masaquit, ay naghilighiligan siyang sandali sa caniyang hihigan, at
pinagcurocurò niyang magaling cung ano ang caniyang magagauà, capag
nagbauas na ang init nang arao. Totoong cailan~gan, aniya, na hintin
cong mabilad sa arao nang tumigas ang aquing man~ga ladrillo, at
aquing pasisimulan ang pagtatayô nang pader. Samantala,y, aco,y,
lalabas nang panghuhuli nang isang man~ga dalauang hayop na llama.
Datapoua,t, ¿anong gagau-in co sa totoong maraming lamang cati? Ang
dapat cong gau-in ay aquing tapusin ang cusina co, at nang aquing
mapausucan ang anomang ibig cong itingal. ¡Mabuting caisipan ito! ang
uicà niya; at caracaraca,y, nagban~gon sa hihigan, napatun~go sa
talaga niyang gagau-ing cusina, at nang mapagacaacalà niya doon ang
lalong mabuting paraan nang masunod niya ang caniyang ninanasà.
Hindi naglao,t, caniyang natalastas na ang bagay na yao,y, caniyang
magagauà; sa pagca,t, bucsan lamang ang pader na caniyang itatayò nang
dalauang butas, at isulot niya sa dalauang butas na yaon na
magcatapat ang isang cahoy na mahabà, ay ualang caliuagang maisasabit
niya ang lamang cating ibig niyang paasuhan, at dahil dito,y, yari na
ang chimenea. Dapat na ninyong maacalà na dito sa bago niyang naisipan
ay totoo siyang natotouà. Ibibigay niya cahit anoman, houag lamang di
tumigas agad ang caniyang man~ga ladrillo, at nang caracaraca,y,
mapasimulan na niya ang daquilang bagay na caniyang binabantà.
¿Datapoua,t, anong dapat niyang gau-in? Ang magtiis hangang sa tumigas
ang caniyang man~ga ladrillo sa init nang arao, at samantala,y,
humanap siya nang sucat magauang paquiquinaban~gan sa hapong yaon.
Sa bagay na ito,y, nagcurocurò siya, at nungò sa caniyang pagiisip ang
isang bagay na totoong malaqui sa lahat at siya,y, nagtaca sa caniyang
cahan~galan at di niya naisipan agad yaon.
Si Juan. ¿At ano pô yaon?
Ang ama. Ang magalilà sa bahay nang ilang man~ga hayop, na di lamang
gagamitin niya sa pagcain cundi naman maguing casama niya.
Si Teodora. ¡Ah! ¿Di pô baga yaong man~ga hayop na tinatauag na llama?
Ang ama. Totoo n~ga: sa pagca,t, yaon lamang ang man~ga hayop na
caniyang naquita doon. Sa pagca,t, totoong maaamò ay inacalà niyang
hindi siya magcacapagod na humuli nang dalauang buháy.
Si Teodora. ¡Totoong mariquit na bagay! at ibig cong macasama niya, at
nang macahuli pa nang dalaua nang man~ga hayop na yaon.
Ang ama. ¿Datapoua,t, ano ang gagau-in mong paraan nang macahuli cang
buháy nang man~ga hayop na llama? sa pagca,t, hindi natin dapat na
acalain na totoong maaamò na napahuhuli sa camay.
Si Teodora. Cung gayo,y, ¿paanong gagau-in ni Robinson sa paghuli sa
canila?
Ang ama. Diyan naririyan ang cahirapan; at ito ang pinangugulan niya
nang matagal na pagiisip ó pagcucurò. Datapoua,t, capag ang tauo,y,
nagaacalà nang isang bagay na may capangyarihang mayari, ay ang
pagpipilita,y, ang catiyagaan at pananatili, sa pagca,t, sa
catapusa,y, tatalunin niya ang lahat nang caniyang pagiisip at
casipagan. Totoong daquilà ang capangyarihang ipinagcaloob sa atin
nang maauaing Cumapal sa atin.
