De hoofdsteden der vier kwartieren: Nijmegen, Roermond,
Zutfen, Arnhem.
Leden van den landdag: _de bannerheeren_, de ridderschappen,
de steden.
Stamhuizen, die over Gelderland het bewind hebben gevoerd:
Gelder, Gulik en Egmond.
Graven uit _het huis Gelder_.
Reinald II graaf tot 1339.
Hertog Reinald II sterft 1343.
~REINALD~ III volgt hem op.
Geschil tusschen hem en Eduard.--De partijschappen der
_Hekerens_ en _Bronkhorsten_.
Eduard wint den slag bij Tiel 1361.
Reinald staat hem den titel en de rechten van hertog af 1361.
Eduard sterft.--Reinald III wordt weder hertog en sterft 1371.
_Het huis Gulik_--~WILLEM~ I 1372.
Hij wordt hertog van Gulik.
~REINALD~ IV.
Hij sterft 1423.
_Het huis Egmond_.--De landsstenden erkennen ~ARNOLD~ als
hertog 1423.
~Adolf~, gesteund door ~Katharina van Kleef~, stelt zich aan
't hoofd der misnoegden.
Adolf laat Arnold van het slot te Grave naar Buren voeren 9 Jan 1465.
Karel de stoute middelaar tusschen vader en zoon.--Hij laat
Adolf gevangen zetten 1471.
Arnold verpandt Gelderland voor 300,000 gl. aan Karel den
stoute 1471.
Hij sterft 1473.
Karel de stoute onderwerpt Gelderland 1473.
Karel de stoute sneuvelt.--Dood van Adolf van Gelder 1477.
De Gelderschen stellen ~KAREL~ van Gelder aan hun hoofd 1492.
Karel van Egmond bijna meester van geheel Gelderland 1513.
~Maarten van Rossum~.
Karel van Egmond sterft 1538.
Willem van Gulik en Kleef staat Gelderland aan Karel V af 1543.
=§ 9. _Overzicht der geschiedenis van Utrecht, Overijsel, Drente,
Friesland en Groningen gedurende de Middeleeuwen._=
De staten van Utrecht beschreven sinds 1400-1500.
Drie leden dezer staten: _de geëligeerden_, de edelen, de
stad Utrecht en wellicht mede de kleinere steden.
De naam Overijsel opgekomen 1400-1500.
Leden der staten: de ridders en de steden Deventer, Kampen,
Zwol.
_De kastelein_ of _burggraaf van Koevorden_.--_De landdag_
van Drente.--De ridders en _de eigenerfden_.--~HENDRIK VAN
BEIEREN~ staat de wereldlijke macht over Utrecht aan Karel V
af 1528.
Overijsel erkent Karel V, in plaats van Karel van Egmond,
als heer 1528.
Drente komt aan Karel V 1536.
De geschillen der _Schieringers_ en _Vetkoopers_ sedert omtrent 1300.
Zware watervloeden in Friesland.
Maximiliaan verpandt Friesland aan ~Albrecht van Saksen-
Meiszen~ voor 300,000 gl. en bevestigt hem in _het
erfpotestaatschap_ 1498.
Albrecht sterft.--~Hendrik~ en ~George~ 1500.
De Friezen roepen ~Karel, hertog van Gelderland~, in 1508.
George staat Friesland voor 350.000 gl. aan Karel V af 1515.
~Groote Pier~.
Karel V heer van Friesland 1524.
~Albrecht van Saksen-Meiszen~ door Maximiliaan tot heer van
Groningen benoemd 1499.
~Karel, hertog van Gelderland~, in Groningen.
Groningen erkent Karel V als heer 1536.
De landsvergadering van Friesland.--De afgevaardigden van
Oostergo, Westergo en Zevenwouden.
_De grietmannen_.
Drie kwartieren der Ommelanden: Hunsingo, Fivelingo,
Westerkwartier.
Westerwolde een heerlijkheid tot 1795.
De Staten-Generaal leenheeren van Westerwolde sedert 1594.
De stad Groningen koopt die heerlijkheid voor ruim 140.000
gl. 1619.
De staten bestaan uit de eigenerfden en uit andere
afgevaardigden uit de drie kwartieren.--Later komt de stad
erbij.
=§ 10. _De Nederlanden onder het bewind van Karel V._=
Karel V heer van de zeventien Nederlandsche gewesten 1543-1555.
