έργον σας είναι εύκολον^ οι νέοι της Ελλάδος πανταχού τρέχουν εις
τα όπλα· η τύχη της ακροπόλεως δεν είναι πλέον αμφίβολος. Επειδή
οι πολιορκούντες περικυκλούνται, επειδή η μετακόμισις των τροφών
εμποδίζεται, τα στενά καταλαμβάνονται και η αναχώρησις γίνεται
αδύναμος, εβεβαιώθη ήδη η ελευθερία της κλασικής γης των Αθηνών
διορισμένης από την θείαν Πρόνοιαν να γίνη πάλιν καθέδρα της
ελευθερίας, των επιστημών και των τεχνών^ μη παύσετε όμως,
Έλληνες, αφ' ού κατορθώσετε τούτο, μη βάλλετε τα σπαθιά σας εις
τας θήκας, εν όσω ο θηριώδης Τούρκος κρατεί και μίαν πιθαμήν του
ιερού εδάφους το οποίον μίαν φοράν ήτον των πατέρων σας. Ας
συναμιλλώνται οι θαλασσινοί νέοι διά την δόξαν με τους ήρωας της
ξηράς, ας σπεύσουν να έμβουν εις τα εθνικά πλοία, και αν δεν
δοθούν η ανεξαρτησία και όλα τα δίκαιά σας. Ας αποκλείσουν τον
Ελλήσποντον και ας φέρουν τον πόλεμον εις την επικράτειαν του
εχθρού· τότε ο απάνθρωπος σουλτάνος, ο άδικος σφαγεύς των υπηκόων
του, ο αιμοβόρος καταδυνάστης των Ελλήνων θέλει αφανισθή από τους
οικείους του· τότε η μουσουλμανική δύναμις θέλει καταστραφή αφ'
εαυτής^ τότε η ιερά σημαία του σταυρού θέλει κυματίζει πάλιν επάνω
του ναού της αγίας Σοφίας· τότε ο ελληνικός λαός θέλει αποκτήσει
την αυτονομίαν και την ευνομίαν· κλειναί πόλεις θέλουν ανεγερθή,
και η λαμπρότης των ερχομένων χρόνων θέλει εξισωθή με την των
παρελθόντων. Αλλά μη νομίσετε, Έλληνες, ότι η πατρίς σας ημπορεί
να ήναι ασφαλής, εάν έκαστος υμών δεν δράμη προθύμως εις
υπεράσπισίν της».
(β.)
Ζήτει την απορριφθείσαν συνθήκην εν σελίδι 224 Ιστορίας Αθηνών
Σουρμελή.
(γ.)
Ιδού η συνθήκη όλη·
«Άρθρ. Α'. Όλα τα στρατεύματα της φρουράς θέλουν εκβή με τα όπλα
και πράγματά των.
«Β'. Όλαι αι οικογένειαι Αθηναίαι θέλουν εκβή χωρίς όπλα, με τα
πράγματά των όμως, και θέλουν υπάγη εις τα σπήτιά των και χωρία
των, όπου τους υπόσχομαι να δώσω τας ιδιοκτησίας των ομού και την
ασφάλειαν της ζωής των, τιμής των και υπαρχόντων των. Και επειδή
μεταξύ αυτών των οικογενειών ευρίσκονται χήραι, και ανήλικα παιδία
χωρίς τους πατέρας των, υπόσχομαι και δι' αυτά ίνα προστατευθώσι,
και δοθή εκ μέρους μας το αναγκαίον ταγήνι των.
«Γ'. Όλοι οι Μουσουλμάνοι κάθε ηλικίας και γένους, οίτινες
ευρίσκονται εις την Ακρόπολιν, θέλουν δοθή εις τας χείρας μας.
«Δ'. Ο τόπος όλος, εκτός του Χαβαλέ, θέλει είναι εύκαιρος από
στρατεύματά μας έως εις το ακροθαλάσσιον των τριών Πύργων.
«Ε'. Τρεις των αξιωματικών μας οι λεγόμενοι Γεντικλίδες μας εξ ών
είναι ο Καφτάναγας, ο Τσοχαντάραγας, και Σαλήχμπεης, ομού με
άλλους τρεις αρχηγούς Αλβανούς δοσμένους ως ενέχυρα εις χείρας των
θέλουν συνοδεύσει τα στρατεύματά των έως εις τον τόπον του
εμβαρκαρίσματος, όπου θέλει παρευρεθώσιν έως εις το εντελές
εμβαρκάρισμα.
«ΣΤ'. Διά την μετακόμισιν των ασθενών και πληγωμένων θέλουν
δοθώσιν εκ μέρους μας εξήντα άλογα.
«Ζ'. Η Ακρόπολις θέλει μας παραδοθή εις τον τρόπον και εις την
κατάστασιν οπού ευρίσκεται· δηλ. με τα πολεμοφόδια, πυροβολικά,
και τροφάς όπου ημπορούν να ευρίσκωνται εις αυτήν.
«Η'. Θέλει σταλθώσιν εκ μέρους μας εις την Ακρόπολιν εμπιστευμένοι
τρεις άνθρωποι διά να περιεργασθώσιν αν ήναι υπόνομοι, ως
ακούσαμεν, και τούτο θέλει γένει όταν υπογραφώσιν αι συμφωνίαι εκ
μέρους των.
