Utrecht 25 Juli 1618.
Maurits dankt op de Neude de waardgelders af 31 Juli 1618.
Hij verandert de vroedschap der stad Utrecht.--~Gillis van
Ledenberg~ neemt zijn ontslag als secretaris der staten.
Plakkaat der Staten-Generaal, goedgekeurd door de zes
provinciën en zes steden uit Holland, aangaande de afdanking
der waardgelders 21 Aug. 1618.
Twee geheime besluiten der Staten-Generaal 28 en 29 Aug. 1618.
De luitenant van de lijfwacht des stadhouders neemt
Oldenbarnevelt gevangen.--De Groot, Hogerbeets en Ledenberg
gekerkerd 29 Aug. 1618.
De prins kiest andere leden in de vroedschappen van Hollands
steden Sept. 1618.
De drie gevangenen verhoord ten overstaan eener commissie
uit de Staten-Generaal.--Ledenberg heeft zich reeds gedood.
Vier-en-twintig buitengewone rechters benoemd.
Hogerbeets pensionaris van Leiden sinds Oct. 1617.
Vonnissen, over de drie geveld.
Oldenbarnevelt onthoofd 13 Mei 1619.
_De nationale synode te Dordrecht_ 13 Nov. 1618.
Veroordeeling van de gevoelens der Remonstranten 6 Mei 1619.
_De akte van stilstand_.
De synode stelt de voornaamste leerstukken der Nederlandsche
hervormde kerk vast.
_De Staten-overzetting_ of _Statenbijbel voltooid_ 1635.
=§ 20. _De hernieuwing van den oorlog na het bestand.--De oprichting
der West-Indische compagnie.--De aanslag op het leven van Maurits en
zijn dood._=
Hogerbeets en de Groot naar Loevestein overgebracht Juni 1619.
Hogerbeets wordt vergund, een buitenhuis nabij Wassenaar te
gaan bewonen 1625.
Hugo de Groot ontsnapt.--~Maria van Reigersbergen~ en Elsje
van Houweningen Maart 1621.
Philips Willem sterft en laat Maurits al zijn bezittingen,
ook Oranje na 1618.
Vervolging der Remonstranten.--Tweehonderd hunner
predikanten afgezet.--Ten minste tachtig verbannen.
Door toedoen van Maurits worden Reinier van ~Groeneveld~ en
~Willem van Stoutenburg~ van hun ambten ontzet.
Willem Lodewijk sterft 1620.
ERNST KASIMIR stadhouder van Friesland 1620-1632.
Groningen en Drente nemen Maurits 1620.
Oprichting der _West-Indische compagnie_ bij vergunning,
voor vier-en-twintig jaren door de Staten-Generaal verleend
3 Juni 1621.
Eerste inleg [f] 7,200,000.--_Vijf kamers_: Amsterdam met
4/9, Zeeland met 2/9, Rotterdam, Noord-Holland en die van
Friesland met Groningen, elke met 1/9 aandeel.--_Vier-en-
zeventig bewindhebbers_.--_De generale vergadering_ bestaat
uit 19 leden.
_Nieuw-Nederland_ en _Nieuw-Amsterdam_ 1626.
Albert overlijdt.--De Zuidelijke Nederlanden vallen terug
aan Philips IV.--Isabella landvoogdes 1621.
Isabella sterft 1633.
Maurits' aanslag op Antwerpen mislukt 1624.
Spin[)o]la verovert Breda 1625.
Samenzwering tegen het leven van Maurits.--Stoutenburg
vlucht en treedt in dienst van het Zuiden.--Vijftien
personen onthoofd, o. a. Reinier van Groeneveld 1623.
Frederik Hendrik trouwt met ~Amalia van Solms~ 1625.
Maurits sterft, oud 58 jaren 23 April 1625.
=§ 21. _Het stadhouderschap van Frederik Hendrik._=
_De stadhouderlijke_ en _de staatsgezinde partij_.
FREDERIK HENDRIK stadhouder van vijf gewesten.--De Staten-
Generaal dragen hem de waardigheid van kapitein-generaal en
admiraal op 1625-1647.
Groningen en Drente verkiezen den stadhouder van Friesland 1625.
De Remonstranten stichten te Amsterdam _een seminarium_ 1630.
_Het athenaeum_ te Amsterdam gesticht 1632.
