isang tabi na inaacala niyang hindi siya malalagpacan nang man~ga
nabubual na cahoy, at nang houag siyang mamatay. Nang siya,y,
napatutun~go na roon, ay naquita niya nang malaquing catacutan na
nabuca ang bundoc at bumubuga ang asó, nin~gas, abo, man~ga bató, at
isang bagay na mainit at malambot na tinatauag na _lava_. Cahima,t,
lubhang mabilis ang caniyang pagtacbo, ay bahaguia na lamang siya
nacaligtas sa capan~ganibang ito; sa pagca,t, ang nagninin~gas na
lava, ay lubhang marahas na parang agos, at ibinubuga sa magcabicabila
ang man~ga pisang pisang na bató na bumabacsac na parang ulan.
Nagpatuloy siya nang pagtacbo sa tabi nang dagat, at ang acala niya,y,
ualang malaquing capan~ganiban doon; datapoua,t, doo,y, siya,y,
inaantay nang isang casacunaan. Isang marahas na ipoipo, na humigop
nang maraming tubig, na sa cabigatan ay biglang lumagpac, na naguing
isang malacas na ulan, na iquinaapao nang tubig sa sandaling panahon
sa lupang yaon.
Si Robinso,y, nangyaring nacaaquiat sa isang cahoy nang totoong
malaquing cahirapan; datapoua,t, ang man~ga caauaaua niyang hayop ay
natan~gay nang marahas na agos. ¡Ah, gaanong pagpipighati nang pusò ni
Robinson sa caauaaua nilang pagun~gal! Nang mangyaring houag mamatay
ang man~ga cahabaghabag niyang hayop ay ilalagay sana niya sa
pan~ganib ang caniyang buhay, cung hindi totoong napalayo, dahil sa
catulinan nang agos.
Nagtagal pa nang man~ga ilang minuto ang lindol; at saca biglang
tumiguil. Humipá ang sigua, ang pagbuga nang apuy sa nabucang lupa ay
untiunting nauauala; tumiguil ang ugong, at sa loob nang calahating
oras ay cumati ang tubig.
Si Teodora. ¡Salamat sa Dios at nacaraan na ito! ¡caauaaua si
Robinson! ¡Caauaaua ang man~ga hayop!
Si Luisa. ¡Totoong malaqui ang pagcagulat nila!
Si Carlos. ¿At baquit pô lumilindol ang lupa?
Si Juan. Matagal nang panahon sinabi iyan nang ating ama; datapoua,t,
uala ca rito niyon.
Ang ama. Ipaaninao mo sa caniya, Juan.
Si Juan. Tingnan mo; sa ilalim nang lupa ay may maraming totoong
malalaquing lun~gâ, na parang man~ga yun~gib; at itong man~ga lungang
ito ay punò nang han~gin at man~ga init nang lupa, ó man~ga sin~gao.
At diyan nama,y, may man~ga asupre, at iba pang man~ga bagay na cung
minsa,y, nagiinit at nagninin~gas capag nalamigan.
Si Teodora. ¿At baquit nagiinit at nagninin~gas sa calamigan?
Si Juan. ¿Di mo naquiquita na ang apuy capag binusan nang tubig ay
tila cumuculà, at capag mainit ang arao at umulan ay ang isinisin~ga
ay mainit? Gayon din naman sa ilalim nang lupa ay nagiinit ang man~ga
bagay na naroon, capag inaabot nang tubig, at capag nagiinit na sa
man~ga lungang yaon, ay ang han~gin na ibig lumabas ay ualang
paglabasan, at sa pagiibig lumabas ay ito ang inililindol nang lupa,
na cung minsan ay pumuputoc at nalalahang ang lupa, at sa lahang na
ito ay lumalabas ang man~ga asupre at iba pang bagay na nagninin~gas.
Ang ama. Ang dito sa man~ga bagay na nagninin~gas, para nang man~ga
bato, man~ga tingâ, bacal at iba pa ay nangagaling yaong tinatauag na
_lava_. Nabasa cong minsan sa isang libro, na sino ma,y, macagagaua
nang isang bundocbunducan na bumubuga nang apuy. Cung ibig ninyong
maquita, ay ating ticmang isang arao.
Ang lahat. Oo pô.
Si Juan. ¿At paano pô ang paggauà nito?
