humano, puta dominio aut pacto, sive ex lege. Natura homini suum est
vita, non quidem ad perdendum sed ad custodiendum, corpus, membra, fama,
honor, actiones propriae. Dominio et pacto quomodo suum quid cuique fit,
superior tractatio docuit; tum quoad res, tum quoad jus in actiones
alienas. Simili modo ex lege jus suum cuique oritur, quia idem aut plus
lex potest quam in se ac sua singuli.
o. c. l. 2, c. 17 § 2, n'o 1. cfr. l. 1, c. 2 § l, n'o 5.--St. Thomas
2'a 2'ae q. 57 art. 2, 3.
[91] Wat Grotius eigenlijk bedoelt, blijkt zeer goed uit de volgende
woorden. Non enim si quid alicui est utile, id statim mihi licet per vim
imponere. Nam his qui rationis habent usum libere esse debet utilium et
mutilium electio, nisi alteri jus quaesitum sit. Infantium plane alia
est ratio ... enz. l, 2. c. 2. § 12.
[92] Nam ad dominii natura nihi refert ex gentium an ex civili jure
oriatur: semper enim secum habet quae sibi sunt naturalia, inter quae
est obligatio cujusvis possessoris ad rem domino restituendem. l. 2. c.
10. § 1. no. 5.
[93] al wat men ons verplicht is door verbintenis, ex promissis c
11 [Noot van de PG redacteur: originele tekst deels onleesbaar] seq door
misdaad, ex maleficio c 17. Wat men dus "ex contractu vel delecto" verplicht
is, is men "ex jure naturae" verplicht.
[94] ex jure gentium, quod ex voluntate ortum habet, debetur et corporum
mortuorum sepultura l 2 c 19. § 1.
[95] L'ordre international blz. 69 cfr. Heffter, Droit internation. de
l'Europe.
[96] Deus humano generi generaliter contulit jus in res hujus inferioris
naturae, statim a mundo condito atque iterum mundo post diluvium
reparato. l 2. c. 2. § 2.
[97] Na de geschiedenis der eerste menschen gegeven te hebben zegt hij:
Hinc discimus quae fuerit causa ob quam a primaeva communione rerum
primo mobilium, deinde et immobilium discessum est; nimirum quod cum non
contenti homines vesci sponte natis, antra habitare, corpore aut nudo
agere ... etc. vitae genus exquisitius diligissent, industria opus fuit,
quam singuli rebus singulis adhiberent. l. 2. c 2. § 4.
[98] Grotius (l. 2. c. 2. § 2. n° 5.) Pufendorf aliique jus proprietatis
pacto aliquo primigenio sive tacito, sive explicito introductum esse
existimant. Putant nimirum homines jam fundata societate ob utilitatem
publicam aliquam bonorum partem inter se divisione, de reliquis vero
convenisse, ut fierent primi occupantis, solum sibi reservante jus usus
innoxii rerum alienarum, et jus sibi sumendis in extremo necessitate,
quantum ad conservationem necessarium foret. Cfr. Cathrein. Phil. mor.
blz. 286.
Dicit Grotius ex pacto vel tacito vel expresso ad communionem ventum,
etc.... Feldenus zegt: Haec mera figmenta sunt. Nos dicimus dominium
ortum esse ex rerum natura. Nam quod communiter hominibus datum est,
salutariter vero quoad singulas partes a singulis dirigitur, illius
divisio est a Jure naturae. Respondeo (Graswinkel), haec non sunt
contradicentia; vere enim divisio juri naturali conveniens fuit, mutato
statu hominum cum orbem implevissent. Manet tamen inconcussum, facto
hominium divisionem intrasse. Nihil enim fit alicui a natura proprium,
alis exclusis, cum natura omnes eodem jure amplectatur, eadem tamen
monstravit per modum divinionis multa melius dirigi; posse, et
dissentionum causas amputari. Neque tamen naturaliter fieri dicitur,
quid quid naturali ratione nititur: nisi et nos omnes leges humanas
naturale jus esse dicamus--Theod. Graswinckeli. Stricturae ad censuram
Joannis à Felden ad libros H. Grotii. p. 80, ad lib. 2. c. 2. § 2.