_De groote visscherij_ verschaft aan meer dan 20.000
huisgezinnen het onderhoud.--De haring jaarlijks op de
kusten van Engeland en Schotland gevangen 24 Juni-25 November.
1500 haringbuizen, alleen uit Enkhuizen 140, loopen in zee.
_De pekelharing_.--_De bokking_.
De Noordsche compagnie sinds 1614.
250 schepen uitgerust voor _de walvischvangst_ 1600-1700.
Antwerpen.--Meer dan 1000 vreemde handelshuizen.--De beurs
telt meer dan 5000 bezoekers.--Amsterdam.--Fabrieken.
Begin der Nederlandsche letterkunde ongeveer 1200.
~Jakob van Maerlant~ en _de spiegel historiael_.
Het Vlaamsch.--_Reinaert de Vos_.
De Rederijkerskamers.
_Verdrag van Augsburg_.--Alle Nederlandsche gewesten zullen
geheel onafhankelijk van Duitschland zijn, maar onder de
hoede van dit rijk staan, mits een zeker aandeel in de
rijkslasten dragende 1548.
~MARIA~ _gouvernante_ 1530.
_De raad van state_, _de geheime raad_ en _de raad van
financiën_ sedert 1531.
Oproer te Gent.--Karel vordert een bede ven 400,000 gl. van
Vlaanderen, welke Gent weigert mede te betalen.
Vonnis, door Karel over de stad geveld 1540.
~Wessel Gansfort~, ~Rudolf Agric[)o]la~.--~Gerrit Gerritsz.~
of ~Desiderius Erasmus~ sterft 1536.
Meer dan Luthers stelsel verbreidt zich dat van Calvijn in
Nederland.
De Wederdoopers.--_De Doopsgezinden_ of _Mennonieten_.--
~Menno Simons~ Roomsch priester te Witmaarsum tot 1536.
Hij is een tijdlang leerling van Ubbo Philips.
Karel V vaardigt elf plakkaten tegen de hervorming uit.
Inquisiteurs ingesteld 1522.
50.000 menschen om des geloofs wille, naar men zegt, onder
Karels regeering ter dood gebracht.
Afstand en overdracht der Nederlanden aan Philips II te
Brussel 25 Oct. 1555.
Karel overlijdt in 't klooster Yuste 1558.
Karels natuurlijke kinderen: Margareta en Don Jan van
Oostenrijk.
Willem van Oranje.
=§ 11. _De Nederlanden onder Philips II tot de komst van Alva._=
~Philips II~ 1555-1581.
~Margareta van Parma~, getrouwd met Octavius Farnese, hertog
van Parma, landvoogdes der Nederlanden.--~Karel, baron van
Barlaimont~ president van den raad van financiën--~Viglius~
of ~Wigele~ van ~Aytta van Zuichem~ van den geheimen raad.--
Leden van den raad van state: ~Antonius Perenot~, de prins
van Oranje, ~Lamoraal, graaf van Egmond~, later de
~Montmorency, graaf van Hoorne~.
Willem van Oranje stadhouder van Holland, Zeeland en
Utrecht; Egmond van Vlaanderen en Artois; Johan van Ligne,
graaf van Aremberg, van Friesland, Groningen, Drente en
Overijsel; de baron van Barlaimont van Namen.
Twee liniën in het huis van Nassau sedert 1250.
De jongste is die van _Nassau-Dillenburg_.
~Willem~, een zoon van Willem den rijke van Nassau-
Dillenburg, geboren 1533.
Willem de rijke heeft vijf zonen: Willem, Jan den oude,
Lodewijk, Adolf en Hendrik.
Willem erft het prinsdom Oranje van zijn neef Réné.
Antonius Perenot geboren in Franche-Comté.
Paus Paulus IV vaardigt de bul over de bisdommen uit 1559.
De zaak zelve begint werkelijkheid te worden 1561.
Sommige zetels eerst bezet 1570.
18 bisschopszetels opgericht, 3 aartsbisdommen en 15
bisdommen.
Perenot en ~Granvelle~, tevens tot kardinaal benoemd, wordt
aartsbisschop van Mechelen.
De vreemde troepen worden verwijderd 1560.
Viglius laat zich geheel door Granvelle leiden.
Willem, Egmond en Hoorne weigeren in den raad van state
zitting te nemen, zoolang Granvelle er komt.