Ang ama. Huhucay sa lupang basà, at bubusan nang asupre at
pinagquiquilan nang bacal, at ang man~ga bagay na ito,y, nag iinit na
cusà, at dito naquiquita ang pagcatotoo na cung baquit may lumalabas
na apuy sa man~ga bundoc.
Samantalang si Robinson ay bumababa sa cahoy ay ang caniyang loob ay
totoong nagpipighati at totoong nalulupaypay sa casacunaang sa
caniya,y, nangyari, na disi na naisipan tuloy na magpasalamat sa
nagligtas sa caniyang muli sa isang malaquing capan~ganiban na sucat
icamatay. Tunay n~ga,t, ang caniyang calagayan ay totoong cahabaghabag
mahiguit sa dati. Ang caniyang yun~gib, na nacaisaisang tinatahanan
magpahangan sa arao na yaon, ay humuhò na, at tila di na niya
matatahanan cailan man: ang man~ga maamò at minamahal niyang hayop ay
natan~gay nang tubig at inaacala niyang nan~gamatay na ang lahat nang
caniyang man~ga gauà ay nasira at naualang cabuluhan ang caniyang
inaacalà. Baga ma,t, ang bundoc ay hindi na bumubuga nang apuy, ay
sumisin~gao na paitaas ang isang maitim at macapal na asó, na tila
magmula niyaon ay ang bundoc na yao,y, naguing volcan. Sa bagay na
ito,y, ¿paanong pangyayari na tumaban doon si Robinson nang iisa mang
sandali na di quiniquilabutan ang loob? ¿Di caya nasisindac siya na
baca cung lumindol na naman ay bumuga ang apuy? Totoong nasira ang
caniyang loob sa capighatian; at bago magsacdal sa Dios, na síya
lamang batis nang tunay na caaliuan, ay ang caniyang hinaharap lamang
ay ang sasapitin niyang caralitaan, na inaacala niyang di na
matatapus.
Lumapit sa punò nang cahoy na caniyang binabaan; at doo,y, nanambitan
nang calumbaylumbay na man~ga paghibic, na nangagaling sa nagsisicsic
niyang pusò at nagpalumagui na ualang munting caaliuan sa gayong
calagayan, hangan sa mamanaag ang arao na nagpapaquilala nang
paguumaga.
Si Teodora. N~gayon co naquita na may catouiran ang ating ama.
Si Ramon. ¿At baquit?
Si Teodora. Inaacala cong di pa nalalaon na si Robinson, sa pagca,t,
nagbago nang asal, ay catouirang han~goin na siya nang Dios sa man~ga
cahirapan sa pulóng yaon; at ang sagot nang ating ama, ay ang
Pan~ginoong Dios ang siyang nacaaalam sa lahat, at hindi nararapat na
ating bulaan ang caniyang calooban. Datapoua,t, n~gayo,y, naquiquita
co na si Robinson ay hindi pa umaasa nang dapat sa Dios, at nauucol
na houag muna siyang han~goin sa pulóng yaon.
Si Nicolás. Ganito rin naman ang inaacala co, at caya hindi co siya
iniibig na para nang dati.
Ang ama. Uastò ang inyong pagdidilidili man~ga anac co, sa pagca,t,
naquiquita nating tunay na si Robinson ay hindi pa napupuspos niyong
matibay at ualang pagmamalio na pagasang anac sa Maycapal nang matapus
nang caniyang matangap ang maliuanag na catotohanan nang caniyang
cagalin~gan at carunun~gan. Datapoua,t, bago natin siya sisihin, ay
lumagay tayo sa caniyang calagayan, at siyasatin natin ang ating
sariling consciencia, na tumanong tayo sa ating sarili, na cung lalong
magaling ang ating gagau-in cung tayo,y, nalalagay sa calagayan ni
Robinson. ¿Ano ang acalà mo, Nicolás? cung icao baga,y, si Robinson,
¿ay magcacaroon ca caya nang lalong malaquing pagasa na mahiguit sa
caniya?
Si Nicolás. _(Sumagot siya nang marahan at pacumbaba.)_ ¿Ano pô ang
quinaalaman co?
