pagiiyacan at pananaghoy na macadudurog sa isang pusò mang bató. Ang
iba,y, nagdarasal; ang iba,y, sumisigao; ang iba,y, linalabnot ang
canilang buhoc: marami namang hindi macaquibò na anaqui,y, man~ga
patay, at isa rito,y, si Robinson, na hindi maalaman ang caniyang
gagauin at cung ano ang nangyayari sa caniya.
Datapoua,t, caracaraca,y, nagsigauang ¡nahati ang sasac-yan! Itong
caquilaquilabot na balità ay parang nacaguising sa canila. Ang lahat
ay nagsiabuloy sa pagcuha nang bangcà, at ang lahat ay nagsilipat
doon. Datapoua,t, totoong maraming tauo ang lumulan, na halos lumubog
ang bangcâ; at bahaguia na lamang lumilitao sa tubig nang isang
dangcal. Ang lupa,y, totoong nalalayô, at totoong humahagunot ang
han~gin, at inacalà nilang isang bagay na dili mangyayari na macasapit
sa cati. Gayon ma,y, pinagpilitan nilang guinaod; at nacalalapit na
sila nang caunti sa lupà ay caracaraca,y, naquita nila ang isang
malaquing alon na parang bundoc. Sa malaquing catacutan ay dili
macaquibo, nabitauan ang man~ga gaod at dumating ang caquilaquilabot
na sandalî na ang malaquing along yaon ay bumulusoc sa bangcâ, na
iquinataob, at linamon nang dagat ang lahat nang nasasacay.
Dito itiniguil nang ama ang pagsasalitâ; ang man~ga batang
naquiquinyig ay nan~galulumbay at hindi macaimic; at mayroon pang di
mangyaring dili humibic sa malaquing habag.
Sa catapusa,y, dumating ang ina na may dalang hapunan, at siyang
iquinalibang nila sa gayong pan~gin~gilabot.
=ICATLONG HAPON.=
Si Teodora. ¡Ay, ama co! ¿Diyata,t, ang caauaauang si Robinson ay
napahamac? ¿Tunay pô bagang namatay siya?
Ang ama. Iniuan natin siya cahapon na na sa isang malaquing
capan~ganiban nang buhay. Ang bangcâ ay nataob; at hinigop siya nang
dagat at ang lahat niyang man~ga casama. Datapoua,t, ang alon ding
yaon ang nagpadpad sa caniya sa dacong tabi. Inihampas siya nang
totoong malacas sa isang bató, at ang calacasan nang pagcasacsac ay
natauohan si Robinson sa caniyang pagcaliping. Iminulat ang man~ga
mata, at naquita niya, bagama,t, di niya asahan, na siya,y, nalalapit
sa cati, pinagpilitan niyang siya,y, macarating sa lupà.
Dumating n~ga siya sa lupà; datapoua,t, bigla siyang naghimatay, at
nalaong oras na di siya nacaalam nang pagcatauo. Sa catapusa,y,
pinagsaulan, nagban~gon at nagtin~gintin~gin.... Datapoua,t, ¡laquing
saquit! ang daong, ang bangcà, ang caniyang man~ga casamahan ay
naualang lahat: ualang natitirang anoman cung di ilang man~ga tablang
pisang pisang na ipinapadpad nang alon sa tabi. At siya lamang ang
hindi namatay.
Nan~gin~ginig siya, at nalilitó sa guitna nang caligayahan at
catacutan, naniclohod siya; at itinaas ang man~ga camay sa lan~git, ay
napasalamat nang malacas na tumutulò ang luhà sa Pan~ginoon nang
lan~git at lupà, at sa masintahing Vírgen dahil sa tan~ging biyayang
pagliligtas sa caniya.
Si Enrique. Datapouà nama,t, ¿baquit iniligtas n~gayon si Robinson
lamang, at pinabayaang mamatay ang lahat?
Ang ama. At sabihin mo sa aquin, Enrique, ¿maipahahayag mo sa aquing
palagui ang cadahilanan na cung baquit caming man~ga matatandâ na
tunay na umiibig sa inyo ay guinagauâ namin sa inyo ang gayo,t, gayong
bagay?
Si Enrique. Hindi pò.
Ang ama. Ilagay natin sa halimbauà. Niyong arao na ang panahon ay
mabuti at ibig nating lahat na magalio sa halamanan nang man~ga
fresas, ¿ay ano ang aquing guinauà?