Hugo de Groot bezoekt zijn vaderland 1631.
Hij moet weder vertrekken.
Hij wordt gezant van Christ[=i]na aan 't Fransche hof 1634.
Hij sterft te Rostock 1645.
Raadpensionarissen van Holland: ~Antonie Duik~, ~Adriaan
Pauw~.--~Jakob Cats~.
De prins neemt Grol in 1627.
Hij rukt met een leger tegen 's Hertogenbosch op.--Een
Spaansch en een Duitsch leger doen een inval in de Veluwe.--
De stadhouder van Friesland aan 't hoofd van een
verdedigingsleger gesteld.--Een paar duizend man
Nederlandsche troepen verrassen Wezel.--De vijanden
ontruimen het grondgebied der Republiek.--'s Hertogenbosch
geeft zich, na vier maanden, bij verdrag over 1629.
Frederik Hendrik en Ernst Kasimir dwingen Venlo en Roermond
zich over te geven.--Maastricht belegerd 1632.
De vijand herneemt Venlo en Roermond.
Ernst Kasimir gewond voor Roermond.--Hij sterft.--~HENDRIK
KASIMIR~ 1632-1640.
Verdrag met Maastricht.--De hervormde godsdienst wordt er
toegelaten.--De bisschop van Luik behoudt er zijn oude
voorrechten 1632.
~Loncq~ vermeestert Olinda en het Recif 1630.
~Piet Hein~ bemachtigt in ~de baai van Matanzas~ de
Spaansche zilvervloot.--De waarde der kostbaarheden op ruim
11-1/2 millioen geschat.--Uitdeeling van 50 pct. aan de
deelhebbers 1628.
De West-Indische compagnie bezit in Brazilië de streek
tusschen de rivier St. Francisco en Rio Grande 1636.
~Johan Maurits van Nassau~ landvoogd van Nederlandsch
Brazilië 1636.
De compagnie bezet St. Eustatius 1639.
Johan Maurits verovert St. George del Mina 1637.
Portugal herneemt zijn zelfstandigheid 1640.
De compagnie roept Johan Maurits terug 1644.
Het Recif en eenige forten gaan aan Portugal over 1654.
De Staten-Generaal verklaren Portugal den oorlog.
_Vrede te 's Gravenhage_.--Nederland doet voor 4,000,000
_gouden crusado's_ (8,000,000 gl.) afstand van Brazilië 1661.
De vrede wordt bekrachtigd 1663.
Frederik Hendrik leidt met een negental leden der Staten-
Generaal de buitenlandsche staatkunde.
_Aanvallend en verdedigend verbond_ met Frankrijk 8 Febr. 1635.
Philips IV rust een arm[=a]da uit.--67 schepen, o. a. 33
_galjoenen_.--~Don Antonio d'Oquendo~.
~Maarten Harpertszoon Tromp~ levert hem met ruim honderd
schepen slag bij ~Duins~ en behaalt de zege.--Dertien
Spaansche schepen ontsnappen uit Duins.--Achttien keeren
terug 21 Oct. 1639.
Hendrik Kasimir sterft.--Frederik Hendrik wordt stadhouder
van Groningen en Drente 1640.
~WILLEM FREDERIK~ stadhouder van Friesland 1640-1664.
Hij trouwt met Albertine Agnes 1652.
Willem wordt verloofd met ~Maria~ 1641.
Hij trouwt met haar 1644.
Frederik Hendrik, oud 63 jaren, sterft 14 Maart 1647.
=§ 22. _De vrede van Munster.--Blik op den toestand des lands._=
Er is sprake van vrede sedert 1641.
Ferdinand III.--De gezanten van Zweden en van de
protestantsche rijksvorsten komen bijeen _te Osnabrück_, die
der Roomsch-katholieke staten _te Munster_.
Het congres wordt geopend April 1645.
Zeeland en Utrecht er tegen, dat men, buiten Frankrijk,
vrede sluit.--_De Westphaalsche vrede_ geteekend 30 Jan. 1648.
Uitwisseling der _ratificatiën_ te Munster 15 Mei 1648.
Zeeland treedt toe 30 Mei 1648.
Art. 1 van den vrede: De Vereenigde Nederlanden als vrije en
onafhankelijke landen erkend.--Art. 3 en 5: De Staten-
Generaal behouden hun veroveringen; de Spanjaarden beperken
zich tot de vaart op Oost-Indië, gelijk zij nu is.--Art. 14:
Sluiting der Schelde.