«Θ'. Αυτοί λοιπόν οι τρεις άνθρωποι, επειδή θέλουν λογισθή ως
ενέχειρα εις τας χείρας, θέλει δοθώσιν εκ μέρους των εις
ανταλλαγήν τρία αριθμημένα υποκείμενα, τα οποία θέλει αποδοθώσιν
ευθύς όπου αδιασθή η Ακρόπολις.
«Ι'. Εάν οι εις την Ακρόπολιν αποσταλέντες τρεις άνθρωποι ήθελαν
ίδωσι καμμίαν βλάβην γενομένην μετά την υπογραφήν των συνθηκών ή
εις τας πηγάς, ή εις τον Πύργον, ή εις άλλα μέρη της Ακροπόλεως,
θέλει ακυρωθώσιν αι συνθήκαι.
«ΙΑ'. Και τελευταίον θέλει διορισθή μία ώρα διά την αρχήν της
εκτελέσεως κατά την έξοδον.
«Αυτά λοιπόν τα ένδεκα άρθρα υπόσχομαι μεθ' όρκου να φυλαχθώσι
απαρασαλεύτως χωρίς να γένη διαφορετικά εξ αποφάσεως.
«Τη 24 μαΐου 1827
«Βεζίρης Μεχμέτ-Ρεσήτ πασάς
πληρεξούσιος Αρχιστρ. κτλ.»
(δ.)
Όρα Κεφάλαιον ΞΘ'.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΞΗ'.
(α.)
Ευρίσκει ο αναγνώστης τοιαύτα αμνηστήρια εν σελίδι 510 των
υπομνημάτων του Γενναίου.
(β.)
Ιδού η περί υποταγής ανταπόκρισις, εν ή εκφράζεται παρρησία η
γενναία απόφασις των Μεσσηνίων ν' αποθάνωσιν ελεύθεροι· ελήφθη δε
εκ της ιστορίας του πρωτοσυγγέλου Φραντζή.
«Κύριοι προεστοί των Εμλακίων, Κουτζούκ Μάνης, Νησίου και
Καλαμάτας.
«Ο υποσφραγίζων κιαχαγιάμπεης του υψηλοτάτου πασά αυθεντός μας σας
γνωστοποιώ, ότι μ' όλον οπού με έμρι της υψηλότητος του αυθέντου
μας ήλθα εις τα ενταύθα διά να κατακάψω, κατακαύσω, και σχεδόν ν'
αφανίσω όλα τα δένδρα σας όσα είναι χρήσιμα και αναγκαία προς
τροφήν σας, λυπούμενος τον πτωχόν λαόν να μη δοκιμάση την αυτήν
ζημίαν και αφανισμόν των αναγκαίων δένδρων σας, έκρινα εύλογον να
σας είπω, ότι χωρίς αναβολής καιρού να συσκεφθήτε καλώς και να
παραιτηθήτε από τα της αποστασίας φερσίματα, και καθώς σας
συμβουλεύω να ελθήτε να προσκυνήσετε διά να απαντήσετε την οργήν
αυτήν και τον αφανισμόν οπού θέλει δοκιμάσει όλη η πτωχολογία σας·
ειδέ και δεν ελθήτε, ας ήναι η αμαρτία εις τον λαιμόν σας και
όψεσθε εν ημέρα κρίσεως· περισσότερον δεν είναι χρεία να σας γράψω
από αυτά, και υγιαίνετε.
«Την 22 σεπτεμβρίου 1827 Νησίον Καλαμάτας».
Απάντησις.
«Προς τον εξοχώτατον κιαχαγιάμπεην του Ιβραήμπασα.
«Ελάβαμεν ένα γράμμα σου, εις το οποίον λέγεις ότι είσαι
διωρισμένος από τον αυθέντην σου διά να κατακόψης τα δενδρικά μας,
και σου αποκρινόμεθα. Οι Έλληνες όταν απεφάσισαν να τεινάξωμεν τον
ζυγόν της τουρκικής τυραννίας, εβάλαμεν προ οφθαλμών ότι κοντά με
τα άλλα δικαιώματα του ελευθέρου ανδρός, τα οποία αυτοί μας είχαν
αρπαγμένα και τα οποία θ' αποκτήσωμεν και όλα όσα ή καταπλακωμένα,
ή από την αυτήν τυραννίαν των πατέρων μας φέρει επάνω της, ως
υποκείμενα και αυτά εις την διάκρισιν της τυραννίας. Ότι δεν
ημπορείς να τα κατακόψης, δεν μας είναι παράξενον, διότι κοντά εις
τόσας άλλας παρανομίας, τας οποίας κάμνετε καθ' ημέραν εις τα
αδύνατα μέλη, ημπορείτε να μεταχειρισθήτε το αυτό και εις τα άψυχα
δένδρα. Στοχασθήτε όμως ότι δι' όλας αυτάς τας παρανόμους πράξεις
σας χρεωστείτε λόγον καθώς και εις άλλα· είναι και εις ταύτα τα
μέρη της Μεσσηνίας συγκροτημένον στρατόπεδον παρά του γενικού
αρχηγού των αρμάτων της Πελοποννήσου, και όταν θέλετε, πολεμείτε
με αυτό και όχι με τα ξύλα· ημείς πάλιν λέγομεν ότι είμεθα
αποφασισμένοι ν' αποθάνωμεν ελεύθεροι Έλληνες· την 26 σεπτεμβρίου
1827.
