επρότεινεν όπως ζητηθή επισήμως παρά της Αυστρίας να απαγορεύση
πάσαν εμπορικήν σχέσιν μεταξύ των υπηκόων αυτής και των εν
Πελοποννήσω Τούρκων, όπως ούτω γείνη αποτελεσματικός ο αποκλεισμός
του Ιβραήμ Πασά, και όπως τη κοινοποιηθή ότι θα την θεωρήσωμεν
υπεύθυνον διά τας συνεπείας της αρνήσεώς της, αίτινες ενδέχεται να
ήναι η ματαίωσις του αποκλεισμού ημών και η εισβολή των Ρώσσων εις
Τουρκίαν. Εφάνη δε ότι γίνεται παραδεκτή η πρότασις αύτη.
Ο δουξ Ουέλλιγκτων έφερε το υπόμνημά του περί των όρων τους
οποίους προτείνει όπως ορισθώσιν αι λεπτομέρειαι της συνθήκης.
1ον. Οι Έλληνες να πληρόνωσιν εις την Τουρκίαν ετήσιον φόρον λ.
200,000.
2ον. Ν' αποτίσωσι λ. 1,500,000 προς αποζημίωσιν των εν Πελοποννήσω
τουρκικών ιδιοκτησιών.
3ον. Να περιορισθώσι τα σύνορά των εις την Πελοπόννησον καί τινας
νήσους, αίτινες να ορισθώσιν ακολούθως.
4ον. Να κυβερνώνται υπό προσώπων διορισθησομένων κατά ένα εκ των
εξής τριών τρόπων· ή να παρουσιάζεται εις την Πύλην κατάλογος εξ
ού να εκλέγη η Πύλη· ή να στέλλωνται προς αυτήν διάφοροι
κατάλογοι, τους οποίους η Πύλη ν' απορρίπτη κατά διαδοχήν, μέχρις
ου τη παρουσιασθή ευπροσδέκτων ονομάτων κατάλογος· ή επί τέλους η
Πύλη κατ' ευθείαν να διορίζη τα πρόσωπα, αλλ' επί όρω να διορίζη
Έλληνας.
5ον. Το ελληνικόν κράτος να συνακολουθή την Τουρκίαν και εις
ειρήνην και εις πόλεμον.
Πάντες είπον ότι ο φόρος είναι υπερβολικός, και ο δουξ παρεδέχθη
τούτο, ο δε &Aberdeen& είπεν ότι καθόσον γνωρίζει, ολόκληρος ο
φόρος της Πελοποννήσου εφορτόνετο επί δώδεκα περίπου ημιόνων.
Ο &Peel& ζωηρώς αντέτεινεν εις το να γείνη η νέα ελληνική
κυβέρνησις τοσούτον υποχείριος εις την Τουρκίαν. Εάν αφίνετο εις
αυτόν να ορίση τα της συνθήκης ήθελε προτιμήσει πλήρη ανεξαρτησίαν
παρά την υποτελή εξάρτησιν.
Επρόσθεσε δε ότι αι μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδος σχέσεις θα ήναι
δυσάρεστοι εις το μέλλον, και αδύνατον ν' απολήξη εις ευάρεστον
αποτέλεσμα το δικαίωμα επεμβάσεως της Τουρκίας. Εκτός δε τούτου
δεν συμφέρει να παραδεχθώμεν ότι μεταξύ Αγγλίας και Τουρκίας
πόλεμος, ήθελε συνεπιφέρει πόλεμον μεταξύ Ελλάδος και Ιονίων
Νήσων. Επί τέλους νομίζει ότι δεν έχομεν διδόμενα επί τη βάσει των
οποίων να ορίσωμεν το ποσόν του φόρου και των αποζημιώσεων.
Το κατ' εμέ εξεφράσθην όλως εναντίον των προτεινομένων ορίων της
Πελοποννήσου, καθ' ό μη συμφωνούντων με το πνεύμα και τας αρχάς
του τε πρωτοκόλλου και της συνθήκης, διότι δεν δύναταί τις να
προσδοκά ειρηνοποίησιν διαρκή αν εξαιρεθώσι τοιουτοτρόπως χώραι
ευρείαι προ καιρού επαναστατημέναι. Ο &Dudley& εξεφράσθη ζωηρώς
υπέρ της ιδίας ιδέας. Ο &Grant& είχε παρουσιάσει άλλοτε υπόμνημα
υπέρ του αυτού ζητήματος. Ο &Bathurst& και ο &Ellenborough& κατά
την συνήθειαν ήσαν υπέρ της κατακερματίσεως των Ελλήνων
οπωσδήποτε.
Εσυμφωνήθη ότι αντί να προτείνωμεν ειδικάς προτάσεις επί των
αντικειμένων τούτων, ο &Dudley&, εις την αυριανήν συνέντευξίν του
μετά του &Lieven& και του &Ρelignac&, να τους εξετάση ως προς τας
επί του προκειμένου διαθέσεις των κυβερνήσεών των.