_De generaliteitslanden_: Staats-Vlaanderen, Staats-Brabant
met Maastricht en Staats-Limburg of de landen van Overmaas.
Staats-Brabant poogt vruchteloos, als achtste gewest, tot de
Generaliteit te worden toegelaten.
De regeering van Maastricht tweeheerig.
Art. 14 van den vrede: de schepen moeten op de Schelde
inkomende en uitgaande rechten betalen en hun lading in
Nederlandsche binnenschepen laten brengen.--_De uitlegger_
bij Lillo.
De Beemster, de Purmer en de Wormer gewonnen 1600-1700.
Leeghwater.
De handel op de Levant.--Smyrna.--Handel op Rome, Venetië,
Sicilië, Alexandrië, Caïro, Constantinopel, enz.
Handel op Frankrijk.--De waarde van alles, wat Frankrijk aan
Nederland levert, begroot op omstreeks 36,000,000 gl. 1658.
Handel op Rusland, Noorwegen, Zweden, Denemarken en de
Oostzee.
De Oostzee jaarlijks bevaren door vierduizend Nederlandsche
schepen.
Handel langs den Rijn, op Duitschland en Zwitserland.--De
waarde van den handel op den Rijn jaarlijks geschat op
honderd millioen.
Handel op de Zuidelijke Nederlanden, op Groot-Britannië,
Spanje en Portugal.--De handel in diamanten.
_De vrachtvaart_.--De koopvaardijvloot van Nederland
talrijker dan de schepen van alle volken van Europa
tezamen.--De nijverheid.
Amsterdam.
Het nieuwe stadhuis, gebouwd o. a. door ~Jakob van Kampen~, 1648, enz.
Coen keert naar het vaderland terug 1622.
Hij wordt op nieuw gouverneur-generaal 1627.
~Antonie van Diemen~ verovert een fort van Ceylon op de
Portugeezen 1638.
Malakka gaat van Portugal op de compagnie over 1641.
Japan breekt de buitenlandsche betrekkingen af, behalve met
Sina en met de compagnie.--De factorij der compagnie te
_Desima_.
Verdraagzaamheid op 't stuk van den godsdienst.
De Roomsch-katholieken hebben geen volledige vrijheid van
eeredienst.
In Holland en Zeeland vele leden der Waalsche kerk.--
Doopsgezinden, Remonstranten, Lutherschen, Joden.
Zware belastingen.
Het athenaeum te Franeker, door Willem Lodewijk en de staten
van Friesland gesticht 1585.
De universiteit van Groningen door de staten van 't gewest
gegrondvest 1614.
De stad Utrecht sticht een academie 1636.
De provinciale academie te Harderwijk sedert 1647.
Latijnsche scholen.
De lagere scholen staan onder de leiding der kerk.--In de
heerlijkheden bezit de heer er ook grooten invloed op.
~Marnix van St. Aldegonde~ schrijver van _den Bijenkorf der
heilige Roomsche kerk_.--Amsterdamsche Rederijkerskamer "in
liefde bloeiende".
~Pieter Cornelisz. Hooft~, drossaart of drost van Muiden,
schrijft _Gerard van Velzen_.
Hooft, eigenlijk de eerste Nederlandsche geschiedschrijver,
stelt _de Nederlandsche historiën_ te boek, loopende over 1555-1587.
Hooft sterft 1647.
~Joost van den Vondel~ 1587-1679.
Reien: de lofzang in den _Lucifer_ en die der Amsterdamsche
maagden in den _Gijsbrecht van Amstel_.
~Jakob Cats~, geboren te Brouwershaven.--_Ouderdom en
Buitenleven_, _het huwelijk_.
Dood van Cats 1660.
~Constantijn Huygens~.--_De korenbloemen_.
~Rembrandt~ 1608-1659.
"De nachtwacht."
=§ 23. _Het stadhouderschap van Willem II._=
De Staten-Generaal erkennen Karel II als koning.--Zij
weigeren gehoor te geven aan de gezanten der Engelsche
Republiek.
~WILLEM II~ volgt zijn vader in zijn bedieningen op, ook in
het stadhouderschap van Groningen en Drente 1647, 1648.