Talastasin ninyo ito; cailan ma,y, houag cayong magaalinlan~gan at
malulupaypay ang inyong loob sa anomang bagay na inyong gagau-in,
cahit anong hirap, houag lamang di ninyo pagtiticahang matibay hangan
sa di ninyo maquitang matapus. Ang casicapan, ang laloong pagcucuro,
ang catibayan nang loob, ay siyang iquinayayaring madalì nang man~ga
bagay na sa unang paggauà ay inaacalang di mayayarì. Cailan ma,y,
houag ninyong pahihinain ang loob, cahit anong cahirapan ang
nacahahadlang sa anomang bagay na ibig ninyong gau-in; cundi acalain
ninyo na cung lalong malaqui ang pagpipilit na quinacailan~gan sa
paggauà nang anomang bagay, ay lalong malaqui ang caligayahan na
inyong cacamtan cung maquita ninyong matapus na.
Ganito n~ga ang guinauà ni Robinson nang macatagpò nang paraan sa
paghuling buhay nang man~ga hayop na llama; at ito,y, ang paghahandà
nang isang silò, magtatagò siya sa alin mang cahoy, at ihahaguis niya
ang silò sa unang hayop na lumapit sa caniya.
Dahil dito,y, guinugol niya ang ilang oras sa paggauà nang isang lubid
na may catibayan; at nang maicanà na ang silò na cung hilahin ay
maghihigpit, ay tinicman niyang madalas at nang caniyang maalaman
cung mabuti na, at dumadagusdos cung hilahin.
Inaacalà ni Robinson na malayò ang caraniuang iniinoman nang man~ga
hayop na llama, at sa pagaalinglan~gan niya na hindi lalapit nang
batis sa dacong hapon, sa pagca,t, cailan man ay hindi niya
naquiquitang naparoroon cundi tanghali lamang, ay inaliban ang
caniyang paglabas sa icalauang arao, at ang caniyang guinaua,y,
naghandâ nang lahat nang babaonin sa paglacad. Sa macatouid baga,y,
naparoon sa lugar na quinaquitaan niya nang patatas, at pinunò niya
ang caniyang supot. Ang iba,y, ibinaon niya sa abó, at inilagay niya
ang natira sa isang suloc nang caniyang yun~gib, at nang caniyang
macain sa man~ga arao na susunod. Bucod dito,y, pumutol pa nang
capirasong laman nang pagong, na caniyang cacanin sa hapunan at sa
quinabucasan nang umaga, sacá dinilig nang tubig sa dagat ang natira
nang laman nang pagong.
Pagcatapus ay humucay sa lupà; doon inilagay ang talucab nang pagong
na quinasisidlan nang lamang inasnan; sa ibabao inilagay ang
capirasong inihao na cacanin sa gabi, at tinacpan nang man~ga san~ga
nang cahoy ang bibig nang hucay na yaon.
Nang mangyaring malibang ang caniyang loob, ay nagpasial siya sa tabi
nang dagat, na doo,y, masarap ang hihip nang han~gin na nacapagbabauas
sa malaquing cainitan.
Minamalas niya ang calauacan nang dagat, at iquinatotouâ niya ang
pagcaquit nang mahihinhing alon, na marahang naghahalihalili, ay
bahaguia na lamang nagagalao ang capatagan nang dagat. Datapoua,t,
nang maibaling ang man~ga matá sa lugar na quinalalag-yan nang
caniyang bayang ninanasang sapitin ay natulò ang caniyang luhà sa
matá, at nanariuà ang pagcagunità niya sa caniyang man~ga iniibig na
magulang. «¿Anong guinagauà caya n~gayon, ang uicà niyang lipos nang
capighatian, anong guinagauà caya nang man~ga magulang cong ualang
caaliuan? Cung hindi namatay sa carahasan nang mapait na capighatiang
ibinigay co sa canila, ¡laquing calungcutan ang canilang quinasapitan!