Si Enrique. Hindi co nalilimutan: si Nicolás ay natira sa bahay; at
aco,y, pinaparoon sa Vandesbec, at hindi halamanan nang man~ga
fresas.
Ang ama. ¿At baquit nagban~gis aco cay Nicolás, na hindi co pinayagang
sumama sa atin?
Si Nicolás. Ah! natatalastas cong magaling, sa pagca,t, sinundò aco ni
Roberto at dinala aco sa bahay nang aquing man~ga pinsan, na matagal
náng hindi co sila naquiquita.
Ang ama. At ¿di caya lalò cang naalio roon sa cung icao ay sumama sa
pagcaroon sa halamanan?
Si Nicolás. Mangyari pô.
Ang ama. Cung gayo,y, tingnan mo: natatalastas cong hahanapin ca ni
Roberto; at caya n~ga ipinagutos co na icao ay matira sa bahay. At
icao, Enrique, ¿sino ang naquita mo sa Vandesbec?
Si Enrique. Ang aquing ama at aquing ina na naroon.
Ang ama. Ito naman ay naaalaman co, at tingnan mo at inutusan quita sa
Vandesbec, at hindi sa halamanan nang man~ga fresas. Hindi ninyo
natatalastas ang man~ga cadahilanan at aquing adhicà. Datapoua,t,
itatanong ninyo sa aquin, ¿cung baquit hindi co sinabi sa inyo ang
man~ga cadahilanang ito?
Si Enrique. Nang lalò caming maligaya, cung maquita namin ang aming
man~ga magulang at man~ga pinsan na hindi namin inaasahan.
Ang ama. Ito n~ga ang catotohanan. At n~gayon, man~ga anac co,
¿inaacalà baga ninyong di iibiguin nang Dios ang caniyang man~ga anac,
sa macatouid, ay ang lahat nang man~ga tauo, na para nang pagibig man
lamang namin sa inyo?
Si Teodora. Tunay n~ga pò, at lalong malaqui pa ang pagibig nang Dios
sa pagibig ninyo.
Ang ama. At ¿di mamacailang inulit-ulit co sa inyo, na natatalastas at
naquiquilala nang Dios ang lahat na mahiguit sa atin, man~ga hamac na
capal, na sa ating mapurol na caisipan ay madalas na di natin
naaalaman ang nauucol sa atin?
Si Enrique. Pinaniniualaan co; sa pagca,t, ang Dios ay mayroong isang
carunun~gang ualang hangan, at natatalastas ang lahat nang mangyayari;
datapoua,t, tayo,y, hindi.
Ang ama. Cung sa bagay ay totoong iniibig nang Dios ang lahat nang
man~ga tauo, at baquit totoong marunong, na siya lamang ang nacaaalam
nang tunay na nararapat sa atin, ¿baquit caya di niya gagau-in ang
icagagaling natin?
Si Teodora. Mangyayari pa na di siyang palagui niyang gagau-in.
Ang ama. Datapoua,t, itatanong cong muli sa inyo: ¿sucat caya nating
matalastas na palagui ang man~ga cadahilanan na cung baquit guinagauà
sa atin nang Dios ang gayo,t, gayong bagay?
Si Enrique. Sa bagay na iya,y, quinacailan~gan na tayo,y, dumunong na
para nang Dios.
Ang ama. Cung gayon, Enrique, ¿ibig mo pa bagang ulitin ang itinanong
mo sa aquin, na cung baquit iniligtas nang Dios si Robinson, at
pinabayaang namatay ang iba?
Si Enrique. Hindi pò; sa pagca,t, naquiquilala co náng yao,y, isang
tauong han~gal.
