siyang nahihirapan, at camay lamang ang caniyang inahuhucay, at
malilipat niya sa inaacalà niyang tatahanan. Dito,y, quinacailan~gang
hucayin niya nang camay ang pagtataniman; at sa pagca,t,
quinacailan~gan nang mahahabang panahon sa pagtatanim na ito, sa pagca
n~ga,t, ualà siyang naitanim cundi lima ó anim na punong cahoy lamang
han~gan sa lumubog ang arao. Sa cagutuma,y, napilitan siyang nagbalic
sa tabi nang dagat sa paghanap nang ilang talaba; datapoua,t,
nagcataon naman sa paglaqui nang tubig, ay ualà siyang naquita, at
napilitan siyang natulog na di humahapon, at ang caniyang tinulugan ay
yaon ding cahoy na caniyang quinahulugan, hangan sa di mayari ang
inaacalà niyang tahanan. Diyan na n~ga siya natulog, at nang houag
siyang mahulog ay tinali ang caniyang catauan sa san~gang caniyang
hihiligan; at nang matapus nang maipagtagubilin niya ang caniyang
buhay sa Maycapal ay matahimic nang natulog.
Si Juan. Natuto siya sa pagtatali nang caniyang catauan sa san~gá.
Ang ama. Ang pagcacailan~gan ay ina nang mabuting caisipan; at cundi
dahil dito ay ilang bagay ang matututuhan natin. Caya n~ga nang
macapangyarihang Maycapal na ang lupà at tayo naman, habang tayo,y,
nagcacaroon nang sarisaring cailan~gan, ay binig-yan tayo nang
pagcucurò, at nang matacpan natin ang man~ga cailan~gang yaon sa
pamag-itan nang mabubuting paraan, at caya n~ga parang naguiguing
utang natin sa man~ga pagcacailan~gang ito ang ating pagcatuto at
casipagan; sa pagca,t, cung isusubo na lamang nating sa ating bibig
ang man~ga cacaning lutò na, cung ang man~ga bahay, cung ang man~ga
hihigan, man~ga cacanin, at ang lahat nang quinacailan~gan sa ating
icabubuhay ay lumabas sa lupang yari na; ay cung sa bagay ay ualá
tayong gagau-ing anoman cundi cumain, uminom at matulog, at hangan sa
camatayan ay ualà tayong namumuan~gan anoman na parang man~ga hayop.
Tingnan ninyo ang daquilang carunun~gan nang Dios, na ating namamasdan
sa lahat nang caniyang guinagauà na icalalagui nang sangsinucuban.
Datapoua,t, sucat na n~gayon, man~ga anac co, tayo,y, magpasial dito
sa cauiliuiling caparan~gan, at bucas ay tingnan natin cung ano ang
guinagauà ni Robinson.
=ICAAPAT NA HAPON.=
Ang ama. N~gayon, man~ga anac co, ¿saan natin iniuan cahapon si
Robinson?
Si Juan. Natutulog sa cahoy na para nang uac sa fábula.
Ang ama. Oo n~ga. Cung gayo,y, dapat mong maalaman na siya,y,
nacatulog nang matahimic sa gabing yaon, na di nahulog at di
naalimpun~gatan. Nang quinaumagaha,y, napatun~go pagdaca sa tabing
dagat sa paghanap nang man~ga talaba, at ang nasa,y, madaling
magbabalic siya at ipatutuloy ang caniyang pagbabacod; datapoua,t, sa
pagca,t, naiba siya nang daan, ay nagcapalad siyang nacaquita nang
isang cahoy, na may isang bun~gang totoong malaqui, na di pa niya
naquiquilala cung ano yaon. Ang laqui nang naturang bun~ga ay humiguit
cumulang sa ulo nang isang tauo, na cung alisin ang unang balat ay may
lumalabas na bunót; datapoua,t, ang loob ay totoong matigas na para
nang talucap nang pagóng, caya n~ga pagdaca,y, inacala ni Robinson na
magagauà niyang mangcoc. Ang pinacaubod ay malambot at masarap. Sa
nagugutom na para ni Robinson ay totoong masarap na pagcain ito;
datapoua,t, nang hindi magcasiya sa caniya ang iisa, ay pumitas pang
mulî at cumain nang isa pa; at sa malaquing ligaya,y, natulô ang luhà
dahil sa pagcaing caniyang napalaran, itinaas ang caniyang mata sa
lan~git, tandà nang caniyang pagpapasalamat.