¡laquing pagbubuntong hinin~ga sa di pagcacaroon cundi iisang anác, at
ang anac na ito na tantong iniibig nila, ay nagasal nang totoong
masamâ, na nacapan~gahas iuan sila! Patauarin ninyo, mapalayao cong
man~ga magulang, patauarin ninyo ang palamara at naualà ninyong anac,
na nagbigay sa inyo nang labis na capighatian. At Icao, mapagpalang
Maycapal, nacaisaisa cong Ama, at nacaisaisa cong casama sa iláng na
ito, at tagapagcupcop at caaliuan co, hulugan mo ang man~ga iniibig
cong magulang nang iyong man~ga mahalagang biyayà, at nang lahat nang
man~ga capalaran at caguinhauahang itinatalaga mo sa aquin, at dahil
sa casucaban co,y, di aco naguing dapat tumangap nang man~ga biyayang
yaon; ipagcaloob mong lahat, Pan~ginoon co, sa icaguiguinhaua nila,
nang mabayaran ang man~ga capighatian na dahil sa aquin ay canilang
dinalitâ. Magcapalad nauà sila, yayamang sila,y, ualang casalanan; at
sa pagca,t, aco ang sucaban ay titiisin co nang boong pag-ayon sa
iyong calooban ang man~ga capahamacan, na sa icapagbabago cong asal ay
iniibig ipahatid sa aquin n~gayon nang di malirip mong carunun~gan.»
Sa murang balat nang isang cahoy na nalalapit sa caniya, ay iguinuhit
nang sundang ang man~ga cagalanggalang na n~galan nang caniyang ama at
ina, tumutulô ang luhang caniyang hinahagcan, at ganito rin naman ang
guinaua sa ibang punò nang cahoy na caniyang sinusulatan nang n~galan
nang caniyang man~ga magulang, na ang nasà niya,y, maalaala sa lahat
nang oras.
Si Teodora. Si Robinson ay totoong naguiguing mabuting tauo. Tingnan
pô ninyo,t, n~gayo,y, tila panahon na na siya,y, han~goin nang Dios sa
man~ga cahirapan sa pulong yaon, at siya,y, dal-hin sa bahay nang
caniyang man~ga magulang.
Ang ama. Ang Dios lamang na nacatatalastas nang lahat nang bagay, at
nacaalam nang nararapat cay Robinson, ay siyang magtatalaga nang
maguiguing capalaran niya. Ang man~ga nangyari sa binatang ito, ay
siyang parang nagpunlà sa caniyang puso nang binhi nang cabanalan;
datapoua,t, ¿sinong nacatatalastas, cung ang man~ga ibang bagay ay
macasasamang muli sa caniya? Cung n~gayo,y, macaaalis sa pulô, cung
macapagbabalic na muli sa bahay nang caniyang man~ga magulang, ¿sinong
macatatalastas cung ang isang masamang halimbauà, ó ang man~ga
caguinhauahan at man~ga catamasahan, ay macapagpapasamang muli nang
caniyang man~ga caugalian? Tunay n~ga, man~ga anac co, yaong
cahatulan na: ang nacatayo,y, magin~gat nang houag marapâ.
Habang si Robinson ay nagpapasial, para nang sinabi co na sa tabi nang
dagat, ay naisipan niyang mabuti ay maligò, yayamang siya,y, batà pa
ay natutong luman~goy. Hubad siya; datapoua,t, ¡gaanong laqui nang
caniyang panguiguilalas nang maquita niya ang lagay nang caniyang
barò, at baquit ualà na cundi yaon lamang! sa pagca,t, siyang nacasoot
sa caniyang mahaba nang arao, baquit totoong mainit sa pulòng yaon, ay
hindi na maquilala cung ano ang culay. Linabhan n~ga niyang mabuti
bago siya naligò; iniyangyang niya sa isang cahoy, at nang matuyò,
bago lumusong siya sa tubig.