Amstelaedami; Joann. Blaeu 1654.--Zie over Graswinkel G.J. Liesker. Die
Staatswisschenschaftlichen Anchauungen Dirck Graswinckels--Freiburg.
(Schw.) 1901.
[99] Antiquissimae artis, agricultura et pastoritia in primis fratribus
apparuerunt non sine aliqua rerum distributione. l. 2 c. 2 § 2.
Wat niet verdeeld was nam men later in privaatbezit door "occupatio":
Puteos vero, rem in siticulosa regione valde necessariam, nec multis
sufficientem, occupando quisque suos fecere. l. 2 c. 2 n° 3.
Ideo quae communia omnium fuerunt et in prima divisione (l. 2 c. 2 § 2)
divisa non sunt ea jam non divisione, sed occupatione transceunt in jus
proprium, nec dividuntur nisi postquam propia esse coeperunt. l. 2 c. 2
§ 3 n° 3.
[100] B. 2 d. 3 § 2. Cfr. eveneens, De mare libero.
[101] Liquida quia per se non terminantur occupari nequiunt; nisi ut
contenta in re alia: quomodo locus et stagna occupata sunt, item
flumina, quia ripis tenentur. l. 2. c. 2 § 3. n° 2.
[102] Spectandum enim est, quae mens eorum fuerit qui primi dominia
singularia introduxerunt. l. 2 c. 2, § 6 n° 1. Quae credenda est talis
fuisse, ut quam minimo ab aequitate naturali recesserit.
[103] Non in res tantum, sed in personas jus quoddam acquiritur, et
originarie quidem ex generatione, consensu, delicto. c. 5. no l § 2.
[104] Ex consociatione jus in personas oritur, aut ex consociatione
venit aut ex subjectione, o. c. 1. 2 c 5 n° 1.
[105] Consociationes praeter hanc maxime naturalem sunt et aliae tum
privatae, tum publicae. l. 2 c. 5 § 17.
[106] Est autem civitas coetus perfectus liberorum hominum juris
fruendae et communis utilitatis causa sociatus. l. 1 c. 1 § 14.
[107] Consociatio, qua multi patres familiarum in unum populum ac
civitatem coeunt, maximam dat jus corpori in partes, quia haec
perfectissima est societas: neque ulla est hominis actio externa quae
non ad hanc societatem aut per se, aut ex circumstantiis spectare
possit.
[108] l. 1. c. 4. § 7. n° 3.
Juris autem civilis occasionem dedit utilitas nam illa, quam diximus
consociatio aut subjectio, utilitatis causa coepit institui. prol. 16.
Nam qui coetui alicui se aggregaverant, aut homini hominibusque
subjecerant hi aut expresse promisserant, aut ex negotii natura tacite
promisisse debebant intelligi, secuturos se id, quod aut coetus pars
major, aut hi, quibus delata potestas erat, constituissent. prol. 12.
[109] Dit zag ook Felden in: Verum ex praesumpta voluntate paciscentium
eorum, qui in societatem civilem coierunt petendum non esse videtur
fundamentum, sed ex naturâ potius constituente homines partes societatis
civilis.... Fundamentum eorum, quae justa sunt in civitate, non a
praesumpta voluntate coeuntium, sed ab ipsa natura civitatis petenda
esse. Joann. à Felden, Annotata ad H. Grotium. etc. Jenae 1658. blz. 72.
Zie ook Felden. Elementa juris universi. Lips. 1664. De staat wordt
aangeduid als societas naturalis perfecta blz. 4.
