Die beskuldigde het voorgekom, en ongehoord, is hy ter dood
veroordeel. Dit help nie nou om sy pleidooi op te stel nie, sy bene,
deur die aasvoëls skoongevreet, is al lankal vergaan; maar om die
toestand van die jagterras beter te verstaan, is dit goed om ook die
saak van hulle kant te bestudeer.
Hulle was vuil, ja, gewis; maar is dit 'n rede waarom hulle moes
uitgeroei word? Hulle was nie kieskeurig wat hulle ete betref nie, maar
waarom moet hulle as 'n lekkerny vir die aasvoëls opgedis word? Hulle
bure, die Hottentotte, was maar net so vuil. Die ingewande van diere,
effens skoongemaak en opgeblaas het hul gedien as sieraad om hul enkels
en as beskerming teen slange. Die toestand van die halfskoongemaakte
versieringe na 'n paar dae kan die geagte leser vir homself maar
voorstel. En as meneer Hottentot miskien 'n rukkie daarna hongerly,
eet hy sy enkelbande maar op! Is daar veel te kies tussen die Boesman
en Hottentot wat reinheid betref?
En bestaan daar nie 'n goeie rede vir die laag stof wat die Boesman
oor die huid gedra het nie? Soos Jonkvrou Augusta Uitenhage de Mist,
dogter van die Kommissaris opmerk, het dit gedien as 'n beskerming teen
die steek van insekte, en Ratzel vertel ons van die inboorlinge van
Australië wat dieselfde mode gevolg het, met die resultaat dat alleen
na die koms van die Blanke, en na hulle die liggaam begin was het,
hulle nader kennis gemaak het met seker intieme wesentjies waarmee die
Afrikaner in die Engelse oorlog ook in baie nou aanraking gekom het.
So verwyt mense ook die Boesmans omdat hulle nie huise gebou het nie,
nie bedde gehad het nie, maar in neste in die grond soos volstruise
geslaap het; maar hulle moet darem daarby voeg wat die Boesmans sê,
naamlik, dat van die Blanke in die land gekom het, hulle nooit met
hul voete onder die karos geslaap het nie, en met die uitbreiding van
die vervolging van die Boesman deur die Blankes, die arme Barbaar
later verplig was om sy woning so eenvoudig, en soveel molik na 'n
bossie te laat lyk, sodat dit nie die aandag van sy beskaafde vyand
moet trek nie. Kortom, het hy gebruik gemaak van die kuns nou weer
deur die Franse ontdek: "camouflage."
Sedelikheid is maar relatief. Hoe onsedelik moet ons dames by 'n teater
of bal nie lyk vir die Slamse vrouens wat net hul oë voor die publiek
ontbloot! Vir ander rasse is die mond iets onsedeliks wat moet bedek
word, en hulle beskou dit as 'n bewys van 'n betreurenswaardige gebrek
aan opvoeding as iemand, voor ander, kos in sy mond sou neem! So is
dit ook in die geval van die Boesman; ons noem onsedelik alles wat
nie pas by die sedes van ons kultuur nie, en dit is ook moeilik om
van enige ander standpunt die saak te beskou. Van ons oogpunt egter,
moet ons erken dat die Boesman baie minder onsedelik is as ander
inboorlinge in Suid-Afrika, en selfs as die grootste meerderheid van
inboorlinge in die hele wêreld.
Die moord van suigelinge, ouder 'n jagterstam soos die Boesman, na die
dood van die moeder, is nie 'n bewys van wreedheid nie. Hulle had geen
meelbol of ander spesiaal vervaardigde kinderkos nie. Hulle had nie
gomelastieke tepels en bottels nie. Was die moord van die suigeling
nie die gouste en genadigste einde aan die lyding van die kindjie
nie? En die verlaat van die oumense is 'n verstandige opoffering
van die indiwidu vir die hele stam, wat by alle jagter-rasse gevind
word. Die oues bring nie alleen niks in nie, maar is nog bo-op 'n
hindernis en 'n las wat die werksaamhede en beweeglikheid van die
stam strem, nog te meer as deur droogte of wat ook al, die wild trek
en hul agterna moet volg.
