Alter cervinam carnem coquit, inde strinatum

cum crusta panem in forti demergit aceto,

post haec formazzi gratat instar quinque cepollas,

smenuzzat carnem, lardo quam rostit in albo,

figatumque suum coctum cum pane moiato

mescolat et masinat, nec non distemprat aceto;

mei addit, spetiesque bonas, traditque boiendum,

hancve zelatiam caldam frigescere lassat.

Doctrina quintadecima

Alter gambaricum mira facit arte saporem,

gambara disgussat, quibus ante cavaverat ova,

pistat aquam, stillans colat inde, capitque bonherbam

rossolaque ovorum, panis mollamen, et ista

conterit, agresto quae mollit, aquaque pusilla.

Post haec acetosat fortis speciebus et ova

quae prius abstulerat guacettum ficcat in ipsum.

Doctrina sextadecima

Alter mandulibus flores immiscet aneti,

gingiber atque nuces muscatas, zuccar et ista

pistillo masinat, nec acetum spargere cessat,

supra castronis carnes haec optima broda est.

Doctrina decimaseptima

Alter at anguillas vel tencas maxime grassas

lixat et expolpat, quas in mortaria smiccat

cum petresemolo, datilis, uvaque marina,

dulcibus et speciis, oleo, tortamque per illos

condit, nulla quibus carnem mangiare voluntas.

Doctrina decimoctava

Alter quin etiam fungos in frusta minutos

frixat aqua et lardo fresco, quos inde cavatos

e pignatello formazzum miscet et ova,

zaffranum, species, quibus optima torta creatur.

Doctrina decimanona

Alter acerbosas marrascas absque medullis

pistatas passat stamegnam, caseus et lac

additur, ova, bonae species cum zuccare fino,

tettaque smiccatur iuvenis bene coctae vitellae,

non sparagnat aquam roseam frescumque botirum,

torta fit, ovorum chiarae sint crusta dabassum,

at super effundit pignolos atque canellam.

Doctrina ultima de nectare

Sed quid ego longis pario fastidia verbis?

Illic divinum facitur solummodo nectar.

Multi bugiardi dicunt hoc esse bevandam,

id nego, sed cibus est quo morti surgere possent,

Gambonique coco, sguataro qui praesidet omni,

hoc datur officium componere nectaris escam.

Gambo caponazzos largos in tergore, gialdos,

accipit et porci panzam prius optime coctam,

ginger et integrum, species, frescumque casettum,

mox petresemolum, mentam, calidosque garoflos,

postea dismembrat medicoctos ante capones,

frixat et inspergit species, capit inde nosettas

manduleas, quas non tellus sed fecit olympus,

his quoque frixat, aquam modicam, iungendo polastros.

Dumque id fervet apus, medias quas diximus ante

assummit species, his salvia, mentaque iuncta est.

Pistumem fabricat, tortellos inde refrictos

inter delecum, quem pezza tenella scolarat,

spolvificatque super speties dulces et acerbas,

post haec exossat datiles, et gingere volvit,

cumque sminuzzato cinamomo, cumque garoflis,

inde locat speties, rafiolos, ipsaque cocta

frusta caponorum, datiles, uvamque marinam,

pignolos mundos, in unam cuncta padellam,

fecerat in fundo crustam, mediam quoque iungit,

quas super apponit praedictas quasque facendas,

mox aliam crustam super addit zuccare plenam,

torret abelasium testi scaldante coperto,

atque frequenter aquis bagnatur crusta rosatis.

Dicitur hoc nectar, satis est narrasse coquinam.

Libro XX, l'enumerazione de' musicisti famosi (cfr. _Studi

folenghiani_, p. 146):

O ventura bonis felicia secla diebus,

florida monstrabit cum musica sacra Leonis

sub spe pontificis quantum sit grata Tonanti.

Nascere phoebei decus, o Iosquine, senatus,

nascere qui primos in hac arte merebis honores.

O felix Bido, Carpentras, Silvaque, Broier,

vosque Leoninae cantorum squadra capellae,

Iosquini quoniam cantus frifolabitis illos,

quos Deus auscultans coelum monstrabit apertum.

