bedrijven. Wat zou ik hem anders slecht gevonden hebben!
Gedurende twee of drie maanden was ik tamelijk tevreden over hem. Hij
had altijd galante manieren en scheen mij teeder te beminnen. Maar al
die bewijzen van vriendschap waren slechts schijn geweest. De schelm
bedroog mij en bereidde mij het lot, dat elk meisje, dat door een
slechten man verleid is, te wachten heeft. Toen ik op een ochtend
uit de mis kwam, vond ik in huis alleen de muren, alle meubelen en
zelfs mijn kleeren waren weggehaald. Zendono en zijn trouwe knecht
hadden hunne maatregelen zoo goed genomen, dat het huis in een uur
was leeggedragen. Zoo stond ik dus als een tweede Ariadne, door een
ondankbaren minnaar verlaten, met niets anders dan de kleeren, die ik
aan had en den ring van don Felix, dien ik gelukkig aan mijn vinger
had gedragen. Maar ik verzeker je, dat ik geen lange klaagliederen
begon te zingen, ik was veel te blij, verlost te zijn van een ouden
schelm, die toch den een of anderen dag in handen van de justitie
zou zijn gevallen. Den tijd, dien wij samen hadden doorgebracht,
beschouwde ik eenvoudig als verloren.
Indien ik in Portugal was gebleven en daar een betrekking had gezocht
bij een aanzienlijke dame, zou ik wel zijn geslaagd, maar, hetzij
uit liefde voor mijn vaderland, hetzij dat ik geleid werd door mijn
geluksster, ik dacht aan niets anders dan aan terugkeeren naar Spanje.
Ik verkocht mijn ring en vertrok samen met een oude Spaansche dame, die
Dorothea heette, hare familie in Coimbra had bezocht en nu terugkeerde
naar Sévilla, waar ze woonde. Er was al dadelijk veel sympathie
tusschen ons, die op reis nog grooter werd en toen wij aankwamen,
wilde zij niet, dat ik ergens anders mijn intrek zou nemen, dan in haar
huis. Ik had geen reden om spijt te hebben over die kennismaking. Nooit
heb ik een vrouw ontmoet met een beter karakter. Naar haar trekken en
levendige oogen te oordeelen, moest ze vroeger vele guitaren aan het
tokkelen hebben gebracht. Zij was dan ook de weduwe van verschillende
adellijke echtgenooten en kon behoorlijk van de opbrengst leven.
Onder andere goede hoedanigheden bezat zij ook deze, dat zij zeer
medelijdend was voor het ongeluk van meisjes. Levendig belang stelde
zij in mijn avonturen. Toen ik haar alles van Zendono had verteld, zei
ze op een toon alsof zij zelf ook wel eens zulke exemplaren op haar
levensweg had ontmoet: "Die honden van mannen! Die ellendelingen! Er
zijn van die schelmen in de wereld, die er een spel van maken, om
een vrouw te bedriegen. De eenige troost, mijn lief kind, is, dat
ge volstrekt niet gebonden zijt aan dien schelm van een Biscayer. Al
is uw huwelijk met hem goed genoeg om u als excuus te dienen, het is
daarentegen ook slecht genoeg om u toe te staan een beter aan te gaan,
indien ge daartoe gelegenheid zult vinden."
Iederen dag ging ik met Dorothea naar de kerk en visites maken,
wat de middelen waren, om spoedig een avontuur te hebben. Ik trok
de aandacht van vele heeren, maar enkelen hadden geen geld, anderen
waren te jong, zoodat ik mij met niemand inliet.
Op zekeren dag kwam het Dorothea en mij in den zin om naar den
schouwburg te gaan. Er was aangeplakt, dat ze zouden spelen: "De
beroemde Comedie; de Ambassadeur van Sirmismo", door Lope de Vega
Carpio. Onder de actrices herkende ik een oude vriendin, Phénice, die
kamenier bij Florimonde is geweest en met wie je wel eens gesoupeerd
hebt bij Arsénia. Ik wist wel, dat Phénice sinds twee jaar uit Madrid
was, maar 't was mij niet bekend, dat ze actrice was geworden,
Na afloop van het stuk, dat vrij lang duurde en mij verveelde, omdat
er niet goed genoeg en ook niet slecht genoeg gespeeld werd, om mij
te amuseeren, gingen wij Phénice opzoeken, die zeer verheugd was mij
te zien en daar we 's avonds weinig tijd meer hadden, spraken we af,
dat we elkaar den volgenden morgen zouden ontmoeten. Het pleizier
van te praten is een der grootste genoegens voor vrouwen en vooral
voor mij. Ik kon den heelen nacht geen oog dicht doen van verlangen
om met Phénice aan den slag te komen en haar vraag op vraag te doen.