O Peel εξέφερε την γνώμην ότι ο φόρος ηδύνατο να ορισθή επί τη
βάσει του παρά των Ελλήνων πληρωθέντος πραγματικού ποσού κατά την
προ της επαναστάσεως επταετίαν, τας δε αποζημιώσεις να
αποφασίσωσιν οι επί τούτω επίτροποι.
Εγένετο πρότασις όπως ανακληθή ο &Codrington&, ή τουλάχιστον ν'
αποσταλή ανώτερός τις αξιωματικός όπως τεθή υπεράνω εκείνου, επί
λόγω δήθεν διαπραγματεύσεων μετά της Αιγύπτου. Απεφασίσθη εν
τούτοις να ζητηθώσιν από τον &Codrington& εξηγήσεις πώς αφήκε 45
πλοία περιέχοντα 25,000 ψυχάς, μεταξύ δ' αυτών 5,500 γυναικόπαιδα
αιχμαλωτισθέντα, ν' αποπλεύσωσιν ησύχως από Ναυαρίνους εις
Αλεξάνδρειαν κατά τον δεκέμβριο μήνα, χωρίς να μάθη τι περί τούτου
ειμή μετά την εις Αλεξάνδρειαν άφιξίν των.
Τετάρτη 7 απριλίου ( σ. 246).
Υπουργικόν συμβούλιον μετά το γεύμα εις &Apsley House& (την
κατοικίαν του &Wellington&) προς σύνθεσιν σχεδίου επιστολής όπως
εκθέσωμεν προς την Γαλλίαν τας προτάσεις μας περί καθαρωτέρου
ορισμού των σκοπών της συνθήκης του Λονδίνου. Κατά το σύνηθες
μεγάλη συζήτησις, πλήρης δε ασυμφωνία. Ο δουξ, ο &Ellenborough&
και ο &Aberdeen& υπέρ της όσον δυνατόν περιστολής των Ελλήνων. Ο
&Huskisson&, ο &Dudley& και εγώ υπέρ της πιστής εκπληρώσεως της
συνθήκης. Ο δουξ καίτοι φαινόμενος ότι υποστηρίζει την συνθήκην,
ενεργεί υπέρ εκτελέσεως αυτής ως να την κατεδίκαζεν. Επροτάθη να
μείνη η Πελοπόννησος και αι νήσοι ως όρια. Εκ νέου παρώτρυνα να
περιληφθή η Λεβαδειά ή τουλάχιστον η Αττική· αλλ' ουδείς άλλος
υπεστήριξε την γνώμην μου ταύτην, Ο φόρος δε επρόκειτο να ορισθή
επί τη βάσει του κατά την από του 1814 επταετίαν πληρωθέντος.
Επίτροποι να διορισθώσιν εξ αμφοτέρων των μερών προς εκτίμησιν των
εις τους Έλληνας παραχωρηθεισών τουρκικών ιδιοκτησιών. Οι Έλληνες
να διευθύνωσι τα της εσωτερικής αυτών διοικήσεως και τας εμπορικάς
των υποθέσεις. Η Πύλη να έχη δικαίωμα αρνήσεως εις τον διορισμόν
του άρχοντος αυτών· αλλ' η άρνησις να μη επαναλαμβάνηται μετά
δευτέραν εκλογήν. Να δύνανται οι Έλληνες να έχωσι σχέσεις
εμπορικάς με άλλας επικρατείας. Εγένετο πολλή συζήτησις επί
προτάσεως τινός του δουκός ότι η Πύλη να έχη εν Ελλάδι
απεσταλμένον τινά όστις να την πληροφορή περί των εκεί
διατρεχόντων, αλλ' απερρίφθη ως αντιβαίνουσα εις τα της συνθήκης.
Συζήτησις πάλιν και ασυμφωνία ως προς την φύσιν των σχέσεων
αίτινες θα επιτραπώσιν εις την Ελλάδα μετά ξένων επικρατειών, και
ως προς τον βαθμόν καθ' όν θα έπεται τη Τουρκία εν ειρήνη και εν
πολέμω. Ο &Peel& εκ νέου εξέφρασε την γνώμην του υπέρ της πλήρους
ανεξαρτησίας της Ελλάδος. Ο δουξ απ' εναντίας θέλει να την
αποκαταστήση όσον το δυνατόν υποτελή. Επροτάθη ότι, κατά την φύσιν
της κυριότητος (suz1erainet1e) η Πύλη να δύναται να ζητή ωρισμένον
αριθμόν στρατιωτών και πλοίων από την Ελλάδα, αλλ' η Ελλάς να μη
ακολουθή την Τουρκίαν εις τας εξωτερικάς αυτής σχέσεις. Μετά
πολλάς διενέξεις ουδέν περί τούτου απεφασίσθη.
Μεγάλη Παρασκευή, 1 απριλίου (σελ. 248).