Hij zoekt de Staten-Generaal tevergeefs te bewegen, zich
voor Karel I in de bres te stellen.--Holland en Zeeland zijn
er tegen.
Ongunstige toestand van Hollands financiewezen.
Tegen het goedvinden van den raad van state, van de
Staten-Generaal en den prins ontslaan de staten van Holland
een aantal manschappen.
Aanvrage der Staten van Holland, om vijftig compagnieën
vreemdelingen af te danken, alsmede de helft der ruiterij.
Besluit der staten van Holland om voort te gaan met de
afdanking 30 Mei 1650.
Brieven gezonden aan de kapiteins van een-en-dertig
compagnieën voetvolk en twaalf eskadrons ruiterij.
Buitengewone vergadering der Staten-Generaal, van den raad
van state en de beide stadhouders.--Besluit 5 Juni 1650.
Bezending.--Dordrecht en ~Jakob de Witt~.--De bezending
slaagt hier niet, evenmin te Amsterdam, enz.
Nieuwe onderhandelingen over de afdanking.--Verschil van 300
ruiters en ruim 300 voetknechten.
Jakob de Witt met vijf leden der staten van Holland te
's Gravenhage in hechtenis genomen 30 Juli 1650.
De zes worden naar Loevestein gebracht 31 Juli.
Willem Frederik breekt met de troepen tegen Amsterdam op 29 Juli.
Een ander deel der troepen geraakt bij Hilversum aan het
dwalen.
De Hamburger postbode brengt het bericht van den aantocht
der troepen te Amsterdam 30 Juli.
De prins van Oranje komt bij het leger 31 Juli 1650.
Verzoek van Willem II en van de staten van Holland aan de
Staten-Generaal.
Verdrag.--Amsterdam voegt zich in het twistgeding over het
krijgsvolk naar de zes provinciën.--De troepen zullen
aftrekken 3 Aug. 1650.
De zes heeren in vrijheid gesteld.
De prins gaat naar Dieren.--Hij sterft, oud ruim vier-en-
twintig jaren 6 Nov. 1650.
Hij was door Frankrijk gewonnen, om den vrede te schenden.
=§ 24. _De groote vergadering.--De eerste Engelsche zeeoorlog._=
Willem Hendrik geboren 14 Nov. 1650.
Bezending der staten van Holland.
De voogdij over den jongen prins opgedragen aan de weduwe
van Willem II, aan die van Frederik Hendrik en aan Frederik
Willem, getrouwd met ~Louise Henriëtte~.
Frederik Willem door Groningen en Drente tot stadhouder
benoemd 1650.
Cats opent _de groote vergadering_, uit ruim 300 personen
bestaande, 18 Jan. 1651.
Beraadslaging over _de unie_, _de religie_ en de _militie_.
Verklaring omtrent de religie.--Op het stuk van 't
krijgswezen wordt aan de staten der gewesten meer gezag en
grooter bevoegdheid toegekend.
Cats legt het ambt van raadpensionaris neer.--~Adriaan Pauw~
wordt zijn opvolger 1651.
Gezantschap van 't parlement naar Nederland gezonden.--Het
verwerft gehoor in de groote vergadering.--Het stelt voor,
een nauw verbond met Engeland te sluiten 1651.
Hiertoe bestaat weinig geneigdheid bij de Staten-Generaal.--
Het parlement roept zijn gezanten terug 1651.
_De akte van navigatie_ Oct. 1651.
Het getal der Nederlandsche vrachtschepen beloopt meer dan
11,000 1651.
Eischen der Engelschen omtrent het strijken der vlag en over
de zaak van Amboina.--Zij nemen eenige vaartuigen der
Nederlanders.
~Maarten Harpertsz. Tromp~ stoot bij ~Dover~ op ~Blake~.--
Het gevecht blijft onbeslist 29 Mei 1652.
~Michiel Adriaansz. de Ruiter~ slaat ~Ayscue~ bij ~Plymouth~ 1652.
_De driedaagsche zeeslag_ bij ~Portland~ tusschen Tromp en
Blake blijft onbeslist Febr. 1653.
De slag bij ~ter Heijde~ tusschen ~Tromp~ en ~Monk~.--Tromp
sneuvelt 10 Aug. 1653.
Holland laat in Engeland de eerste stappen tot den vrede
doen Maart 1653.
Dood van Pauw.--~JOHAN DE WITT~ raadpensionaris van Holland 1653.