Felden hatte entschieden Unrecht, in den Ausführungen des Grotius
überhaupt eine Verkenning des speziell natürlichen Elementes zu
erblicken.--Zwar wurde in dessen Schrift einen besonderen Nachdruck auf
die Thatsache gelegt, dass ohne eine gewisse Übereinkunft, zwischen den
Individuen keine geordnete Gesellschaft enstehe, aber gleichfalls wurden
an manchen Stellen die Natürlichen Verhältnisse betont, durch welche das
Individium dazu geführt wurde, den Socialen Vertrag formel oder
stilschweigend zü schliessen. Aldus Liesker. Die
Staatswissenschaftlichen Anchauungen D. Graswinkel's p. 157. Ik geloof
dat men zich hier vergist. De aangehaalde text, waarop deze bewering
steunt is l. 1. c. 4. § 7. n° 3. waar Grotius juist het tegendeel
bewijst. Vergelijk over Grotius' contractstheorie: O. Gierke, passim.
vooral blz. 81. J. Basdevant. Fondateurs du Droit international. Paris
1904. blz. 240. Deze laatste zegt:
Comme principe Grotius admet la doctrine du contrat social, qu'il
n'expose pas dans son ensemble comme un point sur lequel il aurait porté
specialement son attention, mais que des allusions suffissament précises
font apparaitre comme adopté dans son esprit.--Cfr Esmein. Elements du
droit constitutionel. Paris 1903.
[110] O.c. L. 1. c. 3. § 6. n° 1.
[111] Summam imperio intelligo personam ant coetum cui imperium sit in
populo solius Dei imperio subditum. De Imperio Summarum Potestatum. blz.
1.
[112] Haec ergo summa potestas quod subjectum habeat videamus Subjectum
aliud est commune, aliud proprium: ut visus subjectum commune est
corpus, proprium oculus; ita summae potestatis subjectum commune est
civitas, subjectum proprium est persona una pluresve, pro cujusque
gentis legibusque ac moribus. l. 1. c. 3. n° 7. n° 3.
[113] l. 1 c. 3 § 8 no 1. cfr. l. 2 c. 11 § 1 no 3.
[114] l. 1 c. 4 § l no 3.
[115] Zie over Ephoren, Otto Gierke--Althusius blz. 29. Ephoren werden
genoemd de mannen die de opdracht hadden in naam van het volk diens
rechten voor te staan tegenover de hooge regeering.
[116] l. 1 c. 4 § 7 no 2.
[117] Lib III advers. Monarchom. c. 8. l. VI c. 23-24.
[118] Summam potestatum intelligo personam aut coetum cui imperium sit
in populo solius Dei imperium, subditum. Vocem ergo "Summae potestatis"
non pro jure sumimus,--sed pro jus habente. Hujus ergo "Summae
potestatis" ita definitae imperium dicimus, non ad profana tantum sed ad
sacra quoque extendi.
H. Grotii. De imperio Summarum Potestatum circa Sacra. Ed. 3'e Hagae
Com. Adr, Vlacq 1652. C. 1. n° 2.
[119] Verantwoording v. d. Wettelicke Regiering van Hollant ende West
Vrieslant. Parijs. Cap. 2. blz. 24.
Atque adeo religimis qouque publicae status nunquam non a regis ac
Synedrii arbitrio pependit. l. 1. c. 4. § 6. n° 4.
[120] Verantw. c. 2. blz. 28.
[121] Verantw. blz. 59. c. 6.
[122] Verantwoordingh ibid.
[123] De Imper. Summ. Potestatum. c. 1. no. 2.
[124] Universitate materiae respondit finis quoque universitas o. c. c.
1. no. 4.
[125] De Imperio Summarum Potestatum. c. 1. no. 4. Ook de verdere
citaten in den text zijn uit dit werk.
[126] Musculo, Bucero, Ivello, Witakkero, Reinoldo, Brittanarum rege,
Episcopo Eliensi, Bochello, Tokero, Causabono, Paraco, consentinunt hi
qui Politica tractarunt ... Melchior Goldastus, etc.
[127] Nam quamquam pro poena quibusdam injungi opera quaedam solent ea
tamen opera spectantur tantum qua molesta sunt, atque ideo ad passiones
sunt referenda. l. 2. c. 20. § 1. no. 1.