«Οι κάτοικοι των επαρχιών της Μεσσηνίας».
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΞΘ'.
(α.)
Αληθή όσα έλεγεν η Πύλη ως προς τον λόρδον Στραγφάρδον, αλλ' όχι
και ως προς τους πληρεξουσίους της Ρωσσίας.
(β.)
Όρα κεφάλαιον ΝΣΤ'.
(γ.)
Ζήτει την προκήρυξιν εν τω αριθμώ νγ' της γενικής εφημερίδος της
Ελλάδος 1827.
(δ.)
Τέσσαρα μέλη μόνον εξελέχθησαν.
(ε.)
Ένδεκα ημέρας παρηκολούθει τον στόλον τούτον η ελληνική γολέττα
Ασπασία και ήρπασε δύο φορτηγά.
(στ.)
Διαφόρως απαριθμούνται και εις διαφόρους διαιρούνται τάξεις τα
πλοία του στόλου τούτου· αλλ' εγώ παρεδέχθην ως αφαλέστερον τον
παρά του γραμματέως του καπητανάμπεη δοθέντα κατάλογον τω
Κοδριγκτώνι την επιούσαν της ναυμαχίας. Αν συναριθμήση τις τα παρά
τω Ιβραήμη πρότερον πλοία, και τα εκ Κωνσταντινουπόλεως άλλοτε υπό
τον Ταχήρπασαν και πατρονάμπεην και τα εξ Αλεξανδρείας εσχάτως υπό
τον καπητανάμπεην και Μουχαρέμπεην κατάραντα, θα ευρεί τον αριθμόν
αυτών ανώτερον· αλλά πιθανόν ότι απήλθαν εν τω μεταξύ τινά εις
άλλην υπηρεσίαν· εννέα τούτων είδαμεν ότι ελλιμένιζαν εν τω κόλπω
των Σαλώνων. Κατά την έκθεσιν δε του γραμματέως τα δύο δίκροτα
ήσαν των 84 κανονίων, το έν των 74, αι τέσσαρες αιγύπτιαι φρεγάται
των 64 και αι λοιπαί των 48· αι δε κορβέτται αι μεν των 24 αι δε
των 18· τα δε βρίκια των 19.
(ζ.)
Αγγλική Μοίρα.
Η Ασία έφερε κανόνια 84, η Γενούη 76, η Αλβιών 74, η Γλασκόβη 50,
η Καμβρία 48, η Λαρτμούθη 42, η Ταλβότη 28, το Ρόδον 18, ο Κώνωψ,
το Γοργόν και η Φιλομήλα ανά 10, και η Έλαφος 6.
Γαλλική Μοίρα.
Η Βρεσλαβία έφερε κανόνια 84, ο Σκιπίων 80, η Τρίαινα 74, η Σειρήν
60, η Αρμίδα 42, η Αλκυών 10, και η Δάφνη 6.
Ρωσσική Μοίρα.
Η Γαγκούτη έφερε κανόνια 81, η Αζόφη 74, ο Ιεζεκιήλ 74, Ο
Κωνσταντίνος Νεύσκης 44, η Προβονόη 42, η Ελένη 38, ο Κάστωρ 32
(η.)
Ελέγετο τω καιρώ εκείνω ότι η απροσδόκητος αύτη Ναυμαχία εγένετο
επί τη ιδιαιτέρα προτροπή του τότε πρώτου λόρδου του αγγλικού
Ναυαρχείου έπειτα δε Βασιλέως Γουλιέλμου Δ'. Δις ηρώτησα εν
Λονδίνω τον Ναύαρχον Κοδριγκτώνα αν αλήθευε τούτο και δις το
έψευσε. Την δευτέραν μάλιστα φοράν, παρατήρησας ότι εδυσπίστουν,
το έψευσεν επί λόγω τιμής.
(θ.)
Την εννάτην ημέραν μετά την κατά το Νεόκαστρον ναυμαχίαν διηγήθη ο
Ιβραήμης τα κατ' αυτήν τω Παγέτω (Paget) πλοιάρχω της γαλλικής
γολέττας, Βέλους· την δε αναφοράν του πλοιάρχου τούτου προς τον
ναύαρχόν του Δεριγνήν εφ' όσων ήκουσεν εκδοθείσαν εν τη κατά τον
απρίλιον 1837 επιθεωρήσει της Δουβλίνης, εκδίδω ενταύθα ως περί
έργον και άγνωστον παρ' ημίν.
«Επιθυμώ, κύριε», (είπε τω πλοιάρχω ο Ιβραήμης), «να κοινοποιήσης
τους εξής λόγους μου πιστώς και ακριβώς τω ναυάρχω Δεριγνή·
πέποιθα δε ότι ειλικρινώς θα εκπληρώσεις την επιθυμίαν μου.
«Κακώς με παρέστησαν και με εσυκοφάντησαν ειπόντες ότι παρέβην τον
λόγον μου. Ιδού τα περιστατικά εφ' ών ερείδεται η ψευδής αύτη
κατηγορία.