Philips beveelt Granvelle het land te verlaten 1564.
Willem, Egmond en Hoorne nemen weder zitting in den raad van
state.
Egmond naar Spanje gezonden 1565.
_Het compromissum_ met ~Lodewijk van Nassau~ en ~Hendrik van
Brederode~ als hoofden 1565.
Drie- of vierhonderd edelen, leden van dit verbond, bieden
de landvoogdes een verzoekschrift aan.--De naam _geuzen_ 5 April 1566.
De _moderatie_ wordt _moorderatie_ genoemd.
~Floris van Montmorency, baron van Montigny~, en ~Jan van
Glimes, markies van Bergen~, vertrekken als gezanten naar
Spanje 1566.
_De hagepreeken_ in zwang.
_De beeldenstorm_ 1566.
Oranje, Egmond en Hoorne staan de landvoogdes in de
vervolging der beeldenstormers getrouw ter zijde.
Margareta bewerkt de ontbinding van het compromissum en doet
het prediken der hervormden staken.
Egmond legt den eed van trouw aan den koning af.--Hoorne
onttrekt zich tegelijk aan 's konings dienst en aan de
bevordering van Oranje's plannen.
Willem neemt zijn ontslag als stadhouder van Holland,
Zeeland en Utrecht en gaat naar Duitschland.--Meer dan
honderd duizend lieden volgen hem.--Onder hen ~Philips van
Marnix~, heer van St. Aldegonde.
~Maximiliaan Hennin, graaf van Boussu~, bij voorraad
stadhouder van Holland.
~Alv[=a]rez de Tol[=e]do, hertog van Alva~, komt als
kapitein-generaal aan 't hoofd van een leger van ongeveer
17,000 man in de Nederlanden 1567.
=§ 12. _De Nederlanden onder 't bestuur van Philips' landvoogd Alva._=
Alva heeft buitengewone volmacht.
Margareta verwerft haar ontslag en vertrekt naar Italië.--
Alva algemeen landvoogd 1567.
_De raad van beroerte_ of _bloedraad_ opgericht.
Egmond en Hoorne te Brussel ter dood gebracht 5 Juni 1568.
Standbeeld ter hunner eer in die stad opgericht 1864.
Montigny, op een vonnis van den bloedraad, in 't geheim in
Spanje geworgd 1570.
Bergen bezwijkt 1567.
~Alva~ laat ~Philips Willem, graaf van Buren~, van Leuven
oplichten 1568.
Willem grijpt naar de wapens.--~Lodewijk van Nassau~
zegeviert bij ~Heiligerlee~.--Aremberg sneuvelt, maar ook
Adolf 1568.
Alva verslaat Lodewijk bij ~Jemmingen~ 1568.
Ontwerp van Alva omtrent de belastingen: een heffing voor
eens van 1 pct.; _de tiende penning_; _de twintigste
penning_.
Alva begint met Brussel 1572.
_De Watergeuzen._
De driekleurige vlag de nationale vlag der Nederlanden sedert 1572.
Elizabeth verbiedt haar onderdanen, den Watergeuzen te
verstrekken, wat zij behoeven.--Onder bevel van ~Lumey,
graaf van der Marck~, eischen zij Brielle op 1 April 1572.
Boussu beproeft vruchteloos de stad te hernemen.
Vlissingen staat op.--Veere voor de vrijheid gewonnen.--
Enkhuizen, Dordrecht, enz. volgen.--Vele steden van
Gelderland, Utrecht, Overijsel, Friesland nemen bezettingen
van den prins in.
_De vergadering van Dordrecht_ 19 Juli 1572.
Willem hier erkend als gouverneur-generaal en als stadhouder
van Holland, Zeeland en Utrecht.
Zutfen en Naarden openen de poorten voor Frederik 1572.
Haarlem insgelijks 1573.
Alkmaar houdt zich staande.
Alva vertrekt.--Hij heeft 18.600 menschen door de handen des
scherprechters laten ombrengen 1573.
=§ 13. _De Nederlanden gedurende het bewind van Requ[=e]sens en van
Don Jan van Oostenrijk.--De Unie van Utrecht._=
~Don Louis de Requ[=e]sens~.
Middelburg geeft zich aan den prins over 1574.
De slag bij ~Mook~.--~Lodewijk~ en ~Hendrik van Nassau~
komen om 1574.