Υπουργικόν συμβούλιον την 3 ώραν μ.μ. προς σύσκεψιν ως προς το
σχέδιον της επιστολής του &Dudley& προς τον &Lord Granville& περί
των ελληνικών πραγμάτων, περιεχούσης την πρότασίν μας περί ορισμού
όσων αντικειμένων αφήκεν αόριστα η εν Λονδίνω συνθήκη. Επανάληψις
της συζητήσεως αν η Ελλάς πρέπει να ακολουθή την Τουρκίαν εν
ειρήνη και εν πολέμω, κατά συνέπειαν της κυριαρχίας της Πύλης. Ο
δουξ πολύ υπέρ τούτου. Ο &Ηuskisson&, ο &Ρeel&, ο &Dudley& και εγώ
ενάντιοι. Η συνθήκη του 1800 μεταξύ Ρωσσίας και Τουρκίας περί
Ιονίων Νήσων και η θέσις της Ραγούζης ανεφέρθησαν ως παραδείγματα.
Επί τέλους ο δουξ ευρών ότι η γνώμη του συμβουλίου είναι να μη
ακολουθή η Ελλάς την Τουρκίαν εν πολέμω, επρότεινε να μη λεχθή τι
περί του αντικειμένου τούτου, μολονότι τούτο προ πάντων έπρεπε
πασιδήλως να ορισθή. Εν τούτοις εγένετο παραδεκτή η περί τούτου
επιθυμία του. Εσυμφωνήθη προσέτι ότι ο ετήσιος φόρος θα
αντικαταστήση πάσαν χορηγίαν πλοίων και στρατού. Ο δουξ
δυσαρεστήθη βλέπων τον &Peel& υπέρ της ελληνικής ανεξαρτησίας.
Πολλή συζήτησις περί του αν η Ρωσσία, αφού άπαξ εκήρυξε τον σκοπόν
της να πολεμήση δι' ιδίους αυτή λόγους την Τουρκίαν επί του
Προύτου, δύναται ούσα εμπόλεμος να συμπράξη μετά των ουδετέρων
ημών εις την Μεσόγειον. Η γνώμη μου ήτο ότι αν συγκατετίθετο να
καθυποβάλη τον ναύαρχον αυτής εις την εκτέλεσιν των ιδικών μας
οδηγιών προς τους ιδικούς μας ναυάρχους, το πράγμα δεν παρέχει
δυσκολίαν. Ο δουξ εθεώρησε τούτο αδύνατον. Φαίνεται επιθυμών να τα
χαλάση με την Ρωσσίαν. Έχει προσωπικήν κατά της Ρωσσίας
αντιπάθειαν. Εμάλωσε άσχημα με το ζεύγος &Lieven&, (1) εις δε την
Πετρούπολιν θεωρεί ότι δεν τον υπεδέχθησαν ως έπρεπε. Διάφορα
μικρά πράγματα συνήργησαν εις το να τον αδιαθετήσωσι κατά των
&Lieven&. Η &Miss Arbuthnot& και η &Lady Jersey& αίτινες έχουσιν
αμφότεραι μεγάλην επ' αυτού επιρροήν, δεν ημπορούν να υποφέρουν
την &Μme Lieven&. Αύτη δε είχε την ανοησίαν πέρυσιν ότε ο
&Canning& εισήλθεν εις την κυβέρνησιν, να εκφράση αναφανδόν την
χαράν της διά του δουκός την απομάκρυνσιν από τα πράγματα, και
μέχρι βαθμού τινος τω εφέρθη προσβλητικώς.
Ο &Peel& έφερεν εκ νέου εις το μέσον την πρό τινων εβδομάδων
γενομένην υπ' εμού πρότασιν ότι πρέπει και να ενεργήσωμεν όπως
ελευθερώσωμεν εκ της αιχμαλωσίας τα γυναικόπεδα των Ελλήνων όσα ο
Ιβραήμ πασάς έστειλεν εκ της Πελοποννήσου εις την Αίγυπτον.
Δεκέμβριος 1826 (σελ. 287).
Σημαντική μεταβολή έλαβε χώραν κατ' αυτάς ως προς τα μέτρα της
κυβερνήσεως περί των ελληνικών πραγμάτων, και πολλά εξ όσων ημέρα
τη ημέρα εις μάτην επροτείναμεν και απερρίπτοντο ως ανάρμοστα ή ως
αδύνατα, εθεωρήθησαν ήδη ορθά και δυνατά.
1ον. Η σύμπραξις του ρωσσικού στόλου μετά των ημετέρων εν Μεσογείω
εγένετο παραδεκτή.
2ον. Ο &Lord Heytesbury& απεστάλη εις το ρωσσικόν στραταρχείον.
3ον. Ο &Stratford Canning& απεστάλη εκ νέου εις Κέρκυραν.
4ον. Αι διασκέψεις επανελήφθησαν.
