naririn~gig na culog, ay nan~gahas na lumabas. Datapoua,t, ¿ano caya
ang caniyang naquita? Isang bagay na biglang iquinapagpasalamat sa
Dios, iquinapuspos niya nang pagibig, at iquinahiya niya dahil sa
caculan~gan nang caniyang pagasa. Sa macatouid ay ang san~ga nang
cahoy na tinamaan nang culog ay nagnini~gas, na dahil dito,y, ualà sa
caniyang gunitâ ay nagcaroon siya nang lalò niyang quinacailan~gan;
cung sa bagay ay nang iniisip niyang siya,y, na sa sa lalong
malaquing casacunaan, ay hindi gayon, cundi lalong inaampon siya nang
Dios nang isang tan~ging biyayà.
Puspos nang di malirip na pagquilala at catouaan na iquinaiiyac niya,
ay nagpasalamat siya nang boong pagibig sa mapagpalang Ama nang man~ga
tauo, na cahit nagpapahintulot na mangyari ang man~ga caquilaquilabot
na bagay, ay dili ang hindi gumagauà siya nang puspos na carunun~gan
at catuiran. ¡Oh! ¿gasino ang tauo, aniya, hamac na ood sa lupà, at
gaano ang caniyang naaalaman, at man~gan~gahas lumaban sa man~ga
ipinagtatalaga nang Dios na di sucat malirip nang sinoman?
Magmulà na niyaon ay nagcaroon siya nang apuy, na di niya
pinaghihirapan ang pagpapanin~gas; magmulà na niyaon ay di niya
pinaghirapan ang pagiin~gat; nabuhay na siyang di lubhang nasisindac
at naliligalig tungcol sa paghanap nang cacanin sa pulóng yaon.
Inaliban niya ang paghuli nang man~ga hayop na llama, na siyang
pinacausá cung baga dito sa Filipinas, at ang caniyang pinan~gasiuaan
lamang muna ay ang pagiin~gat nang caniyang apuy at ang paglulutò
nang hayop na yaon, na magmulà sa unang arao ay iniuan niya sa ihauan.
Sa pagca,t, ang apuy ay hindi umabot sa dacong ibaba nang san~ga, na
quinabibitinan nang caniyang hagdang lubid, ay mangyayaring siya,y,
macasampa nang ualang pan~ganib. Ganito n~ga ang caniyang guinauà;
cumuha siya nang isang san~gang nagninin~gas, saca nanaog siya sa
harapan nang pinapasucan sa caniyang tahanan at nagsigâ siya sa
calapit nang laman nang hayop at muli siyang umaquiat nang ualang
caliuagan at pinatay niya ang apuy na nagaalab sa cahoy, at caracaraca
nama,y, namatay.
N~gayo,y, si Robinson ay naguing cosinero na, at hinahaguisan nang
yaguit ang caniyang sigâ nang houag mamatay, at nagpapalibidlibid sa
caniyang ihauan. Totoo siyang nauiuili sa panonood nang apuy; at
inaari niyang isang mahalagang biyayà nang Dios na ipinagcaloob sa
caniya, hindi lumilicat nang pagdidilidili nang daquilang
capaquinaban~gan na quinacamtan nang tauo sa apuy.
Si Ramon. Tunay n~ga at ang apuy ay isang larauan nang cadiosan;
siyang pinacamahal sa man~ga elemento.
Ang ama. Caya n~ga sa man~ga bulag na gentil ó di binyagan ay isang
caraniuang caugalian ang pagsamba at paggalang sa caniya. Sa Roma ay
laguing iniin~gatan ang apuy sa templo nang diosa Vesta, sa Atenas ay
sa templo ni Minerva, sa Delfos ay sa templo ni Apolo; at nabasa mo na
cung paano ang guinagauang paggalang sa caniya sa Persia.
Si Ramon. Oo n~ga, datapoua,t, tayo na, sa auà nang Dios, ay
naliliuanagan nang tunay na aral, ay natatalastas natin na ang apuy ay
hindi dios, cundi isang biyayà nang Dios, na para naman nang tubig,
nang lupà at nang han~gin, na nilic-hà at nang paquinaban~gan natin.