Totoong malaqui ang cahoy na yaon; at humihilic nang bun~ga,
datapoua,t, ang casam-an lamang ay nacaisaisa sa lugar na yaon.
Si Teodora. ¿At anong bagay na cahoy yaon na dito sa atin ay ualà?
Ang ama. Yaon ay niyog, na ang caraniuan ay tumutubò sa India
Oriental, at totoong mararami rin naman sa man~ga pulô sa América.
Totoong naligaya si Robinson sa pagquita nito; datapoua,t, hindi
pinabayaan ang pagparoon sa tabing dagat, at tiningnan niya cung may
talaba. Nacaquita nang ilan; datapoua,t, hindi macasasapat na caniyang
canin; at caya n~ga totoong nagpasalamat sa Dios, sa pagca,t,
pinagcalooban siya sa arao na yaon nang ibang cacanin. Itinagò niya
ang man~ga talaba na talagang tatanghalian, at ipinatuloy ang caniyang
pagbabacod.
Siya,y, nacaquita sa tabi nang dagat nang isang malaquing talaba, na
nagamit niyang panghucay, at iquinadaling lubhà nang caniyang
pagbabacod. Nacaquita naman siya nang isang halaman na may maraming
totoong maliliit na baguing na parang abacá. Cung sa ibang panahon
niya naquita disin, ay pauaualang halaga; datapoua,t, sa pagca,t,
niyon ay ang lahat ay minamalas niya at sinisiyasat na magaling, pati
nang lalong caliitliitang bagay na sucat paquinaban~gan. Sa pagasa
niyang magagamit niya ang baguing na yaon, ay cumuha siya nang marami
at caniyang tinalian at ibinabad. Napagmasdan niya nang man~ga ilang
arao naquita niyang lumalambot sa tubig ang pinacabaloc; at ang
guinauà niya,y, inihalayhay sa arao. Sacá nang matuyo,y, caniyang
pinucpoc nang isang punong cahoy at lumabas ang tila abacá. Nang
siya,y, matumpac sa gauang ito, ay pinasimulan na ang paggauà nang
lubid na, baga ma,t, hindi totoong pilí sa pagca,t, ualà siyang
gantala; gayon ma,y, totoong matibay na sucat niyang maitali ang
caniyang talaba sa dulo nang capisang na cahoy; at caya n~ga nagcaroon
siya nang isang casangcapan sa paghucay. Ipinatuloy niya ang caniyang
pagbabacod hangan sa caniyang nasarhan ang boong palibot nang inaacalà
niyang tatahanan. Datapoua,t, sa pagca,t, ang isang hanay lamang nang
man~ga cahoy na yaon ay totoong mahinà, ay pinagpilitan niya, cahit
anong pagod, na magcaroon pa nang isang hanay na para nang nauna. Sacà
pinagtalitali ang man~ga san~ga nang dalauang hanay na bacod; at
naisipan pa niya na pataasin ang lupà sa pag-itan nang dalauang bacod;
dahil dito,y, totoong tumibay, na lubhang mahirap maibual.
Dinidilig niya sa umaga,t, hapon nang tubig sa malapit na batis ang
caniyang tanim, na guinauang pandilig ang cabaac na bauo. At di pa
nalalaong lubhà ay naquita niya nang malaquing touà na nanariuà at
umusbong na ang man~ga halaman na caligaligayang tingnan.
Nang mayari na ang caniyang bacod, ay guinugol ang boong maghapon sa
pagpili nang lubid na malaqui, na quinauà niyang hagdan na totoong
pinacaigui.
