sa isang punò nang cahoy at pinasimulan na niya ang paggauà, na
nagputól siya nang maliliit na san~ga nang cahoy, at ipinagbabaon niya
nang diquitdiquit na naguing parang isang culun~gan. Habang guinagauà
niya ito ay sa capaguran nahiga ang hayop na llama, at ang ualang
malay niyang inacay ay sumususong mapayapa, na di natatalastas na
sila,y, na sa iba nang camay. ¡Laquing pagcalugod ni Robinson sa
pagcaquita nito! hindi miminsang itinitiguil ang caniyang gauà sa
pagcalibang sa panonood nang caniyang man~ga hayop, at totoong
nagpapasalamat siya sa caniyang capalaran, at siya,y, may casama na.
Mula sa oras na yaon ay inaacalà niyang hindi na siya nagiisa; at ang
pagcagunitang ito,y, nagbigay sa caniya nang lacas at calicsihan, na
sa sandaling panahon lamang ay nautas ang caniyang man~ga hayop, at
ang pinagpasucan ay sinarhan nang man~ga san~ga nang cahoy.
Dili sucat maipahayag ang caguilioguilio na caligayahan nang loob ni
Robinson sa sandaling yaon, sa pagca,t, bucod sa mayroon siyang
macacasamang man~ga hayop, na totoong iquinaliligaya niya, ay
inaasahan niyang totoo na mayroon pa siyang macucuhang man~ga
malalaquing capaquinaban~gan. Marahil ay sa calaunan nang panahon ay
matututo siyang humabi nang damit sa balahibo nang gatas at magagauà
pa niyang mantequilla at queso. Tunay n~ga,t, hindi pa niya
napagaalaman cung paano ang paraan nang paggauà nang man~ga bagay na
ito; datapoua,t, totoong nararanasan na di dapat pahinain ang loob
nang sinoman sa paggauà nang anomang bagay ang nagcuculang sa caniya
sa icapupuspos nang caniyang capalaran; sa pagca,t ang ibig niya,y,
tumahang casama nang man~ga minamahal niyang hayop, at nang palagui
niyang namamasdan, na aalagaan, at magcaroon siya nang catouaan cung
maquita niyang totoong umaamo sa caniya.
Pinagpilitan niyang matagal na pagcurocuroin cung paano ang pagcaganap
nang caniyang ninanasà; at sa catapusa,y, pinasiya sa loob na na houag
patauarin ang anomang capaguran, at bubuscan niya ang isang panig na
nacababacod na cahoy sa caniyang tahanan, at caniyang paluluan~gin.
Datapoua,t, na ang caniyang tinatahanan ay di maualan nang catibayan,
ay hangang guinagauà niya ang bagong bacod ay hindi niya iniuasac ang
dati hangan sa di muna nayari.
Sa caniyang caligayahan ay natapus niyang man~ga ilang arao ang gauang
ito at nagcaroon siya nang totoong malaquing caaliuan sa pagcacaroon
nang tatlong casama, at hindi dahil dito,y, quinalimutan ang caniyang
aliuan sa pagpapacain sa gagambang naguing una niyang casama, bagcus
pa n~gang ipinatuloy ang pagpapacain niya nang man~ga lan~gao at lamoc
arao arao sa gagamba at ang gagambang ito, na sa pagcatalatas na
siya,y, minamahal, ay umamo totoo, na bahaguia na lamang lumalapit si
Robinson sa caniyang bahay ay quinacagat na sa caniyang camay.
Nahirati namang totoo sa paquiquisama sa caniya ang man~ga hayop na
llama; at sa touî siyang magbabalic sa caniyang tahanan ay
sumasalubong sa caniyang naglulucsuhan, inaamoy siya at nang
matalastas na cung may ouî siyang cacanin, at hinihimuran ang caniyang
man~ga camay tandà nang pagpapasalamat, capag binibig-yan niya nang
sariuang damó, ó man~ga murang san~ga nang cahoy. Nang di na sumususo
ang dalauang inacay, ay pinasimulan na ang paggatas sa umaga,t, hapon,
na ang guinagamit niyang saro ay ang man~ga bauo; at ang gatas na
caniyang iniinom, ay totoo niyang minamasarap, na nacapagbibigay
guinhaua sa caniya doon sa maralità at capanglaopanglao na pamumuhay.
