sanonchiayen; _sa_, hononchia etc.
=Cable=, enrharachera, onconhyendakk8a.
=Cache=, _unne_, 8settakk8a.
=Caché=, 8asetti; _cacher en terre_, gatchatonch;
_je cache_, gassetha, chassetha, hassêta;
_je cache un discours_, gri8asetta, chri8asetta, hari8asetta;
_je cache quelqun_, keyadasetta, cheyadasetta, chagoyadasetta;
_je me cache_, gadasetta, chadasetta, hadasetta.
=Cachot=, ondadenhotonkk8a.
=Cadavre=, hostientogonha.
=Cadet=, _mon_, keguen, cheguen, heguen. _Ma cadette_, keguenha.
=Cadran=, garakk8ichiakch.
=Caillou=, onenhia.
=Calculer=, voyez _compter_.
=Caler= _à fond_, kanon8a gonh8a n8agué.
=Caille=, kokkori.
=Calme=, ôrent8i; _le vent calme_, 8agarent8a hatié.
=Calumet=, kanonah8enta.
=Camarade=, _mon_, guiatsi, dziatsi, honatsi.
=Camp=, gonatayen.
=Camper=, gnatayenha, chnatayenha, hanatayenha.
=Canard=, sorak, chon, pour denoter _le canard noir_, et _le canard de
france_ on dit, gontigouauens (les gros) _canard branchus_, konré konré.
=Canne de roseau=, ochaguenda.
=Canon=, gachionr8anen.
=Capitaine=, hon8ennagueratik, 8stinraguettat.
=Capilaire=, deganontadgis, _id_ à la longue tige; _herbe_, ha8ennokera.
=Capot=, deganiarahra.
=Captif=, hènachk8a.
=Car=, garihonniaha.
=Carcasse=, ôstientôgon.
=Caresme=, togué hiate dzieh8arakch.
=Caresser=, keyaton8esk8atanik; _tu_, cheyaton8esk8atanik,
chagoyaton8esk8a.
=Carnage=, _je fais_, keya8ent8ach. _vel_ agnaguerins, en parlant de
chasse.
=Carnassier=, ah8aragachtha.
=Carpe=, honon8ariô, _carpe_, 8karistona.
=Carquois=, katatchera.
=Carré=, dèyôtôguenron donnion.
=Carrer=, _je me carre_, haguennayente hatié; _tu te_, sennayenti hatié.
=Carriolle=, ontonh8isserèta.
=Cartes= _à jouer_, dehêyen dakk8a gahiatenchera.
=Cascade=, gaskonchienta.
=Casse=, tehiotiagui; _je casse_, deguiakch, dechiakch, dehâyakch.
=Castor=, nagariagui. _Petit castor_, 8st8achia.
=Cavalle=, garondanenk8ik, guenhron.
=Cave=, 8chatagon8a.
=Caverne=, 8stenra gonh8a.
=Cause=; _Cela est cause_, na harihonniaha; _je suis cause de etc_,
hagrihonniaha; _à cause de quoy_, hot garihonniaha.
=Causer=, de8aguettâa, desattaa, dehôtaa.
=Ce qui=, nanê; _à ce qu'on dit_, nané hiondonk. _Est ce que_? ken, qui
se met à la fin du premier mot de la phrase. Ex. _Est ce que c'est toi_,
is kuen? _Es ce ainsi_? token niout vel niôt.
=Ceci, cela=, tchatô; _celuy ci, celuy la_, tchatô.
=Ceder= quelq. chose à quelqu'un: _je cede_, keyat8endettanik,
cheyat8endettanik, chagoyen.
(=Cedre=, _le_, ossohrata; _le cedre rouge_, onendondagri.)
=Ceindre=, voyez _lier, je me ceins_, gatag8arinch, chatag8arinch,
hatag8arinch.
=Ceinture=, ontag8arinchta.
=Cela=. _Es cela_? naye ken? _vel_ naken tchato? _es ce celui la c'est
cela_, nayé _ou_ tchato, _c'est celui la_.
=Cendre=, hoguenra; _jetter de la cendre sur la teste_,
keyaguenrosserach.
=Cent=, 8assen ni8assen.
=Cent fois=, 8assen ni8assen.
=Centre=, _au centre_, achenondzik.
=Cerf=, tchiongaragak nagaronton.