Eenige gezanten der Staten-Generaal vertrekken naar Londen 1653.
Geheime briefwisseling van een of twee dier gezanten met de
Witt.
Ontwerp van vrede, aan de Nederlandsche gezanten
medegedeeld, houdende het voorstel, dat de Staten-Generaal,
noch de staten der gewesten den prins van Oranje of een
zijner nakomelingen immer zullen aanstellen tot kapitein-
generaal en admiraal of stadhouder Nov. 1653.
Cromwell protector van Groot-Britannië 1653.
Cromwell staat vast op het stuk der uitsluiting van den
prins.
Antwoord der Staten-Generaal op den voorslag der Engelsche
Republiek.
Cromwell verlangt de uitsluiting van de staten van Holland.
De onderhandelingen over deze aangelegenheid blijven
onbekend aan de Staten-Generaal en 't meerendeel der staten
van Holland.
_Vrede van Westminster_.--De Nederlanders zullen in de
Britsche wateren voor één of meer Engelsche oorlogschepen de
vlag strijken.--Er zal recht worden gedaan wegens het op
Amboina gebeurde.
De vrede bekrachtigd door de Staten-Generaal 23 April 1654.
De vrede bekrachtigd door Cromwell 30 April 1654.
De Witt koestert de hoop, dat Cromwell ten aanzien der
uitsluiting van inzicht zal veranderen 3 April 1654.
_De Loevesteinsche factie_.
Cromwell volhardt.--De zaak der uitsluiting in de staten van
Holland overwogen.--Veertien leden ervoor April en Mei 1654.
_De akte van uitsluiting_ naar Engeland gezonden.
Een vertoog van de Witt, met goedvinden van de meeste leden
op naam der staten van Holland uitgegeven.
=§ 25. _De Staat onder de leiding van de Witt.--De bemoeiingen der
Republiek met den oorlog in 't Noorden van Europa.--De tweede
Engelsche zeeoorlog._=
De Witt regelt Hollands financiewezen.
De Witt let voortdurend op het zeewezen.
Oorlog tusschen Karel X Gustaaf van Zweden en Polen 1655.
~Jakob van Wassenaar-Obdam~ luitenant-admiraal van
Holland.--Hij stevent naar de Oostzee.--Hij staat Frederik
III bij 1656.
Zege van Wassenaar nabij ~Kroonenburg~ op ~Wrangel~ 1658.
~De Ruiter~ landt op Funen en verovert Nijborg 1659.
De Ruiter door den koning van Denemarken met een gouden
keten, alsmede met een jaarwedde van 2000 gl. begiftigd en
in den adelstand verheven.
Karel II beklimt den troon van Groot-Britannië 1660.
Hij reist van Breda naar Holland.--Karel beveelt de belangen
van den jongen prins aan de Staten-Generaal en de staten van
Holland aan.
Intrekking der akte van seclusie Sept. 1660.
Beginsel van de Witt aangaande Engeland en Frankrijk.
Verwerend verbond met Frankrijk April 1662.
Verdrag met Engeland Sept. 1662.
Overtuiging van de Witt omtrent de Spaansche Nederlanden.
De graaf ~d'Estrades~ gezant van Frankrijk te 's
Gravenhage.--Onderhandeling tusschen hem en de Witt over het
lot der Zuidelijke Nederlanden.
De Engelschen vermeesteren Nieuw-Nederland met Nieuw-
Amsterdam of New-York en nemen vele Nederlandsche
koopvaardijschepen 1664.
Weerwraak van de Ruiter op de kust van Guin[=e]a.
_De tweede Engelsche zeeoorlog_.--Nederlaag, aan de
Nederlandsche vloot toegebracht op de hoogte van
~Lowesthoff~ door ~den hertog van York~.--~Kortenaar~
sneuvelt.--~Wassenaar-Obdam~ vliegt in de lucht 13 Juni 1665.
_Vierdaagsche zeeslag_.--~De Ruiter~ aan 't hoofd eener
vloot van meer dan 100 zeilen, met over de 21,000 koppen
bemand.--Hij wint den slag bij ~Foreland~ op prins ~Robert~
en ~Monk, hertog van Albemarle~.--Ayscue met 3000 Engelschen
gevangen.--Zes schepen veroverd 11-14 Juni 1666.