Ang ama. Sa pagcain nang nacaraang arao, niyong sinasalità co sa inyo,
na ang iquinabusog ni Robinson ay ang laman nang hayop na llama na
pinalambot sa capucpoc ay hindi niya inalumana ang caualan nang asin,
at inaasahan niya na sa calaunan nang panahon marahil ay matatagpuan
niya doon sa pulò; datapoua,t, n~gayon ay iquinatouà na niya ang
pagparoon sa tabi nang dagat, at sumaloc siya nang isang bauo nang
tubig na maalat, at siya niyang ibinasà sa laman nang hayop na llama,
sa pagca,t, ualà siyang ibang asin.
Nang inaacalà niyang lutò na ay gaano caya ang caniyang catouaan sa
unang pagputol at pagsubò nang caniyang ulam, ualang sucat matalastas
cundi ang para niyang hindi nacatiquim na apat na lingo nang anomang
pagcaing inalulutò sa apuy, at inaacalà niyang ualà siyang sucat
asahan na macacain pa nang gayong pagcain.
Ang malaquing bagay na dapat matalastas n~gayon, ay cung paanong sucat
niyang gau-in, at nang houag mamatay ang apuy.
Si Teodora. Iyan ay lubhang madali. ¿Mayroon pa cayang sucat gau-in
para nang touî na,y, lag-yan nang cahoy?
Ang ama. Totoo n~ga; ¿datapoua,t, sa gabi at cung habang siya,y,
natutulog ay biglang bumacsac ang malacas na ulan, ay anong magagauà
natin?
Si Luisa. Talastasin pô ninyo ang aquing sinasabi. Ang guinauà co
sana,y, ang sigà ay pinanailalim co sa loob nang yun~gib, na houag
macapasoc ang tubig.
Ang ama. Hindi masamang caisipan iyan; datapoua,t, ang cahirapan ay
ang yun~gib na yaon ay totoong mahigpit na bahaguia na niya matulugan.
At saca ualang butas na lalabasan nang usoc, na di niya icahihin~ga.
Si Luisa. ¡Ay! tunay n~ga. Sa caguipitang iyan ay hindi co siya
maaalis.
Si Juan. ¡Tingnang ninyo ang cahirapang ito! ¡diyata,t, sa touitouî na
ay siya,y, na sa isang caguipitan! di mamacailang inaacalà natin na
ang caauaauang si Robinson ay nacaalis na sa cahirapan; datapoua,t,
hindi ... Caguinsaguinsa,y, magcacaroon nang isang bagay na
macapagpipighati sa caniya.
Ang ama. Diyan mo maquiquita ang laquing cahirapan sa isang tauo na
matacpan niyang magisa ang lahat nang cailan~gan, at cung gaanong
capaquinaban~gan ang ibinibigay sa atin nang paquiquisama. Oo, man~ga
anac co; tayong lahat ay totoong cahabaghabag, cung ang baua,t, isa sa
atin ay mabuhay nang nagiisa, at ualang tulong na maaasahan sa ibang
capouà tauo. Ang sanglibong camay ay hindi macagagauà at
macapaghahandà nang quinacailan~gan nang baua,t, isa sa arao arao.
Si Juan. ¿Ano pang uica ninyo? ¿Sanglibong camay ay di macagagauà nang
quinacailan~gan nang baua,t, isa sa arao arao?
Ang ama. ¿Hindi ca naniniualà, Juan? tingnan natin ang quinailan~gan
mo n~gayong arao na ito. Unauna,y, natulog ca hangang sa lumabas ang
arao; at sa isang hihigang magaling; ¿dili caya gayon?
Si Juan. Sa isang colchon at sa isang cumot at sa isang unan.
Ang ama. Ang colchon na lamang ang ating sabihin. Ito,y,
quinasusulutan nang lana ó balahibo nang tupa, na ang unang una,y,
naguing cailan~gan ang pagaalilà nang tupa, at ang isa,y, pumutol nang
caniyang balahibo; ang isa,y, naglaba; ang isa,y, tumimbang at
nagbili; ang isa,y, naghatid sa bahay nang lanero; at muling
ipinagbili nito sa colchonero, na nang mangyaring maguing colchon, ay
inihanay sa isang balotan nang liensong may guhit na tinatauag na
terliz. ¿At saan nangaling ang terliz?
Si Juan. Guinauà nang manghahabi.
Ang ama. ¿At anong naguing cailan~gan paghabi?
Si Juan. Ang sinulid, at isang habihan, at iba,t, iba pa.
Ang ama. Sucat na. At sa paggauà nang habihan at lahat nang man~ga
casangcapan, ¿ilang camay ang naguing cailan~gan--Saca ang manghahabi
ay hindi macahahabi cung ualang hinahabi; datapoua,t, ¿saan nila
quinuha?