Ang ama. Paniualaan n~ga natin, na ualang pagsalang may cadahilanang
inaadhicâ ang Dios sa pagpapahintulot na mamatay ang lahat nang man~ga
tauo, at ualang maligtas cundi si Robinson lamang. Mapaghahacahacà
natin cung ano ang man~ga cadahilanang yaon; datapoua,t, houag natin
acalaing ating natumpacan ang paghulà. Mangyayari, sa halimbauà, na
na tatalastas nang Dios na ang mahabang buhay ay icapapacasamá niyong
man~ga tauong inibig niyang man~gamatay; magdaralita nang malalaquing
cahirapan, ó magugumon sa pagcacasala; at caya n~ga inibig niyang
sila,y, dalhin sa cabilang buhay, at ang canilang caloloua ay inilagay
sa isang lugar, na pag nagcataon ay lalò pa silang mapapalad sa cung
sila,y, mabuhay dito sa mundo. Tungcol cay Robinson, marahil caya
inin~gatan ang caniyang buhay, ay nang ang man~ga cahirapan ay maguing
parang maestrong magturò sa caniya: sa pagca,t, ang Dios ay Amang
catouidtouiran, ay guinagamit naman niya ang man~ga cahirapan nang
icapagbagong buhay nang man~ga tauo, cung hindi macapucao sa canila
ang cagalin~gan niyang ualang hangan.
Houag ninyong calimutan ito, man~ga anac cong iniibig: na sa inyong
buhay ay mangyayaring dumating sa inyo ang man~ga bagay na hindi ninyo
naaalaman. Cung gayo,y, bucod na di dapat ninyong salicsiquin ang
pinagcacadahilanan, ay sabihin ninyo sa inyong sarili: «natatalastas
nang Dios ang lalong nararapat sa aquin; at titiisin cong maligaya ang
pagsuboc na guinagauà niya sa aquing loob. Ang man~ga bagay na ito,y,
ipinahahatid sa aquin nang lalò acong bumuti: pagpipilitan co n~gang
aco,y, magcagayon, at tutulun~gan aco nang Dios sa pagpipilit na ito.»
Si Enrique. ¿At ito baga ang isinasaloob ni Robinson sa caguipitang
yaon?
Ang ama. Oo: nang siya,y, macaalis na sa gayong daquilang
capan~ganiban na icalalagot nang hinin~ga, at nang maquita niyang ualà
siyang casama sinoman, ay dito dinamdam sa caibuturan nang caniyang
pusò ang casam-an nang caniyang caugalian; dito naniclohod at
humihin~ging patauad sa Macapangyarihan dahil sa caniyang man~ga
casucaban, at nagtiticang totoo nang magbabago nang buhay, at cailan
ma,y, di na gagauang muli nang nalalaban sa caniyang conciencia.
Si Nicolás. Datapoua,t, ¿pagcatapus ay anong guinauà?
Ang ama. Nang macaraan na ang unang silacbo nang touà sa pagcalicas
nang caniyang buhay, ay pinasimulan ang pagdidilidili sa cahabaghabag
niyang calagayan. Pinaglin~gaplin~gap ang titig, ay ualang maquitang
ibang bagay cundi man~ga caparan~gang punô nang damó at man~ga punong
cahoy na ualang bun~ga, at ualang mapaghalatang anoman na may
tumahang tauo sa lupang yaon.
Totoong caquilaquilabot ang caniyang calagayan sa pagtahan doong
nacaisaisa sa isang lupang di niya naquiquitaquita; datapoua,t,
nan~galisag ang caniyang buhoc, nang caniyang maalaalang doo,y, ualang
tumatahang tauo nang mahusay, cundi m~ga ganid na hayop at man~ga
tauong bundoc na dahil dito,y, di mapalagay muntî man.
Si Cárlos. ¿Baquit pô? ¿mayroon pô baga namang man~ga tauong bundoc ó
bulobundoquin?
Si Juan. Oo, Cárlos. ¿Di mo naririn~gig naman maminsanminsan tungcol
sa bagay na iyan? Doon sa malayong malayò ay may man~ga tauong parang
man~ga hayop ...
Si Teodora. Ang man~ga tauong yaon ay hubò at hubad: caya n~ga acalain
mo cung paano sila ...
Si Enrique. Oo; at ualang naaalaman, na hindi man lamang macagauà nang
isang bahay, hindi macapaghalaman at hindi macapagararo nang isang
buquid.
Si Luisa. Ang quinacain ay lamangcati at isdang hilao. ¿Hindi pô baga
ganoon, ama co, ang salità ninyo sa amin?
Si Juan. Totoo n~ga. ¿At maniniualà ca na yaong man~ga caauaauang tauo
ay hindi man lamang naaalaman cung sino ang lumalang sa canila, at
ualà namang macapagpahayag?
Si Enrique. Caya n~ga, totoo silang malulupit, na ang iba sa canila ay
cumacain nang laman nang tauo.