Missa super voces musarum, lassaque far mi,

missa super sextum, Fortunam, missaque musquae,

missaque de Domina, sine nomine, duxque Ferarae.

Partibus in senis cantabitur illa Beata,

huc me sidereo, se conge, Preter, et illud

compositum Miserere duca rogitante Ferarae.

Nascere phoebeae laus ergo prima cohortis,

o Iosquine, Deo gratissime, nascere mundo

compositure diu, quem clamet musica patrem.

Magnus adorabit tua tunc vestigia Brumel,

Iannus Motonus, Petrus de Robore, Festa

Constans, Iosquinus qui saepe putabitur esse,

tuque pater Franchine novas componere normas

incipe et antiquas remove squallore sepultas.

Lib. XXII, l'interrogatorio di Baldo e compagni dinanzi a Culfora

(cfr. lib. XXIV, v. 144 sgg.):

Culphora contremuit corpus tam grande Fracassi.

Interpellat eum: qui sit, quo sanguine natus.

Fracassus secum rodens in corde cathenam

respondit curvans laccam sermone trementi:

--Nomine Sturlonus dicor, sum natus ab uno

nomine Burdacho nato de stirpe gigantum,

qui schazzare Iovem voluerunt de paradiso.--

Culphora plus tremuit talem sentendo parolam.

Postea fatezzas Baldi vultumque galantum

mirabat, latosque humeros, strictumque fiancum.

Cui brancata quasi sub rete Cupidinis inquit:

--Tu quoque qui sensum te prodis habere superbum

da prolem nomenque tuum genus atque tuorum.--

Baldus respondet:--Calicuttus nomine dicor,

natus adulterio monachae fratrisque Stopini.

Me conceperunt gesiae devote sub ara,

postea Plutoni de me fecere sigillum.

Sum devotus ei, donavi corpus et almam.

Ergo meum regem dominumque catare procazzo,

me mare, me tellus, quanto magis astra refudant.

Si non esse dei potero, volo, sumque diabli.--

Has desperati stupuit regina parolas.

Mox qui sint alii semper magis aspra dimandat.

Cingar ait:--Postquam scire optas, o alta Maëstas,

[Maëstas, surripit «i» causa galantariae.]

qui sumus et qualis nostra est generatio, dicam.

Sum scarpacinus, scio repezzare zavattas.

Sed quia disfaciunt dates, tavoleria, cartae,

ac reliqui ludi poveros, mea cuncta zugavi:

martellum, gucchias, lisnam, sparamenta, didalum,

formas et secchiam, spaghi quoque fila, tacones,

post haec ammisi ludendo sponte cerebrum.

Quapropter stygias eo desperatus ad oras.

Falchettus

At me sub muc lech fecit Garaminga Ribagam

nec bra convaluit, nec bru, nec zonzia moschae,

hoc aenigma cupis dissolvere? funde stranudum.

Hircanus

Sum cui tres charites coelo demisit ab alto

Iuppiter, ut redeat mea patria candida, quae nunc

nigra fuit, turpis, Cifautti squallida morbo.

[Declarationem horum carminum cras dicam.]

Hippol

Sum qui squarzo lupos cum dentibus, inque menestram

illorum carnes comedo non absque cuchiaro.

Liro

Est mihi leno domi pater, est in vista noverca,

est uxor meretrix, bastardus filius unus.

Vinmazzus

Qui sim scit coelum, quid ero scit filius Heli,

qui cum furcinula trat carnes extra lavezzum.

Boccalus

Qui sis scit coelum? quid eris scit filius Heli?

deh cancar veniat robbantibus extra lavezzum.

Nuper ego vestras, o Culfora magna, coquinas

intraram furtim invitatus odore camini.

Dumque ego semilatens stabam post limina portae,

ecce virum (magis imo bovem volo dicere) grassum,

inspicio lecti sub cavezzale latenter

condere testonem coctum cum pelle vedelli.