Sa pagca,t, ang punò nang niyog ay totoo niyang pinaquiquinaban~gan at
marami siyang pinaggagamitan, ay nagnanasà siyang masaquit na maparami
niya ang man~ga punò nang niyog; datapoua,t, ¿ano cayang paraan ang
caniyang gagauin? di mamacailang narin~gig niya na ang man~ga punó
nang cahoy ay pinapagsusupling, datapoua,t, cailan man ay hindi niya
pinagaralan ang tunay na paraan nang paggauà nito. ¡Macalilibong
mapabuntong hinin~ga siya! ¡Laquing cahan~galan co, aniya, at di aco
nagsamantala sa panahon nang aquing cabataan, sa pagaaral nang dapat
matutuhan! Cung natalastas co sana niyong mabuti ang man~ga bagay na
aquing paquiquinaban~gan ¿pababayaan co baga na di matutunan ang
man~ga bagay na aquing naquiquita at naririn~gig? Cung ang aquing
caisipan ay hindi macaabot sa nararating nang iba ay pagpipipilitan
cong matuto man lamang aco nang caunti, at disin sana,y, ang caunting
carunun~gang yaon ay paquiquinaban~gan cong totoo n~gayon. Cung aco,y,
sana,y, magcapalad na magbalic sa aquing cabataan, ¡laquing pagpipilit
co na matatalastas ang lahat nang guinagauà nang ibang man~ga tauo!
ualang anluagui at magsasacá na di co tutularan.
Datapoua,t, ¿anong caniyang mapapala; sa pagsisising ito, n~gayong
ualà na siyang magauà? Ang nararapat ay pan~gahasan niyang ticman ang
hindi niya napagaalaman; at ito n~ga ang siya niyang guinauà.
Hindi niya naaalaman cung siya,y, natutumpac ó hindi, ay caniyang
pinutol sa itaas ang tatlong supling, humucay siya sa guitna nang
punò, at ipinasoc niya ang isang murang san~ga nang niyog, at nang
caniyang mabalot na nang balat ang canyang hinucayan, ay inaantay
niyang masaquit cung ano ang lalabas doon. At tingnan ninyo,t, siya,y
natumpac sa paggaua nito; sa pagca,t, nang macaraan ang ilang panahon
ay tumubo ang supling, cung sa bagay ay natutuhan niya ang paraan nang
pagpaparami nitong totoong mahalagang halaman. Bagong caligayahan,
bagong pagquilala at pagpapasalamat ni Robinson sa Maycapal na
nagcaloob sa man~ga bagaybagay dito sa lupà nang man~ga bisà at
tan~ging capangyarihan, nang masundan nang man~ga tauo saansaan man
ang man~ga paraan nang canilang icabubuhay at icaguiguinhaua. Sa
sandaling panahon ay totoong nagsiamò ang man~ga hayop ni Robinson, na
cung baga sa atin ay parang man~ga aso; at caya n~ga nagagamit niya
paglala nang anomang bagay na ibig niyang ilipat saan mang lugar.
Si Juan. Datapoua,t, ¿paano pong guinagaua niyang pagpapalabas sa loob
nang bacuran?
Ang ama. Totoo ang sabi mo: nacalimutan cong di naipahayag na sa
isang tabi nang bagong bacuran, ay may isang munting pintô, n~gunit,
sucat malabasan at mapasucan nang man~ga hayop na yaon cung yuyucod.
Sa dacong labas ay mahirap maquita ang pintong yaon, at dacong loob ay
sinasarhang matibay ni Robinson cung gabi nang pinagsalasalang san~ga.
Totoong mariquit panoorin ang pagoui ni Robinson sa caniyang tahanan
na ang nan~gun~guna,y, ang maamong hayop at nacatatalastas nang daan
na pagdating nang caniyang pan~ginoon, capagdating sa pintò ay
tumitiguil at nang maibis siya nang pasan, pagcatapus ay pumapasoc na
nacayucod, at saca sumusunod kay Robinson.
Datapoua,t, ¿ano ang sasabihin co sa pagsalubong nang man~ga inacay sa
canilang ina? Caracaraca,y, sinasalubong siya, na ipinahahayag ang
canilang catotouaan nang paglucso at pagsigao; nagdudumali naman nang
pagsalubong sa canilang pan~ginoon. Natotouang di hamak si Robinson sa
gayong asal nang caniyang man~ga hayop, tulad sa isang ama sa
pagcaquitang di magcamayao ang caniyang man~ga anac, sa pagcaquitang
siya,y, bagong dating, na mahaba nang panahong di siya naquiquita at
muli niyang yayacapin sila.