Het beleg van Leiden hervat.--~Jan van der Does~.--~Pieter
Adriaansz. van de Werff~ 1574.
De dijken doorgestoken en de sluizen opengezet.
De dag van 't ontzet 3 Oct. 1574.
De stad verwerft een hoogeschool.
Requ[=e]sens sterft 1576.
De raad van state aanvaardt het bewind na den dood van
Requ[=e]sens.--De raad van beroerten houdt op te bestaan 1576.
De Spanjaarden nemen Zierikzee bij verdrag in.--Opstand der
Spaansche troepen op Schouwen 8 Nov. 1576.
_De Spaansche furie._--Op Willems voorstel komen
afgevaardigden uit het meerendeel der Zuidelijke gewesten te
Gent bijeen.
_Pacificatie_ of bevrediging _van Gent_ 8 Nov. 1576.
~Don Jan van Oostenrijk.~
_Het eeuwig edict_, niet onderteekend door Willem, Holland
en Zeeland Febr. 1577.
De verrassing van Namen 1577.
Willem wordt _ruwaard_ van Brabant.
Eenige edelen roepen ~Matth[=i]as~ in het land.--Matth[=i]as
door de algemeene staten tot landvoogd benoemd onder
beperkende voorwaarden 1578.
Matth[=i]as _'s prinsen griffier_.
De Algemeene Staten erkennen Don Jan niet langer als
landvoogd.
Willem van Oranje opgebracht in den Roomsch-katholieken
godsdienst.
Hij gaat tot den hervormden godsdienst, naar de begrippen
van Calvijn, over 1573.
~Alexander Farnese~, hertog van Parma, komt in de
Nederlanden 1578.
Henegouwen, Artois, Douai, enz. keeren onder 's konings
gezag terug Jan. 1579.
_Verdrag van Atrecht_.
Don Jan sterft Oct. 1578.
_De Unie van Utrecht_ 22 en 23 Jan. 1579.
Zij wordt geteekend door ~Jan~, Holland, Zeeland, (met
uitzondering van Middelburg), Utrecht, de Ommelanden en een
deel van Gelderland 23 Jan. 1579.
Willem teekent Mei 1579.
De overige deelen van Gelderland treden toe 1579 en 1580.
Drente voegt zich bij de Unie April 1580.
Overijsel komt bij de Unie 1591.
Friesland sluit zich bij gedeelten aan 1579-1598.
Maurits brengt de stad Groningen bij de Unie 1594.
Antwerpen, Gent, Brugge voegen zich erbij.
=§ 14. _Van de Unie van Utrecht tot de vestiging der Republiek van
Zeven Vereenigde Nederlanden._=
~George van Lalaing, graaf van Rennenberg~, teekent de
Unie.--Hij valt van haar af en brengt de stad Groningen,
Drente en een deel van Overijsel onder de Spaansche
heerschappij terug.--Steenwijk blijft behouden 1580.
Rennenberg sterft 1581.
Ban van Philips over Willem opgemaakt.
Dit stuk afgekondigd in de Nederlanden Aug. 1580.
Afzwering van Philips II in den Haag door de Algemeene
Staten 26 Juli 1581.
Holland draagt Willem de hooge overheid op.--De overige
gewesten bekleeden ~Frans van Anjou~ met het oppergezag 1581.
Matth[=i]as verlaat het land 1581.
Anjou komt in de Nederlanden 1581.
Zijn macht aan banden gelegd.--Zijn titel is hertog van
Gelderland en Brabant, graaf van Holland en Zeeland, enz.
~Jan Jaureguy~, een bediende van ~d'Anastro~, wondt den
prins te Antwerpen Maart 1582.
Anjou's troepen bemachtigen Duinkerken, enz. Jan. 1583.
_De Fransche furie_ te Antwerpen.
Anjou sterft 1584.
~Balth[)a]sar Gerard~ of ~Guyon~.
Hij, de zesde, die Willem van Oranje naar het leven staat,
doodt den prins te Delft 10 Juli 1584.
Hij wordt ter dood gebracht.
Parma verovert Maastricht 1579.
Hij verovert Vlaanderen.
Hij neemt de meeste steden van Brabant.
Marnix van St. Aldegonde verdedigt Antwerpen veertien
maanden lang.
Antwerpen geeft zich bij verdrag aan Parma over 17 Aug. 1585.
