zoo dikwijls genoemde en zoo heftig bestreden "politici," die Thomas
Stapleton [270] ons beschrijft?
Grotius was eerder een hen tegenovergestelde meening toegedaan. Hij
erkende in de overheid een recht en een plicht uit te komen voor den
godsdienst en hij wil, dat men eerder God moet gehoorzamen dan de
menschen.
#Ons oordeel over Grotius.#
Aan zijn "de Jure Belli ac Pacis" hebben wij in het begin gezegd, dankt
Grotius zijn onsterfelijkheid, en geen wonder, kunnen wij er bijvoegen
hier is een meesterwerk, alleen een genie kon het tot stand brengen.
Een meesterwerk is de Jure Belli ac Pacis om de zooeven aangegeven
reden.
De Jure Belli ac Pacis moest naar de bedoeling des schrijvers de
onomstootelijke, voor allen klare en evidente beginselen aangeven van
recht en zedelijkheid en daardoor medewerken aan het practisch naleven
der instinctmatig gevoelde rechten en plichten der volken en der
menschen onderling. Het moest, de volken en de vorsten, die in deze
wereld geen rechters hadden, er aan herinneren, dat zij oneerlijk kunnen
doen en onrecht bedrijven, maar dat zij dan een eeuwigen rechter, wiens
macht geweldig is, te vreezen hadden.
In die poging is Grotius voor eenigen tijd geslaagd; het is
ontegenzeggelijk, dat hij een heilzamen invloed heeft uitgeoefend op de
toestanden dier dagen en zelfs later. De kunst des meesters lag hierin,
dat hij het oude in vele punten, in de meeste zelfs, kon bewaren met
nieuwe middelen, die in den geest des tijds waren, met nieuwe
beginselen.
"Of all works", zoo sprak Andrew D. White, bij de Grotius' plechtigheid
te Delft (4 Juli 1899) "not claiming divine inspiration, that book,
written by a man proscribed and hated both for his politics and his
religion had proved the greatest blessing to humanity. More than any
other it has prevented unmerited suffering, misery, and sorrow; more
than any other it has ennobled the military profession; more than any
other it has promoted the blessings of peace and diminished the horrors
of war. [271]
Il (Grotius) travaille noblement à faire descendre, au milieu de tant de
fougueux capitaines, la sévère majesté du droit; zegt Ed. Descamps. [272]
Heeft Grotius' werk een zegenrijken invloed gehad op de politiek van het
Europa der 17de eeuw en misschien zelfs later, dit kan ons de oogen niet
doen sluiten voor de schaduwzijde van zijn werk. De tijdelijke
verbetering, die Grotius bracht, weegt niet op tegen de veel grootere
onheilen, de valsche leeringen, voor welke hij de baan opende, met zijn
naturalistische moraal en individualistische rechtsleer.
Met den natuurtoestand tot uitgangspunt te nemen van recht en
zedelijkheid leidde Grotius de moraal en de rechtswetenschappen in een
zeer verkeerd spoor. Hobbes, Spinoza, Puffendorf, Cumberland, Christiaan
de Wolf, om niet te spreken van J. J. Rousseau, even zooveel mannen van
naam, zijn Grotius in deze richting gevolgd.
Wat men met dat woord "natuurtoestand" bedoelde, moet nog even gezegd
worden. Puffendorf beschrijft hem ons. L'état de nature est celui, où
l'on conçoit les hommes les uns par rapport aux autres, en tant qu'ils
n'ont ensemble d'autres relations que celle qui est fondée sur cette
liaison simple et universelle, qu'il y a entre eux par la ressemblance
de la nature, indépendamment de toute convention et de tout acte humain
qui les ait assujettis les uns aux autres d'une facon particulière....
Ceux qui vivent dans l'état de nature sont ceux, qui ne sont ni soumis à
l'empire l'un de l'autre, ni dépendants d'un maître commun, et qui n'ont
reçu l'un de l'autre ni bien ni mal.... Le principal droit de l'état de
nature c'est une entière indépendance de tout autre que de Dieu. [273]
Welke plichten de mensch in dien natuurtoestand heeft, wordt dan
verder--en hier komt het vooral op aan--afgeleid uit de neigingen van
den mensch, die de een sociaal, de andere anti-sociaal, de een
egoïstisch, de andere altruïstisch noemt of beide te gelijk.