Gevecht bij ~Duinkerken~.--De Ruiter wijkt voor Monk.--
~Cornelis Tromp~ Aug. 1666.
De staten van Holland ontslaan Tromp uit den dienst.
De Engelschen steken 100 à 150 koopvaardijschepen in het
Vlie in brand en verwoesten een gedeelte van Terschelling 1666.
~Christoffel Bernhard van Galen~ doet een inval in
Gelderland 1665.
Willem Frederik sterft.--~HENDRIK KASIMIR~ II 1664-1696.
_Vrede van Kleef_ 1666.
Zeeland dringt weder op de verheffing van den prins aan.--De
meerderheid der staten van Holland houdt het tegen.
De staten van Holland nemen Willem Hendrik tot _kind van
staat_ aan April 1666.
Johan de Witt oefent het toezicht op die opvoeding.
Ook ~Henri de Fleury de Coulan~, heer ~van Buat~, uit 's
prinsen dienst ontslagen.--Hij laat de Witt de Engelsche
brieven lezen.--Buat op last der staten van Holland in
hechtenis genomen Aug. 1666.
Het hof van Holland veroordeelt Buat ter dood.--Het vonnis
voltrokken.
Vredes-onderhandelingen te Breda 1667.
De Hollandsche vloot onder de Ruiter steekt in zee.--
~Cornelis de Witt~ gevolmachtigde der Staten-Generaal.--
_Tocht naar Chattam_.
De vloot voor den mond der Theems 17 Juni 1667.
Een smaldeel zeilt de Medway of het kanaal van Rochester op
20 Juni.
~Abraham Krijnszoon~ vermeestert Suriname voor Zeeland Febr. 1667.
_Vrede te Breda_.--Beperking der akte van navigatie 31 Juli 1667.
=§ 26. _De triple alliantie en de vrede te Aken.--Het begin van den
oorlog van 1672._=
Philips IV sterft.--Karel II 1665.
Lodewijk XIV valt in de zuidelijke Nederlanden Mei 1667.
Hij verovert Charleroi, Doornik, enz.
~De Witt~ brengt een wapenstilstand tusschen Spanje en
Frankrijk tot stand 1667.
_Eeuwig edict_ 5 Aug. 1667.
~William Temple~ verstaat zich te 's Gravenhage met de
Witt.--_De triple alliantie_ komt in vier dagen tot stand.--
Zwedens krijgsraad treedt toe Jan. 1668.
Spanje treedt toe 1669.
Vrede van Aken 1668.
Verdrag tusschen Lodewijk XIV en den rijksraad van Zweden 1672.
_Geheim verdrag van Dover_ 1670.
_De harmonie_ 1670.
De Staten-Generaal sluiten een verdedigend verbond met
Spanje Dec. 1671.
De prins wordt tot kapitein-generaal voor een veldtocht
benoemd Febr. 1672.
Verdragen met den keurvorst van Brandenburg en den keizer
van Duitschland.
Oorlogsverklaring van Lodewijk 7 April 1672.
De oorlogsverklaring van Engeland 7 April 1672.
~Bernhard van Galen~ verklaart den oorlog 18 Mei 1672.
~Maximiliaan Hendrik~ doet dit ook 1672.
Lodewijk XIV breekt op 11 Mei.
Hij trekt voorbij Maastricht, neemt Wezel, Emmerik en andere
steden.
Het Nederlandsche leger bij den IJsel telt ruim 14,000 man
voetvolk, 7000 ruiters en eenige duizenden gewapende
landlieden.
Het Fransche leger heeft 118,000 man, 2000 adellijke
vrijwilligers en 200 stukken geschut.--~Turenne en Condé~.
Het overtrekken bij het tolhuis te Lobith begin 12 Juni 1672.
Het leger der Republiek trekt op Utrecht terug.--De meeste
steden van Gelderland en geheel Utrecht bezwijken binnen
tien dagen.
De stad Utrecht gaat over 23 Juni 1672.
Naarden geeft zich over.
De bisschop van Munster en de keurvorst van Keulen veroveren
een deel van Gelderland.--Hieruit verdrijven hen de Franschen.
Zij onderwerpen Overijsel en Koevorden.
De Franschen worden gedwongen, van Aardenburg af te deinzen.
~De Ruiter~ levert den slag bij ~Solebay~ tegen ~den hertog
van York~ en ~d'Estrées~.--Het voordeel aan den kant van de
Ruiter.
