In deze streken is de kunst van het vervaardigen van
parelmoer-vischhoeken verloren gegaan. Oude menschen weten nog
te vertellen hoe zij gemaakt werden, maar konden het toch nooit
praktisch voordoen. Om goede exemplaren te verkrijgen moest ik
dus mijn toevlucht nemen tot archaeologisch onderzoek. Bij het
overhoop halen van de resten van een oude kampeerplaats nu vond
ik belangwekkende sporen van den vlijt en het geduld van vroegere
geslachten. Het groote aantal begonnen en mislukte vischhoeken dat
ik in deze oude "keuken" aantrof, bewees dat de zee wel het meeste
voedsel leverde aan de toenmalige bevolking. De broosheid van het
product en de ruwheid van de gebruikte werktuigen moeten het geduld
der makers wel op een zeer zware proef hebben gesteld en hen veel
teleurstellingen hebben veroorzaakt en bij menig onbehouwen exemplaar
dat wij te voorschijn haalden, zullen hun geesten wel gezucht hebben:
"Dat waren mislukkingen." Maar eindelijk vonden wij er toch een die
werkelijk in zijn soort volmaakt was, een kleine wassende maan van
parelmoer, die van buitengewoon geduld en handigheid getuigde.
De wijze van vervaardiging was als volgt: met behulp van een scherp
stuk kwarts werd een zwartlippige parelmoerschelp afgebikt tot een
ronde schijf. Hierin werd met een ander werktuig een gaatje gemaakt,
dat met een koraaltak verder werd uitgeschuurd tot de schijf een
ring geworden was. Daarna werd er een segment uitgebroken en van
de overschietende wassende maan de beide punten op een zachten
steen geslepen. Er werd ook wel van de veel zeldzamer goudlippige
parelmoerschelp gebruik gemaakt en als er niets anders te vinden
was ook van de hamer-oester. Wij vonden ook het resultaat van een
mislukte poging op een stuk glas, dat zeker van een of ander vergaan
schip afkomstig was.
Hoeken van parelmoer zooals deze of van schildpad en zonder weerhaak
kunnen misschien eenig licht werpen op het Homerische: "zij vingen
visch met de horens van ossen." De oude Grieken gebruikten vischhoeken
van brons die geheel op deze Australische geleken.
Uit den toestand van het kamp en den leeftijd van den neger die mij bij
het onderzoek hielp en die verklaarde dat dergelijke hoeken in zijn
jeugd nog gebruikt werden, maar dat hij er nooit een had zien maken,
trok ik de gevolgtrekking, dat deze producten van een verloren kunst
dertig à veertig jaar oud moesten zijn.
Vanwaar de zoo bijzondere vorm der hoeken? Zij, die beweren dat alle
menschelijke werktuigen aan voorbeelden uit de natuur ontleend zijn,
vinden hierop spoedig een antwoord. De onderste schelp van de gewone
oester neemt, als zij op het strand ligt, dikwijls de gedaante van
een maansikkel aan en gelijkt dan sterk op de ruwe vischhoeken van
parelmoer. Is het niet zeer aannemelijk dat de laatsten naar dit
natuurlijke model werden vervaardigd? Opmerkelijk is het, dat de
hedendaagsche negers, wanneer zij een vischhoek van ijzerdraad maken,
hem nog steeds den vorm van een wassende maan geven, ofschoon zij toch
ontelbare malen de meerdere voortreffelijkheid van het Europeesch
model moeten hebben opgemerkt. Het schijnt alsof zij onbewust, als
de vogels bij hun nestbouw en hun trek, hun voorouders nabootsen.
Een dergelijk voorbeeld van natuurnabootsing levert de boomerang. Reeds
de kinderen ziet men spelen met de sikkelvormige bladeren der Acacia
holcocarpa en zonder twijfel speelden de kinderen in een ver verleden
op dezelfde wijze en lachten even vroolijk als het opgeworpen blad
van zelf terug keerde. Misschien dat een knaap, terwijl zijn vader
met een knots een kangoeroe vervolgde, zijn steenen bijl en schelpmes
gebruikte om zich een sterker speelgoed te snijden. En misschien
dat later, op jacht of in 't gevecht, zijn speelgoed hem een zeer
bruikbaar wapen bleek.
In elk geval bezitten wij in de wordingsgeschiedenis van den
boomerang en den parelmoer-vischhoek onbetwijfelbare voorbeelden van
onmiddellijke beïnvloeding der menschelijke kunst door de natuur.