=Cerceüil=, ondadenontahakk8a.
=Cerfeüil=, hōtéhia.
=Cerise=, dehiôkaranich.
=Cerisier=, hêri.
=Certain=. _Je suis certain_, haktôguensek, saktoguensek, hôtôguensek.
=Cervelle=, hotchicheroh8enta.
=Cesser=,
_je cesse de travailler_, guennirhen;
_tu_, chennirhen;
_il_, hanirhen.
_Je cesse de parler_, grihokta, chrihokta, harihokta.
=Cet=, tchâto.
=Chagrin=,
_j'ai du chagrin_, hagnigonkenheyons;
_tu_, sanigonkenheyon;
_il a_, hanigonkenheyon;
_je chagrinne_, kenigonkenheyatha, chigonkenhèyatha,
chagonigonkenheyatha.
=Clair=, 8ahra.
=Chaisne=, degarichtotahah8i.
=Chaleur=, dehiôdonk8ahat.
=Chambre=, ganackta.
=Champ=, kahenta.
=Champignon=, oneracha.
=Chance=, au jeu, 8enda.
=Chanceux=, à la chasse et au jeu, hôyata nonh8é.
=Chandelle=, hetchichkodakk8a.
=Changeant=, dehoterih8anediechkon;
_je change_, degatatah8e;
_tu_, dechatatah8e;
_il_, dehatata etc;
_je change d'avis_, donsongaterih8atenion.
=Chanson=, karennas.
=Chanter=, _je chante_, gaderinnôta, chaderinnôta, haderinnôta; _je
chante unne chanson de mort_, gatnrontha, _vel_ hagnonharioraha; _je
chante une chanson de guerre_, gatonrontha, chatonrontha, hatonrontha.
=Chapeau=, _mon_, hagnonrotchera, sanonrotchera, hononrotchera, on
adjoute deyatarenda. _J'ote mon chapeau_, guenonrotchonch,
chenonrotchonch.
=Chapelet=, garinsa onterennayendakk8a.
=Chaque jour=, hade8entagué.
=Charbon=, hoss8enda; _charbonné_, gass8ndahah8.
=Chardon=, hônonnitha.
=Charge=, karèna;
_je charge quelqu'un_, keguettach, cheguettach, haguettach;
_je suis chargé_, 8akketé, sakketé, hôketté;
_je charge un fusil_, kaguenroch gachionra.
=Charette=, gasseretha.
=Charier=, _je charie_, gnesseré, chessere, hasseré.
=Charogne=, kadgiettagrass.
=Chasse=. _Je vas à la chasse_, gadoratch, chadôratch, hadôratch.
=Chasser=. _Je chasse quelqu'un_, keyateg8ata, cheyâtêg8ata,
chagoyateg8ata.
=Chasseur=, _bon_, hatzino tiô.
=Chateau=, maison en forme de fort, ganonchia attinrayondakk8i.
=Chat=, tagos; _chat sauvage_, tchouêragak.
=Chataigne=, ôhêriatha.
=Chatier=,
_je chatie_, kechok8ahesonk;
_tu_, chechok8ahesonk;
_il_, chagochok8a.
=Chatouiller=, _je chatouille_, deken8sk8atanik;_tu_, dechen8squ8atanik.
=Chatouilleux=, dechagôn8sk8atanik.
=Chatre=, dêhiondadenhonchiatakk8en; _je chatre_, dekenhonchiatakk8ach.
=Chaud=, 8tarihen; _il fait chaud_, 8tarihen; _j'ai chaud_,
deh8aktonk8ahas; _tu_, desadon; _il_, dehodonk8a etc.
=Chaudierre=, kanadzia; _mettre la chaudierre_,----.
=Chauffer=,
_je me chauffe_, gatontetha, chatontetha, hatontêtha;
_je fais chauffer_, gatarihata, chatarihata, hatarihata.
=Chausser=,
_je chausse quelqun_, dekeyarattach, decheyattach, dechagoya etc;
_je me chausse_, degarattach, decharattach, deharattach.
=Chausson=, hatateritchera.
=Chauve=, ononh8arenhi
=Chauve= _souris_,----.
=Chaux=, _de la_, hônâ8ata.
=Chef=, hachennoanen;
_je suis chef_, kehennoanen;
_tu es_, sachennoanen;
_il est_, hachen;
_il a fait cela de son chef_, dadehayadi tchany hotierin.