Postea gustigolis boccalum implere busecchis,

namque suum studium nihil est nisi pacchia, brotamen.

Culphora

Numquid es ille latro quem feci nuper asellum?

Eya cito, famuli, solitas incendite flammas, _ecc._

Lib. XXV, le fazioni d'Italia enumerate oscuramente da Aletta, nel

congresso delle furie infernali, come effetto del contrasto tra guelfi

e ghibellini:

His tanta Italiae divisi regna superbae,

his magnas urbes, medias, parvasque prophano,

his castelluzzos, villas, paiaeque casottos,

his toties semet Millanus sanguine foedat,

his Codros lingit, Neutisque Papia rebellat,

his formaiatur sub iure Placentia Ringhi,

his niveos asmat catanicula Parma Briossos,

his Regium brillat, frullat, spellatque Booton,

his rugulat blesos Modenae sapientia Pandros,

his me pinguificat grassis Bologna Coandris,

his tenet armigeros sub adrantibus Imola fullos,

his male consentit iocunda Faventia Scochis,

his male Furlivium Candraghis obtumet uncis,

his Cesena riat proprios, hilaratque Leones,

his fumentatur Vandris Ravenna bioncis,

his raro possum Venetam schancare Leaenam,

his Patavos (nec me distollit Blusa) relinquo,

his saltat, guizzat, sed non Vincentia fambrit,

his Verona tumes, spleumas, ac ore gliassis,

his gragnit, sed non piscombrat Brixia Mellam,

his Bergamaschis praesunt Baricondia surdis,

his quondam Manto fuerat vicina Cremonae,

his tamen heu! cur non seducta est Mantua nobis?

his tamen heu! cur non potui violare Cipadam?

Lib. XXV, l'enumerazione finale de' poeti contemporanei:

Sunt quoque (nescio qui sana sine mente poëtae)

qui partiales patriae propriique tyranni

complevere libros follis, verisque bosiis.

Sed quales habeant poenas audite, poëtae,

ut quoque vos tantas schivetis fingere frappas.

Sunt ibi diaboli numero tres mille vel ultra,

iugiter officium facientes herbolatorum.

Quaeque suo proprio subiecta est alma diablo,

qui dum complet opus stat altam supra cadregam.

Undique dant gridos, veluti gridare solemus

quum dentem nobis guastum barberius extrat,

nam cum lancettis, uncinis atque tenais

quisque cavat dentes nunquamque cavare rafinat.

Quottidie quantas vates fecere bosias,

quottidie tantos opus est ammittere dentes.

Sed quo plus streppant illos, plus illico nascunt.

Inter eos igitur Cingar cognoverat unum,

nomine Durantum, qui dum cecinisse Leandram

se iactat doctis sbeffatur ubique poëtis.

Ardimentum habuit, quamvis magrissime cantet,

magnanimo Orlando praeponere gesta Rinaldi.

Perque gulam mentit, quod sic scripsisse sbaiaffat

Turpinum, nec opus Turpini viderat unquam.

Composuit quondam (quem nolo dicere librum,

sed scartafazzum) nomen ponendo Leandram,

cui dignum fecit noster Serraffus honorem,

namque sigillatus caera fuit ille culina.

Heu quales streppos misero dabat ipse diavol.

Sgretolare suas audiebas longe ganassas.

Cingar compatiens fecit restare diablum,

Durantumque rogat: quare sic absque rasone

Orlandum biasmat, nimium laudando Rinaldum.

Ille sed avulsis pro dentibus, oreque balbo

respondet:--Quia iam pacueunt futa ialdi--.

[Responsio Duranti balbutientis. Sic

enim dicere voluit:--Quoniam placuerunt

furta Rinaldi.]

Sic ergo quicumque volunt praeferre Rinaldum

Orlando dicam: quod amant hi furta Rinaldi.

Namque procul dubio fortissimus ille senator

romanus, Bravaeque comes Orlandus et armis

et sensu et meritis superasset mille Rinaldos.

Non tamen alta quidem condemno facta Rinaldi.