Si Enrique. ¿At an-hin baga niya ang hagdanan?
Ang ama. N~gayon mo maaalaman. Ang caniyang adhicâ ay houag magcaroon
nang pintuan ang caniyang tahanan, at babatbatin niya nang bacod ang
munting bucás na caniyang pinapasucan.
Si Enrique. Datapoua,t, ¿paanong gagauin niya ang pagpasoc at
paglabas?
Ang ama. Ito n~ga ang iguinauà niya nang isang hagdang lubid. Dapat
nating acalain na ang pinacaburól nang caniyang tinatahanan ay ang
taas may dalauang lampas tauo, at sa ibabao ay may isang punong cahoy.
Dito itinali ang caniyang hagdan; at pinalauit hangan sa loob nang ang
pagpanhic at pagpanaog; at nang maquitang lumabas na magaling, ay
caniyang linuan~gan ang lubac nang buról, nang maguing pinacasilid
niya. Caniyang pinagcurò na ang man~ga camay niya lamang ay hindi
maaari sa gauang ito; datapoua,t, ¿ano ang caniyang gagauin? Naguing
cailan~gan na pagpilitan niyang humanap nang isang casangcapan; dahil
dito,y, siya,y, naparoon sa isang lugar na caniyang quinaquitaan nang
maraming man~ga batong verde, na yao,y, totoong matitigas. Pumili
siya, at nacatagpò siya nang isa na totoo niyang iquinatouà, sa pagca
catulad nang palacol na may talim, at ang lalò pa,y, sa pagca,t, may
butas na pagsosootan nang tangcay. Namasdan niyang mangyayaring
gamitin niyang parang palacol, cung caniyang mapalaqui nang caunti ang
butas; at dahil dito,y, cumuha siya nang isang batong munti at mahabà
na siyang isinusulot niya at ipinagpapalaqui nang butas; sacá
sinulutan niya nang capisang na cahoy na matibay na naguing tangcay;
at caniyang tinalian na pinacahigpit niyong baguing na sinabi na
natin.
Pagcatapus ay caniyang tinicmang pinalacol ang isang munting cahoy, at
sa pagca,t, naquita niyang nabual ay natouà siyang di hamac. Sa
sanglibo mang piso,y, hindi niya maibibigay ang caniyang palacol dahil
sa malaquing capaquinaban~gang caniyang inaasahan.
Nacacuha siya sa man~ga bató nang dalaua pa, na maacalà niyang
paquiquinaban~gan at magagamit sa anomang gagauin. Ang isa ay
natutulad sa man~ga pamucol, at ang isa,y, maicli n~gunit,t, malaqui
at matulis sa dacong dulo na parang tanat. Capouà dinala ni Robinson
sa caniyang tahanan, na ang nasà niya,y, ipatuloy ang caniyang
guinagauà.
Nauastong totoo siya nang paggauà, na ang batóng tagadulo ay ibinabaon
niya sa lupà at pinupucpoc niya nang pamucol ay naaalis at nahuhucay
niya ang man~ga bató na nababaon doon; at sa ilang arao lamang ay
caniyang nalinis at napaluang yaong lubac na inaacalà niyang gau-ing
silid. Sacá siya humacot nang maraming damó at ibinilad niya sa arao.
Nang maquita niyang natuyò na ay ipinasoc sa caniyang lungâ at guinauà
niyang parang banig; at dito sa caniyang naisipang ito ay nacatulog
siya nang pahiga na parang tauo, at di para nang man~ga naunang gabi
na siya,y, natutulog sa man~ga san~ga nang cahoy na parang ibon.
¡Laquing caguinhauahan, ang mangyaring maihilig ang pagod na catauan
sa isang hihigang damó! ¡O cung matalastas, aniya, nang aquing man~ga
cababayan cung anong hirap ang umupong magdamag sa san~ga nang cahoy
gabigabi! ¡Gaanong pagpapahalaga ang gagau-in sa canilang capalaran na
nacacatulog nang matahimic sa malalambot na hihigan at ualang
pan~ganib na mahulog! Hindi pararaanin marahil ang isang arao na di
nagpapasalamat sa Pan~ginoong Dios dahil dito at sa man~ga iba pang
caguinhauahan nila.