Si Cárlos. ¡Ay totoong masasamang tauo sila!
Ang ama. ¡Totoong man~ga cahabaghabag na tauo! ang sasabihin mo. Dapat
n~ga silang cahabagan sa pagca,t, sa canila,y, ualang magturong
sinoman, at nabubuhay silang parang man~ga hayop.
Si Cárlos. ¿Naparirito cayang mamacanacà sila?
Ang ama. Hindi: ang lupang tinatahanan pa nitong man~ga cahabaghabag,
na capouà natin tauo, ay totoong malayô, na cailan ma,y, hindi sila
macaparirito sa Europa; at sa arao arao ay nababauasan sila, sapagca
ang ibang man~ga tauong matalas ang isip ay nan~gagsasadiyang
napaparoon sa canila, at tinuturoan sila nang catotoohanan at nang
mabubuting caugalian.
Si Enrique. ¿Cung sa bagay ay may man~ga tauong bundoc doon sa lupang
quinapadparan ni Robinson?
Ang ama. Ito ang hindi pa niya maalaman; datapoua,t, sa pagca,t,
narin~gig niya na may tumatahang tauong bundoc sa man~ga pulò nang
bahaguing yaon nang mundo, ay totoong natatacot siya na baca mayroon
naman sa tinatahanan niya; at ito,y, totoong nacapan~gin~gilabot sa
caniya, na iquinapan~gin~ginig nang boong catauan.
Si Teodora. Pinaniniualaan co: sa pagca,t, hindi biro ang matagpuan
ang man~ga tauong bundoc.
Ang ama. Sa pan~gin~gilabot ay hindi siya macagalao: ang camunting
in~gay ay quinatatacutan niya, at iquinapan~gan~galisag nang caniyang
buhoc; datapoua,t, sa malaquing cauhauan ay napilitan siyang gumalao,
at nang totoong hindi na niya matiis ay siya,y, lumacad na
nagpalibotlibot sa paghanap nang isang batis, hangan sa siya,y,
nagcapalad na nacaquita nang isang bucal nang tubig na totoong masarap
at malinao, na iquinapauî nang caniyang cauhauan.
Si Teodora. ¡Ah, gaano ang touà co!
Ang ama. Nagpasalamat sa Pan~ginoong Dios si Robinson, at inaasahan
naman na ipagcacaloob sa caniya ang pagcaquita nang macacain. Di,
aniya, aco pababayaang mamatay nang gutom niyong Pan~ginoong
nagpapacain sa man~ga ibon sa impapauid. Sa catunaya,y, hindi ang
gutom ang nacapagpapahirap sa caniya, sa pagca,t, dahil sa capighatian
at catacutan ay parang nalilimutan niya ang gauing pagcain. Ang lalò
niyang pinipita,y, ang pagpapahin~galay; sa pagca,t, sa totoong
panghihinà sa di mamagcanong cahirapang caniyang pinagdaanan, ay
bahaguia na lamang macatayò. Gayon ma,y, quinacailan~gan ang paghanap
nang caniyang matutulugan sa gabing yaon. Cung siya,y, matulog sa lupà
ay di malayong siya,y, lapitan nang man~ga tauong bundoc, ó man~ga
halimao, ay siya,y, lamunin. Anino man ay ualà siyang maquita saan man
nang bahay, cubo man ó yun~gib. Nananan~gis siyang ualang caaliuan, at
hindi niya maalaman cung ano ang caniyang gagauin. Sa catapusa,y,
pinasiya niya sa loob na tularan ang man~ga ibon, na humanap siya nang
sisilun~gan sa ibabao nang alin mang punong cahoy; at hindi nalaon at
nacaquita siya nang isang punò nang cahoy, na malagò at mayabong ang
man~ga san~ga, na doo,y, macauupò siya at macahihilig pa; baga ma,t,
totoong mahirap. Umac-yat na siya, nanalan~gin sa Dios, humilig na at
saca natulog. Sa pagtulog ay napapan~garap niya ang lahat nang
caniyang sinapit nang siya,y, mabagbag, balisang balisa sa bun~gang
tulog na ito, na parang naquiquita ang matataas na daluyon, at ang
pagcalubog nang sasac-yan; tila naririn~gig niya ang pagsisigauan at
pananaghoy nang man~ga tauo na nababagbag. Tila naquiquita niya ang
canìyang man~ga magulang na sinasalacay nang totoong malaquing hapis
at capighatian; na dahil sa caniya,y, nananan~gis at nananaghoy at
itinataas ang man~ga camay sa lan~git. Pinagpauisan si Robinson nang
malamig, at malacas na napasigao nang ganito: _Narito aco, man~ga
magulang co, narito aco_; at capagcauicà nito ay ibig niyang
magpatirapà sa canilang man~ga paanan, at naaalimpun~gatan ay gumalao,
siya n~gang pagcahulog sa punò nang cahoy.