Phénice was gelogeerd in een groot hotel. Een dienstmeid, die mij den
weg wees, bracht mij in een gang, waarop tien of twaalf kleine kamers
uitkwamen; hier woonden de leden van het gezelschap. Mijn geleidster
klopte aan de deur, die Phénice, wier tong evenzeer jeukte als de
mijne, opendeed. We gunden ons nauwelijks den tijd om te gaan zitten
bij ons gekakel.
Wij hadden elkaar heel wat te vertellen van hetgeen wij in den
laatsten tijd hadden beleefd. Het scheen wel, dat er geen eind kwam
aan al het vragen en antwoorden.
Eindelijk vroeg Phénice mij, wat ik van plan was te gaan doen, want
ze zei, dat een meisje als ik toch iets moest worden en dat het niet
aanging een onnut wezen te zijn in de maatschappij. Ik antwoordde haar,
dat ik, in afwachting van beter, een betrekking wilde zoeken bij een
of andere voorname dame. "Wel foei!" riep mijn vriendin, "hoe kan je
aan zoo iets denken! Hoe is het mogelijk, dat je nog geen tegenzin
hebt in dienstbaarheid! Ben je het niet moe, om onderworpen te zijn
aan den wil van anderen? Hun grillen te verdragen? Een slavenleven
te lijden? Volg liever mijn voorbeeld en ga bij het tooneel! Niets
is beter voor vrouwen met geest en die niet rijk zijn, of van hooge
geboorte. Het is een stand, die tusschen den adel en de burgerij
staat. Een vrij leven! Altijd in vroolijkheid! Wij geven ons geld
uit, zooals wij het verdienen. Het tooneel is vooral gunstig voor de
vrouwen. Toen ik nog kamenier was bij Florimonde--ik schaam mij nog als
ik eraan denk--lette niemand op mij. Maar sedert ik op mijn voetstuk
ben gekomen, dat is te zeggen op het tooneel, wat een verandering! Ik
zie aan mijn voeten de schitterendste jongelieden uit de steden,
waarin wij optreden. Wanneer een actrice wijs is, d. w. z. wanneer
ze niet meer dan één minnaar tegelijk begunstigt, wordt zij door de
wereld geëerd. Men prijst haar ingetogenheid en verandert zij van
galant, dan beschouwt men haar als een echte weduwe, die hertrouwt."
Hier viel ik Phénice in de rede; "waarom zegt ge me dit alles? 't Is
geen geheim meer voor mij en ik gevoel zelf ook wel neiging voor het
tooneel. Maar dat is niet voldoende, men moet talent hebben en dat heb
ik niet. Vroeger heb ik wel eens stukken voor Arsénia gereciteerd,
maar ze was er niet tevreden mee en daardoor heb ik er een tegenzin
in gekregen."
"Och kom!" zei Phénice. "Je weet toch wel, dat die groote actrices
altijd jaloersch zijn. Ik zeg je, zonder je te vleien, dat je voor
het tooneel bent geboren. Je hebt iets natuurlijks, vrijmoedigheid,
bevalligheid, een mooie stem. Wat zou je een heeren het hoofd op hol
jagen, als je actrice was!"
Ze trachtte mij nog verder over te halen, liet me eenige verzen
declameeren, die ze luid toejuichte. Voor twee collega's, die haar
kwamen bezoeken, moest ik die verzen nog eens opzeggen en ook zij
overlaadden mij met lof. Mijn bescheidenheid werd op een te zware
proef gesteld. Ik begon zelf te gelooven, dat ik iets waard was en
dus kreeg ik zin in het tooneel. Eerst legde ik nog een proefstuk af
voor alle leden van den troep en toen werd ik daarbij opgenomen.
Al het geld dat ik nog over had, besteedde ik voor het costuum bij
mijn debuut en wat er aan ontbrak om het schitterend te doen zijn,
maakte ik goed door mijn fijnen smaak.