Sa sumusunod na arao, sa pagca,t, lingong pan~gilin, ay guinugol niya
sa pananalan~gin, na habang oras siyang nacaluhod, at nacataas sa
lan~git ang caniyang luhaluhaang mata, at hinihin~gi niya sa Dios na
siya,y, patauarin sa caniyang man~ga camalian, at pagpalain at aliuin
ang caniyang cahabaghabag na man~ga magulang. Inuulitulit niya sa
Maycapal na macapangyarihan ang catunayan nang caniyang pagquilala sa
man~ga cahan~gahan~gang tulong na ipinagcaloob sa caniya sa gayong
calunoslunos na caguipitan, para nang pagcaualay niya sa lahat nang
tauo; at ipinan~gan~gaco niyang muli,t, muli ang pamimintuhong parang
masunuring anac.
Si Luisa. ¡Aba, at bungmubuti na si Robinson!
Ang ama. Natatalastas nang Dios na iya,y, magbabago nang asal, cung
macaranas siya nang man~ga cahirapan; at caya n~ga pinaticman sa
caniya. Tingnan mo n~ga ang inaasal sa atin nang Amang na sa lan~git;
hindi dahil sa cagalitan cundi dahil sa malaquing caauaan, caya
pinadadalhan tayo manaca naca nang man~ga cahirapan, na sa caniyang
maauaing camay ay mabibisang lunas, at natatalastas niyang
quinacailan~gan sa icagagaling nang man~ga saquit nang ating man~ga
caloloua. Natatacot si Robinson na macalimutan ang pagcasunodsunod
nang man~ga arao sa sanglingo, ay inisip na gumaua nang isang
calendario.
Si Juan. ¿Ano po? ¿isang calendario?
Ang ama. Oo, isang calendario, na bagama,t, hindi maipalimbag, at
hindi naman totoong mabuti para nang atin dito sa Europa; datapoua,t,
sucat icabilang nang man~ga arao.
Si Juan. ¿At paano ang guinauà?
Ang ama. Yamang ualang papel at iba pang cailan~gan sa pagsulat, at
pumili nang apat na punong cahoy na malilinis ang balat at hindi
nagcacalayolayo. Ang pinaca malaqui sa man~ga cahoy na ito ay
guinuguhitan touing hapon nang isang batóng matulis, tandang nacaraan
na ang arao. Pagdating nang icapitong guhit, ay natatalastas na
niyang natapus na ang isang lingo; at ang guinauà niya,y, guinuguhitan
naman nang isang guhit ang sumunod na cahoy, na ang cahuluga,y, isang
lingo. Itong icalauang cahoy ay capag naguhitan na ang macaapat, ay
guinuguhitan nang isa ang icatlong cahoy, na ang cahuluga,y, isang
bouan; at sa catapusa,y, capag naguhitan na nang labing dalaua ang
cahoy, na ito ay lumilipat sa icapat na cahoy na guinuguhitan nang
isa, na ang cahuluga,y, isang taon.
Si Enrique. Datapoua,t, hindi ang lahat nang buan ay nagcacapara nang
dalang arao: may bouang tatatlong puo, at may bóuang tatlong puo at
isa. ¿Paanong matatalastas ni Robinson at dalang arao nang baua,t,
isang bouan?
Ang ama. Binibilang sa man~ga daliri.
Si Juan. ¿Pagbilang sa man~ga daliri?
Ang ama. Gayon n~ga; at ituturo co sa inyo, cung ibig ninyong
matutuhan.
Ang Lahat. Oo n~ga pò.