=Chemin=, 8hate _vel_ 8haha; _je montre le chemin_, kenadonnek tcha
ôhaté; _je cherche le chemin_, kahahichakch; _tu_, chahahichakch; _il_,
hahahicha8ch; _j'ai perdu le chemin_, ongatahattoni; _je trouve le
chemin_, skahahorens, tchahahorens.
=Cheminee=, gatarôtha.
=Chemise=, kagahenha.
=Cher=, ganoron; _cela m'est cher_, gnoronk8a, chnoronk8a, hanoronk8a.
=Chesne=, garitti. Voyez _arbre_.
=Chercher=,
_je cherche quelque chose_, guechakch, chechakch, ahésakch;
_je cherche quelqu'un_, keyatichiakch;
_tu_, cheyatichiakch;
_il_, chagoyati etc.
=Cherir= quelqu'un, _je cheris_, kenoronk8a, chenoronk8a, chagonoronk8a.
=Cheval=, garondanonk8ik; _je vas cheval_, hagueché (_il me porte_)
karondanenk8ick.
=Chevelure=, hononk8era; _jai unne belle chevelure_, haknank8eriô; _tu
as etc_, sanonk8erio; _il a_, hononk8erio; _il a une belle chevelure,
des cheveux bien coupés_, beg8tziô; vel hononk8erio.
=Cheveux=, ah8erôchia; _se faire les cheveux_, gadenonkaronch,
chadenonkaronch, hadenonkaronch.
=Chevet=, hatkonserakk8a.
=Cheville=, entoniodakk8a; _la cheville du pied; chevillé_,
hotchiharog8agué; _je cheville_, kohatchtotha; _tu_, chohachtotha,
hah8achtotha.
=Chevreuil=, chkenonton; _petit chevreuil_, 8statienha.
=Chez=, tcha; _chez lui_, tcha hononchiayen.
=Chiche=, _je suis chiche_, hagniôn, saniôn, goniôn, _vel_ hagnonchté,
sanonchté,hônonchté.
=Chichicoi=, gastah8enchera. Le chichicoi est unne gourde dans laquelle
ils mettent des grennes ou des graines de petite rassade avec laquelle
ils battent la mesure dans leur chansons. _Je bats la mesure avec le
chichicoi_, guechtah8enserondakta, chechta etc, hachtah8en.
=Chien=, tchirha.
=Chier=, _je chie_, guennidahienha, chennidahienha, hennidahienha.
=Chirurgien=, hatedgiens.
=Choisir=,
_je choisis_, degoriachionch, dechioriachionch, dehôriachi;
_je choisissois_, degoriachionchk8a;
_jai choisi_, de8agoriachion;
_javois choisi_, hadegoriachionch;
_je choisirai_, endegorachia.
=Choquer=, offenser quelqu'un,
_je_, kehagatha;
_tu_, chehagatta;
_il_, chagohatha;
_je suis choqué, enragé etc_, degaderiatitonk;
_je me choque_, gadathagatha, chadathagatha, hadathagatha.
=Chose=, _quelque chose_, chtenchonha; _c'est la meme chose_, sagat,
_vel_ sagâta.
=Chou=, ônon8aha, ônêch8.
=Chouette=, onh8arêre.
=Chretien=, hagri8ihi8isti, sari8ihiousti, hori8ihi8sti.
=Chute d'eau=, gaskonchiate.
=Cidre=, hoyagri.
=Ciel=, garonhiagué.
=Cierge=, ononchato guentigué ontacherodakk8a.
=Cigale=, kanenharista.
=Cigne=, héhé.
=Cigüe=, honachinra.
=Cime= _d'un arbre_, garinhaguenhiata; _la cime d'unne montagne_,
honondaguenhiâta.
=Cimetierre=, ondadenonta hachta.
=Cinq=, 8isk,_ vel_ 8ichk.
=Circuit=. _Le circuit dunne chose_, dediot8atassé.
=Ciseau=, te8asserassera.
=Citron=, fruit, oneh8ensta.
=Clair=, dehiorhatek; _clair, net_, dehiostatek; _clair, qui n'est
point troublé_, hiaté hônekhen; _clair, qui n'est point epais_, hiaté
hôssera.