Eindelijk verscheen ik voor het eerst op de planken. Ik gebruik een nog
te gematigd woord, mijn vriend, als ik zeg, dat het publiek verrukt
was. Grooten opgang maakte ik in Sévilla. Gedurende drie weken was
ik het onderwerp van alle gesprekken. Wel twintig heeren van stand
boden zich aan, om zorg voor mij te dragen. Wanneer ik mijn neiging
had gevolgd, dan zou ik den jongsten en den mooisten hebben genomen,
maar ons soort moet alleen eigenbelang en eerzucht in het oog houden
en daarom nam ik don Ambrosio de Nisana, die reeds oud was en niet
mooi, maar rijk en edelmoedig. 't Is waar, hij heeft er duur voor
moeten betalen. Hij huurde een mooi huis voor mij, meubelde het
prachtig, gaf me een goeden kok, twee lakeien, en duizend ducaten
in de maand. Dan nog rijke kleeren en veel juweelen. Nooit heeft
Arsénia het zoo schitterend gehad! Welk een ommekeer in mijn lot! Ik
verbeeldde mij een ander mensch te zijn en ik verbaas er mij niet meer
over, dat er meisjes zijn, die in korten tijd al de misère vergeten,
waaruit de gril van een heer ze gehaald heeft. De toejuichingen van
het publiek, de vleierijen van alle kanten en de hartstocht van don
Ambrosio, maakten mij ongeloofelijk ijdel.
Don de Nosana kwam elken avond bij mij soupeeren met eenige van zijn
vrienden. Ik begon zeer aan dat aangename leven gewend te raken, maar
het duurde slechts zes maanden. De heeren zijn wispelturig. Anders
zouden ze ook al te aardig zijn. Hij verliet mij voor een ander jong
meisje. Vier en twintig uur was ik er bedroefd over, toen nam ik een
cavalier van twee en twintig jaar, don Louis d'Alcacer, met wien zich,
wat schoon uiterlijk betrof, weinig Spanjaarden kunnen vergelijken.
Zeker zult ge mij vragen waarom ik zoo'n jongen minnaar nam, maar
don Louis had vader noch moeder meer en zijn eigen inkomsten. Wij
hadden elkaar zeer lief. Maar het bleek al zeer spoedig, dat don
Louis zeer jaloersch was en mij ieder oogenblik achtervolgde met
ongerechtvaardigde verdachtmakingen. Wanneer ik op het tooneel was,
meende hij, dat ik sommigen jongelieden aanmoedigende blikken toewierp
en overlaadde mij met verwijten, zoodat onze meest teedere samenkomsten
dikwijls met twisten eindigden. Hij scheen aan die jaloezie geen
weerstand te kunnen bieden, wij verloren beiden het geduld en besloten
op zekeren dag in der minne te scheiden. Wilt ge wel gelooven,
dat de laatste dag van ons samenzijn nog het genoegelijkst voor ons
was? Wij waren beiden vermoeid door het leed, dat we elkaar hadden
gedaan en vonden er genoegen in, toen wij elkaar vaarwel zeiden. Wij
waren als twee gevangenen, die na een harde slavernij hunne vrijheid
hadden weerkregen.
Na dat avontuur ben ik zeer voorzichtig geworden in de liefde, ik
wil geen verbintenis meer, die mijn rust verstoort.
In dien tijd legde ik mij zeer op mijn rollen toe en ik kreeg den
naam van een uitstekende actrice. Toen het gezelschap te Granada mij
een voordeelig aanbod deed, besloot ik dat aan te nemen, hoeveel het
mij ook kostte om van Phénice en Dorothea afscheid te nemen, van wie
ik zooveel hield als het onder vrouwen mogelijk is. De eerste hield
zich in dien tijd druk bezig met den eigenaar van een goudsmidswinkel,
die uit ijdelheid een actrice tot maîtresse wilde hebben.
Ik heb nog vergeten om te vertellen, dat ik, toen ik bij het tooneel
ging, mijn naam Laura veranderde in Estelle.
Mijn debuut te Granada was even schitterend als te Sévilla. Weldra zag
ik mij weer omringd door aanbidders. Maar ik was zeer voorzichtig en
terughoudend, tot ik voor het eerst den markies de Marialva zag. Deze
Portugees, die uit nieuwsgierigheid Spanje bereisde, kwam in Granada
en hield zich daar op. Hij kwam in den schouwburg op een dag, dat ik
niet speelde. Met groote attentie nam hij de actrices op, die toen
optraden. Een was er, die in zijn smaak viel en den volgenden dag
maakte hij kennis met haar. Maar toen verscheen ik op het tooneel en
nam hem dadelijk voor mij in. Ik kan niet ontkennen, dat ik reeds wist
dat mijne collega hem bevallen was; en ik spaarde geen moeite om hem
te bekoren en dit gelukte mij. De andere was er wel zeer kwaad om,
maar wat te doen? Ze moest maar denken, dat dit bij vrouwen een zeer
natuurlijke zaak is, en dat zelfs de beste vriendinnen elkaar in dit
opzicht niet sparen."