Luman~goy siyang napatun~go sa isang pulò na lumilitao sa dagat, at
cailan ma,y, di pa niya dinarating.
Ang pagpatun~gong ito ni Robinson sa pulòng yaon ay totoo niyang
pinaquinaban~gan; sa pagca,t, natalastas niya na sa man~ga oras na
pagsulong nang tubig ay lumulubog ang pulòng yaon, at sa pagurong ay
naiiuan doon ang maraming man~ga pagong, man~ga talaba, man~ga cabibi
at iba pang macacain. Ualà siyang hinuling anoman nang arao na yaon,
at niyon naman ay di niya quinacailan~gan. Sa pagca,t, niyon ay saganà
siya; datapoua,t, iquinatouà niyang totoo ang pagcatalastas nito.
Ang pulòng yaon na caniyang linalan~guyan, ay totoong masaganà sa
isdâ, na halos ay caniyang mahuli sa camay; at cung mayroon siyang
lambat, ay sucat macahuli nang isang libo mang isdâ. Totoo n~ga,t,
ualà siyang lambat; datapoua,t, sa pagca,t, siya,y, totoong
mapapalarin sa lahat nang caniyang guinauà magpahangan n~gayon, ay
inacalà niyang sa calaunan nang panahon ay matutumpac siyang gumauà
nang isang lambat na ipan~gisdâ.
Malaqui ang caniyang touà sa man~ga bagong bagay na caniyang naquita,
umahon na nang macatapus na siya,y macapaligò na mahiguit na isang
oras; at yayang tuyò na ang caniyang barò dahil sa hihip nang han~gin,
ay isinoot niyang maligaya, sa pagca,t, niyon lamang nagcaroon siya
nang malinis na damit.
Datapoua,t, sa pagca,t, nagaui na siya sa pagcucurò, ay bumunggò sa
caniyang pagiisip na di maglalalong lubhá ang caniyang barong yaon;
sa pagca,t, laguing siyang na sa sa caniyang catauan, ay cung
magcadurogdurog na ay hindi niya maaalaman cung paano ang pagcacaroon
niya nang damit. Sa pagcagunità nito,y, parang natubigan ang lahat
nang quinamtan niyang caligayahan; datapoua,t, pinapanghinapang niya
sa boong macacayanan, at nagtuloy sa caniyang tahanan, puspos nang
pagasa sa Dios na siya,y, hahan~goin sa lahat nang caguipitan.
Si Luisa. Totoong naiibigan co nang totoo itong si Robinson. Totoong
icaliligaya co na siya,y, maparito at dumalao sa atin.
Si Teodora. Cung aco po,y, bibig-yan ninyo nang isang pliegong papel,
ay totoong malaqui ang pagcaibig cong sulatan ang señor Robinson.
Si Nicolás. Aco naman.
Si Juan. Di co rin naman calilimutan ang pagsulat sa caniya.
Si Luisa. Cung aco,y, marunong sumulat, ay maquiquita ninyo ang
ipadadala co sa caniya.
Ang ina. Hindi cailan~gan; sasabihin ninyo sa aquin ang ibig ninyong
sabihin sa caniya, at susulatin co.
Si Luisa. Ganoon n~ga pô, inang.
Ang ina. Cung gayo,y, pumarito cayong lahat. Bibìg-yan co ang baua,t,
isa sa inyo nang papel. Nang macaraan ang calahating oras ay isa,t,
isang dumarating ang man~ga batà na naglulucsuhan, at ipinaquiquita sa
canilang ama ang ipadadalang sulat nang baua,t, isa cay Robinson.
Si Luisa. Narito pò ang aquing sulat, at mangyaring basahin ninyo.
Ang ama. (_Binasa niya sulat ni Luisa_.[4]
«Iniibig cong Robinson: pagpilitan mo ang paguiguing mabuting tauo at
pagpapacasipag, sa pagca,t, ito,y, calulugdan nang man~ga tauo at nang
iyong man~ga magulang naman. Tangapin mo ang aquing pacumusta. Naquita
mo na na ang pagcacailan~gan ay nacapagpapagauà nang maraming bagay.