Ang ama. Alalahanin mo na niyong icao ay magcasaquit nang malubhâ sa
mata at naguing cailan~gan ang tapalan nang cantárida, ay ipinagtiis
mo nang malaquing hapdi. Maaalaala mo na ang caculan~gan nang iyong
pagtitiis at cahinaan nang iyong loob, baga ma,t, ang iyong saquit ay
tumagal nang tatlong arao lamang. Inaacalà co na n~gayong icao ay
lumalaqui laqui na ay mababatá mo nang lalong malaquing catiisan ang
gayong saquit; datapoua,t, ¿magcacaroon ca baga niyong catibayan at
capacumbabaan nang loob na quinacailan~gan sa pagbabatá niyong lahat
na dinadalita nang caauaauang si Robinson? ¿Ano ang uica mo dito?
inaacalà co na ang dimo pagimic ay siyang tunay na casagutan sa
itinatanong co sa iyo. Sa pagca,t, (sálamat sa Dios) cailan ma,y, di
mo sinapit ang man~ga caralitaan nang caauaauang si Robinson, ay hindi
mo masasabi cung ano ang iyong dadamdamin at aasalin cung nagcagayon
ca. At caya n~ga ang dapat nating gau-in, ay tayo,y, mahirati sa
pagtitiis nang man~ga munting cahirapan, na marahil ay ipagcacamit
natin nang catiisan at pagasa sa cagalin~gan nang Dios, at nang cung
masanay ang ating loob, ay mangyaring tiisin natin ang lalong man~ga
malalaquing cahirapan na minamarapat nang Dios na ipahatid sa atin.
Naguumaga na n~ga; at sinicatan nang bagong liuanag na nagbibigay
ligaya sa lahat ang caauaauang si Robinson na nacahilig sa cahoy, at
na sa isang cahabaghabag na calagayan na para nang sinabi na natin.
Hindi napipiquit munti man ang caniyang mata sa boong magdamag, at ang
caniyang iniisip ay cung ano ang caniyang casasapitan.
Sa catapusa,y, lumacad siyang hahapayhapay, na para nang isang tauong
nagaantoc, at dumating siya sa gumuhò niyang tahanan. Datapoua,t,
¡laquing caligayan ang dinamdam niya nang caniyang maquita sa tabi
nang caniyang bacod!... ¿Ano caya ang caniyang naquita?... Ang
caniyang man~ga minamahal na hayop, na mabubuti at malalacas, at
nan~gatototouang nan~gaglulucsuhan sa pagsalubong sa caniya. Tila di
siya macapaniuala sa caniyang naquiquita; datapoua,t, inalis siya sa
pagaalinlan~gan nang man~ga naturan niyang hayop, na lumapit sa
caniya, hinimuran ang caniyang camay, at ipinaquiquilala ang canilang
catouaan sa pagsisigauan at paglulucsuhan nang siya,y, maquita.
Si Robinson na magpahangan sa oras na yaon ay tila nauaualang diuà, ay
caracaraca,y, pinagsaolan; tiningnan ang caniyang man~ga hayop, at
pagcatapus ay itinaas ang mata sa lan~git, na lumuluhà, hindi lamang
sa catouaan, cundi naman sa pagpapasalamat at pagsisisi sa di niya
pagasa sa Dios; at nilarò niya ang man~ga nagsauli sa caniyang hayop,
pagcatapus ay tiningnan cung ano ang calagayan nang caniyang tahanan.
Si Enrique. ¿At baquit pò naligtas ang caniyang man~ga hayop?
Ang ama. Ualang pagsalang niyong sila,y, madala nang tubig, ay naanod
sila sa isang lugar na mababao, at nang sila,y, dumating doon ay
sila,y, nagtacbuhan hangan sa sila,y, dumating sa canilang tahanan.
Siniyasat ni Robinson ang caniyang yun~gib; at malaqui ang
panguiguilalas nang caniyang maquita na hindi totoong malaqui ang
casiraan, para nang inaacala niya sa caniyang catacutan. Tunay n~ga at
gumuhò ang batong pinacabubong, na casama ang lupang quinatatamnan,
datapoua,t, hindi niya totoong pagpapaguran na caniyang alisin ang
gumuhò sa loob nang caniyang yun~gib, na dahil dito,y, magcacaroon
siya nang isang tahanang lalong maluang at maguinhaua na mahiguit sa
dati.