Ang ama. Cung gayo,y, paquimatiagan ninyo aco. Iticom ninyo ang
caliuang camay, at hipuin ninyo nang isang daliri ang man~ga butó at
ang pag-itan lubac; at casabay ninyong sasabihin sa paghipo ang man~ga
n~galan nang man~ga bouan na sunodsunod. Ang bouang tumatama sa butó,
ay may tatlong puo,t, isang arao; at ang tumatama sa lubac ay tatlong
puo; liban na lamang ang Febrero, na cailan ma,y, di dumarating sa
tatlong puong arao, sa pagca,t, mayroon lamang dalauang puo at ualo,
at minsan sa touing icapat na taon ay dalauang puo,t, siyam na arao.
Pinasimulan na n~ga niya ang pagbilang sa butó nang daliring
hintuturò, na siyang lalong nalalapit sa hinlalaqui, at hinipò nang
isang daliri sa canan, casabay ang pagsasabi nang unang bouan nang
taon, ang Enero baga. Cung sa bagay ¿ilang arao ang dala nang Enero?
Si Juan. Tatlong puo at isa.
Ang ama. Ipatutuloy co ang pagbilang sa butó at sa lubac; at icao,
Juan, ay sasagot sa aquin cung ilan ang dalang arao nang baua,t,
bouan. Ipatuloy natin. Febrero ...
Si Juan. Ang Febrero,y, dapat magcaroon nang tatlong puong arao;
datapoua,t, uala cundi cung minsa,y, dalauang puo,t, ualo lamang, at
cung minsa,y, dalauang puo,t, siyam.
Ang ama. ¿Ang Marzo ilan ang dalang arao?
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. Ang Abril ...
Si Juan. Tatlong puo ...
Ang ama. Ang Mayo ...
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. Ang Junio ...
Si Juan. Tatlong puo.
Ang ama. Ang Julio ...
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. Ang Agosto ... (Pasisimulang muli ang pagbilang sa butó nang
hintuturò)
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. Ang Setiembre ...
Si Juan. Tatlong puo.
Ang ama. Ang Octubre ...
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. Ang Noviembre ...
Si Juan. Tatlong puo.
Ang ama. Ang Diciembre ...
Si Juan. Tatlong puo,t, isa.
Ang ama. ¿Naquita mo na, Enrique, na ualang pagcacamali ang ating
calendario? Nararapat matutuhan ang man~ga bagay na ito, na
manacânaca,y, totoong cailan~gan.
Si Juan. Hindi co na calilimutan.
Si Enrique. Aco man; at totoong natalastas cong lahat.
Ang ama. Sa paraang ito,y, napagin~gatan ni Robinson ang
pagcacasunodsunod nang arao, bouan at taon, at nang matalastas niya
ang arao nang lingo, at nang caniyang maipan~gilin, para nang ibang
man~ga cristiano.
Sa panahong yao,y, halos naubos na niya ang man~ga bun~ga nang niyog
nang nacaisa isang puno na caniyang naquita, at totoong dumadalang na
ang man~ga talabá sa tabing dagat na di macabusog sa canya sa touing
pagcain, dito na siya sinidlan nang catacutan na baca maualan siya
nang pagcain.
Magpahangan niyon ay hindi siya macapan~gahas na lumayong lubha sa
caniyang tahanan sa pagcatacot sa mababan~gis na hayop, at man~ga
tauong bundoc, na baca sacali,y, mayroon sa iláng na yaon; datapoua,t,
sa pagcacailan~gan nang pagcain, ay lumacad siya nang may calayuan,
nang macaquita n~ga nang ibang bagay na sucat macain. Pinasiya na n~ga
sa loob na maglibot sa icalauang arao sa pamag-itan nang tulong nang
Dios; at guinugol ang isang bahagui nang gabi sa paggaua nang payong.
Si Nicolás. ¿At sinong nagbigay sa caniya nang cayo at ballena sa
paggauà nang payong?