Si Juan. Sa man~ga hilandera ó lumulubid nang hinahabi.
Ang ama. ¿At natatalastas mo cung ilang camay ang pinagdadaanan nang
lino bago mahabi, na pasisimulan sa pagtatanim nang linasa ó
cañamones?
Si Juan. Magdaraan sa apat ó limang camay.
Ang ama. Hindi lamang sa apat ó lima cundi sa dalauang puong camay.
Datapoua,t, sabihin mo sa aquin: ¿ang carayom na ipinanahi sa colchon,
ay hindi baga patalim? at ang patalim ¿ay hindi baga quinucuha sa
mina? At magmulà nang macuha sa mina han~gan sa maguing carayom,
¿ilang tauo ang naguing cailan~gan? ¿Ilang man~ga casangcapan at
man~ga máquina ang naguing cailan~gan sa paggauà nang carayom? ¿At
ilang man~ga tauo ang naguing cailan~gan sa pagtatayò nang maquina?...
Si Juan. ¿Saan pô tayo hahanga?
Ang ama. N~gayo,y, pagpisanpisanin mo at pagbilangbilan~gin ang
guinugol na paggauà sa pagtatanim nang cañamo ó lino, at ang man~ga
ararong quinailan~gan nang magsasacá bago naitanim; ang sarisaring
paggauà na quinacailan~gan sa paghabi; ang man~ga naguing cailan~gan
sa paglilinis nang lana, at sa paggauà nang carayom, tila ualang
cabuluhang bagay; at saca n~gayo,y, sabihin mo sa aquin, cung natantò
mo na na sa paggauà nang isang hihigan na tutulugan niyang mahinusay
ay naguing cailan~gan ang sanglibong camay.
Si Teodora. Tingnan n~ga pô ninyo na di macasasapat ang sanglibong
camay sa quinacailan~gan natin sa arao arao.
Ang ama. Saca pagcurocuroin mo ang man~ga ibang bagay na
quinacailan~gan mo sa arao arao; bago mo sabihin sa aquin, cung sucat
mong pagtachan na si Robinson ay palagui nang na sa isang malaquing
caguipitan, yayamang ualang ibang camay na macatulong sa caniya, at
niyong nagcacailan~gan na dito,y, iquinatatapus niyang madali nang
anomang gagau-in.
Ang totoo niyang iquinaliligalig, ay ang paghanap nang paraan na
magcaroong mulî nang apuy cung sacali,t, mamatay ang caniyang sigâ.
Cung minsan ay quinacamot ang ulo sa pagpipilit nang pagcucurò nang
mabuting paraan; cung minsa,y, biglang ilacpac ang camay sa pagcapagod
nang caiisip; cung minsa,y, nagpapasial, na di maalaman cung ano ang
caniyang gagau-in. Datapoua,t, sa catapusa,y, nailin~gap lamang niya
ang caniyang mata sa man~ga batong nacaliliquid sa isang munting burol
ay naisipan na niya ang caniyang gagau-in.
Si Enrique. ¿At ano caya yaon?
Ang ama. May isang batong malaqui na ang taas ay mahiguit na isang
vara sa lupà.
Si Cárlos. ¿Gaano caya ang laqui?
Ang ama. Inaacalà cong may dalauang vara ang habà, isang vara ang
luang at gayon din ang capal.
Baga ma,t, umulan nang malacas, ay tuyô rin ang ilalim nang batong
yaon, na parang mayroong bubun~gan sa ibabao. Saca naquita ni Robinson
na sa ilalim nang batong yaon ay macagagauà nang isang tahanan na
totoong nababacuran; at napagmasdan pa na madaling macagauà doon nang
isang cosina na may lalabasan nang usoc. Pinasiya n~ga sa loob na
caniyang pasimulan agad. Sa ilalim nang bató ay hinucay niya nang
caniyang asarol ang lupà na mahiguit sa isang vara, at inaacalà niyang
sarhan ang dalauang panig hangan sa umabot sa bató sa itaas.
Si Teodora. ¿At paanong gagau-in niya sa pagsasara sa dalauang panig?