Si Basilio. Tunay n~ga at totoong nacatotoua, at bucod dito,y,
naguiguing isang aral sa atin ang pagganting loob nang m~ga hayop sa
tauong nagmamahal sa canila.
Ang ama. Tungcol sa bagay na iyan ay may marami at man~ga catacatacang
halimbauà, na mapipilitan tayong magacalà na tila tunay na sila,y,
mayroong pagiisip na para nang tauo, cung ualang man~ga ibang
catunayan na nagpapatotoong uala n~ga siyang pagiisip.
Si Enrique. Caya n~ga, sa ating librito nang Moral ay sinasalitâ ang
pagganting loob nang leon sa tauong bumunot nang tinic sa caniyang
paa.
Si Teodora. Ay, naalaala co na. At yao,y, isang leong totoong
magaling, sa pagca totoong umiibg sa tauong nagcauang gauà sa caniya;
at pagcatapus ay minsang sila,y, nagquita, ay sa gayong matatampalasan
niya, ay hindi inanó: ibig cong magcaroon nang isang leong munti, cung
gayon ang asal nang lahat.
Ang ama. Man~ga anac co, n~gayo,y, nalilimutan natin si Robinson, at
quinaliliban~gan natin ang caniyang historia, itiguil muna natin
n~gayon, at saca na natin ipagtuloy sa ibang arao.
Si Teodora. Houag pò, houag pò, caunti pa pong salitâ cay Robinson.
Ang ama. Tumigas na ang caniyang man~ga ladrillo na magagaua niyang
pader, at sa caualan nang apog, ay humanap siya nang lupà. Isang
manipis at malinis na bató ang guinaua niyang sandoc; at sa pagnanasa
niyang magcaroon nang lahat nang casangcapan nang cantero ay
nagpumilit siyang gumauà na cahit papaano.
Si Nicolás. Oo pô, at naquita namin ang man~ga casangcapang iyan.
Ang ama. Yayamang siya,y, mayroon nang man~ga ladrillo,t, casangcapan,
ay ipinapasan niya ang man~ga quinacailan~gan niyang ladrillo sa
caniyang hayop.
Si Juan. Datapoua,t ¿paano ang gagau-in niyang pagpapasan sa hayop na
llama nang man~ga ladrillo?
Ang ama. Mahirap ninyong mahulaan; datapoua,t, sasabihin co sa inyo.
Malaon nang panahong iniisip ni Robinson cung gaanong capaquinaban~gan
ang caniyang cacamtan sa pagcatutong gumauà nang buslò; datapoua,t,
nang siya,y, batà pa ay pinauaualan niyang halaga ang paggauà nang
man~ga manlalala nang buslò, na inaari niyang totoong madali, na para
naman nang inaacalà niya sa man~ga ibang bagay. Gayon ma,y, sa
pagca,t, siya,y, natumpac nang gumauà nang balancas nang caniyang
payong, nang matapus ay pinagaralan niyang matagal sa man~ga oras na
ualà siyang guinagaua ang paglala nang buslò hangan sa natutuhan niya
na macayari siya nang isang buslong may catibayan. Natatalastas na
ninyo na ang macagauà nang isang daan. Si Robinson ay gumauà nang
dalaua, pinagcabit at inilagay na pinapagtimbang sa licod nang
caniyang hayop na llama.
Si Juan. ¡Ay ama co! matotouà acong magaral na maglala nang buslò.
Ang ama. At aco naman, Juan. Isang arao ay paparituhin natin ang isang
manlalala nang buslò, at tayo ay paturò sa caniya.
Si Juan. Mabuti pò; at cung gayo,y, gagauà aco nang isang canastillong
totoong mariquit na ibibigay co cay Luisa.
Si Luisa. Aco po,y magaaral naman: ¿ibig pò baga ninyo, ama co?
Ang ama. Malaqui ang ibig co; at iyong mapapaquinaban~gan. Mangyayari
n~gang sa atin ay marapat ang paglalala nang buslò, sa man~ga oras na
nagsasalità aco sa inyo nang anomang historia, at ualà tayong nagagaua
na pinagcacaliban~gan.