5ον. Απεφασίσθη η αποστολή στρατού εις Πελοπόννησον. Ανέκαθεν
εφρόνουν ότι ούτω μόνον ηδύνατο να πραγματοποιηθή η συνθήκη του
Λονδίνου. Πάντες οι λοιποί προταθέντες τρόποι πιέσεως δεν ηδύναντο
βεβαίως να γίνωσιν αποτελεσματικοί. Η κατοχή των επαρχιών δεν
ηδύνατο να λύση το ελληνικόν ζήτημα ειμή διά της ταπεινώσεως της
Τουρκίας. Ο αποκλεισμός του Ελλησπόντου δεν ηδύνατο να φέρη
αποτέλεσμα εκτός εάν τω όντι εκηρύτταμεν τον κατά της Τουρκίας
πόλεμον· καθότι άνευ της αποκτήσεως δικαιωμάτων εμπολέμου
δυνάμεως, δεν ηδυνάμεθα να διακόψωμεν τας ουσιωδεστέρας αποστολάς,
σίτου δηλαδή και τροφίμων, τας οποίας οι ουδέτεροι θα μετεκόμιζον.
Αλλ' η αποβίβασις στρατού ικανού να διώξη τους Τούρκους εκ της
Ελλάδος ηδύνατο να φέρη την πραγματικήν εκτέλεσιν της συνθήκης,
τότε δε απέβαινεν ολιγώτερον αξία λόγου η επίσημος συγκατάθεσις
της Τουρκίας.
Τούτο επρότεινα τον Δεκέμβριον 1827 εις τον &Goderich& (τότε
πρωθυπουργόν)· αλλ' ούτε αυτός, ούτε ο &Huskisson&, ο &Lansdawne&
και ο &Tierney& ήρεσαν το σχέδιον· έτι δε ολιγώτερον το
επεδοκίμασεν ο δουξ ότε κατόπιν το επρότεινα εις το υπουργικόν
συμβούλιον. Αντέτεινε δε εις αυτό διά τους εξής λόγους· ολιγώτερον
των δεκαπέντε χιλιάδων στρατού δεν ήρκει, και δεν ηδυνάμεθα
ευκόλως να στείλωμεν τοσούτον στρατόν· δεν εσύμφερε ν' αφήσωμεν
τους Γάλλους μόνους να υπάγωσιν, ή μόνους τους Ρώσσους, ή τους
Ρώσσους μετά των Γάλλων. Ν' αποστείλωμεν δε στρατόν σύμμικτον δεν
εσυμβιβάζετο.
Την άνοιξιν οι Γάλλοι εφάνησαν ανυπόμονοι λέγοντες, ότι η πίεσις
των βουλών ήτο τοσαύτη ώστε είναι αναγκασμένοι ν' αποστείλωσι
10,000 στρατόν και συνέλεξαν πραγματικώς τον προς τούτο στρατόν
πέριξ του Τουλών. Μετά επιμόνους παραστάσεις όμως εκ μέρους του
δουκός, παρήτησαν το σχέδιον τούτο και διεσκόρπισαν τα
στρατεύματα. Εν τούτοις τον ιούλιον ο δουξ, ήλλαξε διά μιας ιδέαν
και παρεκίνησε τους Γάλλους να στείλωσι 18,000 άνδρας. Τούτο και
εγένετο. Τα πλοία ημών συνώδευσαν και εβοήθησαν την μεταφοράν του
στρατού των· το δε αποτέλεσμα ήτο η ταχεία της Πελοποννήσου
απελευθέρωσις. Την μεταβολήν ταύτην επέφερεν ο Μετερνίχος, όστις
τρομάξας ότε ήρχισαν μεταξύ Τουρκίας και Ρωσσίας εχθροπραξίαι, και
βλέπων ότι ενόσω υφίστατο η συνθήκη του Λονδίνου δεν ήτο δυνατή η
υπέρ Τουρκίας μεσολάβησις της Αγγλίας και Γαλλίας, συνέλαβε διά
μιας τοσούτον ζήλον υπέρ της ταχείας εκπληρώσεως της συνθήκης,
όσον είχε πρότερον προσπαθήσει να την ανατρέψη. Έγραψεν εν ονόματι
του αυτοκράτορος της Αυστρίας προς τον Νεσελρώδ, λέγων ότι η
Αυστρία αφού εις μάτην και αποτυχώς πάντα λίθον εκίνησεν όπως φέρη
εις θεογνωσίαν την Τουρκίαν, απεφάσισε πλέον να ρίψη όλον αυτής το
ηθικόν βάρος εις την πλάστιγγα υπέρ της Ρωσσίας, και ως απόδειξεν
πασίδηλον της μετά της Ρωσσίας φιλίας του, ο αυτοκράτωρ ζητεί από
τον Νικόλαον την άδειαν να τω αποστείλη πρέσβυν επίτηδες εις το
στραταρχείον του. Η απόκρισις ήτο ότι ο Νικόλαος &le permet&. Μετά
τούτο εννοείται ότι δεν υπήρχε δισταγμός ως προς τον αποστείλωμεν
και ημείς τον &Lord Ηeytesbury&.