Si Luisa. ¡Ay! caauaauà si Robinson!
Si Teodora. ¡A Dios! at namatay na, natapus na ang salità.
Ang ama. Nagcapalad siyang hindi nahulog sa caitaasan nang cahoy, at
sa lupang caniyang linacpacan ay totoong malagò ang damó, caya hindi
totoong nasactan. Ang dinamdam lamang ay ang sangcap nang caniyang
catauan na tumamà sa pagcahulog; datapoua,t, inarì niyang ualang
anoman ang saquit na ito cung ihahalimbauà sa caniyang napanaguinìp.
Muling umac-yat sa punò nang cahoy, doo,y, nagpahin~galay hangan sa
namanaag ang arao, at samantalang pinagcucurocurò niya ang paraang
icaquiquita nang anomang pagcain. Salat na salat siya sa lahat nang
quinacain natin dito sa Europa: ualà siyang tinapay, ualà siyang
lamang cati, ualà siyang gulay, ualà siyang gatas; at cahit macaquita
nang anomang sucat lutoin sa palayoc ó sa ihauan, ay ualà namang apuy,
ualang ihauan at palayoc naman. Ang lahat na punò nang cahoy na
caniyang naquita ay hindi namumun~ga, at ang naguiguing cagamitan
lamang sa man~ga cahoy na yaon ay ang ilutò sa tubig, at nang maguing
tinà.
Nang ualang maalamang gau-in si Robinson, ay nanaog sa punò nang
cahoy, at sa malaquing cagutuman, sa pagca,t, hindi cumain nang anoman
na maghapon at magdamag, ay nagpalibotlibot cung saan-saan;
datapoua,t, ualang maquita cundi man~ga cahoy at man~ga halamang
ualang bun~ga. Dito na sinalacay siya nang totoong malaquing
capighatian. ¿Sa bagay ay ualà acong casasapitan, aniya, cundi ang
mamatay nang gutom? ito ang isinisigao at inahihibic sa lan~git.
Gayon ma,y, ang cagutuman din ang parang nagpalacas sa caniyang loob
na libutin niya ang tabing dagat, at nang siya,y, macaquita nang
anomang macacain. Datapoua,t, ang lahat niyang capaguran ay nauaualang
cabuluhan, sa pagca,t, ualà siyang naquiquita cundi man~ga cahoy na
ualang bun~ga, man~ga halaman at buhan~gin. Nang nanghihinà na at di
macagulapay, at di na macalacad ay nasubsob ang muc-hà sa lupà: at ang
luha,y, bumabagalbal, na ninanasang maanong namatay na siya sa dagat,
houag lamang niyang sapitin ang gayong caralitaan. Tumatalaga náng
antayin sa gayong calagayan ang isang matagal at maban~gis na
camatayan, na para nang mamatay sa gutom, di caguinsa-guinsa ay
nacaquita siya nang isang ibon na tinatauag na Alcon marino na
dumaguit nang isdà at quinain. Caracaraca,y, naalaala niya itong
man~ga verso na minsan niyang nabasa:
Yaong Pan~ginoon na lubhang maauain sa man~ga uac man ay
nagpapacain: ¿di caya marapat na asahan natin nating man~ga tauo
nang boong pagguilio?
Dili mangyaring di parang isinusurot sa caniyang muc-hà ang
caculan~gan nang caniyang pagasa sa auà at pagcacalin~ga nang Dios; at
pagdaca,y, nagban~gon, na tinicang lumacad hangan sa macacayanan,
linibot na sinalicsic ang boong tabi nang dagat, baca sacali ay
macaquita siya nang sucat macain.