[128] Dictat ... ratio maleficium posse puniri, non autem quis punire
debeat, nisi quod satis indicat natura conventissimmum esse ut fiat ab
eo qui superior est: non tamen ut omnino hoc demonstret esse necessarium
nisi vox superioris eo sumatur sensu, ut is qui male egit eo ipso se
quovis alio inferiorem censeatur fecisse et quasi ex hominum censu
detruxisse in censum bestiarum quae homini subjacent. l. 2. c. 20. § 3.
no. 1.
[129] Est enim ira ut in bestiis ita in homine ... qui appetitus adeo
per se caret ratione, ut saepe feratur in ea, quae non laeserunt, ut in
foetus ferae quae laesit; aut in sensu carentia ut in lapidem quo ictus
est canis. At talis appetitus in se spectatus non convenit parti
rationali, cujus est imperare affectibus; ac proinde nec juri naturae
quia id est dictatum naturae rationali ac sociali qua talis est § 5.
[130] De talibus Seneca loquitur, cum ait, interdum, ut pereant
interesse pereuntium. l. 2 c. 20 § 7 no 3.
[131] Cfr. l. 1 c. 3 § 2 no 2 quanquam enim judicia publica non a
natura, sed a facto sunt humano ... enz.
[132] Sed cum facti inquisitio saepe magnam diligentiam et poenae
aestimatio multo prudentiae et aequitatis desideret ne dum quis nimium
de se praesumeret, aliis non credentibus, rixac orirentur, eo placuit
hominum justis commutationibus eis deligere quos optimos ac
prudentissimos putarent aut forte sperarent. § 9 no 4.
[133] Sunt enim haec remedia animorum non minus innocentia quam pharmaca
sensui ingrata. l. 2 c. 22 § 10 no 1.
[134] Dit alles behandelt Grotius wijd en breed. l. 1 c. 2 §8 no9. en
verder.
[135] Cfr. l. 2 c. l § 14.
[136] Tam omnes parcere crudelitas est, quara nulli. Seneca, De
clementia. De Jure B. ac P. l. 1. c. 2. § 8. no. 10 ... negant enim
stoici ut videre est in fragmento apud Stobacum, titulo de magistratu,
in oratione Tullii pro Mucena, et in fine librorum Senecae, de
clementia, sed levi argumento. Venia aiunt, debitae poenae remissio est:
sapiens autem quod facere debet facet. Hic fraus latet in illa voce
debitae. o. c. c. 20 § 21.
[137] De J. B. ac P. l. 2, c 22. § 29. no 1.
[138] Vera bona extra virtutes, et earum actiones, quae ad peccatum non
ducunt sunt aut delectantia, aut delectantium causa, quae utilia
vocantur ut possessionum abundantia.
[139] Sunt ... quaedam quae vitae acquiparantur, ut existimatio pudor
virginalis, fides matrimonii, aut sine quibus vita tuta esse non potest,
ut imperii societatem continentis reverentia: adversum quae qui faciunt
ii homicidis meliores non videntur. o. c. l. 1. c. 2. § 5. no 7.
[140] Sed intra concessum modum ad minimum ducit caritas ejus qui
punitur, nisi plurium justior caritas aliud suadeat ob causam
extrinsecam, quae interdum est ingens periculum ab eo qui deliquit,
plerumque autem necessitas exempli. c. 22 § 34.
[141] Jam vero majorem etiam usum habet religio in majori illa, quam in
civili societate, quia in civili partem ejus supplent leges, et facilius
legis exsecutio. Cum contra in magna illa communitate juris exsecutio
sit difficillima, ut quae nisi armis expleri nequeat; et leges
paucissimae quae insuper sanctimoniam suam habent praecipue a metu
numinis. l. 2 c. 20 § 44, no 6.
[142] Zie over Grotius strafrecht-theorie, Heinrich Pfenninger: Der
Begriff der Strafe, Zürich. 1877.
[143] Alles was Grotius von dem rechte der Natur vorbringt, ist nichts
als die alte scholastische Lehre. Joh. Jac. Schmauss, Neues Systema des
Rechts der Natur Gott. 1754 Wz. 213.
[144] Grotius brach auf politischem Gebiete die Bahn, wie Luther auf dem
religiösen und Cartesius auf dem philosophischen, Kaltenborn. Die
Vorläufer des Hugo Grotius, Leipzig 1848.