«Ολίγαις ημέραις προ του κατά την 8/20 οκτωβρίου ατυχούς συμβάντος
ήλθα εις λόγους μετά των ναυάρχων Αγγλίας και Γαλλίας παρόντων
πολλών αξιωματικών αυτών, και εμείναμεν σύμφωνοι ν' αναβληθή πάσα
εχθροπραξία Ελλήνων και Τούρκων έως ου γνωσθή η απάντησις της
Πύλης εις τας προτάσεις της συμμαχίας. Ηρώτησα αν επετρέπετο να
στείλω εις Πάτρας τροφάς, ων οι εκεί εσπάνιζαν· οι ναύαρχοι
συνήνεσαν· ηρώτησα αν ηδυνάμην να υπερασπίσω τα φορτηγά πλοία διά
πολεμικών εν περιπτώσει προσβολής των Ελλήνων· ανένευσεν ο Άγγλος
ναύαρχος, αλλ' επρότεινε να τα συνοδεύση αυτός, ή ν' ασφαλίση
άλλως τον πλουν αυτών· εγώ όμως αντέτεινα ως προσβαλλομένης της
τιμής της σημαίας μου· απέπλευσαν οι αγγλογάλλοι μετ' ολίγον του
λιμένος του Νεοκάστρου, απέστειλα και εγώ τα φορτηγά εις Πάτρας
συναποστείλας καί τινα πολεμικά εις υπεράσπισίν των, διότι έμαθα
ότι περιέπλεαν ελληνικά. Ερωτώ σε, κύριε, αν έπρεπεν άλλως πώς να
πορευθώ και να εγκαταλείψω τους εν πολεμώ αδελφούς μου
λιμώττοντας. Μαθών δε μετά ταύτα, ότι ο λόρδος Κοχράνης ηπείλει
τας Πάτρας μεθ' ικανής δυνάμεως, απέπλευσα και εγώ και διέταξα να
συνακολουθήσωσι διάφοροι φρεγάται επ' ελπίδι να προλάβω διά της
επιδείξεως ταύτης πάσαν συμπλοκήν και ν' ασφαλίσω τον εις Πάτρας
κατάπλουν των φορτηγών. Εν τούτοις τα προπλεύσαντα πλοία απήντησαν
τα αγγλικά και κατά πρόσκλησιν αυτών επανέστρεψαν προς το
Νεόκαστρον· απήντησα αυτά επί της επιστροφής των, συνεκρότησα
συμβούλιον περί των περαιτέρω, και μετά βαθείαν σκέψιν απεφάσισα
να επισιτίσω τας Πάτρας κατά το πρώτον μου σχέδιον, διότι κατά
τούτον τον τρόπον ούτε τον προς τους ναυάρχους λόγον μου
παρέβαινα, ούτ' επεχείρουν τι κατά των Ελλήνων μηδένα τόπον
κατεχόντων τω καιρώ εκείνω εν τοις πέριξ. Αλλά διευθυνόμενος προς
τας Πάτρας απήντησα εκ νέου τους Άγγλους, και προσκληθείς να
επιστρέψω επέστρεψα εις Nεόκαστρον παραιτηθείς επί του παρόντος
του πρώτου σχεδίου μου· επανελθών δε εις Νεόκαστρον ανεχώρησα
εκείθεν εκ νέου διά τινας ημέρας εν ώ αι μοίραι, αγγλική, γαλλική
και ρωσσική, περιέπλεαν. Μία φρεγάτα και έν αγγλικόν βρίκι
εισέπλευσαν τον λιμένα άνευ σημαιών, και μετά τινας εν αυτώ
λοξοδρομίας εξέπλευσαν κατά τον αυτόν τρόπον. Τοιαύτη διαγωγή
είναι κατ' εμέ και αδικαιολόγητος και ανεξήγητος. Την 8/20
Οκτωβρίου βλέπων ο τοποτηρητής μου τον συμμαχικόν στόλον
εισερχόμενον εν παρατάξει και επί σκοπώ κατά το φαινόμενον
εχθρικώ, ανήγγειλε τω Άγγλω ναυάρχω αποστείλας προς αυτόν λέμβον,
ότι ελυπείτο βλέπων τοιαύτην δύναμιν εισερχομένην εν απουσία μου,
και ότι οι σύμμαχοι εδύναντο να έλθωσιν εις λόγους μετά των επί
της ξηράς ασφαλώς, αν ήθελαν, διά του είσπλου τινών μόνον πλοίων
χωρίς να διακινδυνεύσωσι την ειρήνην. Ερωτώ σε, κύριε, είχε τι
κακόν ο λόγος ούτος; δεν ήτο φυσικόν ν' αποδοκιμάση ο προϊστάμενος
τον είσπλουν τοιαύτης δυνάμεως, και να διαμαρτυρηθή κατ' αυτής
τετραπλής ούσης ή πενταπλής παρά την ημετέραν και ικανής να
προκαλέση εχθροπραξίας διά της πολεμικής της παρουσίας; Ο Άγγλος
ναύαρχος απέπεμψε την λέμβον αποκριθείς περιφρονητικώς ότι ήλθε να
δώση διαταγάς και όχι να λάβη συμβουλάς. Την β' ώραν εισέπλευσαν
αι τρεις μοίραι και ηγκυροβόλησαν εντός πιστολίας από του
τουρκικού στόλου· μία δε φρεγάτα ηγκυροβόλησε πλησίον δύο
πυρπολικών κειμένων παρά το στόμα του λιμένος. Έστειλε την λέμβον
του και εκ δευτέρου ο ναύαρχος του τουρκικού στόλου προς τον του
αγγλικού ζητών διασαφήσεις περί των εχθρικών τούτων κινημάτων,
αλλ' ο σταλείς απεπέμφθη εν περιφρονήσει, η δε παρά τα πυρπολικά
αγκυροβολήσασα φρεγάτα έστειλε τας λέμβους της εις κυρίευσίν των.