Sa catapusa,y, nacaquita siya sa ibabao nang buhan~gin nang ilang
man~ga talucap nang talaba; at dalidali siyang lumapit at tiningnan
cung may talaba doon. Nasunduan n~ga niya nang malaquing caligayahan.
Si Juan. ¿Ang man~ga talaba pô baga,y, na sa sa lupà?
Ang ama. Hindi, anac co; nabubuhay sa dagat, at naniniquit sa man~ga
bató.
Malaquing totoo ang caligayahan ni Robinson sa pagcaquita nang
icapapaui nang cagutumang nacapagpahirap sa caniya, gayon ma,y,
cacaunti ang talaba na di sucat macapauing lubos nang caniyang
cagutuman. Ang lalong di niya icatahimic ay cung saan siya
magcacanlong sa man~ga haharaping arao, at nang houag siyang
tampalasain nang man~ga tauong bundoc at mababan~gis na hayop; sa
pagca,t, ang una niyang sinilun~gan ay totoong mahirap, na ang
pagcagunità lamang ay iquinapan~gin~ginig niya, cung gayon ang
gagau-in niyang pagtulog sa habang panahon. Pinagdilidili niya itong
caniyang calagayan, at totoong lipos siya nang cahirapan at casalatan
ay ualà siyang matutuhang gauin, at muling napagahis sa calumbayan na
para nang dati. ¿Anong nahitâ co, ang uicà sa caniyang sarili, sa
pagcaligtas co sa cagutuman, cung sa gabing ito,y, marahil ay
lalamunin aco nang man~ga halimao?
Tila totoong totoo (tingnan ninyo ang calacasan nang guniguni) na
mayroong lumapit sa caniya na isang maban~gis na tigre, na nacabuca
ang bun~gan~ga, at sasacmalin siya. Nang inaacalà nang siya,y,
quinagat nang tigre sa batoc ay napasigao siya nang malacas: _¡Ay
man~ga magulang co!_ at nahapay sa lupà at naghimatay. Malaong
nahahandusay, at naquiquilaban sa isang malaquing capighatian hangang
sa caniyang maisipan na dapat niyang ilagay ang caniyang pagasa sa Ama
sa calan~gitan na caniyang dinadalan~ginan nang mataimtim na loob.
Dahil dito,y, nacaban~gon, at lumacad na humanap nang isang yun~gib na
sucat niyang masilun~gan.
Datapoua,t, ¿Alin cayang bahagui nang América ang quinadoroonan niya?
¿Sa panatag cayang lupà, ó sa isang pulò? Ito ang hindi pa niya
natatalastas; datapoua,t, nacatanao siya nang isang bundoc na caniyang
linapitan, naquiquita niya sa man~ga daang caniyang linalacaran ay
ualang halaman na may bun~ga na sucat macain; at sa baua,t sandali ay
lalong nauululan ang caniyang capighatian.
Di mamagcanong pagod ang tiniis bago nacarating sa taluctoc nang
bundoc, na hindi naman totoong mataas, magmulà doo,y, napapagmasdan
ang maraming leguas sa palibotlibot. Naquita niya ang lalò pa niyang
iquinababalisa, na totoo n~gang siya,y, na sa isang pulò; sa pagca,t,
sa lahat nang naaabot nang caniyang tin~gin ay ualà siyang naquiquita
cundi dalaua ó tatlong pulò na lumilitao sa dagat, na ang layò ay may
ilang leguas. ¡Sa aba co! ang sigao niya,t, napataas ang man~ga camay
sa lan~git. ¿Diyata,t, mabubuhay acong nauaualay sa ibang man~ga tauo,
nacaisaisang ualang casamang sinoman, ualà nang pagasang macaalis pa
cailan man sa ilang na ito, ualang pagasang maquita co naman ang
man~ga nagpipighati cong magulang, at nang macahin~gi aco nang tauad
sa aquing casalanan? ¿Di co na caya muling maririn~gig ang
cauiliuiling voces nang isa cong catoto, nang isa cong capouà?
Datapoua,t, nararapat sa aquin ang capahamacang ito. ¡Cataastaasang
Dios! ang idinagdag niyang sabi, ang iyong man~ga caisipan ay
catouidtouiran; at dili dapat na aco,y, maghinanaquit; sa pagca,t, aco
rin ang nagibig na houag magcamit nang isang magandang capalaran.