Si Teodora at si Juan ay nagpapacumusta sa iyo, at gayon din si
Enrique at si Nicolás. Dalauin mo cami ritong isang arao, at bibig-yan
quita nang ibang man~ga cahatulan na lalò pang magaling.
_Luisa_.»
[Talababa 4: Pinatotoohanan nang autor aleman na ang man~ga sulat na
ito,t, gayon din naman ang caramihan nang man~ga tanong at sagot nang
man~ga batà na natalatà sa librong íto, ay tunay at sinaling magaling
sa man~ga sinasabi nang man~ga batang tínuturuan.]
Si Teodora. N~gayo,y, tingnan pô ninyo ang aquin.
_Binasa nang ama_. «Caibigan co: ninanasà namin sa iyo ang lahat nang
cagalin~gang aming macacayanan, at capag aco,y, binig-yan nang cuarta
ay ibibili quita nang anomang bagay. At pacain~gatan mo ang
pagpapacabuti nang caugalian para nang pinasimulan mo na. Tangapin mo
ang caunting tinapay na ipinadala co sa iyo, at pagin~gatan mong houag
cang magcasaquit. ¿Ano ang lagay mo n~gayon? Mabuhay cang magaling,
caibigan cong Robinson, na bagama,t, hindi quita naquiquilala, ay
totoong iniibig quita, at aco ay ang tapat mong caibigan na si
_Teodora_.»
Si Nicolás. Ito pô ang aquin, maicli pò lamang totoo.
_Binasa nang ama_. «Minamahal cong Robinson: iquinalulumbay cong totoo
ang pagcaquita cong icao ay totoong caauaauà. Cung icao ay na sa sa
bahay nang iyong man~ga magulang, ay di mo masasapit ang ganiyang
man~ga cahirapan. Iquinaliligaya co ang icao ay ualang damdam, at
mabalic cang madali sa bahay nang iyong man~ga magulang. Á Dios. Ang
iyong caibigan na si
_Nicolás._
_Hamburgo 7 de Febrero._»
Si Juan. Ang aquin naman.
_Binasa nang ama._ «Sr. Robinson: quinaaauaan co cayong totoo, sa
pagca,t, cayo,y, nahihiualay sa lahat nang tauo: inaacalà cong sa oras
na ito,y, totoo cayong nagsisisi na. Houag cayong magcacaramdam; at
ninanasa co sa boong pusò, na balang arao ay maquiquita namin cayo,
cung cayo,y, papabalic na sa bahay nang inyong man~ga magulang. Houag
ninyong pabayaan ang pagasa sa Dios mulà n~gayon hangan sa man~ga
haharaping arao, at cayo,y, pagpapalain niya. Sinasabi cong muli, na
cayo naua,y, houag magcacaramdam. Ang inyong tapat na caibigan na si
_Juan._
_Hamburgo 7 de Febrero._»
Si Enrique. Ualà acong guinauà cundi isinulat cong madali ang borrador
na ito, at nang aco,y, macapagbalic agad dito.
_Binasa nang ama._ «Totoong minamahal cong catoto at señor Robinson:
¿ano pò ang lagay ninyo sa pulóng iyan? Nabalitaan co na totoong
maraming cahirapan. Hindi pa ninyo natatalastas na cung ang pulóng
inyong quinalalaguian, ay tinatahanan ó hindi, at icatotouà cong
maalaman. Natalastas co naman na cayo,y, nacacuha nang isang malaquing
guintô; datapoua,t, hindi ninyo magamit sa anomang bagay sa pulóng
iyan.»