Εν τούτοις έπεσάν τινες τουφεκίαι ως σημείον γενικής μάχης, ήτις
διήρκεσε μέχρις εσπέρας, καθ’ ήν κατεστράφη ο ημέτερος στόλος
συγκείμενος εκ τριών δικρότων, δεκαπέντε φρεγατών και πολλών
φορτηγών και απροετοίμαστος εις μάχην· ο δε προς ον
αντιπαρετάττετο, συνίστατο εκ δέκα δικρότων και πολλών φρεγατών
και κορβεττών. Τούτων ούτως εχόντων, φρονούν τω όντι οι τρεις
ναύαρχοι ότι εδρέψαντο αφθόνως δάφνας κατατροπώσαντες δι' ανωτέρας
δυνάμεως αντίπαλον μη προσδοκώντα ή προκαλέσαντα τοιαύτην
συμπλοκήν, μήτε προετοιμασθέντα εις μάχην, ή φροντίσαντα τα εις
υπεράσπισιν; αλλά τις ο αρξάμενος αδίκων χειρών; έκαστος προσπαθεί
να αθωωθή, αλλ' είναι εκτός πάσης αμφιβολίας ότι η αγγλική φρεγάτα
επεχείρησεν αλόγως και αναιτίως να κυριεύση τινά πυρπολικά, και
ότι η δικαία αντίστασις των εν αυτοίς επέφερε την πρώτην
πυροβολήν. Επί τέλους, ομολογώ ότι εγώ συναισθάνομαι ότι κατ'
ουδέν ημάρτησα, αλλ' αγνοώ εισέτι τι το προκαλέσαν την ανεξήγητον
ταύτην διαγωγήν. Αι μεγάλαι Δυνάμεις δεικνύουν επιθυμίαν να
παύσωσι την περαιτέρω κατά την Ανατολήν αιματοχυσίαν, αλλ' ιδέ πώς
οι ναύαρχοί των ερυθραίνουν τα νερά του Νεοκάστρου δι' αιμάτων,
και πώς καλύπτουν όλον τον λιμένα δι' επικυματιζόντων πτωμάτων.
Είπαν, ότι παρέβην τον λόγον μου· είμαι έτοιμος ν' απέλθω και εις
Παρισίους και εις Λονδίνον, αν ήναι ανάγκη, ίνα γνωστοποιήσω την
αλήθειαν, και τότε οι χύσαντες το αθώον αίμα θα υποστούν το
όνειδος και την αισχύνην της κακοπραγίας των. Ναυπηγούνται πλοία
ίνα διακινδυνεύωσιν εν μάχαις και τρικυμίαις· δεν με λυπεί τόσον η
απώλεια αυτών· αλλ' ακούων ότι παρέβην τα συνομολογηθέντα δεν
ημπορώ ν' αποσιωπήσω ότι είναι αισχρά συκοφαντία.
«Πέποιθα, κύριε, ότι θα κοινοποιήσεις όσα σοι είπα προς τον
ναύαρχόν σου λέξιν προς λέξιν».
Η έκθεσις αύτη μαρτυρεί ότι συνώδευσεν ο Ιβραήμης τα φορτηγά πλοία
διά πολεμικών παρά την ρητήν γνώμην των ναυάρχων της συμμαχίας.
Εις ακριβή κατάληψιν της τότε περί Ελλάδος πολιτικής του Αγγλικού
υπουργείου δημοσιεύομεν και ημείς τα εξής γράμματα και σημειώματα
του λόρδου Παλμερστώνος περιεχόμενα εν τη Βιογραφία του πολιτικού
τούτου ανδρός ην εξέδωκεν ο &Sir Henry Bulwer& εν Λονδίνω τω 1870.
&Ο ΠΑΛΜΕΡΣΤΩΝ ΠΕΡΙ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΑΔΕΛΦΟΝ ΤΟΥ
W. ΤΕΜΡLΕ&
19 Οκτωβρίου 1827 — σελ. 201. — Εις Βερολίνον.
--------------------------
Δεν ημπορώ να πιστεύσω ότι οι Τούρκοι θα επιμείνωσιν όταν
πεισθώσιν ότι αι τρεις σύμμαχοι δυνάμεις δεν αστειεύονται. Η δε
Αυστρία φρονώ ότι και εις ταύτην την περίστασιν παίζει την συνήθη
διπλοπροσωπίαν της, εξ ενός μεν διαβεβαιούσα ημάς ότι είναι
πρόθυμος να μας βοηθήση, και ότι ο μόνος λόγος διά τον οποίον δεν
συμμετέχει της συνθήκης είναι η αφηρημένη αρχή, ήτις τη απαγορεύει
την αναγνώρισιν τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων, της διαρκούς
δηλαδή αντιστάσεως υπηκόων κατά του κυριάρχου των· εξ άλλου δε
προτρέπει ταυτοχρόνως την Πύλην να μη ενδώση, διαβεβαιούσα αυτήν
ότι οι σύμμαχοι θα διαιρεθώσι και θ' απολήξη εις μηδέν η συμμαχία.