De scheiding van 't Zuiden en 't Noorden voltooid.
Onderhandelingen van Holland om Willem tot "graaf van
Holland en Zeeland" te verheffen.--Gouda en Zeeland toeven.
~Willem Lodewijk~ stadhouder van Friesland.
De Algemeene Staten richten een nieuwen raad van state op en
stellen ~Maurits~ aan 't hoofd hiervan.
De Staten-Generaal dragen de oppermacht over deze landen aan
Hendrik III op.--Hetzelfde aanbod aan Elizabeth gedaan.--Zij
zendt hulp tegen het bezetten van Brielle, Vlissingen en
Rammekens 1585.
~Robert Dudley, graaf van Leicester~, verschijnt aan 't
hoofd van hare troepen Dec. 1585.
De Staten-Generaal bekleeden Leicester met de algemeene
landvoogdij.
~MAURITS~ stadhouder van Holland en Zeeland 1585-1625.
~JOHAN VAN OLDENBARNEVELT~ _advocaat van den Lande_.
Een verbod van uitvoer maar 's vijands land uitgevaardigd.
Leicester vertrekt naar Engeland 1586.
De Staten-Generaal wijzigen het plakkaat over den handel.
De leer van de souvereiniteit der staten komt op.
Leicester keert naar de Nederlanden terug 1587.
Leicesters poging om Maurits en Oldenbarnevelt op te lichten
mislukt.
Zijn aanslag op Amsterdam slaagt evenmin.
Noord-Holland verklaart zich tegen Leicester, op Medemblik
en Hoorn na.
Door Elizabeth van zijn ambt ontslagen, gaat hij voor goed
naar Engeland 1587.
Er komt een andere bevelhebber der Engelsche troepen.
=§ 15. _De regeeringsvorm der Republiek van de Zeven Vereenigde
Nederlanden._=
De medewerking der staten tot de regeering in Holland begint 1572.
De medewerking der Algemeene Staten tot de regeering begint 1576.
De staten der verschillende gewesten nemen zelven de hooge
overheid in handen.--Vestiging van de Republiek der
Vereenigde Nederlanden 1588.
_Gelderland_.--Drie kwartieren: Nijmegen, Zutfen en Arnhem.
De bannerheeren niet meer als afzonderlijk lid gedoogd.
Leden der staten: de edelen of ridderschap en de steden.--
Elk kwartier heeft één stem.
_Holland_.--Negentien stemmen, de edelen één, de steden
achttien.
Zes groote en twaalf kleine steden.--_De pensionarissen_.
_Het hof van Holland._
_De hooge raad_ opgericht 1582.
Zeeland aan het rechtsgebied van dien raad onderworpen.
_De advocaat van den lande._--Hij heet _raadpensionaris_ sedert 1630.
Zijn werkkring.
_Zeeland_.--_De eerste edele_ en zes steden.--Zeven
stemmen.--De abt van Middelburg geraakt uit de vergadering
der staten.
De waardigheid van eerste edele komt later achtereenvolgens
aan Maurits, Frederik Hendrik, Willem II, Willem III, Willem
IV, Willem V.
_Utrecht_.--Drie leden en drie stemmen.--_De geëligeerden_,
de edelen en de stad Utrecht, benevens een paar kleinere
steden.
_De secretaris van staat._
_Friesland_.--Vier kwartieren: Oostergo, Westergo,
Zevenwolde en de elf steden.--_De landdag_.--Elk kwartier
heeft één stem.
_Overijsel_.--Twee leden: de edelen uit de kwartieren
Salland, Twente en Vollenhoven, en de steden Deventer,
Kampen en Zwol.--De ridderschap stemt hoofd voor hoofd; elke
stad heeft één stem.
_Groningen_.--Twee leden en twee stemmen; de stad en de
Ommelanden.--Drie kwartieren der Ommelanden: Hunsingo,
Fivelingo en 't Westerkwartier.--Bij staking van stemmen
beslist de stadhouder.
_Drente_.--Twee leden, niet meer dan achttien ridders en
zes-en-dertig eigenerfden, en drie stemmen.
=§ 16. _Vervolg._=
_De Staten-Generaal_.--Zeven stemmen.
De werkkring van den raad van state beperkt tot het beheer
der krijgszaken en van de financiën sedert 1593.