Ang ama. Idinagdag mo sana ito: «Dito man sa Europa ay hindi
iquinapaguiging mabuti at iquinapaguiguing mapalad nang man~ga tauo
ang guintô.» «Lalò pa ninyong paquiquinaban~gan cung sa lugar nang
guintô ay nacacuha cayo nang capirasong patalim na magagauang sundang,
palacol at iba pang casangcapan. Houag nauà cayong magcacasaquit at
pagutusan ninyo ang tunay ninyong catoto na si
_Enrique.»_
Si Teodora. At n~gayo,y, ¿paanong gaga-uin natin na ang man~ga sulat
na ito,y, dumating sa caniya?
Si Luisa. ¿Mayroon pa bagang sucat gau-in para nang ibigay natin sa
Capitan nang alin mang sasac-yan napatutun~go sa América? At cung
gayo,y, mapadadalhan naman natin nang anomang bagay si Robinson. Ibig
co siyang padalhan nang pasas at almendras; ¿bibig-yan baga ninyo aco,
inang?
Si Ramon. _(Binulun~gan ang canilang ama.)_ Ang isip nila,y, totoong
buhay pa si Robinson.
Ang ama. Pinasasalamatan co cayong ualang hangan, man~ga anac co, sa
n~galan ni Robinson dahil sa magandang loob ninyo sa caniya;
datapoua,t, hindi ninyo maipadadala sa caniya ang man~ga sulat na
iyan.
Si Teodora. ¿At baquit hindi?
Ang ama. Sa pagca,t, malaon nang panahon na ang caloloua ni Robinson
ay na sa cabila nang buhay, at ang caniyang catauan ay naguing lupà
na.
Si Teodora. ¿Baquit pò mamamatay, cung n~gayo,y, bagong capaliligò
lamang?
Ang ama. Nalilimutan mo, Teodora, na ang sinasalitâ co cay Robinson,
ay nangyari nang may limang puo nang taon. Datapoua,t, n~gayo,y,
isinusulat co ang caniyang Historia, at diya,y, isasama cong
ipalilimbag ang inyong man~ga sulat. Cung caniyang matangap ang man~ga
sulat na iyan sa cabilang buhay, ay inaacala cong icalulugod niyang
lubhâ ang pagcatalastas nang daquilang pagmamahal ninyo sa caniya.
Si Luisa. Datapoua,t, houag pò ninyong di ipatuloy ang lahat nang
man~ga bagay na nangyari sa caniya.
Ang ama. Oo. Sasabihin co pa sa inyo ang man~ga nangyari sa caniyang
buhay, na totoong icatotoua ninyo. N~gayo,y, tila sucat na.
Si Robinson ay nang matapus nang macapaligò, ay nagbalic sa caniyang
tahanan, cumain nang hapunan at nagpahin~gang lubhang mahinahon.
Tularan naman natin siya.
=ICAUALONG HAPON.=
Si Cárlos. Inang, inang.
Ang ina. ¿Ano ang ibig mo, Cárlos?
Si Càrlos. Ang uicá pò ni Juan ay mangyaring padalhan ninyo siya nang
ibang barò.
Ang ina. ¿At baquit?
Si Cárlos. Hindi pô macaalis sa paligoan sa pagca,t, linabhan niya
ang caniyang barò, at hangang n~gayo,y, basà pa. Ibig pong tumulad cay
Robinson.
Ang ina. Cung gayo,y, mabuti. Bibig-yan co siya nang ibang barò.
Abutin mo; itacbo mo sa caniya at pagcatapus ay pumarito cayong lahat,
sa pagca,t, sasalitin sa inyo nang inyong ama ang historia ni
Robinson.
Ang ama. _(Si Juan na casama nang ibang man~ga batà ay pinagsabihan
nang ganito:)_ ¿nacapaligò ca bagang magaling, catoto cong Robinson?
Si Juan. Totoo pong magaling, hindi pò lamang natuyò ang aquing barò.
Ang ama. Dapat mong pagcurocuroin na dito sa lugar na ito ay hindi
totoong mainit na para sa pulò ni Robinson. Datapoua,t, ¿saan tayo
natiguil?
Si Enrique. Sa pagtulog ni Robinson. ¿N~gayo,y, tingnan natin cung ano
ang guinauà quinabucasan?