Van eenzelfde beginsel uitgaand, vormt men partijen, al naar gelang men,
gelijk Grotius en Puffendorf en Wolf bijv., afgaat, om te weten wat de
mensch van nature is, op den "sensus communis" op het algemeen en
redelijk gevoelen daaromtrent; ofwel gelijk velen in Engeland en
Schotland, een meer wetenschappelijk onderzoek daarnaar instelt.
Wat Grotius miste, het was eene voldoende wijsgeerige vorming.
Deze ontbreekt hem, gelijk zij ontbreekt aan de romeinsche stoa.
Er is wel wat waarheid in de woorden van Leibnitz [274]: Mons. Grotius
était d'un très grand savoir et, d'un esprit solide: mais il n'était pas
assez philosophe pour raisonner avec toute l'exactitude nécessaire sur
des matières subtiles, dont il ne laissait pas d'écrire.
Is dit het oordeel dat wij vormen over Grotius werk, wij eeren den man,
een der grootste, die Holland ooit gekend heeft, met zijn eerlijk
karakter, dat "lebt und webt in den Ideeën des Friedens [275], met zijn
diepen godsdienstzin [276], die aan God een plaats liet in de
menschelijke maatschappij. Wij betreuren het, hetgeen hijzelf betreurde
voor de scholastieken: "in infelicia saecula inciderunt." Had Grotius
den wijsgeerigen blik gehad van de mannen, die naast hem stonden, ik
bedoel de volgelingen der schoolsche wijsbegeerte, en die hun plan de
ontwrichte maatschappij der 17de eeuw en de pas geworden staten te
herinneren aan recht en zedelijkheid, misschien wel niet zoo schitterend
als hij, en zoo in den geest, des tijds en met zoo groot een eruditie,
voltooiden, Grotius zou waarschijnlijk nog grooter geweest zijn.
#Werken over de Groot [277]#
#Accolas, E.#--Droit de la guerre.
#Altmeyer, J. J.#--Précurseurs de la réforme aux Pays-Bas. La Haye
1886.
#Arnd, J.#--Spec. de H. Grotia a commentatoribus juris B. ac P.
immerito vapulante. Rostock 1712.
#Asser, T.#--Hugo de Groot, 1583-1883. Gids 1883. II 441.
#Basdevant.#--Les Fondateurs du droit interm. Paris 1904.
#Batesius, G.#--Vitae selectorum aliquot virorum. London 1681, bldz.
420.
#Beyerlinck.#--V. Grotius.
#Berger, J. G.#--Oratio de H. Grotio Rostochii moriente Lips. 1716.
#Bossuet#.--Oeuvres Compl. Dis. prelim.
#Brandt, Casp. en Adr. v. Cattenburgh.#--Historie van het leven des
Heeren H. de Groot. Dordrecht en Amsterd. 1727.
#Broere.#--De gezindheid van H. de Groot voor de Kathol. Kerk. De
Katholiek 1852 en vlgd. jaarg.
#Burigny.#--Vie de H. Grotius. Paris 1752.
#Butherforth.#--Institutes of natural laws ... lectures on Grotius de
J. B. ac P. London. 1754.
#Butler.#--Life of H. Grotius. 1827.
H. Grotii epistolae ad Gallos. Lugd. Bat 1648. [278]
H. Grotii et M. Berneggeri epistolae mutuae Argentor. 1667.
H. Grotii epistolae quotquot reperiri potuerunt. P. Blaeu. 1687.
Epistolae ad I. Jaski. Dantz. 1670.
Epistolae ad Oxienstierna's patrem et filium aliisque Sueciae
conciliarios, Haarlem 1806.
Epistolae sex ineditae. Lugd. Bat. 1809.
Epistolae ad Oxiensternam et J. A. Salvium Haarlem 1829.
Brieven v. Mar. v. Reigersbergh. H. Vollenhoven en G.D.J. Schotel.
Middelb. 1857-58. Geheime briefwisseling tusschen Schriverius H. de
Groot en R. Hoogerbeets. Histor. Genootschap Borigten 1850,
blz. 303.
Onuitgegeven brieven en bescheiden betreffende H. de Groot. Algem.
Kunst-en Letterbode 1860. bldz. 254.
H. Grotii Bref. publié par l'Acad. Royale de Stockholm 1889-91.
Epistolae H. Grotii ad Domum regiam Sueciae et alios Suecios omnes fere
ineditae. Stockholm 1892.