Bucod dito,y, may isa pang bagay na nagpapaquilalang maliuanag na di
ipinahintulot nang Dios ang sacunang yaon sa pagpaparusa cay
Robinson, cundi bagcus pa n~gang sa pagiin~gat at pagcacalin~ga sa
caniya; sa pagca,t, nang siya,y, malapit na at mapagsiyasat ang lupang
parang quinatatamnan niyong batong malaqui na naguiguing pinacabubong
nang caniyang tahanan, ay quinilabutan siya, sa pagcaquitang nalilibot
nang lupang buhaghag, na sa calaunan nang panahon ay sapilitang guguhò
dahil sa cabigatan nang batong yaon at sa cabuhaghagan nang lupa. At
tingnan ninyo rito ang ualang hangang carunun~gan nang Dios na
nacatatalastas na cung hindi mahulog ang batong yaon sa paglindol, ay
mababacsacan si Robinsong na sa loob na ualang pagsala; at caya n~ga
inibig na sa paglindol ay umugong, at sa catacutan ni Robinson ay
lumabas, at cundi gayon ay sapilitang mamamatay siya.
Dito matatalastas ninyo, man~ga anac co, na quinacalin~ga siya nang
Dios nang tan~ging pagibig sa oras na inaacalà niyang siya,y,
pinababayaan at quinalilimutan, at nang mangyaring siya,y, maipagadya
ay guinauang casangcapan ang paglindol na caquilaquilabot, na inaacalà
ni Robinson na siyang catapusan niya. Mangyayari naman sa inyo sa
inyong pamumuhay ang naranasan ni Robinson, cung pagmamalasin ninyong
magaling ang man~ga guinagauang paraan nang Dios sa pagcalin~ga sa
inyo; at sa alin mang calumbaylumbay na calagayan na inyong sasapitin
sa man~ga haharap na arao ay mamamasdan ninyo ang dalauang
catotoohanan: ang isa ay ang man~ga tauo,y, nagaacalang palagui na ang
canilang man~ga casacunaan ay mahiguit sa catunayan; at ang icalaua,y,
caya ipinahahatid nang Dios sa atin ang anomang caralitaan ay dahil sa
siyang dapat sa catouiran, na cung sa bagay ay ualang pagsalang
mapapanuto sa tunay nating capalaran.
Pagpilitan nating touina,y, igalang
ang lihim nang Amang Macapangyarihan,
sa pagca,t, ang ating boong capalaran
ay na sa caniyang mapagpalang camay.
Ang lahat nang bagay sa sangmaliuanag
capurihan niya ang ibinabansag,
at sa ating pusò ay humihicayat
paglingcoran siya nang boong pagliyag.
Ang lalong mapait sa caralitaan
ay isang biyayang tan~gi nang Maycapal,
tandang maliuanag na ibig pacamtan
sa atin ang touang ualang catapusan.
=ICASAMPUONG HAPON=.
_Ipinatuloy nang ama ang historia._
Nagpasalamat sa Dios si Robinson dahil sa inaligtas siya sa bagong
capan~ganiban, at maligaya nang ipinatuloy ang pagaalis niya nang
man~ga gumuhong bató sa caniyang tahanan. Hindi niya pinaghirapang
totoo ang pagaalis nang lupa at batong maliliit; datapoua,t, sa
cailaliman ay natitira ang isang malaquing bató; na baga ma,t, mabigat
ay quinacailan~gan tila ang calacasan nang maraming tauo, nang
maquilos sa quinalalag-yan.
Tinicman niyang itinulac ang pinacamaliit; datapoua,t ualang
quinasapitan, sa pagca,t, quinacailan~gan ang lalong malaquing lacas;
at nang matantô niyang ualang casasapitan ang caniyang pagod ay di
maalaman cung ano ang caniyang gagau-in.
Si Juan. Cung aco,y, si Robinson ay naalaman co cung paano ang aquing
gagau-in.
Ang ama. Tingnan natin cung paano ang iniisip mo.
Si Juan. Guinamit co sana ang isang palanca; para nang guinagaua
natin niyong arao, niyong pinagugulong natin ang isang cahoy na
mahaba.
Si Teodora. Yao,y, hindi co naquita. ¿At ano caya ang _palanca_?
Si Juan. Isang cahoy na mahaba at macapal, at ipinapasoc ang isang
dulo sa tabi nang cahoy ó batong bubuhatin, at ilinalagay sa ilalim
ang capirasong cahoy ó bató; at saca pinaglalambitinan na tiniticuas
ang cabilang dulo nang cahoy nang paggugulong.