[145] Archiv, für Geschichte der Philosophie d. 7, blz. 67.
[146] Die Philosophie des Rechts, 1830, B. 1, blz. 68.
[147] Cfr. V. Cathrein, Moralphilosophie, 1899, B. 1, blz. 323 e. v.
[148] Gest. 1604. Disquisitiones methaphisicae 1, 2, disp. 150 c. 3 no
22-25 Zie over Vasquez' stelling Dr. Praxmarer. Philosoph. Jahrb. 1888
blz. 421.
[149] Illa ergo quae rationem habent, seipsa movent ad finem, quia
habent dominium suorum actuum per liberum arbitrium, quod est facultus
voluntatis et rationis.....
Et ideo, proprium est naturae rationalis, ut tendat in finem quasi se
agens, vel ducens ad finem; naturae vero inrationalis, quasi ab alio
acta, vel ducta. S. Th. 1a 2ae q l, art. 2. c.
Duplex est necessitas: una coactionis, et haec, quia repugnat voluntati
tollit rationem meriti. Alia est necessitas ex obligatione praecepti
sive ex suppositione finis, quando scilic aliquis non potest consequi
finem virtutis, nisi hoc faciat, et talis necessatis non excludit
rationem meriti, in quantum aliquis hoc quod sic est necessarium
voluntarie agit. S. Thom. S. Theol. 2a, 2ae, q. 58, art. 3 ad 2 cfr. De
veritate q. 17. a. 3.
[150] Agens autem non movet, nisi ex intentione finis. Si enim agens non
esset determinatum ad aliquem effectum, non magis ageret hoc quam illud:
ad hoc ergo quod determinatum effectum producat necesse est quod
determinetur ad aliquid certum, quod habet rationem finis. S. Thom. la,
2ae q. l a. 2 c.--S. c. G. L. 3 c. 2.
[151] Manifestum est omne agens agere propter finem, quia quodlibet
agens tendit ad aliquod determinatum. Id autem ad quod agens determinate
tendit, oportet esse conveniens ei; non enim tenderet in ipsum nisi
propter aliquam convenientiam ad ipsum. Quod autem conveniens est alicui
est illle bonum. Ergo omne agens agit propter bonum. St. Thom. S. c. G.
l. 3. c. 3.
[152] Finis est bonum, vel apparens bonum--Aristoteles, Phys. lib. 2,
31, cfr. St. Thom. De Verit. q, 14 a 2.
[153] St. Thom. 1a 2ae q. 5 art. 6, c.
[154] St. Thom. 1a 2ae q. 18--19.
[155] Cum ratio humana ad legem aeternam comparetur, ut causa secunda
primae subordinata, necessarium est voluntatis humanae bonitatem magis
ex lege aeterna quam ex ratione dependere. St. Thom. 1a 2ae q. 19 art. 4
concl.
[156] 1a 2ae q. 90 art. 4 c.
[157] Cfr. St. Thom. 1a 2ae q. 19.
[158] Celui, qui a agi contrairement aux lois de la morale ... a violè
un ordre, qu'il était tenue de respecter, un ordre qui devrait être
observé. De Baets. Bases de la morale et du Droit. blz. 300.
[159] Zie over dit alles Victor Cathrein. Moralphilosophie, 1899, blz.
327-332. Hij kent geen ware verplichting zonder overheid.
[160] Cfr. St. Thom. 1a 2ae q. 90. art. 2 c.
[161] Tout chose est bonne; lorsqu'elle tend à sa fin. Ainsi en est-il
des choses naturelles; ainsi des actions de l'animal, ainsi des actions
de l'homme en dehors de la considération morale; ainsi en est-il enfin
des actions morales. Elles sont bonnes, si elles tendent à réaliser la
fin de l'homme, de l'homme comme tel. De Baets. Les basis de la morale
et du droit. Gand, 1892, bl. 177.