Ο Μετερνίχος μάλιστα είχε την αναισχυντίαν να προτείνη εμμέσως εις
τους συμμάχους διά της γαλλικής κυβερνήσεως, όπως η Αυστρία και η
Πρωσσία μεσολαβήσωσι μεταξύ της Τουρκίας και των συμμάχων, λέγων
ότι η συνθήκη απεδείχθη ήδη πασιδήλως ατελεσφόρητος και μη
πραγματοποιήσιμος, (η συνθήκη της 6 ιουλίου 1827 )· ο &Damas& τω
απεκρίθη ως έπρεπεν, ειπών ότι αι τρεις δυνάμεις εφρόνουν εν πάση
ταπεινότητι ότι έχουσι την δύναμιν να εκτελέσωσι τους σκοπούς των,
και ότι η συνθήκη, αντί να καταντήση άγραφος χάρτης, ήρχισεν ήδη
να εκτελήται, ότι δεν μας χρειάζεται η σύμπραξίς, εν είδει
μεσολαβήσεως των υποχρεωτικών φίλων μας εν Βιέννη και Βερολίνω,
αλλ' ότι αν ούτοι επεθυμούσι να συμμετάσχωσι της συνθήκης,
ημπορούν εισέτι να γίνωσι παραδεκτοί, και ότι η τοιαύτη σύμπραξις
θα ήτο ευπρόσδεκτος. Ο Μετερνίχος όμως βαθμηδόν θα συνδεθή κάπως
περισσότερον με την Αγγλίαν. Μεταξύ αυτού και του Κάνιγκος υπήρχε
προσωπική αντιπάθεια, ήτις επηρέασε την πολιτικήν και των δύω
ίσως. Αλλ' ο Μετερνίχος πρέπει να είναι βλαξ διά να μη βλέπη ότι η
Ρωσσία είναι το συννεφώδες σημείον του ορίζοντός του, ότι η κακή
του βροχή εκείθεν προέρχεται, και ότι πρέπει προς δυσμάς να ζητήση
σκέπην.
Τω αυτώ, 27 9βρίου 1827 (σελ 204)
εις Βερολίνον.
Κατά τας τελευταίας ειδήσεις ημών από Κωνσταντινούπολιν, από της 8
τούτου οι Τούρκοι εφαίνοντο εκπεπληγμένοι όσον και συγκεχυμένοι εκ
της καταστροφής του Ναυαρίνου. Κατ' εμήν κρίσιν το συμβάν τούτο θα
εξομαλύνη αντί ν' αυξήση τας δυσκολίας. Θα το εκτιμήσωσιν οι
Τούρκοι ως απόδειξιν δυνάμεως και ένδειξιν αποφασιστικότητος. Τοις
αφαιρείται δε ούτω πάσα πιθανότης της διατηρήσεως του στρατού των
εν Πελοποννήσω· διότι ο διά ξηράς δρόμος είναι πολύ μακρός και
δύσκολος προς διατήρησίν του· το μόνον ζήτημα είναι πόσος καιρός
χρειάζεται όπως οι Έλληνες, και αι επιδημίαι, και ο κάματος
εξαφανίσωσι τας σημερινάς δυνάμεις των Τούρκων εν Ελλάδι, και
είναι πιθανόν να διαιρεθή η συμμαχία προ τού συμβή η τοιαύτη
εξαφάνισίς των εξ άλλου μέρους θα σκέπτωνται ότι αν τα ήδη
γενόμενα δεν αρκέσωσι, κάτι περιπλέον δύναται εισέτι να γείνη,
προς εκτέλεσιν των αναφερομένων εις την συνθήκην μέτρων. Ο
Μετερνίχος εφέρθη ποταπώς και ανοήτως. Μας έφερεν υπόκρυφα
προσκόμματα, ενώ αλλέως φερόμενος ηδύνατο να προλάβη την
συμπλοκήν. Τώρα δε τον κατέλαβεν ο φόβος και θέλει τω όντι να μας
βοηθήση, αφού πλέον εσμικρύνθη η επιρροή του. Αφ' ό,τι είδον αφ'
ού είμαι εις το υπουργείον, έχω την πεποίθησιν ότι ο άνθρωπος
ούτος προτιμά την σκολιάν από την ευθείαν οδόν, οπότε έχει να
εκλέξη μεταξύ των δύω.
Τω αυτώ, 4 Δεκεμβρίου 1827 (σελ. 206).
Ουδέν εισέτι βέβαιον ως προς τα της Τουρκίας και Ελλάδος. Το
πιθανώτερον είναι ότι ο Τούρκος θα καθήση σταυροπόδι με τας χείρας
δεμένας και θα είπη ότι δεν κάμνει τίποτε· ή καθώς οι Γάλλοι
λέγουν qu' il se retranchera dans son inertie· το δε ζήτημα τότε
θα είναι πώς να τον εξαναγκάσωμεν να κινηθή· διότι η συνθήκη του
Λονδίνου πρέπει να εκτελεσθή ό,τι και αν συμβή, και όποιος και αν
μας εμποδίση! Πιστεύω ότι και ο Μετερνίχος αυτός θα είναι πλέον
αηδιασμένος με την διπλοπροσωπίαν του επί της υποθέσεως ταύτης,
και ότι θα επεθύμει να μη είχεν εμπνεύσει εις το διβάνιον τόσην
υπομονήν.