Ang ama. Sa ibang arao ay ipahahayag co sa inyo ang cadahilanan nito.
Paquingan ninyo n~gayon ang guinaua ni Robinson.
Nang matapus na siya,y, macapagcurocurò na mahabang oras sa
catapusa,y, humun~go sa caniyang isip ang _palanca_; nang maalaala
niyang sa caniyang cabataan ay naquiquita niya, na guinagaua nang
man~ga tauo ang gayong paraan sa pagbuhat nang anomang bagay na
mabibigat, ay pinasiya sa loob na caniyang ticman.
Totoong lumabas na magaling ang caniyang acala, na sa loob nang
calahating oras ay nailabas na niya sa caniyang yun~gib ang dalauang
bato, na bahaguia na lamang maquiquilos nang dalauang catauo cung sa
camay lamang pararaanin; at malaqui ang caniyang catouaan nang
maquitang ang caniyang tahanan ay lumaquing di hamac na mahiguit na
dalaua sa dati, bucod dito,y, lalong tumibay sa caniyang acala; sa
pagca,t, ang naguiguing pinacapader at bubong, ay ang malaquing batóng
ualang laman ang loob, na sa magcabicabila ay ualang mahahalatang
butas.
Si Nicolás. Datapoua,t, ¿ano pong nasapit nang caniyang gagamba?
Ang ama. Natotoua aco,t, ipinaalaala mo sa aquin. ¡Caauaauang gagamba!
at nalilimutan co na. Ang masasabi co lamang sa iyo, ay ualang
pagsalang namatay siya sa pagguhô nang bató. Ang tunay ay hindi na
naquitang mulî ni Robinson, at iquinatoua na niya ang pagcauala nito
dahil siya,y, may casama nang man~ga hayop na llama.
Nan~gahas siyang lumapit sa volcan, na linalabasan nang maitim na asó;
datapoua,t, ¡gaano ang caniyang panguiguilalas nang maquita ang
caramihan nang man~ga bagay na nan~gatutunao at umaagos sa
linibid-libid nang volcan, at hindi pa lumalamig! hindi siya macalapit
na totoo, at pinanonood niya sa isang lugar na may calayuan ang
caquilaquilabot na pagusoc, sa pagca,t, pinipiguil siya nang caniyang
catacutan at nang cainitan na houag siyang lumapit doon.
Nang matalastas niyang ang man~ga bagay na iniaanod nang volcan ay
napatutun~go sa lupang tinutubuan nang man~ga patatas, quinilabutan
siya sa pagiisip na baca yaong umaagos na apuy ay nacasira sa halamang
yaon; at hindi siya natahimic han~gan sa di siya nacarating doon.
Pinaronan n~ga niya ang lupang quinatatamnan nang man~ga patatas, at
di mamagcano ang caniyang catouaan nang caniyang maquitang hindi
naaano; datapoua,t, sa anomang mangyari, ay inaacalà niyang magtanim
nang man~ga patatas pa sa iba,t, ibang lugar nang pulò at nang cung
anoman ang mangyari ay houag siyang maualan niyong totoong mahalagang
bun~ga; at baga ma,t, ayon sa inaacala niya, ay totoong malapit na ang
invierno, ó taglamig, ay ang uica niya sa sarili: ¿sino ang
nacatatalastas cung ang man~ga halamang ito,y, hindi naaano sa
taglamig?[5]
Nang matapus na siyang macapagtanim, ay hinarap niya ang paggauà nang
caniyang cusina; at dito naman sa caquilaquilabot na bagay na caniyang
naranasan ay naguing dahil nang isang malaqui niyang capaquinaban~gan.
Sa pagca,t bucod sa man~ga ibang bagay na ibinubuga nang volcan ay may
nacacasamang man~ga bató nang apog. Caraniua,y ang guinagauà sa man~ga
batóng ito ay sinusunog muna sa isang horno; datapoua,t, dito,y, di
niya quinacailan~gan, sa pagca,t, naguiguing pinacahorno na ang
volcang nagninin~gas. Si Robinson ay uala nang sucat gau-ing ibang
bagay cundi ang humucay sa lupa nang isang balón, at ilagay doon ang
man~ga bató nang apog, pagcatapus ay busan nang tubig sa ibabao, at
saca haluin. Capag nagauá na ito ay sucat nang magamit sa
paglilichada; at hinaluan nang caunting buhan~gin ni Robinson, at
dahil dito,y, naipatuloy ang caniyang gauà nang malaquing caligayahan
niya.