De unie van Utrecht de grondslag der Staten-Generaal.--Dit
lichaam bestaat slechts uit de afgevaardigden van de staten
der zeven gewesten na 1585.
Drente uitgesloten.
Vraag omtrent de overstemming en art. 9 der unie.
_De raad van state_ telt twaalf leden, buiten de
stadhouders.--Hoofdelijke stemming.
De aandeelen in de algemeene lasten.
_De admiraliteit._
Vijf collegiën, dat van de Maas, van Amsterdam, van
Middelburg, van Noord-Holland, òf te Hoorn, òf te Enkhuizen,
dat van Dokkum, hetwelk naar Harlingen wordt verplaatst in 1645.
De admiraal-generaal voorzitter der vijf collegiën en van
ieder in 't bijzonder.
_De stadhouder_ of _gouverneur_.
De gouverneur vanwege de Staten-Generaal _kapitein-generaal_
en _admiraal_.--De gouverneur veelal kapitein-generaal van
het gewest.--Hij verkiest uit voordrachten der vroedschappen
de leden dezer lichamen.
In Friesland afzonderlijke stadhouders tot 1748.
Doorgaans is die van Friesland het tevens van Groningen en
Drente.--De gouverneur van Holland ook steeds in Zeeland,
Utrecht, Gelderland en Overijsel tot stadhouder benoemd.
Einde der stadhouderlooze tijdperken in de vijf
laatstgenoemde gewesten 1672, 1747.
Het stadhouderschap en de overige waardigheden erfelijk
verklaard in het huis van Oranje-Nassau, ook in de
vrouwelijke linie 1747.
=§ 17. _De onoverwinnelijke vloot.--Maurits' krijgsbedrijven.--De
afstand van Nederland door Philips II.--De eerste zeeslagen van den
tachtigjarigen oorlog._=
Philips II verkrijgt de heerschappij over Portugal 1580.
Sixtus V schenkt Engeland aan de kroon van Spanje 1587.
_De arm[=a]da_.--~Alonzo Peter de Guzman~, hertog van
~Med[=i]na-Sidonia~.
Nederlaag der arm[=a]da door de Engelsche vloot en daarop
door de Engelschen en de Nederlanders.--Terugtocht.--Een
derde keert terug Oct. 1588.
Zeeland slaat een gedenkpenning.
~MAURITS~ 1590-1625.
Maurits wordt stadhouder van Utrecht en Overijsel 1590.
Hij wordt het van Gelderland 1591.
~OLDENBARNEVELT~.
Maurits verrast Breda 1590.
Hij verovert Zutfen 30 Mei 1591.
Deventer geeft zich over Juni 1591.
Delfzijl overrompeld.--Nijmegen gaat over.
Steenwijk en Koevorden vallen 1592.
Geertruidenberg veroverd 1593.
Groningen geeft zich over aan Maurits en Willem Lodewijk.
24 Juli 1594.
Voorwaarden: alleen de hervormde godsdienst; de stad en de
Ommelanden één gewest met Willem Lodewijk als stadhouder.
Drente verkiest Willem als stadhouder 1595.
Parma sterft 1592.
~Albert van Oostenrijk~.
Philips Willem komt in deze landen terug.--Hij vestigt zich
te Breda.
Maurits behaalt de zege bij ~Turnhout~.--Maurits heeft 1000
ruiters en verliest 10 man.--2000 dooden en 500 gevangenen 1597.
Philips II schenkt de Nederlanden aan ~Isabella~ en
~Albert~.--_De aartshertog_ en _de infante_.--Het Zuiden en
het Noorden gaan voor goed uiteen.
Philips II sterft.--Philips III 1598.
Nieuw verdrag van Nederland en Engeland.
_De aartshertogen_.--Ondernemingen van Noord-Nederland tegen
Duinkerken.--Maurits scheept zich in met een leger van
ongeveer 15,000 man.--De aartshertog heeft 12,000 man.--Zege
van Maurits bij ~Nieuwpoort~ 2 Juli 1600.
Woordenwisseling tusschen Maurits en Oldenbarnevelt te
Nieuwpoort.
Ostende drie jaren lang verdedigd.--~Ambrosius Spin[)o]la~
verovert het 1604.
De oorlog te land gestaakt 1607.
~Reinier Klaassens~ vliegt bij ~St. Vincent~ in de lucht 1606.