Totoong madali ang pagcayari ni Robinson sa bago niyang guinagauà, at
naiban~gon na ang isang panig nang pader, at nailagay na ang simiento
nang cabilang panig, ay siyang pagcacataon na may nangyari sa caniyang
biglang biglâ na isang bagay na di niya nagugunitâ at di
nararanasranasan na sa isang sandali ay nasira ang lahat niyang
binabantà at napaui ang lahat niyang pagasa.
Si Juan. ¿Ano pò ang sacunang yaon?
Si Luisa. Natapus na: dumating ang man~ga tauong damó, at siya,y,
nilamon.
Si Teodora. ¡Dios co! ¿Tunay n~ga pô baga na siya,y, nilamon, ama ko?
Ang ama. Hindi: hindi iyan, cundi ibang bagay na totoong quinatacutan
niya para nang cung iihao siyang buháy niyong man~ga tauong damo.
Si Juan. Maanong sabihin pò ninyo sa amin, at aco,y, nan~gin~ginig
nang tacot.
Ang ama. Niyon ay gabi na; ang bouan ay totoong nagliliuanag,
humihihip ang palaypalay na han~gin, at ang boong sangsinucuban ay na
sa isang daquilang capayapaan. Si Robinson ay sa capaguran sa
caniyang man~ga guinagauà, ay naghihilighiligang matahimic sa caniyang
hihigan na na sa caniyang paanan ang caniyang man~ga hayop; at siya,y,
nacalilimot na, at napapanaguinip na para nang caraniuang nangyayari
sa caniya ang caniyang man~ga iniibig na magulang, caguinsaguinsa,y,
... Datapoua,t, houag nating ipatuloy itong nangyayaring
caquilaquilabot, at baca inyong mapanaguinip ay magcaroon cayo nang
caligaligan sa gabing ito.
Ang lahat. ¡Ay sayang na sayang!
Ang ama. Itiguil natin n~gayon ang bagay na ito, at ang isipin natin
ay ang macalilibang sa inyo, at nang matapus ang arao sa caligayahan,
yayamang ang naguing pasimulâ ay sa caligayahan din, at sa pagca,t,
pinabayaan nang Dios na pacamtan sa atin.
Hali cayo, man~ga anac co, tayo,y, magalio na sandali sa ating jardin,
at alagaan natin ang ating man~ga bulaclac; yayamang hangang n~gayon
ay hindi pa natin nadadalao.
=ICASIAM NA HAPON.=
Magmulâ nang salitin nang ama ang caquilaquilabot na sasapitin ni
Robinson, na di mapagcuro nang man~ga batà, ay nagcaroon nang totoong
maraming caabalahan, na nacaraan ang maraming hapon na di
nagcalouagang ipatuloy ang historia.
Totoong naiinip ang man~ga batà, ibig matalastas cung ano ang nangyari
sa caauaauang cay Robinson, at ipagpapalit na malouag ang canilang
trompo ó ang lalong minamahal na laroan, macaquita lamang nang
magsasalitâ sa canila nang nangyari cay Robinson sa gabing yaon, na
hindi ipinatuloy na sinalitâ nang canilang ama. Datapoua,t, ang
casam-an ay sino ma,y, di macapagsalitâ sa canila cundi ang canilang
ama lamang, n~guni,t, di minamarapat na salitin, hangan sa siya,y,
matahimic, at nang masalitâ niya nang boong cahusayan.
Hangang di nasisiyasat ang bagay na ito, ay ualang malamang gau-in ang
man~ga batà nang paghuhulohulò; mayroong nagsasabi nang ganito, at ang
iba nama,y, ganoon; datapoua,t, sino ma,y, di macatuclas nang tunay
na nangyari, at sa pagca n~ga,t, di nila natatalastas.
¿At baquit ayao pa pô ninyong paalaman sa amin? ang tanong nila. Ang
sagot nang ama,y, sa pagca,t, may cabagayan.
Ang man~ga batà, na sa mabuting pagcaturò ay nahihirating tumahimic
capag ganoon ang isinagot nang canilang ama, ay hindi na umuulit na
tumanong, at nagtiis na naghintay cung cailan sasalitin sa canila ang
lihim na yaon.