[162] Sed primo agenti, qui est agens tantum, non convenit agere propter
acquisitionem alicujus finis; sed intendit solum communicare suam
perfectionem, quae est ejus bonitas. Et unaquaque creatura intendit
consequi suam perfectionem, quae est similitudo perfectionis et
bonitatis divinae. Sic ergo divina bonitas est finis rerum omnium. 1a q.
44 art. 4.
[163] In rebus creatis invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam
rerum, sed etiam quantum ad ordinem earum in finem 1a q. 22 art. 1.
[164] Ratio autem ordinandorum in finem proprie providentia est 1a q. 22
art 1.
[165] 1a q. 22 art. 2 c. en ad 2 o.
[166] 1a q. 22 art. 4.
[167] 1a q. 22 a. 4 c.
[168] 1a 2ae q. 91. art. 1, concl.
[169] ibid en q. 93 art. 1.
[170] 1a q. 22 art. 2 ad. 4.
[171] 1a 2ae q. 91. a. 2. c. cfr. 1a q. 22 art. 2. ad 5.
[172] 1a 2ae q. 91 a 2 2.
[173] 1a 2a q. 10 art. l c.
[174] 1a 2a q. 91, art. 2, ad 2.
[175] 1a 2ae q. 94, art. 1 c.
[176] 1a 2ae q. 94 art. 2 c.
[177] 1a 2ae q. 94 art. 2.
[178] 1a 2ae q 94 art. 3--9. 61 art 2. Cfr. 1a. 2ae q 63 art. 1. Hier
zegt St. Thomas ook, waarom de deugd van nature in ons is "secundum
aptitudinem, et inchoationem, non autem secundum perfectionem." q. 94,
art. 4 ad 3.
[179] St. Thomas 1a 2ae q 94, art. 3 ad. 2.
[180] cfr. W. Dilthey. Archiv, f. Geschikte der Philosophie d. VII blz.
66. Grotius gelijk Bacon, ging uit van het idee van aangeboren tendenzen
in de menschelijke natuur, op welke hij dan in Stoicijnschen zin een
moraal construeerde.
Cfr. W. Dilthey, ibid. d. VI. Natürliches System d.
Geisteswissenschaften im 17 Jahrh.
[181] 1'a 2'ae q. 95 art. 1 cfr. ibid art. 2--q. 91 art. 3.
[182] 1'a 2'ae q. 91 art. 4.
[183] l'a 2'ae q. 91, art. 3.
[184] l'a 2'ae q. 95, art. 4.
[185] Ibid.
[186] 1'a 2'ae q. 95, art. 2.
[187] A. Pottier. De Jure et Justitia. Leodii 1900 blz. 7.
[188] "Inleiding" enz. B. 1 d. l § 2.
[189] 2a 2ae q. 57. art. 2.
[190] ibid. art. 1.
[191] Inleidingen l. c.
[192] Jus sive justum naturale, est quod ex sui natura est adaequatum
vel commerisuratum alteri. 2a 2ae q. 57 art. 3. cfr. ibid art. 2.
[193] ibid. art. 3.
[194] ibid. Si consideretur iste ager absolute, non habet unde magis sit
hujus quam illius; sed si consideretur per respectum ad opportunitatem
colendi ... secundum hoc habet quandam commensurationem, ad hoc quod sit
unius, et non alterius.
[195] 2a 2ae q. 64. art. l.
[196] Quod aliquid propter se quaerit semper quaerit; ... quae igitur
semper sunt in entibus sunt propter se a Deo volita; ... substantiae
autem intellectuales maxime accedunt ad hoc, quod sint semper ... Per
hoc autem quod dicimus substantias intellectuales, propter se a divina
providentia ordinari, non intelligimus quod ipsae ulterius non
referantur in Deum et ad perfectionem universi. Sic igitur propter se
procurari dicuntur et alia propter ipsas, quia bona ... non eis sunt
data propter alterius utilitatem. S. c. G. l. 3 c. 112.
[197] S. c. G. l. 3 c. 128. Tunc autem ordinata concordia inter homines
servatur, quando unicuique quod suum est redditur, quod est justitiae.
[198] M. de Baets. Les bases de la morale et du droit blz. 153. cfr
Pottier. De jure et justitia blz. 7.