Οι πονηροί αποδεικνύονται πάντοτε ανόητοι εις την πράξιν· τίποτε
δε ανοητότερον διά την Αυστρίαν, ή να παρεμβάλλη κούφια
προσκόμματα εις την πορείαν των συμμάχων, ως ο Μετερνίχος έπραξε·
δεν ημπορεί να ωφελήση την Αυστρίαν η απομάκρυνσις της διχοστασίας
μεταξύ Τουρκίας και των συμμάχων, και αν αύτη λήξη εις πόλεμον ως
τω όντι έληξε, θα μετανοήση πικρώς διότι δεν εκίνησε πάντα λίθον
όπως προλάβη την τοιαύτην κρίσιν.
Τω αυτώ εις Πετρούπολιν
Μαρτίου 25, 1828 (σελ. 219).
Η είδησις ότι η Ρωσσία σκοπεύει να κηρύξη κατά της Τουρκίας
πόλεμον εμπερδεύει μεγάλως την εκτέλεσιν της συνθήκης του
Λονδίνου. Δεν σκοπεύομεν να πολεμήσωμεν την Τουρκίαν. Πώς λοιπόν
να συμπράξωμεν με την Ρωσσίαν αν εκείνη κηρύξη τον πόλεμον; Εν
τούτοις είμεθα αποφασισμένοι να μη καταστρέψωμεν την συνθήκην ως
εκ της δυσκολίας ταύτης, αλλά να επιμείνωμεν μετά της Γαλλίας εις
την εκτέλεσίν της, κατά τον ιδικόν μας τρόπον. Και η Γαλλία δε
μαίνεται επίσης ευδιάθετος να εμμείνη εις τας υποχρεώσεις της, και
επίσης πρόθυμος να φέρη την υπόθεσιν εις ταχύ πέρας. Ανάγκη να
κάμωμεν τα δυνατά μας όπως εξώσωμεν από την Ελλάδα τους Τούρκους
και Αιγυπτίους, άμα δε τούτο κατορθωθή, τα λοιπά είναι σχετικώς
εύκολα· η Ρωσσία διά τοσούτων διακηρύξεων και ομολογιών υπεχρεώθη
να μη επιδιώξη κατακτήσεις, ώς τε πρέπει να πιστεύσωμεν εις την
ειλικρίνειάν της· αλλά η επιτυχία εν πολέμω φέρει μεγάλους
χειρισμούς εις το να λησμονήση τις την μετριοπάθειαν την οποίαν
ηδύνατο τω όντι κατ' αρχάς να έχη, ώς τε όσον ταχύτερον τελειώση η
αιτία του πολέμου, τόσον ολιγωτέρα πιθανότης είναι να
παρουσιασθώσι τοιούτου είδους πειρασμοί· άλλως τε η Ευρώπη έχει το
δικαίωμα ανεξαρτήτως οιωνδήποτε υποχρεώσεων της Ρωσσίας, να μη
επιτρέψη την εκ του μετά της Τουρκίας πολέμου της διατάραξιν της
ισορροπίας των δυνάμεων, και την μεταβολήν των κτήσεων, όπως ήδη
ευρίσκονται αύται ωρισμέναι από της τελευταίας γενικής ειρήνης.
Τω αυτώ, 8 Μαΐου 1828. (σελ. 225)
εις Πετρούπολιν.
Ωφελούμαι από της ευκαιρίας ταύτης όπως σοι γράψω ολίγας γραμμάς
άνευ φόβου ν' ανοιχθώσιν από το ρωσσικόν ή άλλο ταχυδρομείον. Δεν
πηγαίνομεν κατά την αρέσκειάν μου. Αλλ' από την Ρωσσίαν και την
Γαλλίαν εξαρτάται αν θα χωρισθώμεν από αυτάς ή όχι· αν θέλουν να
χωρισθώσιν από ημάς ευκόλως δύνανται να εύρωσι πρόφασιν· αν θέλουν
να είναι μεθ' ημών δεν θα μας δώσωσι πρόφασιν διά να τα χαλάσωμεν.
Ο δουξ (&Wellington&) έχει μεγίστην αντιπάθειαν κατά της Ρωσσίας.
Ο &Aberdeen& είναι Αυστριακός, ο &Bathurst& αντίρρωσσος και
Αυστριακός. Και οι τρεις δε έδιδον το παν όπως απαλλαγώσι της
ελληνικής συνθήκης, την οποίαν αποστρέφονται· πασχίζουν δε
επιδεξίως να καταφέρωσι τούτο. Νομίζω ότι ο δουξ ευρίσκεται εις
ανταπόκρισιν με τον Μετερνίχον, και ακολουθεί το σύστημα της
αναβολής και της αργοπορίας, σύστημα όλως αντίθετον εις την φύσιν
του δουκός όταν ούτος επιθυμή τω όντι να φέρη τι εις πέρας . . . .