Ang ama. Ualang cayo, ualang ballena, ualang labasa, ualang gunting,
ualang carayom at ualang sinulid na guinamit siya; at gayon ma,y,
nayari niya ang payong. Gumaua siya nang isang parang balantoc na
baguing nang cahoy at caniyang pinaghalahalambatan na parang bilauo;
at sa guitna,y, pinasacan niya nang capisang na cahoy na pinagtibay
niya nang tali. Saca cumuha siya nang man~ga talucab nang niyog at
siya niyang itinaquip na pinagtalitali sa ibabao nang baguing, at ito
ang guinamit niyang payong.
Touing macayayari siya nang anomang bagay, ay nacararamdam siya nang
di malirip na caligayahan at caraniuang nasasalita niya sa sarili;
¡totoong pagcahan~galhan~gal co sa aquing cabataan, na sinasayang co
ang panahon sa ualang cabuluhang bagay! ¡Ó cung aco n~ga,y, na sa sa
Europa, at magcaroon aco sa camay nang man~ga casangcapan na doo,y,
murang mura! ¡Gaanong man~ga bagay ang aquing magagaua! ¡Laquing
pagcauili co sa paggaua nang sarili cong camay nang man~ga
casangcapang quinacailan~gan co!
Sa pagca,t, may caagahan pa ay naisipan niyang gumaua nang isang supot
na caniyang mapaglalag-yan nang caniyang masusumpun~gang pagcain, at
nang hindi siya mahirapan sa pagdadala. Pinagcurong sandali ang
paggauà nito, at sa catapusa,y, naisip niya ang mabuting paraan. Sa
man~ga baguing na caniyang binugbog, at naguing parang abacá na sinabi
co nang caniyang tinipon, ay guinauà niyang parang lambat, at ito,y,
siyang guinauang supot.
Si Teodora. Ibig co namang gumauà nang isang supot.
Si Nicolás. Aco naman, cung tayo,y, magcaroon nang abacá.
Si Luisa. Mabuti ang inaacalà ninyo, man~ga batà. Sa pagca,t, cung
cayo,y, mapadpad sa alin mang pulò na para ni Robinson na ualang
casamang sinoman, ay maaalaman na ninyo ang dapat gauin. ¿Dili pô baga
totoo?
Ang ama. Aco,y, natotouà na magpacasipag cayo nang ganiyan.
Datapoua,t, pabayaan nating macatulog si Robinson hangang bucas, at
samantala,y, titingnan co cung aco,y, matutumpac na gumauà nang isang
payong na casinggaling nang caniya.
=ICALIMANG HAPON.=
Nang magcatipon sa icalauang arao ang man~ga nagsasalitaan sa lugar na
canilang quinauiuilihan, ay naquita nilang dumating si Nicolás na
totoong natotouà at nagmamagaling, at may dalang isang
payongpayon~gan, na siyang pinagtac-han nang lahat. Ang guinauà niyang
balangcas ay ang salaan ó calong malaqui na hiniram niya sa cocinero,
at linag-yan niya nang tangcay.
Ang ina. ¡Totoong magaling, totoong magaling! camunti náng pagcamalán
cong icao ay si Robinson.
Si Juan. Aco sana nama,y, magpapaquita dito nang isang
payongpayon~gan, cung magcacaroon pa aco nang sandaling oras na sucat
icatapus nang paggauà.
Si Teodora. Ganito rin naman sana ang nangyari sa aquin.
Ang ama. Sucat na lamang ang pagcayari ni Nicolás, at nang
mapatotoohanan na tayo nama,y, mangyayaring macagauà niyan.
Datapoua,t, hindi totoong malaquing bagay, catoto, ang guinaua mo.
Si Nicolás. Hindi co naman dinala ito rito cundi sa pagcacailan~gan,
at sa pagca,t, hindi aco nacagauà sa sandaling panahon nang iba.
Ang ama. (_Quinuha niya sa licod nang bacod ang isang payongpayon~gang
guinaua niya, at itinanong niya._) ¿Ano caya? ¿anong tin~gin mo rito?
Si Nicolás. ¡Oh, iyan ang totoong mariquit!