Brieven v. Nic. v. Reigersbergh aan H. de Groot. Dr. H.C. Rogge,
Amsterd. 1901.
#Caumont.#--Etude sur la vie et les travaux de Grotius. 1862.
#Coopsen, B.#--Ad H. Gr. de J. B ac P. III. 20. 43, 3. 1765.
#Courat.#--De Dood v. H. de Gr. Nederl. Speet. 1884.
#Cras.#--Laudatio H. Gr. Kongl. Vitterhet. Historie. VII. 187.
Stockholm. 1802.
#Cras.#--Oratio, enz. Amstelod. 1776.
#Cras.#--Laudatio H. Grotii. Amstelod. 1796.
#Creuzer.#--Luther und Grotius. Heidelberg. 1816.
#Descamps, E.#--Essais de phil. juridique. H. Grotius et le droit
naturel ch. II Louvain. 1889.
#Diest Lorgion.#Het Catholicisme v. H. de Groot. Waarheid in Liefde.
Godgel. tijdschr. 1857.
#Dilthey, W.#--Die Autonomie des denkers in 17 Juhzh. Archiv. f.
Gesch. der Phil. 3. VII blz. 66, 74.
#Dodt, J. J.#--H. Grotius. Algem. letterl. Maandschr. 1847. blz. 574.
#Doedes, J.#--Venetiaansche uitgaaf v. "De Verit. Rel. Christiana"
godgel. Bijdr. 1869 blz. 359.
#Dorn, J.#--Ad H. Grotii de J. B. ac P. Jena. 1716.
#Eggers, J.#--Annot. ad H. Gr. Introd. ad juris prudentiam Holl.
Lugd. Batav. 1839.
#Familieboek# (een oud) v. de Groot. Algem. Ned. Fam. blad.
1883-1884. no 142.
#Felden, Joh. à#--Annot ad H. Grotium de J. B. ac P. Amsterd.
1652-3.--Annot. ad H. Grotium, quibus immixtae sunt responsiones ad
stricturae Graswinckelii-Jenae. 1663.
#Fockerna, Andreae.#--Inl. tot de H. Rechtsgel. van H. de Groot,
Arnhem 1895.
#Franck.#--Ad. Reformateurs et publiciste de l'Europe du XVIIe S.
Paris 1884 blz. 253 en v.
#Franck Ad.#--De droit de la guerre et de la paix p. Grotius, Journ.
d. Savants. 1867 blz. 428.
#Fruin, R.#--H. de Groot en Mar. v. Reigersbergh. Gids. N. S. d. 11.
#Fruin, R.#--Memorien v. H. de G. Maatschappij Ned. Letterk. 1866.
#Fruin, R.#--Onuitgegeven werk v. H. de Gr. Gids 1868. d. 4.
#Fruin, R.#--Verhooren enz. v. H. de Gr. Werken v. h. Histor.
Genootschap no 14, 1871.
#Geesink, W.#--Calvinisten in Holland. Rotterd. 1887.
#Gierke, O.#--Joh. Althusius-Breslau 1880 en
[Noot van PG redacteur: originele tekst deels weggevallen]
#Gilze, J. v.#--Is H. de Gr. Roomsch geworden? Gids N.S. d. 11.
#Glafey.#--Geschichte des rechts der Vernunft. Leipzig 1739.
#Graaff, M. de#--Het H. de Groot feest. Leeskabinet. 1883 II 1.
#Gratama, S.#--H. de Gr. tegen Hufeland en Lampredi verdedigd.
Rechtsgel. mag. I. 1.
#Gratama, H.#--Disertatio ... in quaestione faenebri: Gron. 1820.
#Groot, Hugo de.# Gouverneurs oude huisvriend. 1883--blz. 193.
#Groot#, (het einde van). Nieuwe vaderl. Bibliotheek. Amsterd.
1797-1804 VII.
Grotius and the sources of international law. Edinburgh review, 1860. d.
112.
#Groot (Hugo de)# Levensbeschr. v. meest Nederl. mannen en vrouwen
1774-82. D. II. blz. 1.
#Groot (Hugo de)# en Bilderdijk. Vaderl. letteroef. 1829. II. blz.
248
#Groot.# Terugkeer v. H. de Gr. tot het kath. geloof. Amsterd. 1857.
#Grotii (Hugonis)# quaedam doctrinae multum noxiae. Bibliot. Royale
Brux. Section des mscrits. 17584-85, no 4.