Η απάντησις της Ρωσσίας θα μας έλθη εν τούτοις προσεχώς. Αν ως
περιμένω, λέγει, η Ρωσσία δεν προτίθεται ν' αποχωρήση από της
συνθήκης . . . φρονώ ότι θ' αναγκασθώμεν να επαναλάβωμεν τας
διασκέψεις, και δεν θα έχωμεν αφορμήν όπως τας διεκφύγωμεν. Αι
βουλαί εις Γαλλίαν γίνονται παντοδύναμοι και ωθούσι την κυβέρνησιν
εις ενεργητικώτερον υπέρ Ελλάδος μέτρον. Η Γαλλική κυβέρνησις
λέγει ότι θα έχη να στείλη χρήματα και στρατόν, και προτείνει την
αποστολήν 6000 Άγγλων και ισαρίθμων Γάλλων. Τούτο ήτο ανέκαθεν το
ιδικόν μου σχέδιον και το επρότεινα εις τον &Goderich&
(πρωθυπουργόν) τον 9βριον, ότε είχεν αποφασισθή η αποχώρησίς μας
εκ της Πορτογαλλίας. Αλλ' ουδείς άλλος το επεδοκίμασε τότε. Και
τώρα δε δεν το νοστιμεύονται περισσότερον, και δεν θα
πραγματοποιηθή. Χρήματα δεν θα δώσωμεν άνευ συγκαταθέσεως του
παρλαμέντου, αμφιβάλλω δε αν προς τοιούτον σκοπόν επιψηφισθή
επιχορήχησις. Ο &Huskisson&, ο &Dudley&, ο &Grant& και εγώ
πασχίζομεν να συγκρατώμεν τα πράγματα και μέχρι τούδε το
επετύχαμεν. Αν δε η Γαλλία και η Ρωσσία μας φέρωνται ευγενικώς, θα
το καταφέρωμεν και εφεξής· αλλ' αν μας στείλωσιν έγγραφα απότομα,
δεν θα δυνηθώμεν να εμποδίσωμεν την διάλυσιν της συμμαχίας. Το
τοιούτον θα με λυπήση πολύ· όχι ότι θα εμποδίση την απελευθέρωσιν
της Ελλάδος, διότι η Ρωσσία και η Γαλλία θα πράξωσι τότε το έργον
άνευ ημών, αλλά θα είναι ανάρμοστον εις την Αγγλίαν ν' αποχωρήση
από τοιαύτην συνθήκην και να παραιτηθή από της θέσεως την οποίαν
κατέλαβεν εν Ευρώπη. Εις το μεταξύ η Γαλλία μας προτρέπει να
επαναλάβωμεν τας συνδιασκέψεις, ως μέσον να μη μας διαφύγη η
Ρωσσία. Και έχει τον λόγον του το πράγμα.
Εις τον αδελφόν του εις Πετρούπολιν (σελ. 329).
30 Μαρτίου 1829.
Φοβούμαι ότι καθόσον αφορά την Ελλάδα, μένουν εις τας περυσινάς
ιδέας των και θέλουν να περιορίσωσι καθ' όλα το νέον κράτος όσον
το δυνατόν περισσότερον. Ως προς την Τουρκίαν και την Ρωσσίαν, ο
μεταξύ αυτών πόλεμος δεν μας ενδιαφέρει πλέον όσον πριν. Φαίνεται
ότι τα δύο μέρη έχουσι επάνω κάτω ίσην δύναμιν, και μολονότι κατά
την προσεχή εκστρατείαν η Ρωσσία κατά τας πλείστας πιθανότητας θα
υπερισχύση, μολοντούτο διελύθη η ιδέα ότι η Ρωσσία ήθελε καταφάγει
εις μίαν δ α κ ν ι ά ν την Τουρκίαν. Όσον το κατ' εμέ εξ όλης
καρδίας εύχομαι να επιτύχη η Ρωσσία, διότι τοιουτοτρόπως μόνον
ημπορεί να δοθή έν ευχάριστον τέλος εις το περί του Ελληνικού
κράτους ζήτημα.
Εις τον ίδιον εις Πετρούπολιν
4 Δεκεμβρίου 1829 (σελ. 352).
Φαίνεται ότι ο Μετερνίχος ήτο μέχρι τέλους πιστός εις το σύστημά
του της διπλοπροσωπίας, και ότι έως ου υπεγράφη η εν Αδριανουπόλει
συνθήκη έγραφε παρακινών τον σουλτάνον να μη ενδώση αλλά ν'
αντισταθή μέχρι του χειμώνος, υποσχόμενος να κατορθώση προ της
ανοίξεως τον σχηματισμόν συμμαχίας (coalition) προς υποστήριξίν
του. Αλλ' ο Τούρκος εύρεν ότι αρκετόν καιρόν είχε παιχθή, και ότε
ανεκάλυψε πού κατήντησεν ακούων τον Μετερνίχον και περιμένων την
αρωγήν του, εγένετο μανιώδης . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. .
Ουδέν γνωστόν ενταύθα ως προς την αποκατάσταση της Ελλάδος. Αλλ'
ως φαίνεται ο Λεοπόλδος έχει τας μεγαλειτέρας πιθανότητας
επιτυχίας.
Εκ του ημερολογίου.
9 Μαρτίου 1828, (σελ. 237).