Ang ama. Aquing iin~gatan ito hangang dumating sa catapusan nang
Historia, at ang matumpac na tumulad nang man~ga bagay na gagauin ni
Robinson, ay siya nating aariing Robinson dito, at ibibigay co sa
caniya ang bagay na ito.
Si Teodora. ¿At gagaua baga naman tayo nang isang lungang para niya?
Ang ama. ¿At baquit hindi?
Ang lahat. Cung gayo,y, magaling.
Ang ama. Madaling arao pa,y, nagban~gon na si Robinson at naghanda na
sa paglacad, isinabit sa liig ang caniyang supot, nagtali sa bayauang
na doon isinabit ang caniyang palacol, pinasan ang caniyang payong, at
minulan na ang caniyang paglacad nang boong casiglahan nang loob.
Ang unang guinauà ay nagdaan siya sa punò nang niyog niya at cumuha
nang dalauang buco, na isinilid niya sa caniyang supot, at bucod sa
baong ito, ay nagdaan pa sa tabi nang dagat at humanap nang ilang
talaba. Nang siya,y, macapagbaon na nitong dalauang pagcain at
macainom na nang malamig na tubig sa batis, ay minulan na ang caniyang
paglacad. Ang umaga ay mapayapa, at habang ang arao ay sumusun~gao sa
silan~ganan, na parang umaahon sa man~ga alon nang dagat, ay
nababanaagan nang masanghaya niyang sicat ang matataas na san~ga nang
cahoy; di mabilang na ibon, malalaqui,t, mumunti at sarisaring
balahibò, ay nan~gagaauitan na parang binabati nila at ipinagdiriuang
ang bagong paglabas nang arao. Totoong dalisay at cauiliuili ang
sandaigdigan, na parang bagong cagagaling sa camay nang Dios; at ang
man~ga halaman at man~ga bulaclac ay nagsasambulat nang canilang
caban~gohan.
Naramdaman ni Robinson na ang caniyang puso,y, napuspos nang
caligayahan at pagquilala sa auà nang Maycapal. Dito, aniya, dito at
sa lahat nang lugar ay ilinalathala ang capangyarihan nang Ama nang
sangmaliuanag; at naquisamò siya sa pagsasaliuan nang man~ga ibon na
caniyang inauit, itong dalit sa umaga:
Daraquilang Dios, sa aqui,y, nagbigay
niring pagcatauo,t, boong cagalin~gan,
icao ang may ari at nacaaalam
nang cabuhayan co at nang camatayan.
Ang arao na ito bagong nagcacalat
nang tanglao sa mundo nang masayang sinag
iniaalay co nang boong pagliyag
sa iyo, daraquilang Poong sacdal taas.
Maamo mong mata ay iyong itunghay
sa baua,t, sandali sa aba cong lagay,
at iyang camay mong macapangyarihan
ay iligtas aco sa capanganiban.
Sa lubhang matamis na aquing pagasa
sa caauaan mo, mapagpalang Ama,
ay di itutulot aco,y, magcasala
sa iyong calac-hang ualang macapara.
Ang caguipitan co,y, iyong mamamalas,
caruc-haa,y, sacdal at salat na salat,
tangapin mo nauà ang pagod at puyat
nitong si Robinson alipin mong hamac.
At tutularan co ang capayapaan
nang man~ga lingcod mong loob na hinusay;
inaasahan ca habang nabubuhay
maguing sa ligaya at capighatian.[2]
Pagca,t, natatantô ang iyong parusa
ay hindi sa poot, cundi sa pagsinta;
ipinapalit mo ang sandaling dusa
sa hirap na ualang catapusa,t, hanga.
[Talababa 2: Dinagdagan pa nang ualong estrofa nang tumagalog]
Ang tauong lagui nang inaalalayan
nang saganang touà at caligayahan
ay sampo nang Dios nacacalimutan
puso,y, nahihilig sa tanang quinapal.
At dili miminsang ang nagugupiling
ay pinupucao mo nang dusa,t, hilahil,
nang houag magtuloy mabulid na tambing
sa dalitang ualang pagasang hihintin.