Ast veri auctores Orlandum praeposuerunt,

ac in venturo praeponent tempore vates,

maxime Boiardus, dictusque Maria Matheus,

plus sentimento, facili quam carmine, dives.

Surget Alovisus tuscus, Franciscus et Orbus,

magnus Ariostus, laus, gloria, palma Ferarae,

tempore mancus erit Petrarcha, carmine sed non.

Inveterata nocet laus nobis saepe modernis.

Mons quoque Carmellus Baptistae versibus altis

iam boat, atque novum Manto fecisse Maronem

gaudet, nec primo praefert tamen illa Maroni,

namque vetusta nocet laus nobis saepe modernis.

Splendet in altiloquo Pontanus carmine, stellas

dum canit et septem quos ambit signifer orbes,

dum monet agricolam quo purget tempore citros,

non tamen aequatur vati quem protulit Andes,

namque vetusta nocet laus nobis saepe modernis.

Exiet arcadicus per sdruzzola metra libellus

Nazzari, quo prata, greges, armenta capellas,

pastoresque canet, silvas, magalia, nimphas.

Christeidan post haec cantabit dignus Homeri

laudibus, at cedet vati quem protulit Andes,

namque vetusta nocet laus nobis saepe modernis.

Tu quoque magniloqui sublime poëma Marulli

non eris aequandum vati quem protulit Andes.

Edidit Armeniden nec qui sub veste cuculli,

[Raphaël.]

nec Zacharias, nec multi denique vates

aequivalent nostro vati quem protulit Andes,

namque vetusta nocet laus nobis saepe modernis.

Materies Asolana gravis veniet quoque Bembi,

metra Thibaldaei, Seraphini, Cornaque Zani,

Modena Pamphilico de Saxo multa cavabit

quos tamen esse pares Danthi, lepidoque Petrarchae

secla negant, nam sola datur laus magna vetustis.

Nec Merlinus ego, laus, gloria, fama Cipadae

quamvis fautrices habui Tognamque Gosamque,

quamvis implevi totum macaronibus orbem,

quamvis promerui Baldi cantare bataias,

non tamen altiloquis Tiphi Caroloque futuris

par ero, nec dignus sibi descalzare stivallos.

Non tamen hanc zuccam potui schifare decentem,

in qua me tantos opus est nunc perdere dentes,

quantos Roma viros nunc obtinet inclita sanctos,

relligiosorum mores quot habentur honesti,

quotve forum iusta doctores lege gubernant,

quot divas habitat matronas integra Pallas,

denique quot sanctae gentes urbesque Romagnae

aut Lombardiae, Toscanae aut totius orbis.

IV

LESSICO

N.B. Questo Lessico è basato sui dizionari: mantovano dell'Arrivabene

e del Cherubini, bresciano del Melchiori e del Rosa, bergamasco del

Tiraboschi, milanese del Cherubini, padovano-veneziano del Patriarchi,

parmigiano del Peschieri, veneziano del Boerio; sugli studi del

D'Arco, del Cian e del Salvioni intorno al dialetto mantovano; sul

glossario del Terranza: ma sopratutto sulle note marginali della

Toscolana, che costituiscono l'interpetrazione autentica dell'autore

ne' casi più dubbi.

Queste glosse ho testualmente riferite nel loro bizzarro latino, e il

lettore le riconoscerá facilmente fra quelle che io do in italiano.

Desideroso che il Folengo non presenti difficoltá alla lettura, ho

abbondato nel lessico, inserendo non solo tutte le voci dialettali, ma

anche quelle locuzioni di squisita latinitá che potrebbero render

necessaria la consultazione di un vocabolario a chi non sia fresco di

studi classici.