[Talababa 5: Sa Europa, cung panahon nang taglamig ay nalalagas ang
man~ga dahon nang man~ga halaman na parang patay, at hindi
nagsisipamun~ga sa panahong yaon.]
Samantalang siya,y, gumagauà ay tumiguil nang pagusoc ang volcan,
dahil dito,y, nan~gahas nang lumapit si Robinson sa bibig niyong
volcan, doon niya natalastas na hangang ilalim ay malamig na, at sa
pagca,t, ualà nang lumalabas camunti mang usoc, ay inacalà niyang
napugnao na ang apuy sa ilalim nang lupà, at ualà na siyang sucat
catacutan.
Nanghinayang ang caniyang loob sa bagay na ito, at inisip niya ang
paghahandâ nang babaunin sa invierno ó taglamig; dahil ditò,y, humuli
siya nang ualong hayop na llama sa paraang guinauà niya nang una. Ang
lahat ay caniyang pinatay, liban na lamang sa isang lalaqui na isinama
niya sa tatlong maaamò na; at ibinitin sa caniyang cusina ang
caramihan nang laman nang man~ga hayop na ito, at nang caniyang
mapaasuhan, datapoua,t, ibinabad muna niya sa asing man~ga ilang arao,
sa pagca,t, naalaala niyang ganito ang guinaguà nang caniyang ina sa
canilang bahay.
Bagama,t, labis na ang inihandâ niyang cacanin sa taglamig, ay
natatacot si Robinson na bacá hindi magcasiya sa caniya, cung
sacali,t, ang taglamig ay totoong mahigpit at matagal; sucat sanang
macahuli nang marami pang man~ga hayop na llama; datapoua,t,
humihirap nang humihirap nang paghuli, sa pagca,t, ang man~ga hayop na
yaon ay natatacot na sa silò.
Quinacailan~gang magisip nang ibang paraan sa paghuli sa canila, at
natalastas ni Robinson ang paraang ito. ¡Totoo n~ga na ang pagiisip
nang tauo ay cung gagamiting magaling, para nang nararapat, ay totoong
madaling gumanà nang paraan sa icatataquip nang caniyang man~ga
cailan~gan, at icararagdag nang caniyang caguinhauahan! Natatalastas
niya na ang man~ga hayop na llama sa touing masusumpun~gan niya na
iinom sa batisan, ay nagtatacbuhan sa isang cagubatan sa dacong licod
nang pinacamataas na lupa. Sa taguiliran nito ay may lupang natatamnan
nang damo at diyan pumapanhic sa pinacaburol na ang taas ay may
calahating vara. Naramdaman ni Robinson, na sa pagtacbo nang man~ga
llama, ay caraniuang nagdaraan doon; at dahil dito,y, bumungô sa
caniyang pagiisip ang dapat gau-in. Sa macatouid ay humucay siya nang
isang malalim na balon sa lugar na yaon, at nang cung magdaan doon ang
man~ga hayop na llama ay man~gahulog at maculong sa balon. Hangang
tanghaling hinucay nang ualang capaguran ni Robinson ang balon;
tinacpan nang ilang damo ang ibabao, at sa icalauang arao ay naquita
niyang nahulog doon ang dalaua niong man~ga hayop na totoong
malalaqui.
Inacalà niyang sucat na sa caniya ang caniyang inihandang pagcain;
datapoua,t, uala sana siyang pagtataguan nitong caniyang baon sa
panahon nang taglamig, cundi siya pinagcalooban nang lan~git nang
isang pinacasilong dahil sa paglindol; sa pagca,t, dapat nating
matalastas, na sa malapit sa caniyang yun~gib ay may gumuhong bató, na
naguing parang isang yun~gib na ang lalim ay may tatlong vara, na ang
pinapasucan ay ang pinacapatio nang caniyang tahanan. Dahil dito,y,
nagcaroon siya nang isang munting silid, cusina at pinacasilong, na
totoong mabuti ang pagcacalagay, na parang sinadiya.