Ang ama. Siya,y, nahirati nang pagmalasin ang lahat nang bagay na
caniyang naquiquita, at itinatanong niya sa caniyang sarili: ¿ano caya
ang cagagamitan co nito? caya n~ga di niya inalintana ang pagcaquita
nang isang lupang malagquit na caniyang napagmasdan sa isang lugar
nang pulô; at magmulà niyao,y, sinabi niya sa caniyang sarili: ¿sinong
nacatatalastas, cung maaalaman co ang paggauà sa lupang ito nang
ladrillo at nang macapagban~gon aco nang isang pader ó isang dingding?
napagisip niya ang bagay na ito; at nang caniyang mahucay na ang lahat
nang lupà sa caniyang cusina, ay dinampot niya ang caniyang asarol,
quinuha niya ang caniyang sundang na bató, at siya,y, lumipat sa
quinalalaguian nang lupang malagquit, ticang ipatutuloy ang bago
niyang guinagauà.
Sa calacasan nang ulan ay lumambot ang putic na hindi niya
pinaghirapan ang paggauà sa lupang yaon na maguing parang ladrillo, at
pagcatapus ay maputol niyang magcaparapara. Nang caniyang magauà sa
sandaling oras ang man~ga ladrillong ito, ay inihanay niya sa isang
lugar na tatamaan nang arao sa maghapon, at inaliban niya sa icalauang
arao ang pagpapatuloy nang caniyang guinagauà, nagbalic siya sa
caniyang tinatahanan, ticang cacanin niya ang natira niyang inihao, sa
pagca,t, sa caniyang casipagan ay nagdamdam siya nang cagutuman. Nang
mangyaring siya,y, macacaing magaling sa arao na yaon, ay dinagdagan
niya ang caniyang pagcain nang laman nang niyog na caniyang natira, at
dahil dito,y, totoong sumarap ang caniyang pagcain.
¡Ah! ang sigao ni Robinson na nagbubuntong hinin~ga sa caibuturan nang
pusò, sa caligayahan at calumbayan. ¡Ah, laquing capalaran co, aniya,
n~gayon, cung aco,y, magcaroon nang isa man lamang caibigan, cahit
isang tauong lalong maralità sa lahat nang salantâ na sumama sa aquin;
isang may pagiisip, na mapagsabihan cong siya,y, aquing iniibig, at
masabi naman niyang aco,y, iniibig niya! ¡Ó magcamayroon man lamang
aco nang isang hayop sa bahay, isang aso, ó isang pusà, na aquing
magauan nang magaling, at umamò at maman~ginoon sa aquin! Dito na
tumulò ang caniyang luhà, sa pagala-ala nang panahon na sucat niyang
macamtan ang cauilíuiling paquíquísama sa caniyang man~ga capatid at
caibigan, na caniyang quinaauay. ¡Ay! ang sigao niya, sa malaquing
capighatian nang pagcaalaala niya nang bagay na ito: ¡hindi co aniya
napagaalaman noon ang cahalagahan nang isang caibigan! ¡Totoong
mahirap pala ang ualà tayong caulayao, cung ninanasa nating mabuhay
nang maligaya! Cung n~gayo,y, mangyayaring aco,y, magsaulì sa batà,
¡gaanong cagandahan nang loob ang ipaquiquita co sa aquing man~ga
capatid at man~ga capouà batà! ¡Gaanong pagtitiis co sa mumunti nilang
caculan~gan! ¡At gaanong pagiin~gat co at pagpipilit na macasundo ang
lahat sa aquing mabuting caugalian, nang sila,y, mapilitang umibig sa
aquin! ¿Baquit, Dios co, di co natalastas ang malaquing cagalin~gan
nang paquiquipagcaibigan sa di co na macamtan, at di co macacamtan
magpacailan man?
Nang caniyang masabi ito, ay nagcataong nailin~gap niya ang mata sa
isang suloc nang mahigpit niyang tahanan, at nacaquita siya nang isang
gagamba na doo,y, gumauà nang bahay. Nacaramdam si Robinson nang isang
malaquing caligayahan sa pagcaisip lamang na siya,y, matutulog na may
isang casama, na di na napagcurò na yao,y, isang hayop na totoong
ualang halaga. Tinicang humuli arao arao nang lan~gao nang maibigay
sa gagamba, at nang caniyang maipaquilala sa hayop na yaon, na siya,y,
na sa sa isang lugar na ualang sucat catacutan, at doo,y, siya,y,
pinacacain nang boong pagibig at casaganaan, at nang mangyaring
siya,y, umamò cung mangyayari.