Ang ama. Quinabucasan ay nagban~gon, at humandâ sa paghuli nang man~ga
hayop na llama, pinunò ang caniyang supot nang maraming patatas na
inihao, at nang isang malaquing pirasong laman nang pagong na binalot
niya sa dahon nang niyog. Quinuha ang caniyang palacol; itinali sa
catauan ang lubid na may silò na guinauà niya sa paghuli nang man~ga
hayop na llama; dinala ang caniyang payong, at lumacad na. Sa pagca,t,
totoo pang maaga, ay pinasiya sa loob na siya,y, magpaliguid, na ang
ibig niya,y, malibot ang man~ga lugar na di niya nararating sa
caniyang pulò. Dito sa caniyang paglibot na ito ay nacaquita siya nang
di mabilang na man~ga ibon na nacadapo sa man~ga san~gá nang cahoy, at
may man~ga loro na totoong maririquit ang balahibo. ¡Gaano ang
pagnanasà niya na macahuli nang isa nang man~ga ibong yaon, at nang
caniyang mapaamò at macasama niya! datapoua,t, ang man~ga matatandang
loro ay totoong maiilap na na di sucat madaquip, at saan man siya
pumaroon ay ualang maquitang pugad na macunan nang inacay; caya n~ga
pinabayaan niya sa ibang arao ang panghuhuli nito.
Datapoua,t, gayon ma,y, nacaquita siya nang isang bagay na lalò pang
cailan~gan sa man~ga loro; sa pagca,t, siya,y, umaquiat sa isang burol
na nalalapit sa dagat at tumin~gin siya sa man~ga lubac nang man~ga
bató, ay naquita sa lupà ang isang bagay na totoong napansin niya.
Bumabà siya na gumagapang, at natalastas niya nang boong caligayahan
na ang caniyang naquita ay may halagang bagay. ¿Ano cayang bagay yaon?
Si Enrique. ¿Perlas pô baga?
Si Juan. ¿Icaliligaya baga niya ito? Marahil ay bacal. ¿Ano caya yaon?
Sinabi pò ninyo sa amin doon sa lugar na maiinit ay ualang
naquiquitang bacal. ¿Marahil ay isang buntong guintó?
Si Luisa. Hindi aco macapaniniualà niyan. ¿At ano ang
paquiquinaban~gan niya sa guintò?
Ang ama. Hindi ninyo natumpacan. Cung gayo,y, sasabihin co sa inyo.
Ang caniyang naquita ay asin. Tunay n~ga na hangan niyon ay ang
guinagauà niyang asin ay ang tubig na maalat sa dagat; datapoua,t,
¡laquing caibhan niyon! ang tubig sa dagat ay masaclap at mapait; at
bucod dito,y, nagcacamali si Robinson nang paniniualà, na ang lamang
cating asnan nang tubig sa dagat ay hindi masisirà, sa pagca,t, ang
tubig sa dagat, para naman nang tubig sa batis at sa ilog ay nasisirà
cung magtagal sa alin mang sisidlan. Caya n~ga, nagcamit nang di
mumunting capalaran sa pagcaquita nang tunay na asin, at ang guinauà
niya,y, pinunong magaling ang bulsa nang caniyang casaca, at
caracaraca,y, caniyang dinala sa caniyang yun~gib itong bagay na totoo
niyang quinacailan~gan.
Si Teodora. At ang asing ito ¿saan caya nangaling?
Ang ama. Ualang pagsalang nalilimutan mo na ang ipinahayag co sa
inyong isang arao tungcol sa pinangagalin~gan nang asin.
Si Juan. Hangan n~gayon hindi co quinalilimutan. May asing quinucuha
sa lupà; at saca mayroon namang asing guinagauà sa tubig na maalat, na
tumutubò sa alin mang batis; at mayroon namang guinagauà sa tubig na
maalat.