Datapoua,t, sa pagca,t, ang man~ga tauong may cabaitan ay madaling
macapaguauari nang na sa sa loob nang man~ga batà, ay capagdaca,y,
natalastas nang ama sa muc-hâ nang caniyang man~ga tinuturoan, na
itinatanong nang baua,t, isa sa canilang sarili. ¿At baquit ipagcacait
nang ating ama itong ating ninanasà? ¿Anong cahirapan sa caniya ang
sabihin sa atin ang ating icatotoua? Inacala niyang mabuting ipahayag
niya nang mahusay; at caya n~ga ganito ang sinabi: nang matalastas
ninyong hindi sa caayauan cong magbigay sa inyo nang icalulugod, at
ang itiniguil co ang historiang yaon, ay sa pagca,t, mayroon tayo
n~gayong man~ga mahalagang bagay na gagau-in, n~gayon, man~ga anac
co, maghanda cayo, at bucas nang umagang umaga ay tayo,y, paparoon sa
Travemunda sa tabi nang dagat Báltico.
--¿Sa Travemunda pò baga tayo paroroon? na malapit sa dagat Báltico?
¿Bucas pò baga nang umaga? ¿At aco pò baga nama,y, macacasama? ang
tanong nang baua,t, isa sa man~ga batà.
Pinaoohan silang lahat; di masabi ang pagcacain~gay nila. ¡Paparoon
tayo sa Travemunda! ¡Paparoon tayo sa Travemunda! ¿Saan naroroon ang
aquing tungcod, Juanito, saan naroon ang aquing man~ga bota? magmadali
tayo: dalhin ang cepillo; ang suclay; magdala tayo nang damit na
malinis. Sa pagcacain~gay sa boong bahay, ay halos hindi magcarinigan.
Ang lahat ay humahanda sa pagalis sa quinabucasan, at sa malaquing
catouaan nila ay hindi magcaintindihan. Totoong pinaghirapan ang
pagpapatulog sa canila sa gabing yaon: sa pagca,t, totoong nagugulo
sila, at ang ibig ay magumaga na.
Nang quinabucasa,y, pinasimulan na ang pagcacain~gay nang boong bahay;
at nagguiguisin~gan sila hangan sa nagban~gong lahat.
Bucod tan~gi ang ama na di nagpapaquita nang caligayahan, quinucusot
ang matá at naguica nang ganito: ¡ay, man~ga anac co, malaquing
caligayahan ang cacamtan co sa inyo, cung aco,y, inyong pababayaang
houag tuparin ang aquing ipinan~gacò!--«¿Ano pong pan~gaco yaon?» ang
tanong nang lahat nang man~ga batà na napapan~gan~ga ang bibig, na
tila nan~gatatacot.
Ang ama. Sa ipinan~gaco co sa inyong tayo,y, paroroon sa Travemunda.
_Naragdagan ang catacutan: sinoma,y, di macapan~gusap nang cataga man
lamang._
Pinagcurocurò co sa gabing ito, na isang malaquing caululan ang
paglacad natin n~gayon.
Ang lahat. _Nan~gasasamáan nang loob, at pinipiguil ang luhà._ ¿At
baquit pò?
Ang ama. Sasabihin co sa inyo ang aquing catouiran, at aco,y,
pahihinunod sa marapatin ninyo. Ang unang una,y, sa pagca,t, man~ga
ilang arao nang humihihip ang amihan, na nagtataboy nang malacas sa
dagat nang lahat nang tubig nang ilog Trava, na ang sasac-yang papasoc
at lalabas sa uaua nang Travemunda, ay may malaquing capan~ganiban
¿anong cailan~gan at lalagay tayo sa capan~ganiban dahil sa isang
pagaalio lamang?
Si Juan. Mangyayari pô namang magbago n~gayon nang han~gin.
Ang ama. Ang icalaua,y, may isa pa acong naisipan. Mangyayaring iliban
natin man~ga sangbouan ang ating paglacad, sa pagca,t, siyang
capanahunan nang pagpasoc nang isdang arenque sa Baltico na
nangagaling sa Glasial, at dumadating ang sangbunton sa uaua nang ilog
na Trava, na doo,y, hindi pinaghihirapan ang paghuli nang totoong
maraming isdâ. ¿Di caya magcacaroon cayo nang isang malaquing
caligayahan sa panonood nang pan~gin~gisdâ?
Si Nicolás. Oo pò; datapoua,t, gayon man pô ...