#Gronovii, F.#--Dicta ad Hug. Grotii libros. ibid. 14551.
#Hartenstein, G.#--Darstell, d. Rechtsphilos. des H. Grotius Abhandl.
der Sachs-Gesellsch. 1850 blz. 483.
#Halenses# (observationes) de vita, morte et scriptis H. Grotii
1700-1705, II no 15. blz 329.
#Hely.#--Etude sur le droit de la guerre de Grotius.
#Hertling, J.#--Disp ... ad ductum H. Grotii de J. B. ac P.
Heidelberg 1733.
#Holtzendorff#--Handbuch des volkerrecht. Berlin. 1885.
#Jong, J. de#--Dissert. Grotianae doctrinae ... de jure criminali
Tra. ad Rhen. 1827.
#Kaltenborn, C. von#--Vorläufer des H. Grotius. Leipzig. 1848.
#Klönne, B.H.#--Leonardus Marius en H. de Groot. De Katholiek.
1889-90.
#Klose, R.L.#--Hugo de Gr. als schwedischer Gesandte v. Bulau.
Geheime Geschichten enz. B. 12, blz. 61. 1860.
#Knuttel W.#--Over het sterven v. H. de Gr. Ned. Spect. 1884. blz.
275.
#Kolstee, M.J.#--Levenschets v. H. de Groot. Delft, 1883.
#Kortmartus#--Abrégé des memoires illustres.
#Krogh-Thonning#--H. Grotius und die religiösen Bewegungen im
Protestantismus seiner Zeit. Köln. Bachem. 1904.
#Labouchère, C.#--Dissert, de Grotii "Jurispr. Holl. Lugd. Bat."
1839.
#Land, Dr. J.P.N.#--Wijsbegeerte in de Nederl, 1899--blz. 96 en v.
#Laurentius#--Grotius papizans, Amsterd. 1830.
#Leeuwen, J. v.#--H. de Groot als dichter-Eigenhaard. 1883.
#Lehman.#--H. Grotii manes ... vindicatae. Delph. 1727.
#Lerminier, E.#--Introd. genèr, à l'histoire du droit. Brux. 1830.
blz. 93. 109.
#Leupe.#--Brief v. d. Kamer v. Zeeland der O. I. Compagnie aan Mr. H.
de Gr. Ned. Spect. 1875. blz. 204.
#Leven v. H. de Groot.#--Amsterdam 1875.
#Lyon, B.#--Diss. de loc. Grot. Intr. ad Jurisprad. Holl. 1839.
#Luden, H.#--H. Grotius nach. S. Schiksal und Schriften. Berlin 1806.
H. de Groot uit zijn lotgevallen en schriften. Leeuwarden 1830.
#Maurier, (Louis Ambery Chev. Seign de)#--Memoires pour servir à
l'histoire d'Hollande enz. Paris 1680-88. blz. 433-80.
#Marcovii#--Quaestion. sel. jures nat. et gent. inter Grotium et
Pufendorfium controversis. Lipsiae 1748.
#Meister#--Bibliotheca juris naturae et gentium. Göttingen 1749-59.
#Meuschen, Joh.#--Observ. de vita, morte et scriptii. H. Grotii.
#Millies, H.#--Over de oostersche vertalingen v. Grotius' «de
Veritate Rel. Christianoe.» Versl. Koninkl. Academie d. Wetensch. VII
109.
#Muller, S.#--Grotius contra mare liberum. Nijhoff. Bijdragen. N. R.
IX 222.
#Muller, J.J.#--De obligatione subditorum ex delicto Summae
potestatis ad H. Gr. de J. B. ac P. Jena, 1689. De occisione furis
nocturni, Jena 1689. De jure feesàli, 1690--De jure transitus 1697.
#Neumann.# Hugo Grotius--Berlin 1884.
#Nijs, E.#--Le droit de la guerre et les précurseurs de Grotius.
Brux. 1882. Origine du droit intern. Brux. 1894.
#Niceron.#--Vie de Grotius. Mémoires. Paris 1729-45.
#Nuyens.# De partijen in de 17de eeuw en het rechtsgeding v. H. de
Groot. Wachter 1874, I en II.
#Ompteda,#--Litterat. des Völkerrecht,--Regensburg. 1785.
#Oosterzee#--Maria v. Reigersberg. Jaarboekje voor Zeeland 1854, blz.
208.