Tatlo pang bagay ang hindi niya natatapus naihahandà sa panahon nang
invierno ó taglamig, na inaantay niya; ang magtipon nang maraming damo
na cacanin nang caniyang man~ga hayop; ang pagtitipon nang cahoy, at
ang paghucay nang lahat nang patatas na itatago niya sa caniyang
silong.
Ang man~ga damó na caniyang tinipon, ay ibinunton sa harapan nang
caniyang bahay, para nang naquiquita niyang guinagauà nang man~ga
magsasaca dito; at sa baua,t, paglalagay niya ay pinapaicpic nang
caniyang paa at nang masinsing magaling na hindi tagusin nang ulan.
Datapoua,t, natalastas niya, na siya,y, nagcamali dito; sa pagca,t,
hindi niya pinatuyong mabuti muna ang damó. Sa pagca,t, cung hindi
ganito ang caniyang gauin, ay sa totoong casinsinan ay magiinit at
maguusoc. Hindi naririn~gig ni Robinson ang bagay na ito niong
caniyang cabataan, sa pagca,t, ualang quinacalin~gang anoman, ay hindi
niya natutohan ang man~ga quinacailan~gan sa isang bahay nang
magsasacá. Dito niya napaguari ang malaquing capaquinaban~gan nang
matuto nang anomang bagay, cahit hindi niya natatalastas ang sucat
paggamitan balang arao.
Labis ang pagtataca ni Robinson nang maquitang umuusoc ang isang
bunton nang damó: at lalò pang nanguilalas siya nang ipasoc ang
caniyang camay, at maramdamang nagiinit sa loob. Inacala niyang
mayroong apuy, bagama,t, hindi niya maalaman cung paano ang
pagdidiquit nang sariuang damó, at cung cailan nalaglagan nang apuy.
Mínulan nang pagaalis na isaisa nang damó; at totoong malaqui ang
caniyang panguiguilalas nang maquitang ualang apuy, at ang lahat nang
damó ay nagiinit at basabasà pa. Sa catapusa,y, napaguari niya na ang
casariuaan nang damó ang siyang naguiguing dahil nang pagiinit,
bagama,t, hindi niya matalastas cung paano ang pangyayari nito.
Si Juan. Aco ma,y, di co mapaguari ito.
Ang ama. Sa man~ga nangyayaring ito, Juan, na catacataca ay totoong
marami sa mundo; at ang pagiisip nang tauo, pagcatapus nang mahabang
panahon na pag-uauariuari at pagcucurò ay natalastas na maliuanag ang
tunay na cadahilanan nang man~ga nangyayaring ito; datapoua,t, di
naman natalastas na lahat. Ang pagcatalastas nang man~ga bagay na ito
ay maquiquita sa isang carunun~gan na hindi mo naaalaman man lamang
cung ano ang pan~galan. Tinatauag na Fisica. Diyan ipinaquiquilala ang
nangyayari sa calamigan, para naman nang sa man~ga ibang bagay na
tinatauag na natural, na sucat pagtachan. Cung pananatilihin ninyo ang
pagsisicap sa pagaaral, ay n~gayong man~ga ilang panahon ay ituturò
co sa inyo ang naturang carunun~gan, na totoong pagcacaliban~gan
ninyo. N~gayo,y, ualang capacanan ang pagpapaaninao co sa inyo nang
bagay na ito, sa pagca,t, di pa ninyo maabot nang pagiisip.
Pagbalican natin si Robinson, at talastasin ninyo na niong mapatuyò na
niya ang damô, ay muling ibinunton nang masinsin nang houag maano sa
han~gin at ulan, sa pagca,t, caniyang linag-yan nang pinacabubong na
cauayan, para nang guinagauà nang man~ga pastor sa canilang man~ga
cubo na naquita ninyo na nababalot nang dayami. Guinugol niya ang
man~ga sumunod na arao sa pagtitipon nang cahoy na tuyô na inaacala
niyang cailan~gan; at saca hinucay niya ang caniyang silong. Sa
catapusa,y, pinulot niya ang lahat nang man~ga dayap na hinog, na
nan~galalaglag sa pagugà niya sa punò, at itinagò niya,t, nang magamit
sa panahon nang taglamig; dito,y, napayapà na caniyang loob, sa
pagca,t, inacalà niyang sapát na ang caniyang inihanda sa totoong
taglamig.