_abáccus_--ábaco

_abarrare_--barare, ingannare, tradire

_addita (per)_--per luoghi nascosti

_abelasium_--a bell'agio

_abotinare_--far bottino

_abrasare_--farsi di bragia

_abrasatus_--rovente

_abscentus_--assente

_acasam (esse)_--star attento, star in cervello

_acascare_--succedere

_accattare_--trovare

_acconzus (male)_--malconcio

_acoiare_--«idem est quod osello, abarro, atrapolare»

_addasium_--adagio

_adunca_--dunque

_afogare_--infuocare

_agabbare e aggabbare_--gabbare

_agaso_--asinaio, mulattiere

_aggerare_--accumulare

_aggriffare_--acciuffare

_aghiazzare_--agghiacciare

_agiadiatum_--«dicimus qui nimio dolore plorare nequit»

_agnusdeos (facere)_--«est retro aspicere, sicut Agnus dei depingitur»

_agresta_--sugo d'uva acerba

_agrezare_--molestare, spingere

_aguaitus_--agguato, insidia

_aiada_--agliata: aglio e prezzemolo triturati insieme per condir

vivande

_aieronus_--airone, uccello acquatico

_aium_--aglio

_albi_--«est vas sordidissimus in quo porcelli saginantur», truogolo

_Alcorano_--Corano di Maometto

_alebarderus_--alabardiere

_allatus_--portato

_alorzam (ire)_--andar a orza, a male

_Alovisus tuscus_--il Pulci

_alozare_--alloggiare

_alphatar_--«argentum vivum»

_alpherus_--alfiere

_altandem_--«denique»

_altanus_--alto

_altoriare_--aiutare

_altorium_--aiuto

_aludel_--storta d'alchimista

_amachiare_--«latere in machione», nascondersi in una selva

_ambassata_--ambasciata

_amblantem_--ambiatura [«franzositer» ha l'annotazione marginale della

T.].

_ambracanum_--ambracane

_an an_--«familiariter pronuntiatur quando aliquem ex improviso

cernimus amicum»

_andagando_--«saepe eundo»

_anedrottus_--anitrino

_anetari_--scappare

_anetus_--finocchio

_angonaia_--inguinaglia, v. cacasanguis

_an ha ay men_--«Zucconus, gramaticus hebreus, haec verba plenissime

interpretavit»

_anna_ ([Greek: ana])--greco, ciascuna: termine usato ancor oggi,

quando parecchi medicamenti entrano nella stessa dose

_antrattum_--di botto: oppure, ma «raro invenitur, significat pariter»

_aposta_--«ad tuum comandum, aliter significat sponte; unde Godianus:

Pyramus et Tisbe se se scanavit aposta»

_apostare_--poggiare

_appizzare_--accendere

_aprinus (lardus)_--grasso di cinghiale

_acquanampha_--acqua nanfa o di fior d'aranci

_aqua scaldata_--lacrime

_aquatus_--adacquato

_Arae_--dicevansi nell'antico linguaggio latino quegli isolotti che

sono nelle vicinanze della costa d'Affrica

_arancare_--«trottare, properare; spadam e gladio arancare»,

sguainarla

_arascare_--espettorare

_arcare_--inarcare

_archibuseria_--il complesso degli archibugieri

_archibusum_--archibugio

_arena_--«postribulum»

_arengus_--lizza o campo chiuso per giostre

_arentum_--vicino, «prope»

_arisgare_--osare: «arisgat pro audet. Sic Homerus: Adversis nunquam

rebus arisgat Ulisses»

_arisgum_--«periculum»

_arista_--spiga

_arizzare capillos_--rizzare (i capelli)

_Arlotti (ponte)_--Ponte Arlotto tuttora esistente a Mantova

_armus_--braccio

_arogna_--rogna

_arzones_--arcioni

_asbaccum_--«abundanter et superflue»

_Ascensa_--la Madonna Assunta

_ascortus_--accorto

_asnus_--asino

_asogare_--«est cum auxilio soghae callare» (v. soga)

_aspergine_--aspersorio

_asperti_--«rustice», per esperti

_asinaster_--«cavalcans asinum»

_asprezare_--esser irto, aspro

_assare_--friggere

_assentare_--sedersi

_assolvestus_--assolto

_assomiare_--somigliare

_atalach_--«idest sal»

_ateso_--«pro attento»

_atezare_--atteggiare

_atezatrix (gens)_--saltimbanca, chi fa giochi di destrezza o di forza

_attrigare_--fermarsi

_avancius_--avanzato, «superfluus»