#Oudeman, A.#--Uitgaven der rechtsgel. Werken v. H. de Gr. en
geschriften over en naar aanleiding v. deze werken. Tijdschr. voor het
Nederl. Recht. Gron. 1872.
#Paludanus, R.#--Dissert. ad § 2. 1. 1. H. Grotii Juris pr. Holl.
Lugd. Bat. 1759.
#Philippona, Chr.#--Guy Patin over godsdienstige gevoelens v. Gr. De
Katholiek. N. R. 1886.
#Plois v Amstel.#--Uitmuntend karakter en lotgevallen v. H. de Gr.
Amsterd. 1774.
#Portretten v. H. de Gr. en zijn vrouw,#--Navorscher 1873. blz. 192.
#Pfenniger, H.#--Der Begriff der Strafe untersucht an der Theorie der
H. Gr. Zurich. 1877.
#Riet, J. v.#--Dissert. de H. Grotii in jure criminali meritis 1828.
#Rogge, H.#--H. de Groot-Eigenhaard 1883.
#Rogge, Dr. H. C.#--Bibliographie der Werken v. H. de Groot. 1883.
#Robert.#--Discours, enz. mscrits. Archiv. Gener. Brux. f. Secr.
d'Etat et de guerre l. 2122.
#Schatter, J.#--De natura virtutis ad H. Grotium in prolog. Argent
1649.
#Scheltema, P.#--Memorie v. mijne intentiën en notabele bejegingen
door H. de Groot, I blz. 175.
#Scheltema, P.#--Dagboekje v. Willem de Groot, enz. Nieuw Archief v.
kerkl. gesch. I, 331.
#Schneider, J.#--De fide perfidis servanda en Grotii de J. B. ac P.
Hallae 1723.
#Schotel.#--Lucian Muller over de lat. gedichten v. H. de Groot.
Vaderl. letteroef. 1867. II, 437.
#Schott, C.#--Dissert. sistens analysin operis Grotiani de J. B. ac
P. Tub. 1768--Dissert. altera 1770.
#Schmausz, Joh. Jac.#--Neues Systema der R. der Natur. 1754.
#Schröckhs, J.#--H. Grotius. Abbildungen und Lebenbeschr. berumhter
Gelehrten. Leipz. 1766--69 II. 257-376.
#Schumann, H.#--Dissert an H. Grotii uxor ob liberatum e carcere
maritum juste puniri potuisset. Wittenb. 1727.--De H. Grotio
perduellionis crimine absoluto. Viteb. 1727.
#Schudt, Joh.#--Vita H. Grotii. Francf. 1722.
#Seegar, C.#--Oratio de H. Grotio humanorum et divinorum scriptorum
interprete. Traj. ad Rhen. 1785.
#Seiden, Joh.#--Mare clausum Londen. 1685.
#Simonis, J. G.#--De fide minorum potestatum in bello ad Grotii J. B.
ac P. III 22. Jena. 1675.
#Smeer, T.#--Hulde aan H. de Groot. De Fakkel. Rotterdam 1825-39. II
blz. 123.
#Soutendam, J.#--Een onbekend werk v. H. de Gr. uit zijn vroege
jeugd. Oud-Holland 1889. blz. 293.
#Stahl.#--Gesch. d. Rechtsphil, blz. 158.
#Stolker, A.#--Twee rekuesten v. Maria v. Reigersbergh. Vaderl.
letteroef. 1824. II. 674--Maria v. R. en haar broeder, ibid. 1824. II
blz. 19.--Derde berigt wegens brieven v. M. v. Reigersbergh ibid. 1824.
II. blz. 320--Vierde berigt, dito, ibid. 1829. II. blz. 482-519.--Een
bijzonderheid wegens Elsje v. Houweningen. Vaderl. Letteroef. 1809 blz.
309.
#Standbeeld v. H. de Gr. te Delft.#--Eigenhaard. 1886--Leeskabinet
1885.
#Thomasius, C.#--De sponsione Caudina ac Numantina ad H. Grotium.
Lips. 1684.
#Tellegem, B. D. H.#--Dissert. de jure in mare, inprimis proseimum.
blz. 18. 30.
#Visser, D.#--Dissert. de oeconomia politica et jure publico, ad
Grotiands libros. Luyd. Bat 1856.
#Vissering, S.#--Over een drietal handschriften v. H. de Gr. Koninkl.
Acad. v. Wetensch.
Vita Hugo Grotii cum litteris Principis Arautionensis ad Grotium et
reginae Christinae ad Grotii viduam. zie Grotii opera theologica.