=Clair de lune=, endehen tchagarakk8a sonrekha.
=Claye=, gaya8entaha.
=Clef=, enhotong8atta.
=Cligner= _les yeux_, degatkarikech.
=Clin= _d'oeuil_, deyonkkarikechta.
=Cloche=, heh8ichtondadakk8a; _je_ _vas à cloche pied_, skachidata
keng8a higué.
=Cloison=, deguensaton.
=Clos=, de8atthinrathon, clôture.
=Clou=, heronh8arodakk8a; _clou, apostume_, gog8aronda; _j'ai un clou_,
akk8arontha, sak8aronta, hakk8arontha.
=Cloue=, garonh8arôtha;
_je cloüe_, gronh8arota;
_tu_, chronh8arota;
_il_, haronh8a.
=Cochon=, k8ichk8ich.
=Cocu=, honh8entog8anik.
=Coeur=, hah8eriachia; _j'ai du coeur_, gateriatha, chateriatha,
hateriata; _j'ai mal an coeur_, de8aguéch8ahatanik, _vel_
hagueriachanon8akch; _je vas à contre coeur_, hiaté 8agrih8iosek tcha
higué; _de bon coeur_, 8agrih8iosek.
=Coffre=, kahonchera.
=Cognee=, hetgikk8a hechta.
=Cogner=, _je_, koahech, choahech, ah8ahech.
=Coin=, _au_, kensakta.
=Col=, honiara.
=Colere=, _qui est en colère_, kônâk8enhi; _je me mets en colère_,
ongnak8enha; _tu_, hesanak8enha; _il_, ôhônâk8enha; _je fais metre en
colère_, kenak8atanik; _tu_, chenak8atanik; _il_, chagonak8atanik; _je
suis sujet colere_, konak8enchkon.
=Colique=, _j'ai la colique_, haguechiontanon8akch, sachiontanon8akch.
=Colle=, _de la_, 8sechta.
=Coller_,
_je colle_, guêsechtahach;
_tu_, chechechtahach;
_il_, hachech.
=Collier=, parure, garinsa; _collier pour affaires_, gach8enttha;
_collier à porter_, gachaâ; _collier à lier des prisonniers_, garonkaâ.
=Colorer=, donner de la couleur, _je colore_, gassoch, chassock,
hassoch.
=Combat=, onderioch.
=Combattre=, _je combats_, gaderioch, chaderioch, haderioch.
=Combien=, tônigon; _combien d'hommes_, toni hennadi; _combien je
vous estime_, tchani gonnoronk8a.
=Comble=, _plain_, degaheron _vel_ heyotchiodziota.
=Combler=, deguechodziota, dechéchodziota, dehé etc.
=Commander=, _je commande_, kenhanha, chenhanha, chagonhanha.
=Comme= _toi_, tcha ni8t is; _comme tu voudras_, enchennontonk; _comme
si_, tcha ni8t.
=Commence=, gôssâ8a;
_je commence_, gatierentha;
_tu_, chatierentha;
_il_, hatierentha;
_je commence à jouer_, acha 8oadéguienha;
_je commence à me guerir_, acha s8agadonhatié, vel âchaaktchirendahi.
=Comment=, hôt ni8t; _comment as tu fait cela_? hoe no8a sayerin.
=Commerce=, _je fais commerce_, gatenninonk, chatenninouk, hatenninonk.
=Commerceant=, hatenninonk.
=Commission=,
_je donne commission_, keri8aniettanik;
_tu_, cheri8aniettanik;
_il_, chagorih8aniettanik.
=Commode=, ohiensti _vel_ 8yaneré.
=Commun=, _pas rare_, hiate kaguenhré.
=Communaute=, _je suis en_, de8agadiechti.
=Communier=, _je communie_, ongatkaristianhont8ach.
=Communiquer=, _je communique unne affaire_, keyarongata, cheyarongata,
chagoyarongata.
=Compagnon=, _mon_, hagué; _ma compagne_, dehagnideron, desnideron,
dehnideron.
=Comparaison=, _il n'y a pas de_, hiaté deskeri8atierin.
=Compas=, onteniendenchta.
=Compasse=, _je_, gateniendenha, chatenien, hatenien etc.
=Compassion=, _j'ai_, ketinrhek, chetinrhek, chagotinrhek.
=Complice=, _je suis_, guiataha, teha akiriô.