Ο &Lord Cowley& (πρέσβυς εν Βιέννη) έγραψε την άνοιξιν 1828 ότι ο
στρατός της Αυστρίας ευρίσκετο εις ελεεινήν κατάστασιν, και μόλις
ηρίθμει εν συνόλω (περιλαμβανομένου και του εν Ιταλία) περί τους
150,000 άνδρας· εχρειάζοντο δε και 60,000 ίπποι διά να γείνη και
πάλιν όπως είχεν ο στρατός ούτος στρατεύσιμος. Επεθύμουν μεγάλως
να βάλωσιν εις ενέργειαν 50,000 στρατόν όπως επιβλέπη το σώμα του
&Witgenstein&, αλλά δεν ηδύναντο να συλλέξωσι τοσούτον αριθμόν. Ο
Μετερνίχος λοιπόν βλέπων αποτυγχάνουσαν την αρχήν του, του &gagner
du temps& εγένετο αίφνης ανυπόμονος να επισπεύση τα πράγματα, και
έπεσεν (ως κάμνουν οι άνευ αρχής άνθρωποι) από το έν άκρον εις το
άλλο. Κάι ο δουξ δε εγένετο τώρα υπέρμαχος της ανεξαρτησίας της
Ελλάδος, εις την οποίαν τον Μάρτιον έλεγε με τοσαύτην έμφασιν ότι
δεν θέλει ποτέ συγκατανεύσει.
Απεστάλη ο &sir Pultney Malcolm& να επιβλέπη τον &Codrington& αλλά
προ της αφίξεώς του ο &Codrington& είχε συνομολογήσει συνθήκην
μετά του πασά της Αιγύπτου διά να εκκενώσωσιν οι Αιγύπτιοι και ο
υιός του Ιβραΐμης την Πελοπόννησον, με άρθρον περί των αιχμαλώτων,
ως εξής· Να επιστραφώσιν όσοι αιχμάλωτοι δεν ευρεθώσι πωλημένοι·
διά δε τους πωληθέντας, ο πασάς εκ συμφώνου με τους προξένους των
συμμάχων δυνάμεων να εξασκήση την ε π ι ρ ρ ο ή ν του προς
απελευθέρωσίν των.
Είχα κοινοποιήσει εις τον &Peel&, κατά την τελευταίαν ημέραν της
Βουλευτικής συνόδου ότι εσκόπευα εις την Βουλήν να τω απευθύνω
επερώτησιν, τι εγένετο περί των αιχμαλώτων τούτων; Ότε ήλθε κατά
πρώτον η είδησις ότι στόλος εκ 40 πλοίων, (περιλαμβάνων 17 πλοία
εισελθόντα εις Ναυαρίνους μετά την ναυμαχίαν), ανεχώρησεν εκείθεν
φέρων 6,000 αιχμαλώτους, και τούτο μ ε τ ά το καύχημα του
&Codrington& ότι εξηφάνισεν όλον τον τουρκικόν στόλον, και μετά
τας σταλείσας εις τον &Codrington& διαταγάς να εμποδίση θαλασσίας
τοιαύτας μετακινήσεις, ότε η είδησις αύτη ήλθε, επέσυρα την
προσοχήν του υπουργείου επί του πράγματος, παριστάνων ότι θα ήτο
κηλίς επί της εθνικής ημών υπολήψεως αν δεν επασχίζαμεν ν'
απελευθερώσωμεν τα δυστυχή εκείνα όντα. Ο δουξ απεδέχθη ψυχρώς την
πρότασίν μου. Ο &Aberdeen& εθεώρησε το πράγμα ως υπόθεσιν εις την
οποίαν δεν έχομεν ποσώς δικαίωμα ν' αναμιχθώμεν. Ο δε &Bathurst&
παρέστησεν ως εξάσκησιν νομίμου δικαιώματος των Τούρκων, και ο
&Ellenborough& το εθεώρησεν ως μάλλον αξιέπαινον πράξιν. Ανέμνησα
εις το υπουργείον ότι προ δύω ετών ο &Lieven& μας είχε
πληροφορήσει περί του σκοπού του Ιβραήμ να αιχμαλωτίση ολόκληρον
τον πληθυσμόν της Ελλάδος και ν' αποικίση εις αυτήν Άραβας και
Αιγυπτίους. Ο δε &Canning& τότε έλαβε το πράγμα κατάκαρδα, και
εγράφη επιστολή (πιθανώς υπό του &Canning& αυτού) υπογραφείσα από
τον &Bathurst&, και διατάττουσα τον &Adam& (αρμοστήν των Ιονίων
νήσων) να μηνύση προς τον Ιβραήμ συνιστών αυτόν ν' αποκηρύξη το
τοιούτον δήθεν σχέδιόν του, και ειδοποιών αυτόν ότι θ'
αντιταχθώμεν διά της βίας εις την εκτέλεσίν του. Έντονος δε
παράστασις εγένετο και εις την Πύλην περί τούτου.