Amsterd. 1679, en Guil-Batesis vitae select. viror. Lugd. 1611. blz.
420.
#Vita H. Grotii.#--Leiden. 1704.
#Voort, J. v.#--Over de letterkundige verdiensten v. H. de Gr. L. IX.
145. Verhandl. Ned. Instituut v. wetensch. Amsterd. 3de klas, IV, 2, 1.
#Vorsterman van Oijen.#--Het zegel van H. en W. de Groot. Eigenhaard.
1883, blz. 193.
#Voraterman v. Oijen.#--H. de Groot en zijn geslacht. Antwerpen.
1883.
#Vries, J. de#--Een brief v. Maria v. Reigersbergh van H. de Groot.
Vaderl. letteroef. 1824. II. blz. 425.
#Wagner, B.#--De consensu gentium ad H. Gr. I, 4, 62. Viteb. 1633.
#Walter, J.#--De praescriptione inter liberasgenter, ad H, Gr.
#Witte v. Citers.#--Brief v. E. de Courcelles corrector v. de Groot's
drukproeven. Ned. Speet. 1866, 301.
#Witten.#--Memoriae Theologorum. Francofurti 1674, 5, IV.
#Wolters, W.#--H. de Gr. als verdediger v. h. Christendom. De Gids,
1869, III, 436.
#Wijn, H. v.#--Verklaring der schilderstukken betreff. H. de Gr.
Wagenaar Bijlagen.
#Wijnmalen, Th.#--Apropos du 3'ieme centenaire de Grotius. Revue de
droit intern. 1883, 160.
#Zentgravius, J.#--Diss. de armis in bello prohibitis. ad Grot.
Argent. 1677--De caede hostium captivorum Argent. 1693--De milite
voluntario ibid. 1685--De jure commerciorum inter belliqerantes, ibid.
1690--Ad Gr. de J. B. ac P. II. 2. 10. ibid. 1693--De imperio parentum
in liberos, ibid. 1695.
#VOETNOTEN:#
[1] Otto Gierke, Joh. Althusius und die Entwicklung der naturrechtlichen
staatstheoriën. Breslau 1902. blz. 1.
[2] Dordrecht, Haarlem, Delft, Leiden, Gouda, Amsterdam waren de zes
groote steden.
[3] Nuyens. Wachter 1874. De politieke en kerkelijke partijen enz.
[4] Brandt. Historie van het leven des Heeren Huig de Groot etc.
Dordrecht en Amsterdam 1727 blz. 6 en v.
[5] Inleiding tot de Holl. Rechtsgeleerdheid beschreven bij Hugo de
Groot 1631 's Gravenh. Nieuwe uitgave door Mr. S.J. Fockema Andreae
Arnhem 1895. Voorr. p. IX.
[6] Corn. de Groot: libros nullos edidit, sed elaboratos quosdam
commentarios ad diversas juris partes conscripsit.
Julius a Beyma commentaria in jus civile parrata relinquit.
Socius schreef commentaria in codicem.
Ev. Bronckhorst: Dum hoc munus professoris sustinet, varior tum
pandelectarum, tum codicis titulos, tractatusque juris publice enarravit
et interpretatus est. Hij schreef over romeinsche controversen, een
"methodus feudorum." Ger. Tuningius schreef commentarius ad quatuor
digestorum libros.
[7] blz. 17. Hist. du Cartesianisme en Belgique.
[8] De Wijsbegeerte in de Nederlanden door Dr. J.P.N. Land. Vertaald
door Mr. C. v. Vollenhoven 's Gravenh. 1899 blz. 113.
[9] Verantwoordingh v. d. wettel. regiering enz. Parijs blz. 286.
Beiden waren remonstrantsch gezind. Uit zijn propoosten (zegt Grotius
van Uitenbogaerdt) heb ick niets anders ghemerckt, dan dat hij de leer
van de remonstranten van herte was toegedaan. Ibid.
[10] Deze Frans Junius werd in 1609 opgevolgd als prof. door den
bekenden Arminius, van wien de partij haar naam kreeg.
[11] Brandt p. 13.