Ang ama. Gayon n~ga; at ang man~ga nangagaling sa tubig sa dagat, ay
guinagauà nang man~ga tauo, ó sa init caya nang arao.
Si Teodora. ¿Baquit pò sa arao?
Ang ama. Oo, sa pagca,t, capag lumaqui ang tubig at umurong, ay ang
tubig na natitira sa lupà ay natutuyong untiunti, at ang natitira sa
lugar na yaon, ay siyang naguiguing asin.
Si Luisa. ¡Tingnan ninyo ang bagay na yaon!
Ang ama. Dito matatalastas ang cagalin~gan nang Dios sa pagcacalin~ga
sa atin; na sa man~ga bagay na totoo nating quinacailan~gan, ay siyang
lalong humihin~gi nang munting capaguran, at siyang ipinagcacaloob
nang lalong casaganaan.
Lumacad na n~ga si Robinson nang boong casayahan sa lugar na caniyang
panghuhulihan nang man~ga hayop na llama; datapoua,t, isa ma,y, ualang
naquita. Totoo n~ga,t, may caagahan at di pa dumarating ang
catanghalian, ang guinauà niya,y, naupò sa tabi nang isang cahoy, na
doon niya quinain ang pagong at man~ga patatas, na sa pagca,t, may
asin na ay totoong nasarapan niya.
Di pa nalalaong natatapus siya nang pagcain, ay naquita niya sa malayò
ang man~ga hayop na llama na naglulucsuhan na patun~go sa caniya.
Caracaraca,y, humandà ang ating bayani, at nacaacmà ang silong
inaantay niyang may malapit. Nagdaan ang marami, datapoua,t, ualang
nalalapit isa man; datapoua,t, caguinsa-guinsa ay may salalapit sa
caniyang isa, ay ibinabà lamang niya ang caniyang camay na may
tan~gang silò, ay nahuli na ang hayop na yaon.
Ito,y, nagsisigao: datapoua,t, sa tacòt ni Robinson na baca magulat
ang iba ay hinigpit niyang magaling ang silò, at saca itinagò niya
agad sa damohan, at nang houag maquita nang iba.
Babayi ang caniyang nahuli at may dalauang inacay, na sumusunod sa
canilang ina, at ito,y, totoong iquinatouà ni Robinson, na di
nagdadalang tacot sa caniya. Caniyang pinaghihinimashimas ang man~ga
inacay, at sa malaquing caamoan ay hinihimuran ang caniyang camay, na
parang nagmamacaauang paualan ang canilang ina.
Si Teodora. Mangyayaring caniyang paualan.
Ang ama. Malaquing han~gal siya cung gayon ang caniyang gagau-in.
Si Teodora. Oo n~ga pò; datapoua,t, ang man~ga caauaauang hayop ay
hindi gumagauà nang masamà sa sinoman.
Ang ama. Quinacailan~gan sila ni Robinson, anac co; at sinabi na natin
na hindi masamà na gamitin natin at patayin ang man~ga hayop, cung
cailan~gan, liban na lamang cundi natin paquiquinaban~gan.
Totoo n~gang natouà si Robinson sa pagcaquitang nasunod ang caniyang
nasà; at baga ma,t, nagpupumiglas ang nahuli niyang hayop, ay
pinagpilitan niyang supilin nang boong lacas, at itinaboy niyang
casama nang caniyang man~ga inacay sa daang lalong madali na patun~go
sa caniyang tahanan.
Datapoua,t, ang cahirapan lamang ay hindi niya maalaman ang caniyang
paglalag-yan sa caniyang man~ga hayop, sa pagca,t, nasasarhan nang
man~ga bacod ang harapan nang caniyang tinatahanan. Cung caniyang
ihugos magmula sa ibabao nang yun~gib ay may pan~ganib na mabicti.
Caya minarapat ni Robinson na siya,y, gumauà nang isang munting
culun~gan na paglalag-yan muna, samantalang hindi siya nacagagauà nang
lalong mabuti.