Ang ama. Paquimatiagan pa ninyo n~gayon ang lalò pang malaquing
catouiran. ¿Ano ang sasabihin sa atin nang ating man~ga caibigan na si
Mateo at si Fernando, na sa loob nang isang bouan ay darating dito sa
bahay, cung canilang matalastas na tayo,y, nagsipagalio doon, na di na
natin inantay sila? ¡Laquing pagdaramdam nila sa touing sasalitin
natin ang ating caaliuan doon! Sa catunaya,y, sisisihin tayo nang
ating pusò na cung baquit hindi natin guinauà sa canila ang nìnanasà
nating gau-in sa atin. ¿At dahil dito,y, ano ang minamarapat ninyo?
_Dito,y, ualang nacasagot sino man._
_Ipinatuloy nang ama._ Natatalastas na ninyo na cailan ma,y, hindi aco
nagpapacasira sa pan~gun~gusap; at caya n~ga cung nagpipilit cayo, ay
lumacad tayo; datapoua,t, cusang cayo,y, napahihinuhod na aco,y,
maligtas sa aquing capan~gacuan, ay isang malaquing caaliuan ang
ibibigay ninyo sa aquin, at sa ating dalauang catoto na ating
inaantay, at pati sa inyo naman. ¿N~gayo,y, sabihin ninyo ang inyong
minamarapat?
Ang lahat. Hihintin pò namin, ang sagot nila, at naliban ang canilang
paglacad.
Ating mapaguunaua na marami sa man~ga batà ang papipilitan lamang sa
pagsunod, at hangan tanghali na hindi sila naquiquitaan nang cahit
calahati nang dating casayahan, ito,y, naguing dahil na sila,y,
pan~gusapan nang canilang ama nang ganito:
Ang ama. Ang nangyari sa inyo n~gayon, man~ga anac co, ay mangyayari
sa inyong macaisang libo habang cayo,y, nabubuhay. Totoong cayo,y,
umaasa sa alin mang cagalin~gan at caguinhauahan dito sa lupa:
totoong napapanatag ang inyong pagasa, at pinagnanasaan ninyong
masaquit na maganap. Datapoua,t, sa oras na inaacala na ninyong
maaabot na nang camay ang inyong capalaran, ay ang carunun~gang ualang
hangan nang Dios ay hindi sinusunod ang inyong nasà, at nasisira ang
inyong pagasa.
Anong man~ga catouiran ang tinataglay nang inyong Ama sa lan~git sa
pagaasal sa inyo nang ganito, ay bihirang bihira ninyong maquiquilala
nang totoong maliuanag, at di para nang pagcaquilala ninyo nang man~ga
catouiran co caya di natutuloy ang ating pagparoon sa Travemunda, sa
panahong totoong nagugulo ang inyong loob, at lubos ninyong inaasahan;
sa pagca,t, ang Dios na ualang hangan nang carunun~gan, ay
natatalastas ang darating, cahit anong layò pa, at totoong madalas na
ipinahihintulot niya sa icagagaling natin, na tayo,y, datnan nang
man~ga bagay na hindi natin napagtatalastas ang cagalin~gan hangan sa
malaong panahon, at madalas ay hangan sa icalauang buhay. Datapoua,t,
ang aquing pagpapatalastas ay hindi nalalayô, at sa mangyayari lamang
sa loob nang isang bouan. N~gayo,y, cung sa inyong cabataan ay ang
lahat nang mangyayari ay maaayon sa inyong caibigan, cung ang lahat
ay mangyayari sa oras na inyong inaantay, ¡ay totoong samà nang inyong
pagcacaugalian, man~ga anac co! ¡mahihirati sa masamâ ang inyong pusò!
¡Laquing pagdaramdam ninyo sa touing mangyayari ang anomang bagay na
hindi ninyo naiibigan at macasasamâ nang inyong loob! at sa
catunaya,y, darating ang panahon na inyong mararanasan, para nang
nararanasang lahat nang man~ga tauo; sa pagca,t, magpahangang n~gayon
ay uala pa sa lupa na isa mang tauong macapagsabi na ang lahat niyang
ninanasà ay nangyayaring lahat.