Ο &Bathurst& μας απεκρίθη ότι η περίστασις τώρα είναι διάφορος·
ότι τότε αντέστημεν εις την μεταφοράν ολοκλήρου του ελληνικού λαού
και την α ν τ ι κ α τ ά σ τ α σ ί ν του δι αποικίας Αιγυπτίων, ενώ
τώρα δεν επρόκειτο περί αντικαταστάσεως των αιχμαλωτισθέντων,
οίτινες ήσαν ως φαίνεται μόνον γυναικόπαιδα! Τοιούτος ήτο
σπουδαίως και κατά γράμμα ο συλλογισμός του. Τω αντέτεινα
αναγινώσκων περικοπήν της ιδίας αυτού επιστολής λέγουσαν, ότι ο
Βασιλεύς ιδίως αντέτεινεν «εις την απαγωγήν των γυναικοπαίδων».
Το μόνον το οποίον ούτως εκέρδησα ήτο ότι ήγειρα κατ' αυτού τον
γέλωτα του &Εllenborough& και του &Αberdeen&, αλλά τίποτε
περιπλέον. Ανέμνησα εις το υπουργείον ότι η πώλησις των αιχμαλώτων
εις ιδιώτας δεν είναι λόγος όπως μη τους αποδώση ο πασάς, καθόσον
και ο &Lord Exmouth& έγραφεν ότι ότε προσέβαλε τον Αλγέριον και
ανεχώρησε, δεν είχε μείνει εκεί ουδέ είς χριστιανός αιχμάλωτος.
Τούτο αποδεικνύει ότι του είδους τούτου οι ηγεμόνες ευρίσκουν όταν
θέλουν τρόπον να διορθώσωσιν αυτοί τα πράγματα με τους υπηκόους
των. Τότε μοι είπον, πώς ! θέλεις να κάμωμεν ό,τι και εις Αλγέριον
και να κηρύξωμεν τον πόλεμον χάριν των αιχμαλώτων τούτων.
Απεκρίθην, Όχι. Αλλ' η παρουσία του Ιβραήμ και του στρατού του εις
Πελοπόννησον μας δίδει τα μέσα να πιέσωμεν κάπως τον πασάν·
δύνασθε διά της πείνης να τον αναγκάσετε να υποχωρήση. Τα μέσα διά
των οποίων θα τον πειθαναγκάσετε να εκκενώση την Πελοπόννησον
δύνανται να χρησιμεύσωσι προς απελευθέρωσιν των αιχμαλώτων.
Επεκτείνατε την πίεσιν και επί τούτου του αντικείμενου, και δώσατε
του να εννοήση ότι αν δεν αποδώσωσιν όλους τους αιχμαλώτους, ο
στρατός του θα ψοφίση της πείνης. Το συμπέρασμα ήτο ότι εγράφη
επιστολή εις τον &Adam& και εις τον &Codrington& με οδηγίας να
στείλωσι τον &Cradock& εις τον πασάν διά να τον ερωτήση πόσοι
είναι οι αιχμάλωτοι ούτοι, και να τω ζητήση να λάβη την καλωσύνην
να τους αποδώση. Εν τούτοις την τελευταίαν ημέραν της Συνόδου
εκατάφεραν τα πράγματα εις τοιούτον τρόπον ώστε δεν ήτο δυνατόν να
γείνη επερώτησις . . . . Ο &Peel& όμως αμέσως μετά την διάλυσιν
μας έδειξε την απάντησιν την οποίαν είχε λάβει εις την μνησθείσαν
κοινοποίησιν. Κατ' αυτήν, οι Αιγύπτιοι αφ' ότου εισέβαλον εις την
Ελλάδα, συνείθισαν να θεωρώσι τον λαόν αυτής ως προμήθειαν σ κ λ ά
β ω ν. Εις πάσαν συμπλοκήν ή πολιορκίαν έκαστος στρατιώτης
ελάμβανεν ως ιδιοκτησίαν του όσους άνδρας ή γυναικόπαιδα ηδύνατο
να συλλάβη. Κάποτε οι τοιούτοι αιχμάλωτοι εστέλλοντο εις
Αλεξάνδρειαν προς πώλησιν. Αλλ' εσχάτως ήρχοντο πλοία δουλεμπόρων
εις την Πελοπόννησον και τους ηγόραζον επιτοπίως, απαραλλάκτως
καθώς πωλούνται οι ίπποι εις την πανήγυριν του Horncastle. Ο
αριθμός των ούτω εξ αρχής συλληφθέντων ανέρχεται εις 15 έως
20,000· αι γυναίκες ετίθεντο εις τα χαρέμια, οι άνδρες υπεβάλλοντο
εις τας κοπιαστικωτέρας εργασίας, όσα δε παιδία δεν εκρατούντο διά
χειροτέραν χρήσιν εστέλλοντο εις την μεγάλην σχολήν του Καΐρου,
όπως ανατραφώσιν εκεί ως Μουσουλμάνοι.