Van die begrawe van die ouer kinders in die graftes van hul moeders is
daar nie 'n goeie ekonomiese rede te vinde nie. Tot dusver, egter, is
die skrywer nie oortuig dat dit algemeen onder die Boesmans was nie,
en het ook niks gevinde wat hy as die rede kan aannneem nie. Molik
het dit 'n godsdienstige sy, iets in verband met hul Geloof, wat ons
later weer sal aanroer. Maar terwyl ons met die moord van famielielede
besig is, is dit miskien nuttig om een uit honderde gelykstaande
feite aan te haal, om die regte perspektief te kry in verband met
die onderwerp. Omtrent die helfte van die kinders van die Australiese
inboorlinge is vermoor by hulle geboorte deur die moeder wat 'n skerp
houtpen deur die oor, in die babetjie se brein slaan, en hoe meer van
haar eie kinders 'n vrou vermoor, hoe hoër staan sy in die samelewing!
Vir die moord van skaapwagters en steel van vee is dit amper nie nodig
om die Boesmans se sienswyse te gee nie--die rede is so duidelik. Lank
voor die koms van die Blanke was die Boesmans al baas in Suid-Afrika:
die hele land was sy weiveld, en die wild, sy vee. Elke stam of
famielie het sy eie jagterrein gehad en 'n oortreding van die
grense daarvan deur 'n ander stam het oorlog veroorsaak. En toe
kom die veeboer--Hottentot, Bantoe, of Boer--en neem besit van sy
fonteine, jag op sy terrein, en laat die vee daarop wei. Van die
Boesman se staanpunt, is dit 'n oortreding van sy wet, van die wet
van die land. Soiets moet gestraf word, en dit ook volgens die wet
van die land. 'n Oog vir 'n oog, 'n tand vir 'n tand sê die wet van
Moses--diefstal vir diefstal sê die Boesman: "Jy het my water gesteel,
my boerdery omvergegooi, ek sal jou daarvoor beboet, en as dit nodig is
om jou skaapwagter dood te maak om my vonnis uit te voer, wat daarvan?"
Daar is verskillende vermoedelike redes waarom die Boesman die vee
mishandel het by 'n onsuksesvolle strooptog, maar dit is moeilik om te
weet wat die regte doel was. Was dit maar die kinderagtige weerwraak
wat 'n mens ook sien in die beweerde moord van die oorwinnaar se kind
na 'n stryd? Is dit dat hulle gehoop het om ook na 'n paar dae van
die vleis van die verlate diere te kom eet? Of is dit werklik die
uitwerking van 'n vaste idee om die vee, d.w.s. die bestaan van die
blanke, uit te roei, en dit daardeur vir hom onmolik te maak om dit
daar uit te hou? Wat ook al die rede is, soas al gemeld, het dit in
baie gevalle dié gevolg gehad.
Dat die Boesman nie oneerlik is nie, maar alleen 'n ander idee van
eerlikheid had, is al lankal bewys. Onder die eerste Koloniste wat dit
ingesien het, en die feit in 'n pleidooi vir die Boesmans gebruik het
was Ds. A. Faure. Die grensboere in die ou dae het dikwels hul kuddes
aan Boesmans toevertrou om hulle in Boesmanland te laat wei, en altoos
is die vee veilig teruggebring. Soos Mnr. Smit van Dasfontein naby
Beaufort, 'n man wat van kindsbeen die Boesman en sy taal geken het,
vir Campbell in 1820 gesê het, en soos Mnr. E. B. Watermeyer vandag
ook konstateer, kan jy 'n Boesman vertrou met alles wat jy formeel in
sy sorg plaas, maar wat opgesluit is, of wat aan die buurman behoort,
is nie veilig nie.