Yayamang hindi pa guinagabi, at ang han~ging humihihip ay malamig at
maguinhaua dahil sa nagdaang unós, ay ayao si Robinsong matulog, cundi
gugulin pa ang sandaling panahon sa isang bagay na may casaysayan;
dahil dito,y, hinauacan ang caníyang asarol, at mínulan ang paghucay
nang lupà nang caniyang cusina. Datapoua,t, tinamaan niyang nagcataon
ang isang bagay na matigas na nababaon sa lupà, at halos nasirà ang
caniyang asarol. Inacalà niyang yao,y, isang bató: datapoua,t, ¡gaano
ang caniyang pagtataca nang caniyang buhatin ang bagay na yaon na
totoong matigas at mabigat, at naquita niyang yao,y, guintong dalisay!
Si Juan. ¡Totoong mapalad naman yaong si Robinson na ualang
cahalimbauà!
Ang ama. Mangyari; siya,y, anac nang capalaran. Ang guintong caniyang
nacuha ay totoong malaqui na cung caniyang gagau-ing salapî ay
lalabasan nang sandaang libong piso. Tingnan mo at totoong mayaman na
at macapangyarihan si Robinson. ¡Ilang bagay caya ang caniyang
mabibili at ilang tauo caya ang caniyang mauutusan! mangyayaring
siya,y, macapagpatayò nang isang Palacio, magcacaroon siya nang man~ga
salamin, man~ga palamuti sa bahay, man~ga carruage, man~ga cabayo,
man~ga alilà, at sarisari pang bagay.
Si Teodora. Oo n~ga pò, datapoua,t, ¿saan siya cucuha sa pulong yaon
nang man~ga bagay na iyan, cung doo,y, ualà isa mang tauong magbili sa
caniya nang anomang bagay?
Ang ama. Totoo n~ga ang salitâ mo: hindi co naalaala ang bagay na
yaon. Datapoua,t, si Robinson ang siyang nacapagdilidili niyan, sa
pagca,t, bucod sa di niya iquinaligaya ang pagcaquita nang cayamanang
iyan, ay caniyang sinicaran at pinaguicaan nang ganito: «Diyan ca
matapon, hamac na guintò, na caranìua,y, totoong pinipita nang man~ga
tauo, at di miminsang sa pagcacamit sa iyo ay nacagagauà nang
cahiyahiyà at cung minsa,y, nagcacasala pa. ¿Anong mahihitâ co sa iyo?
¡Oh! cung ang naquita co sana,y, isang pirasong bacal, marahil ay
magagauà cong isang palacol ó isang sundang! ay ualang caliuagang
ipagpapalit quita sa isang dacot na pacò, ó sa alin mang casangcapang
paquiquinaban~gan.» Iniuan niya sa lupà yaong mahalagang bagay, at
pagcatapus ay bahaguia na niya matingnan cung siya,y, napaparaan sa
quinalalaguian.
Si Luisa. Natatalastas pô ninyo na ang caniyang guinauà ay para nang
guinauà nang manoc.
Ang ama. ¿Ano ang guinauà nang manoc?
Si Luisa. ¿Baquit pô? ¿Nalilimutan na baga ninyo ang fábula na inyong
sinalitâ sa amin isang arao? minsa,y, ang isang manoc ay nagcucutcot
sa lupà; at di caguinsaguinsa,y, nacaquita siya nang isang mahalagang
bagay...... ¿Ano cayang mahalagang bagay?
Ang ama. ¿Isang margarita baga?
Si Luisa. Oo pô, isang margarita na ang pahayag ninyo sa amin ay isang
perlas. At ang sinabi nang manoc ay ganito: «¿Anong mahihitâ co sa iyo
cahit anong diquit mo? mabuti pa sa aquin ang aco,y, nacaquita nang
isang butil na palay.» At dahil dito,y, pinabayaan ang margarita sa
lupà, at hindi na niya inalaala minsan man.
Ang ama. Totoong mabuti ang pagcacatulad mo sa fábula. Ganito n~ga
ang guinauà ni Robinson sa guintong caniyang nasumpun~gan.
Samantalang nalalapit naman ang gabi, sa pagca,t, matagal nang ang
arao ay sumusucsoc na sa dagat.
Si Teodora. ¿Baquit pô sumusucsoc sa dagat?