Capagca uicà nito, ay nagticang tiisin at batahin ang man~ga
cahirapan, at humihin~ging auà sa Dios na big-yan siya nang catibayan
nang loob sa pagtitiis.
Nagmamacaauà naman sa maalindog at mapagcalarang Virgen na siya,y,
calin~gain sa iláng na yaon, na ualang sucat macasamang sinoman;
pinagtibay niya ang pag-asa sa Ina nang auà, na siyang lalong malacas
na taga pamamaguitan sa caniyang Anac: yayamang ang mapalad na Virgeng
ito ang pinacaibig niyang Ina at caramaydamay sa madlang cahirapan
nang siya,y, nabubuhay dito sa lupà. Nanauagan naman sa maloualhating
cay S. José at sa Arcan~gel S. Rafael na caniyang man~ga pintacasi.
Si Luisa. Totoong magaling ang guinauà ni Robinson sa pagsasacdal sa
Pan~ginoong Dios na siya lamang macapagbibigay sa caniya nang
caaliuan; sa pagca,t, sa iba,y, ualà siyang mapapaquinabang na anoman.
Ang ama. ¿At anong masasapit niya, cundi niya natatalastas na ang
Dios ay siyang Ama nang lahat nang man~ga tauo, na ualang hangan ang
cagalin~gan at mangyayaring lahat ang bala niyang ibiguin, at siya,y,
sumasalahat na? Ualang pagsalang di siya mamamatay sa tacot at
capighatian, cundi siya naturuan nang man~ga catotoohanang ito, na
siyang dapat nating paglag-yan nang boong pagasa.
Nang pagsaulan lacas si Robinson, ay ipinatuloy ang caniyang paglibot
sa bundoc; datapoua,t, sa gayong catagal ay ualang quinasapitan ang
caniyang pagpilit na macaquita nang isang tutulugan at
mapan~ganlun~gan. Sa catapusa,y, dumating sa isang mababang burol na
ang harapa,y, parang isang cutà, at nang caniyang pagmasdang magaling,
ay naquita niya na ualang laman ang loob, n~guni,t, hindi naman
totoong malalim, at ang pinapasucan ay may caquiputan. Cung siya,y,
may barreta, ay madali niyang mapalalalim ang lubac na yaon, na halos
ay batong lahat, at nang maguing tahanan niya; datapoua,t, ualà siya
nang man~ga casangcapang ito, at ang quinacailan~gan ay gumauà siya.
Sa catapusa,y, nang siya,y, macapagisipisip na ay nag-uicà siya nang
ganito sa sarili. Ang man~ga cahoy na naquiquita co rito ay
mangyayaring mabunot at maitanim na muli sa ibang lugar. Cung
mangyayaring mahucay co nang camay ang ilang maliliit na cahoy at
mailipat co sa harap nitong lubác, na sa macatouid ay nang maguing
parang bacod; at cung magsilalaqui ay mangyayari acong matulog sa loob
nitong naturang lubác nang boong capanatagan na para acong na sa isang
bahay; sa pagca,t, sa dacong licod ay aco,y, macacanlong sa man~ga
batóng parang cutà, sa harap ay gayon din naman, at sa magcabilang
taguiliran ay macucubcob aco nang itinanim cong bacod.
Naliligaya siyang lubhà sa pagcaquita nang caniyang tutulugan, at
pasisimulan na ang ninanasà niyang pagbabacod; datapoua,t, lalong
naululan ang caniyang caligayahan, sa pagca,t, may naquita siyang
isang batis na ang tubig ay toong malinao, na nalalapit sa lugar na
inaacalà niyang tutulugan. Dalidali siyang uminom nang tubig na yaon,
sa pagca,t, siya,y, totoo nang nauuhao sa malaquing capaguran nang
calalacad niya sa init nang arao.
Si Teodora. ¿Cung sa bagay ay totoong mainit sa pulóng yaon?
Ang ama. Sucat mo nang mapagcurocuró. Tingnan mo ang mapa, sa lugar
na ito nalalagay ang pulô nang man~ga Caribes, at isa sa man~ga pulóng
iyan tila siyang tinahanan ni Robinson. Malasin mo na ang man~ga
pulóng ito ay hindi nalalayò doon sa quinatatapatan at tinatamaan nang
matouid na sicat nang arao, at dahil dito,y, totoong catacottacot ang
init nang arao doon.