Men ziet hieruit ook, waarom Kaltenborn ten onrechte van de
scholastieken zegt: "Das Recht erscheint noch als Gerechtigheit, die ja
auch moralischer und religiöser Natur ist," o.c. blz. 42.
[199] o.c. Ibid.
[200] 2a 2ae q. 57 art. 3.
[201] Ibid.
[202] Absolute autem apprehendere aliquid non solum convenit homini, sed
etiam aliis animalibus. Ibid--Considerare autem aliquid, comparando ad
id quod ex ipso sequitur, est proprium, rationis; et ideo hoc idem est
naturale homini secundum rationalem naturam, quae hoc dictat. 2a 2ae q.
57 art. 3.
[203] St. Thomas De Reg. princip. l. 1. c. 1.--cfr. Ed. Crahay. La
Politique de St. Thom. blz. 5. Louvain, 1896.--cfr. Ene. Leonis XIII.
"Dinturnum"--cfr. St. Thomas 1a 2ae q. 96, art. 4. s. c. G. l. 3. c.
129.
[204] Cuicumque est aliquid naturale, oportet etiam esse naturale id
sinc quo illud haberi non potest; ... Est autem homini naturale quod sid
animal sociale; ... Ea igitur sine quibus societas humana conservari non
potest sunt homini naturaliter convenientia. S. c. G. 1. 3. c. 129. Zoo
bijv. bet staatsgezag.
[205] Cfr. St. Thom. S. c. G. q. 3, 146.--Suarez. De legibus, l. 2. c.
14 n° 4.--De Lugo de justitia, etc. disp. 10 sect. 2 n° 58.--St. Thom.
1a 2ae q. 95. art. 1.
Zie over straf. St. Thomas 1a 2ae q. 87. Cathrein o. c. d. 2. blz.
632--33.
[206] W. Dilthey. Naturl. System d. Geisteswissensch. im 17 Jahrh.
Archiv. f. Geschichte d. Philos. d. 6 blz. 256.
[207] Geb. 1554. De Justitia et jure libri IV.
[208] Hely. Etude sur le droit de la guerre de Grotius. Dezelfde
uitdrukkingen als St. Thomas gebruikt de Groot. Zie bijv. de S. c. G. l.
3 c. 129: Ea igitur sine quibus societas humana conservari non potest
sunt homini naturaliter convenientia.
[209] o. c. blz. 43.
[210] De Jure B. ac P. prol. 52.
[211] Epistol. 1 ad Benj. Maurerium, Grotius et aliorum Dissert. etc.
blz. 5. Elzevier. Amsterdam 1645.
[212] 15 Oct. 1623. Epist. ad Gallos.
[213] Huigh de Groot. Josef of Sofompaneas. Treurspel vertaeld door J.
v. Vondel Amsterd. Jac. Thomasz. Sergeant 1636. Voorrede.
Wij hebben het Latijn niet al te dicht willen op de hielen volgen, noch
ook te verre van onzen treffelycken voorganger afwijcken. Maer of wij
hier in de rechte mate houden, dat zal het Groote Vernuft (na veele
rampen en wederwaerdigheid tot de waerdigheid van koningklijcke
gezantschap verheven en verheerlijckt, en met gewightige Rijcxzaecken
beslommert) kunnen oordeelen, wanneer het zich gewaerdige onze
Neerlandschen Sofompaneas, in zijn stamelen te berispen, en hem zoo
volmaeckt in Duitsch als in Latijn te leveren, en wij zullen zijn
oordeel als een orakel opneemen, en wenschen dat d'almachtige hem lange
spare, en in zyn doorluchtigh ampt zegene met wijsheid en
kloeckhartigheid, tot eere van Neerland, vereeniging der geheele
christenwereld, ende genoegen van veel duizend eerlijcke zielen, die hem
hartelijcke liefde toedraegen.
[214] Deze was volgens Holtzendorf--Handbuch des Volkenrechts blz. 397.
Nota Rivier--Pastoor te 's Hertogenbosch en schreef een werk, de bello
justo et licito, in 1514 te Antwerpen gedrukt.