Ang ama. Ganito n~ga ang acalà nang man~ga nagsisitahan sa capuluan, ó
as alin mang lugar na ualang naquiquita cundi dagat. Ang tin~gin
nila,y, capag lumulubog ang arao, ay tila totoong napaiilalim sa
dagat; at dahil dito,y, sinasabi natin na cung minsan ay napaiilalim
sa dagat; sumicat na maliuanag ang bouan sa cabilang ibayo nang
lan~git, na naliliuanagan ang yun~gib ni Robinson nang isang
cauiliuiling liuanag, na sa caligayahan nang pagmamasid ay nalaon bago
natulog.
Datapoua,t, nang mahaguisan na niya nang man~ga malalaquing cahoy ang
apuy nang lumagui ang nin~gas, ay siya,y, natulog na.
Tayo naman ay liniliuanagan n~gayon nang banaag nang bouan, ay
nagbibigay liuanag sa lupà. Habang tayo,y, napatutun~go sa bahay ay
ating pagmalasing magaling. Tingnan ninyo at totoong mariquit at
cauiliuili; at handugan natin nang pasasalamat ang lumic-hâ sa caniya,
at nang magbauas ang calungcutang inihahandog sa atin nang cadiliman
nang gabi.
=ICAPITONG HAPON.=
Sa icalauang arao nang hapon ay si Juan, si Nicolás at si Teodora, ay
nan~gahas na binatac sa camay ang canilang ama at sa dulo nang
caniyang casaca, na ang nasa,y, dal-hin siya sa buquid. Ang lahat ay
naquitulong sa canila, at napilitan siyang umalis nang bahay.
Ang ama. ¿Anong laquing pagpipilit ninyo? ¿Saan ninyo aco ibig
dal-hin?
Si Juan. Sa buquid, sa ilalim nang punò nang mansana.
Ang ama. ¿At baquit?
Si Nicolás. Nang ipatuloy ninyo ang sinapit ni Robinson.
Si Teodora. Oo pô, ang historia ni Robinson natin.
Ang ama. Oo n~ga; datapoua,t, inaacalà cong hindi iquinaaalio ninyo
ang aquing Robinson na para nang una.
Si Juan. ¿Baquit pô? ¿sino ang nagsabi sa inyo?
Ang ama. Cung hindi aco nagcacamalî, ay naquita co cahapon na ang ilan
sa inyo ay naghihicab, at ito,y, caraniuang isang tandâ na
quinayayamutan na ninyo.
Si Teodora. Hindi pô. Cami po,y, napagod sa cahuhucay sa halamanan, at
talastas na ninyo na pagcatapus nang paghucay sa boong hapon, ay
sapilitang magaantoc nang caunti.
Si Nicolás. N~gayo,y, ualà caming guinagauà cundi ang magbunot nang
damó, at dinilig namin ang ensalada lamang, caya cami hindi nagaantoc.
Si Luisa. Tingnan ninyo ang paglucso co. ¿Paanong aco,y, magaantoc?
Ang ama. Sasalitin co, yayamang siya ninyong iniibig; datapoua,t,
capag cayo,y, napapagod na sa paquiquinyig nang historia ay sabihin
ninyo sa aquin.
Si Juan. Hindi pô cami mapapagod, caya salitin na ninyo.
Ang ama. Sa pagca,t, sa pulò ni Robinson ay hindi matiis ang init cung
arao ay napipilitan siyang cung may anomang gauà ay pinasisimulan niya
sa umagang umaga, at pagtaas nang arao caniyang itiniguil, bago niya
pinagbabalican capag dacong hapon na. Nagban~gon na n~gang maagang
maaga, dinagdagan nang gatong ang apuy, at quinain ang calahati nang
niyog na caniyang natira. Inibig namang ihao ang capirasong laman nang
hayop na llama, datapoua,t, sa pagca,t, may amoy dahil sa labis na
cainitan, caya hindi siya nacacain nang lamang cati sa arao na yaon.
Sa oras nang caniyang pagcuha nang caniyang supot na ticang dadal-hin
sa caniyang pinaggagauan nang man~ga ladrillo, ay naquita niya ang
man~ga patatas na caniyang isinilid doon na may dalaua nang arao.
Naisipan niyang ilagay ang man~ga patatas na ito sa ilalim nang abo
nang caniyang sigâ, at nang maalaman niya cung ano ang maguiguing lasa
cung malutò, at capagcatapus nito ay lumacad na.