At n~gayo,y, ¿sabihin ninyo sa aquin, man~ga anac co, cung ano ang
inyong gagau-in? Uala na cundi ang cayo,y, maghirati sa pagcauala nang
alin mang caguinhauahan cahit ang lalong ninanasà; ang pagtatagumpay
na ito,y, inyong paghihirapan cung bagobago pa, pagcatapus ay di na
ninyo lubhang mamabigatin; at sa cauulit ay magcacaroon cayo nang
isang catibayan nang loob, na sa boong buhay ninyo,y, inyong matitiis
na mapayapa ang man~ga cahirapan ó caralitaang ipahahatid sa inyo nang
marunong at maauaing may ari nang capalaran nang lahat nang tauo.
Sa paraang ito,y, natatalastas ninyo, man~ga anac co, ang cadahilanan
na caming man~ga punò, ay di na namin ipinagcacaloob sa inyo ang
anomang caaliuan, at cung minsan pa,y, ipinaglilihim namin sa inyo ang
man~ga catouiran sa paggauà nang gayon; na ang caraniuang
pinacadaquila, ay ang pagtuturô sa inyo nang pagtitiis at
pagpapacatibay nang loob, na siyang man~ga cabanalang quinacailan~gan
sa pagdaraan dito sa maralitang buhay.
N~gayon nama,y, mapagcucurò ninyo cung baquit di co ipinatuloy na
man~ga ilang arao ang pagsasalitâ nang man~ga cahan~gahan~gang
nangyari sa ating Robinson. Natatalastas na ninyo na hindi aco
cuculan~gin nang panahon nang pagsasalitâ sa inyo niyon man lamang na
capanglaopanglao na nangyari sa caniya na quinatiguilan natin, at
totoong hindi ninyo mapagcurò. Datapoua,t, hindi inibig na sabihin sa
inyo ang bagay na ito, cahit aco,y, inaamoamò ninyo; baga ma,t,
nagcacailan~gan naman aco na magpiguil nang sariling calooban sa
pagcacait sa inyo nang anomang bagay. Hindi quinuculang aco nang
mabuting calooban sa pagbibigay lugod sa inyo: cung gayo,y, ¿anong
dahil nito, Luisa?
Si Luisa. Sa pagca,t, quinacailan~gan pô namin ang cami,y, matutong
magtiis.
Ang ama. Hindi n~ga ibang bagay, at cung mayroon cayong sucat
pasalamatan sa aquin balang arao, ay itong paghihirati co sa ínyo na
cayo,y, matutong magtiis, cundi ninyo quinacamtan ang totoo ninyong
pinagnanasaan.
Nang macaraan ang man~ga ilang arao na di napagsasalitaan ang tungcol
cay Robinson, ay dumating ang ninanasang oras nang ama na big-yang
caaliuan ang nagbatang loob nang man~ga batà, at ipinatuloy ang
pagsasalitâ nang historia nang ganito:
Gabi na n~ga, para nang sinabi co sa inyo, at si Robinson ay
nahihigang matahimic sa caniyang hihigang damong tuyô na casama nang
maamó niyang hayop, nanaguinip na para nang nacaugalian niya, anaqui
quinacausap ang caniyang man~ga magulang, di caguinsaguinsa,y, nayanig
nang malacas ang lupa, at narin~gig ang isang madagundong na ugong, na
may casamang malalacas na patac, na parang nagsabaysabay. Naguising si
Robinson na quiniquilabutan, at di niya maalaman cung ano ang
nangyayari, at cung ano ang caniyang gagau-in. Hindi naghuhumpay ang
sunodsunod na culog, at gayon din naman ang isang marahas na sigua na
nagpapabual nang man~ga cahoy, at sampo nang man~ga bató, at pinaaalon
ang nagn~gan~galit na dagat hangan sa cailaliman. Nalilingatong ang
man~ga elementos, at tila nan~gagaauay ang sangsinucuban. Sa malaquing
catacutan, ay lumabas si Robinson sa caniyang yun~gib, at ganito rin
naman ang guinaua nang man~ga natatacot niyang hayop; datapoua,t,
bahaguia na lamang nacalalabas, ay biglang lumagpac ang man~ga
malalaquing bató na pinacabubong nang caniyang yun~gib sa tapat nang
caniyang hinihigan, na umugong nang caquilaquilabot. Si Robinson dala
nang malaquing catacutan ay nagtatacbo sa pintò nang caniyang bacuran,
at nagsisunod naman ang man~ga caauaaua niyang hayop.