Υποπτευόμενος μη δεν θα ληφθώσιν αποτελεσματικά μέτρα περί της
υποθέσεως ταύτης, μολονότι εκ νέου καθυπέβαλα την ιδέαν μου εις
τον &Peel& να θεωρήσωμεν τον Ιβραήμ και τον στρατόν ου ως όμηρους
διά τους αιχμαλώτους, εσύστησα εντόνως την υπόθεσιν εις τον
&Lieven&, με τον οποίον συνεγευμάτισα την αυτήν ημέραν εις του
&Falck&. (του αυστριακού πρέσβεως), την δ' επιούσαν επεσκέφθην επί
τούτω τον &Polignac&, όστις με είπεν ότι έλαβε διαταγάς της Αυλής
του να εξετάση περί του αριθμού και της τύχης των αιχμαλώτων
τούτων, και να κοινοποιήση την πρόθεσιν του βασιλέως της Γαλλίας
να τους εξαγοράση, αν τούτο εγένετο με μέτριόν τι ποσόν χρημάτων.
Εξεπλήχθη ότε τω είπεν τον αριθμόν των. Νομίζω δε ότι μέχρι τέλους
δεν έγεινέ τι, εκτός ότι ελευθερώθησαν 180 περίπου άνδρες οίτινες
ευρέθησαν απώλητοι εις Αλεξάνδρειαν.
--------------------------
Σελ. 299.
Η γαλλική εκστρατεία εκ 18,000 ανδρών επέτυχεν εν ολίγω χρόνω και
δ' ολίγου κόπου να διώξη τους Τούρκους και Αιγυπτίους εκ της
Πελοποννήσου. Ο Ιβραΐμ και ο στρατός αυτού απεχώρησαν κατά της
μετά του &Codrington& συνθήκην, έμειναν δε μικραί τουρκικαί
φρουραί εντός τινων των φρουρίων, Κορώνης δηλαδή, Μεθώνης, Πατρών
και Ρίου. Αι φρουραί αύται ταχέως παρεδόθησαν, τινές μεν άνευ
αντιστάσεως, τινές δε μετά μικράν αντίστασιν. Ο Γάλλος στρατηγός
&Maison& επροτίθετο να μεταβή εις Αττικήν όπως συμπληρώση την
εκδίωξιν των Τούρκων, αλλ' η αγγλική κυβέρνησις εντόνως εκηρύχθη
εναντίον πάσης στρατιωτικής επεμβάσεως πέραν της Πελοποννήσου,
ενόσω δεν ορισθώσι τελειωτικώς τα σύνορα της Ελλάδος, η δε γαλλική
συγκατανεύσασα διέταξε τον &Maison& να μη προχωρήση. Οι Γάλλοι
υπέφεραν επί τινα καιρόν το φθινόπωρον υπό της ενδημικής της χώρας
θέρμης.
--------------------------
Ιανουαρίου 10 1829 (σελ. 319).
(Κατά την εν Παρισίοις τότε διαμονήν του ο &Lord Palmerston& έλαβε
συνέντευξιν με τον εκεί πρέσβυν της Ρωσσίας &Pozzo di Borgo&, την
οποίαν αναφέρει εν τω ημερολογίω του. Με τα άλλα ζητήματα
επιφέρει).
«Τότε έθιξα το ζήτημα της Ελλάδος και ο &Pozzo& μοι είπεν ότι προ
δύο εβδομάδων έστειλεν εις Λονδίνον μακράν και περιστατωμένην
έκθεσιν των τριών πρέσβεων περί της καταστάσεως της Ελλάδος, περί
των πιθανών πόρων της χώρας, των συνόρων άτινα πρέπει να έχη, και
περί του ποσού του φόρου τον οποίον θα ημπορή να πληρώση προς την
Τουρκίαν. Ως προς τα σύνορα συνιστώσιν ομοφώνως την από Βώλου έως
Άρτης γραμμήν· διά φόρον προτείνουν λίρας 60,000 κατ' έτος, (ποσόν
πολύ μεγάλον κατ' εμέ, και του οποίου δεν θα με ήρεζε βεβαίως να
εγγυηθώ την πληρωμήν). Συνιστώσι να είναι διαδοχικός ο πρόεδρος
της επικρατείας. Αλλ' ο Καποδίστριας δεν δέχεται την προεδρείαν,
και εγένετο λόγος να ευρεθή Γερμανός τις πρίγκηψ, άσχετος προς τας
μεγάλας δυνάμεις. Εν τω μεταξύ, μολονότι οι Γάλλοι ηναγκάσθησαν να
μη προβώσι πέραν του ισθμού της Κορίνθου, οι Έλληνες εξακολουθούν
πολεμούντες εν τη Στερεά, και επιτυγχάνοντες ως ελπίζω. Ο &Pozzo&
λέγει ότι η Γαλλική κυβέρνησις εξηγόρασεν 640 Έλληνας αιχμαλώτους,
και ενόμιζεν (αλλ' εγώ δεν το νομίζω) ότι η Αγγλική κυβέρνησις
συνεισέφερε ποσόν τι υπέρ της εξαγοράς ταύτης.
(κ.)
Εν τη περί ής ο λόγος συνεντεύξει των τριών πρέσβεων και του Ρεΐζ
εφένδη διέκοψεν ούτος την συνδιάλεξιν ειπών ότι ήλθεν η ώρα της
προσευχής του, οι δε πρέσβεις ουδόλως εδίστασαν να περιμείνωσι την
επάνοδόν του εις επανάληψιν της συνδιαλέξεως,
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΑ'.