_avantare_--esaltare, vantare

_avantezatus_--avvantaggiato, migliorato

_avolana_--avellana, nocciola

_avolium_--«pro ebore positum» avorio

_ay ay_--«arabicum, est vox quae fit ad expellendos milvos»

_azalum_--acciaio

_azzaffare_--(v. zaffare)

_bachettae (signores)_--signori che comandano a bacchetta

_bachioccare_--il sonar della campana; «pro castronare aliquando

ponimus»

_bachioccus_--battaglio

_bachiocheries_--sciocchezza

_baciochus_--sciocco

_badam (stare ad)_--«ociositer», indugiare

_badare_--indugiar neghittosi

_badilus_--«est penna villani, sicut remus est penna navaroli»

_baga_--otre

_bagaium_--bagaglio

_baganaius_--(v. patarinus)

_bagarottus_--«et dovina sunt nummi viles»

_bagarus_--mezzo baiocco bolognese

_bagassa_--bagascia

_bagatella_--uomo leggero

_bagatellare_--far giochi di prestigio

_bagatinus_--moneta veneta, «genus nummi vilissimi»

_bagordus_--«ut ait Quintilianus, est illa tumultuizatio quae fit

giostrando»; ed anche il luogo dove si armeggiava e giostrava

_baiaffare_--(v. sbaiaffare)

_baiana_--baggianata

_baiare_--abbaiare, sbraitare

_baila_--balia

_baiulare_--portare

_balanza_--bilancia

_balanzare_--bilanciare

_baletta_--pallottola

_balordimentus_--intontimento

_balotta_--palla

_balottatio_--votazione, squittinio

_baltegare_--(v. transbaltigare)

_baltresca_--bertesca, impalcatura

_balzus_--«et balzamen est equi saltus»

_banderalus_--portastendardo

_bandisonis_--imbandigione

_barba_--zio, «cium»

_barbachieppus_--barbacheppo, uomo dappoco e ridicolo

_barbaiare_--abbarbagliare

_barbassorus_--barbassoro

_barbazannus_--barbagianni

_barbazza_--barbaccia

_barberus_--barbiere

_barbottare_--borbottare

_barbozzus_--mento

_barca_--«vox quam gondolantes per Venetiam proferunt causa se

vitandi»

_Bardella_--«est apud Padum» (villa in quel di S. Benedetto-Po)

_baricoli e baricocoli_--testicoli

_Bariletta_--Gabriele da Barletta, celebre predicatore

_barillus_--dicevasi «barile» una moneta, detta poi «giulio», che si

pagava per ogni barile di vino introdotto in cittá

_barisellus_--bargello: «inter cavalerum et barisellum nihil distare

magister Cornacchia dixit, tamen Fasanellus contradicit»

_baronia Francae_--mal francese

_barozzus_--biroccio, carro

_barrilla_--barile

_barro e baro_--«paladinus, guerrerus, heros, barro, idem a

Quintiliano reputantur»

_Bartola_--Bartolo da Sassoferrato

_barza_--nave (dall'inglese «barge»)

_basalicoium_--«herba de qua gignitur scorpio», basilico

_basare_--baciare

_basarottus_--baciozzo

_basecchia_--basilico (pianta odorosa)

_basia_--vasi di legno su cui si mondano riso, legumi (tafferia)

_basiliscus_--bombarda di grossa portata

_basiotus_--conca, catino, piatto grande concavo

_bassare_--abbassare

_bastardus_--nel senso di scaltro: «non quod esset bastardus Cingar,

sed quia bastardi sunt maiori ex parte accorti»

_bataia_--il corpo centrale destinato a sostenere il maggior urto

della mischia

_bataium_--battaglio (v. batoclum)

_batoclum_--«pro batoculo, instrumentum ferreum quo percutiuntur

fores»

_bautus_--«genus elmi»

_bavatus e baviger_--«gerens bavam», che ha la bocca bavosa per rabbia

_bavèrus_--bavarese

_bebeum_--«vox ovina»