[12] Hij zegt daar van zichzelf: Et cum Lugduni aliquamdiu dilectissimus
Scaligero vixisset, verente patre ne amoenioribus studius irretiretur
juvenilis animus, anno 1599 (ante legitimam actatem, anno quippe decimo
sexto--Fruin) Hagensium advocatorum ordini asscriptus est, neque multo
post causas egit, nonita tamen ut humanioris litteraturae libenter
oblivisceretur. Fruin. Geschiedenis van de inleid. tot de Holl.
rechtsgel. uitgave van Fockema Andreae.
[13] Hij schrijft aan zijn vriend Daniël Heinsius, professor te Leiden,
dato 21 Juli 1603: Nescis mi Heinsi, quam totos mihi dies furetur in
gratum illud forum. Crede mihi et gratulare fortunae tuae: longe aliud
hoc est quam Academia. Nam lites nostrae, praeterquam quod homini etiam
diligentissimo molestiam exhibent et minime conveniunt, ingenio tam
pacato, qualia sunt haec nostra, tum offensarum apud adversarios
plurimum habent, gratiae apud clientes parum, gloriae apud caeteros
paene dixeram mihi. Burmanni-Syll. II p. 391.
[14] Brandt p. 13.
[15] Gratularis mihi et cur quaeso gratularis, quiane eraptam mihi vides
eam, quam semper habui maximam literariam voluptatem? An quia in lites
apud quas diverti hactenis, nunc totus religor? An vero quia totes dies
cum eo hominem genere videndum mihi erit, quos vos non possitis sine
stomacho aspicere?
[16] De pensionaris was de bezoldigde rechtsgeleerde raadsman der
steden, dienaar der magistratuur, die een bijna souvereine macht had in
de steden. Hij was ook de afgevaardigde der steden bij de Staten.
[17] Parum nosti, vir clarissimo, miseriam meam, quem negotia, multa
magis quam magna ita didexant, ut non modo ingentia illa volumina, sed
minores quoque libellis legere, interdum vix liceat. Neque tamen tantum
in me juris habent molestissimae occupationes, ut non saepe animo
repetam alvi mei partern dulcissimam, quam in umoenioribus studies magna
eum voluptate exegi. Epist. app. no 71.
[18] De kist, waarin Grotius ontkwam, schijnt zoek geraakt; of het
metselaarswambuis dit lot deelde, zou ik niet durven zeggen; het is
zeker langer bewaard gebleven. Men zie hierover Afbeelding van H. de
Groot in het gewaad van een metselaar, benevens een bijzondere
afbeelding en beschrijving van het wambuis. Te Leiden P.H. Trap 1793. De
Bibliotheek van het Provinciaal genootschap in N.-Brabant bezit een
handschrift, vermeldend eenige lotgevallen van dit wambuis.
[19] Daetselarius, qui in matrimonio, habet Erpenii Sororem, in cujus
domum, delatus sum, cum primum carcerem evasi. In Balagniaco 21 Jul.
1623. Epist. ad Gallos 73.
Het was deze Erpenius die op het einde van 1619 zijn hulp inriep voor
een uitgave van 't N. Test. in het Grieksch-Syrisch, Arabisch en
Aetiopisch.
[20] Verantwoordingh enz. bladz. 167.
[21] En France il avoit cultivé amitié avec Mr. le Prèsident Jannin,
avec Mr. le Président du Thou, avec Mr. Bignon avocat général et avec
Mrs. du Puy frères, qui ont été l'ornement des lettres en leurs temps.
Mr. Grotius avait aussi pour ami particulier Mr. des Cordes chanoines de
Limoges qui l'assistoit de sa Bibliotèque très ample et très curieux.
Mémoires pour servir à l'histoire de Hollande etc. Louis Aubery, Seign.
du Maurier, Paris 1680 bldz. 330.
[22] Mr. Grotius, étant arrivé à Paris avec plusieurs lettres de
récommandation que mon Père lui envoya pour Mrs. les ministres ils luy
furent donner par le roy, en considération de son mérite et de son
scavoir, une pension de trois mille livres dont il a vèçu quelques
années à Paris. Après avoir été dix ans ou environ à Paris sa pension
lui fut rayé par Mr. le Cardinal de Richelieu. p. 341, Mem. etc. Louis
Aubéry seign. du Maurier. Paris 1680.
[23] Vergel. Epist. 147, ad G. Lusonium.
[24] Ce choix, (d'Oxenstjerna) déplût fort à Mr. le Cardinal de
Richelieu, qui fût un homme revenir triomphant de la royaume où on lui
avait refusé la subsistance, p. 343. Mémoires etc. L. Aubery, seign. du
Maurier. Paris 1689.