(α.)
Όρα κεφάλαιον ΜΑ'.
(β.)
Ο κυβερνήτης μοι διηγήθη το ανέκδοτον τούτο.
(γ.)
Όρα αναφοράν του κυβερνήτου προς τον αυτοκράτορα της Ρωσσίας εν
σελίδι 112 του α’ τόμου της εν Αθήναις εκδοθείσης το 1841 συλλογής
επιστολών του.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΔ'.
(α.)
Την 24 αυγούστου του έτους 1801 μετεκομίσθησαν τα λείψανα του
Χάστιγγος εντός του Ναυστάθμου, εφ' ων ανηγέρθη και καταλληλότερον
μνημείον.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΕ.
(α.)
Γενομένου λόγου μεταξύ εμού και του λόρδου Αβερδίνου περί της εν
Ελλάδι πολιτικής του Καποδιστρίου, είπεν «αδίκως αντιπολιτεύθη η
Αγγλική κυβέρνησις τον Καποδίστριαν ως ρωσσίζοντα, βλέπω τώρα ότι
ήτο καθαρός Έλλην».
Ερωτηθέντες δε παρ' εμού αυτός και ο λόρδος Παλμερστών, οι
αλληλοδιαδόχως εν ονόματι της Αγγλικής Κυβερνήσεως ασχοληθέντες
εις τα της Ελλάδος, αν αλήθευεν ο ποτέ διαδοθείς λόγος ότι μετά
την από της ηγεμονείας της Ελλάδος παραίτησιν του Λεοπόλδου
επρότεινεν η Ρωσσία εν τω συμμαχικώ συμβουλίω να αναγορευθή ο
προσωρινός Κυβερνήτης της Ελλάδος ηγεμών αυτής διά βίου, απήντησαν
αμφότεροι ότι ουδέποτε τοιαύτη πρότασις παρ' ουδεμίας των τριών
Δυνάμεων προς τας άλλας εγένετο
(β.)
Απήλειψα τα εν σελίδι 291 του δ' τόμου της ά εκδόσεως περί
διατάξεως του δημογεροντικού νόμου, περί κανονισμού του εμπορικού
και πολεμικού ναυτικού, και περί δικαστικών επιτροπών ως
λανθασμένα, καθώς εξηκρίβωσα μετά ταύτα· διότι, ως προς το πρώτον,
αι διατάξεις βάσιν είχαν τον ενυπάρχοντα περί εκλογής
δημογεροντικόν νόμον, ως αυτός εγώ αναφέρω εν τω ΟΒ' κεφαλαίω,
όπου γίνεται λόγος περί του διοικητικού οργανισμού. Ως προς το
δεύτερον, ο κανονισμός του εμπορικού και πολεμικού ναυτικού, ον
αναφέρω και επαινώ εν τω αυτώ κεφαλαίω, εψηφίσθη συναινέσει του
πανελληνίου (όρα ψηφίσματα ΣΤ', ΙΑ', ΙΒ'). Ως προς δε το
τελευταίον, όρα το ΙΖ' ψήφισμα διαλαμβάνον τους λόγους της
απολύτου ανάγκης συστάσεως τοιούτων επιτροπών εν ελλείψει τακτικών
δικαστηρίων. Διά τους αυτούς λόγους ηναγκάσθησαν να συστήσωσι και
αι προγενέστεραι κυβερνήσεις τοιαύτας επιτροπάς επίσης και τότε
απηγορευμένας.
(γ.)
Όρα αριθμόν 45 της γενικής εφημερίδος.
(δ.)
Όρα αριθμόν 38 της γενικής εφημερίδος.
(ε.)
Όρα αριθμόν 45 της γενικής εφημερίδος.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΟΣΤ'.
(α.)
Ιδού η περί ης ο λόγος προς τον κυβερνήτην του Γ. Μαυρομιχάλη
επιστολή.
«Εξοχώτατε·
«Εν ώ διευθήνθην μετά των συγγενών μου εις έντευξιν της εξοχότητός
σας εις Μεσσηνίαν, και εν ώ παρρησιάσθημεν έμπροσθέν σας, μας
ωμιλήσατε περί του ανά χείρας μας υπογραφιμένου εγγράφου, και σας
απεκρίθημεν. Γενομένης δε της οδοιπορίας σας και φθάσαντες εις
Αίγιναν απεστείλατε επιστολήν σας προς τον δούλον σας πατέρα μου,
εν ή εξελέγξατε το άτακτον περί τούτου κίνημά μου, και ότι ποτέ
δεν θέλει φανή δεκτόν προς την εξοχότητά σας. Εξοχώτατε
οποιουδήποτε μεγέθους παράπτωμα το τοιούτον λογίζεται, και
οποιανδήποτε παιδείαν απαιτεί, ακούσαντες και τους λόγους του
δούλου σας ως δικαιοκρίτης αποφασίσετε.