Dinalidali niyang totoo ang paggauà, na bago tumangahali ay naquita
niyang mabuti na ang lagay nang caniyang man~ga ladrillo, na inaacala
niyang cailan~gan sa pagbabacod sa caniyang cusina. Saca napatun~go sa
tabing dagat sa paghanap nang man~ga ilang talaba; totoong cacaunti
ang caniyang naquita, datapoua,t, doo,y, nasumpun~gan niya nang boong
caligayahan ang isang pagcaing lalò pang mahalaga.
Si Juan. ¿At ano pô yaon?
Ang ama. Isang hayop na cailan ma,y, hindi niya nacacain; datapoua,t,
narin~gig niya na ang laman niyon ay totoong mabuti at masarap.
Si Juan. At sabihin ninyo ¿cung anong hayop yaon?
Ang ama. Isang pagóng na totoong malaqui, at bihirang maquita ang
ganoong calaquing pagóng sa man~ga lugar na yaon. Ang bigat ay may
isang quintal.
Si Teodora. ¡Caquilaquilabot na pagóng yaon! ¿At mayroon pang lalong
malalaqui?
Si Juan. Oo, at totoong malalaqui. ¿Hindi mo naaalaala ang sinasabi sa
atin nang ating ama sa historia nang man~ga biaje niong man~ga tauong
lumibot sa paliguidliguid nang mundo, at nacaquita sila sa dagat nang
dacong timugan nang ilang man~ga pagóng na ang timbang ay may tatlong
daang libra?
Si Teodora. ¡Catacottacot!
Ang ama. Pinasan ni Robinson sa balicat yaong malaquing pagóng, ó
pauican, at dahandahan niyang dinala sa caniyang yun~gib. Diya,y,
pinagpupucpoc niya ang balat sa licod nang pagong hangan sa nagputoc
ang bandang ibabâ; at sacá quinuha ang laman at caniyang pinatay,
pumiraso nang laman na caniyang iihao. Sa caniyang capaguran ay
nagcaroon siya nang gustong cumain; at habang caniyang iniihao, ay
pinagiisipisip niya cung ano ang caniyang gagau-in sa natitirang laman
nang pagóng at nang houag masirà, sa pagca,t, siya,y, ualang asin at
sisiglang pagaasnan.
Iquinapipighati niya ang pagcagunitâ na ang laman nang pagong, na
macacain niya hangang man~ga ualong arao at mahiguit pa, ay hindi na
macacain pagdating nang apat na puong oras; datapoua,t, naisipan niya
ang paraan nang pagaasin. Ang balat sa licod ó talucab nang pagong ay
magagauà niyang sisiglan nang pagaasnan. Datapoua,t, ang uicà niya,y,
¿saan aco cucuha nang asin?... ¡Ah, pagcahan~galhan~gal co! aniya.
¿Sinong macapagaalis sa aquin na busan co nang tubig na maalat sa
dagat ang laman nang pagong, at ito,y, para ring inasnan? ¡Mabuting
caisipan! ang uícà niya; at sa malaquing catouaan sa pagcaisip niya,
ay lalo siyang lumicsi nang pagiihao.
Sa catapusa,y, nang malutò na ang capiraso nang pagong, at maticman
na niya ang casarapan, ay nagbuntong hinin~ga at naguicà nang ganito:
«¡Oh cung aco,y, magcaroon sana nang capirasong tinapay! ¡Pagcahan~gal
co niong aco,y, batà, na di co natatalastas na ang capirasong tinapay
ay isang daquilang biyayà nang lan~git! Di co pa iquinatotoua niyon
ang tinapay lamang, cung ualang cahalong mantequilla ó queso, at
n~gayo,y, aariin cong isang malaquing caparalaran, cung magcamit aco
nang maiting na tinapay na ibinibigay sa asong nagbabantay sa
halamanan.»
Sa pagiisip niya nito,y, naalaala niya ang man~ga patatas na caniyang
iniuan sa umaga sa ilalim nang abó. Tingnan natin, aniya, cung ano ang
labas; at cumuha nang isang patatas. ¡Bagong caligayahan, at bagong
capalaran niya! yaong matigas na bun~ga nang cahoy na matigas ay
lumambot at totoong masarap ang amoy nang biyaquin niya, na di na
pinagtingnantingnan, at caniya nang isinubò, at naticman niyang
totoong masarap.
Magmulà na niyaon ay natalastas ni Robinson na ang bun~gang yaon,
bagama,t, nacucuha sa bundoc, ay magagauà niyang parang tinapay.