_becarus_--beccaio

_becca_--«est banda doctorum, quam ferunt in humeris»

_beccazzus_--cornutaccio

_beccum (in)_--«in praesentiam»

_beccus_--montone

_becherus_--bicchiere

_begattus_--baco da seta

_Berghem_--Bergamo

_bertezare_--beffare

_bertinus_--bigio

_bertuzza_--scimmia

_besazza_--bisaccia

_beverare_--abbeverare

_beverazzum_--mancia

_bezzus_--denaro

_bianoreus_--mantovano (da Bianore, fondatore della cittá)

_biassare_--biascicare, masticare, mordere

_biava_--biada

_bibones_--beoni

_bibum_--bevanda

_bighignolus_--«est illud rostrum per quod lambiccantur herbae»

_bigolus_--«est umbilicus»

_bigunzus_--bigoncio

_bilzare_--(v. sbilzare) sprizzar fuori con violenza

_bindamen_--benda

_biolca_--«mantuanice; tornitura romagnice, pious bressanice, moza

ferariace»: bubulca, misura lineare dei terreni, mq. 3138.60

_biolcus_--bifolco

_birlo_--«intelligentia» «mentem cavare de birlo», tirar giú di senno

_biscurare_--«oblivisci»

_bisellus_--«genus leguminis quem graeci vocant roveiam vel rovionem»,

piselli

_bisettus_--bigello, panno grossolano villanesco

_bissa_--biscia

_bissolus_--vasetto

_bissonis_--biscione

_bistones_--traci

_blabla, chiz, felchena, gozca_--«lingua calmaca, quae interpretatur:

vade, nec meum praepedias iter»: va', né intralciare il mio cammino

_blanchezans_--biancheggiante

_blanchitudo_--candidezza

_blastemare_--bestemmiare

_blottus_--nudo, semplice

_boaxare_--rintronare, rimbombare

_boazza_--sterco di bue

_boazzare_--insudiciare (applicato a' buoi)

_boazzus_--bove ingrassato, buaccio bocalus--bocale; «non dico

bocalos», non dico fandonie

_bocazza_--boccaccia

_boccare_--«quasi bucca sorbere: alii dicunt dentegare»

_bodaravi_--barbabietola

_bodega_--«vas alchimiae»

_boëtia_--(v. boazza)

_bofare_--ronfare, soffiare

_boffamen_--soffio

_boffare_--sbuffare

_bofonus_--buffone

_boghae_--ceppi, «genus laquei ferrei, quo pedes incatenantur»

_bognonus_--bubbone, patema d'animo

_boientare_--sboglientare, sparger sopra acqua bollente

_boimentus_--calore

_boire_--bollire

_boitus_--bollito

_bolare_--bollare, battere

_boletta_--«a bulla derivatur boletta quae dupliciter sigillatur»

_bolsare_--tossire

_bolza_--fucile

_bolzoniger_--«gerens bolzones, idest sagittas»

_bombardera_--cannone

_bombasina_--tela bambagina

_bombasum_--«bombicem»

_Bonaquecorsi_--Bonacolsi

_bonavita_--(v. inchinus)

_bonazzare_--rabbonire

_borasca_--burrasca

_Boraso_--«Borea»

_bordelliacus_--roba e costumi da postribolo

_borella_--pallottoletta adoperata per un gioco infantile: «ludus

borellarum Mantuae repertus». Metaforicamente per testa

_borghesanus_--borghigiano

_boriolus_--«colericus»

_boronus_--tappo, turacciolo inferiore delle botti

_borra_--vento furioso

_borrire_--saltare, correre addosso come cane che scova la preda

_borsettae_--ingredienti per il serviziale

_Borsus_--duca di Ferrara

_bosardus_--bugiardo

_boschicolae_--«habitantes boscos»

_bosia_--bugia: «nota quod Cingar non mentitur, sed differt inter

bosiam et barreriam»

Le maccheronee Zanitonella - Baldus - Moscheide - Epigrammata · 第 42 / 47 段