Zege van ~Jakob van Heemskerk~ in ~de baai van Gibraltar~.--
Hij komt om 1607.
=§ 18. _Het twaalfjarig bestand.--De oprichting der Oost-Indische
compagnie._=
Elizabeth sterft 1603.
Jakob I sluit vrede met Spanje 1604.
Versperring der Schelde voor de Engelsche schepen.
Philips III verbiedt allen handel van Nederland op zijn staten 1598.
Onderhandelingen tusschen de aartshertogen en de Republiek 1607.
Twee vorderingen van den vijand maken den vrede
onmogelijk.--Hendrik IV zendt gezanten.
_Wapenstilstand te Antwerpen_.--De aartshertogen verklaren,
ook uit naam van den koning van Spanje, de Vereenigde
gewesten voor onafhankelijk.--Het bestand zal twaalf jaren
duren.--Ieder zal behouden, wat hij heeft April 1609.
Eenige schepen naar het Noorden gezonden 1594 en 1595.
Amsterdam rust een paar schepen uit.--~Willem Barentsz.~ en
~Heemskerk~ op Nova-Zembla.--Barentsz. bezwijkt 1596.
_Maatschappij van verre_ te Amsterdam.--~Cornelis Houtman~
waarschijnlijk door haar naar Lissabon gezonden.--Pieter
Dirksz. Keyser en Cornelis Houtman lichten met vier schepen
te Texel het anker 2 April 1595.
Zij landen te Bantam Juni 1596.
Talrijke maatschappijen van verre opgericht, zoowel in
Holland als in Zeeland.
~Olivier van Noort~ stevent den aardbol om 1598.
Oprichting van _de Vereenigde Oost-Indische compagnie_.--
_Monopolie_, haar door de Staten-Generaal verleend.--
Kapitaal van ongeveer 6-1/2 millioen.--_Zes kamers:_
Amsterdam met 1/2, Zeeland (te Middelburg) met 1/4, Delft,
Rotterdam, Enkhuizen en Hoorn elk met 1/16 van den inleg 1602.
_73 bewindhebbers_, wier getal kan dalen tot 60.--_De
vergadering van zeventienen._--Rechten der compagnie.
De Portugeezen geven het kasteel op _Amboina_ over 1605.
De compagnie vestigt zich ten deele op _Ternate_, _Timor_ en
de overige Molukken.--~Pieter Both~ eerste _gouverneur-
generaal_ 1610.
Zijn verblijf is op Ternate.--_De raad van Indië._--~Jan
Pietersz. Coen~.--Coen verovert Jak[)a]tra en verheft de
factorij onder den naam _Batavia_ tot hoofdplaats 1619.
De compagnie verwerft _Form[=o]sa_ en bouwt er Zelandia 1624.
Samenzwering van Engelsche kooplieden op Amboina.--Tien ter
dood gebracht 1523.
=§ 19. _De oneenigheden, die de Republiek ten tijde van het bestand
schokken._=
~Jakob Arminius~ wordt hoogleeraar te Leiden 1603.
_De praedestinatie_.
~Franciscus Gomarus~.
Arminius sterft 1609.
_De Remonstranten_, naar _de remonstrantie_ zoo geheeten,
sedert 1610.
_De Contra-Remonstranten_.
Willem Lodewijk de raadsman van Maurits.--Jakob I staat de
Contra-Remonstranten voor 1616.
Engeland geeft, tegen betaling van 3,000,000 gl., d. i. van
ruim 1/3 der toen nog verschuldigde som, de pandsteden aan
de Republiek terug 1615.
Maurits gaat naar de Kloosterkerk 1617.
~François van Aerssen~, heer van Sommelsdijk, op verzoek van
Lodewijk XIII, als gezant uit Frankrijk teruggeroepen 1613.
Hij wordt een van het zeven- of achttal.
Oldenbarnevelt is tegen het opdragen van hooger gezag aan
Maurits.
Jakob I raadt het houden eener _nationale synode_ aan.
De meeste provinciën de zaak der Contra-Remonstranten
toegedaan.
Utrecht en Holland grootendeels voor de Remonstranten.
_De scherpe resolutie_, door de meerderheid der staten van
Holland genomen 4 Aug. 1617.
_Waardgelders_.
Geheel getal voor Holland 1800.--De staten van Utrecht nemen
er ruim zeshonderd aan.
Twee besluiten der Staten-Generaal Juni 1618.