Pasalamatan ca nang sangcatauohan,
pasalamatan ca nang sangdaigdigan,
Dios na iisa at ualang capantay,
puspos nang pagsinta sa hamac na capal.
At icao, ó Virgen, na linarauanan
nang dilág ni Ester at pagtatangcacal
sa bayan nan Judio niyong dacong arao
ang abang palad co nama,y, alalayan.
At icao, ó Santong lubhang daraquilà,
hinirang nang lan~git sa lalaquing madlà
na maguing Esposo niyong natimauà
at di tinamaan nang sa salang sumpá.
Tunghayan nang iyong mahabaguing mata,
mapalad na Joséng Esposo ni Maria,
itong si Robinsong nacaisaisa
sa guitnâ nang iláng at madlang pan~gamba.
Gayon din sa iyo, daquilang Arcángel,
lubhang mapagpalá pan~gala,y, Rafael:
iyong patnugutan sa madlang hilahil
itong nananaghoy na iyong alipin.
Si Teodora. ¡Ay! ama co, ¿ibig baga ninyong ibigay sa aquin iyang
man~ga tulang totoong mariquit, at nang aquing mabasa at macanta
touing umaga sa pagban~gon?
Ang ama. Oo.
Si Ramon. Capag natutuhan mo ang letra, ay ituturo co sa iyo ang tono,
at nang ating macanta.
Si Nicolás. Oo n~ga, pagaralan nating lahat.
Ang ama. Nagdadalang tacot pa si Robinson sa man~ga hayop sa bundoc at
sa man~ga tauong damó, ay pinagin~gatan niya ang pagdaan sa masusucal
na gubat, at ang hinahanap niyang lacaran ay ang malilinis na
caparan~gan, at nang maquita niyang madali ang ano mang bagay;
datapoua,t, ang man~ga lugar na yaon ay siyang lalong salat, na ualang
sucat maquitang pagcain, caya n~ga mahaba na ang caniyang nalalacad ay
ualang naquiquitang anomang bagay na sucat ma cabayad sa caniyang
capaguran.
Sa catapusa,y, nacatanao nang ilang man~ga halaman na inacala niyang
nararapat lapitan at siyasatin. Totoong nagcacalapitlapit na naguing
parang isang cagubatan, at namasdan niya na ang iba,y, may bulaclac na
mapulapula, ang iba,y, mapuputi, at ang iba,y, ualang bulaclac cundi
man~ga bun~gang mapupusiao na casinglaqui nang bayabas natin dito sa
Filipinas. Quinagat niya capagdaca ang isa; datapoua,t, naquilala
niyang di sucat macain, at totoong nagalit siya, na capagdaca,y,
binunot niya ang halaman, at ihahaguis na sana, ay siyang pagcaquita
niya sa man~ga ugat ay may nabibiting tila man~ga tugui na malaqui,t,
munti. Inacalà niyang iyon ang tunay na bun~ga nang halaman: tinicman
niya, at nang caniyang malasahang masaclap at matigas ay itinapon na
sanang lahat. Datapoua,t, sumilid sa caniyang pagiisip yaong
cahatulang, na di dapat nating acalain na ualang casaysayan ang ano
mang bagay, sa pagca,t, di natin naquita agad ang cagalin~gan nila.
Itinago na n~ga sa caniyang supot yaong man~ga bun~gang tila tugui, at
ipinatuloy na ang caniyang paglacad.
Si Juan. Natatalastas co na cung ano yaong man~ga tila tuguing yaon,
cung ano ang n~galan.
Ang ama. Tingnan natin cung ano ang isip mo.
Si Juan. Yaon po,y man~ga patatas, na gayon n~ga cung tumubò para nang
sinabi ninyo.
Ang ama. Sa catunaya,y, ang patatas, na cung sabihin nang iba ay
papas ay caraniuang tumutubò sa América, at sinasabing doon quinuha
nang isang inglés na ang pan~gala,y, si Francisco Drakne.