Eischen van Lodewijk.--Vorderingen van Engeland Juni 1672.
=§ 27. _Het vervolg van den oorlog van 1672.--De dood der gebroeders de
Witt.--De verheffing van Willem III._=
De staten van Holland steken de dijken door.--Toerusting van
Amsterdam.
Aanslag op den raadpensionaris 21 Juni 1672.
Jakob van der Graaf door het hof van Holland ter dood
veroordeeld.--Het vonnis voltrokken 29 Juni.
De schilderij te Dordrecht vernield.--Vruchtelooze aanslag
tegen den ruwaard.--Aanval op het huis van de Ruiter.
Belofte van de wethouders te Veere 21 Juni 1672.
De vroedschap te Dordrecht draagt het stadhouderschap aan
Willem op.--De ruwaard onderteekent het gedwongen 29 Juni.
De staten van Zeeland benoemen Willem tot stadhouder 2 Juli.
Die van Holland doen het 3-4 Juli.
~WILLEM~ III 1672-1702.
De Staten-Generaal benoemen hem tot kapitein-generaal der
unie.
De onderhandelingen met Engeland komen op den voorgrond, die
met Frankrijk op den achtergrond.
Voorwaarden, door Willem III aangeboden aan Karel II.
De Witt verwerft zijn ontslag als raadpensionaris 4 Aug. 1672.
Vonnis tegen Willem Tichelaar 1670.
Zijn beschuldiging tegen Cornelis de Witt.--Betuiging van de
Witt.--De pijnbank.--Het vonnis 20 Aug. 1672.
Samenrotting van 't volk te 's Gravenhage.--De de Witten
omgebracht te midden eener gewapende menigte van 1100 tot
1200 menschen 20 Aug.
De prins belet de vervolging van 't misdrijf en geeft
Tichelaar een jaargeld.
Caspar Fagel tot raadpensionaris van Holland benoemd 20 Aug.
De staten van Holland machtigen den prins, de wet te
verzetten 27 Aug.
Verzetting der wet in Zeeland.
~De hertog van Luxembourg~ doet een inval in Holland Dec. 1672.
Hij overvalt Zwammerdam en Bodegraven.--Hij trekt terug.
De bisschop van Munster en de keurvorst van Keulen belegeren
Groningen zes weken lang.--~Karel van Rabenhaupt~.--De
bisschop blaast den aftocht met een verlies van ongeveer
5000 man.--De stad mist omtrent 100 menschen 27-28 Aug. 1672.
Eybergen verrast Koevorden.--Meindert van Thijnen 30 Dec. 1672.
Driedaagsche storm bij de kust van Holland Juli 1672.
Zege van de Ruiter bij ~Kijkduin~ op ~d'Estrées~ en ~prins
Robert~ 21 Aug. 1673.
Willem verovert Bonn Nov. 1673.
_Vrede van Westminster_ 19 Febr. 1674.
De bisschop van Munster en de keurvorst van Keulen sluiten
vrede 1674.
Utrecht, Gelderland en Overijsel weder tot het
bondgenootschap toegelaten.--Willem III verandert de
regeering der steden van de drie gewesten.
Holland en Zeeland verklaren het stadhouderschap, de Staten-
Generaal het kapitein-generaal-admiraalschap erfelijk in de
mannelijke linie des prinsen van Oranje.
Utrecht en Overijsel volgen dit voorbeeld 1674.
Gelderland doet het ook 1675.
Groningen draagt aan Hendrik Kasimir II het
erfstadhouderschap op 1674.
De staten van Gelderland bieden den prins den titel "hertog"
aan.--Het aanbod wordt van de hand gewezen.
Willem III levert den slag van Senef.
~De Ruiter~ naar de Middellandsche Zee gezonden.--Drie
slagen tegen ~du Quesne~, o. a. bij den ~Etna~, waar
Nederland zegeviert, maar de Ruiter sneuvelt 1676.
Willem III trouwt met ~Maria~ 1677.
_Vrede van Nijmegen_ 10-11 Aug. 1678.
=§ 28. _Willem III.--De negenjarige oorlog.--De Spaansche
erfopvolgingsoorlog._=
Verbonden van Nederland met Leopold I, het grootste gedeelte
van het Duitsche rijk en Spanje 1686.