=Complot=, oderi8ichehiahi; _je fais complot_, gaderi8ichhach,
chaderi8ichhach, haderi8ichhach.
=Compose=, _je me compose_, gadadong8ediochta etc, _vel_
gadatnayettanik.
=Compter=, _je compte_, gassetch, sassetch, hassetch.
=Compte=, _je rends compte d'unne affaire_, skrihokta, tcherihokta,
sarihokta.
=Conclu=, parlant d'affaire, hoterih8ichiahi; _je conclus_, grihonniaha,
cherihonniaha, harihonniaha.
=Concubine=, gotchinadonk.
=Condamné=, onhad8entêthi; _je condamne_, gad8endetha, chad8endêtha,
had8en, etc.
=Conduis=, _je_, kederonné, chederonné, chagoderonné.
=Confesser= quelqu'un;
_je confesse_, skerong8anik, scherong8anik;
_il_, schag8rong8anik;
_je me confesse_, skataterong8anik, tchatateron etc;
_il se_, shataterong8a;
_je confesse, j'avoüe_, gadatnoyotachionch, sadatnoyo etc,
hadatnoyo.
=Confiance=, _j'ai confiance en quelqu'un_, keyenni gonra nendagui.
=Confidence=, _je fais confidence_, dassetigué keyatoriennik.
=Confier=, _je me confie en, etc_, guiatahas, chiataas, chagoyataas.
=Confirme=, parlant d'affaire, _je confirme_, orih8ihio gonniaha,
chonniaha, ronniaha.
=Conformer=, se conformer etc; _je me conforme_, kenagueranik,
chenagueranik, chagona etc.
=Confronter=, _je confronte_, keri8atakk8assek, cheri8atakk8assek,
chagori8a.
=Congelé=, hônechtô.
=Conjecture=, _je_, g8atiguerhé, g8aticherhé, g8atirerhé.
=Connoitre= quelqu'un,
_je connois_, keyentes, cheyentes, chagoyentes;
_je connoissois_, keyendesk8a;
_j'ai connu_, keyendêhi;
_je connoitrai_, enguiendenha.
=Conquester= un pais: _je conqueste_, agnatagariahon, sanatagariahon,
hanatagariahon.
=Conseil=, _je tiens_, akhachin, sahachin, ôhachin; _on tient conseil_,
kôhachin.
=Conseiller=
_je conseille quelqu'un_, kerih8ahienstanik;
_tu_, cherih8a;
_il_, chagorih8a,
_vel_ dekeyatorettanik.
=Consens=, _je_, ongatons; _tu_, hesadons, 8ehodons.
=Conserve=, _je_, hagadensetti, c'est à dire, _je l'ai caché_.
=Considere=,
_je, je regarde_, guektonk, chektonk, haktonk;
_je considere quelque chose, j'estime_, gnoronk8a;
_tu_, chnoronk8a;
_il_, honoronk8a;
_j'ai estimé quelqu'un_, kenoronk8i.
=Consoler=,
_je console quelq_, kenigonracheronniaha;
_tu_, chenigonracheronniaha;
_il_, chagonigonracheronniaha;
_je me console_, gadatnigonracheronniaha;
_je consolois_, kenigonracheronniahakk8a;
_j'ai consolé_, kenigonracherôni;
_j'avois consolé_, kenigonracheroninna;
_je consolerai_, enknigonracheronniaha.
_Subjonctif, je console_, id ac præs etc;
_je consolerois_, akenigonracheronniaha;
_j'aurois consolé_, 8akenigonracheroninna;
_j'aurai consolé_, akenigonracheronnik;
_je te console_, gonnigonracheronniaha;
_tu me console_, chkenigonracheronniaha;
_il me console_, haknigonracheronniaha;
_je le console_, henigonracheronniaha;
_tu le console_, hechênigonracheronniaha;
_il le console_, hianigonracheronniaha;
_il le console_, hônigonracheronniaha.
=Consomme=, hade8agachatti; _je consomme_, guechatta, chechatta,
hatchatta.
=Constant=,
_je suis_, haknigonranendagui;
_tu_, sanigonranendagui;
_il_, honigonranendagui.
=Construire=, gonniaha, chonniaha, ronniaha.
=Consulter=, keri8ahiennik, cheri8ahiennik, chagori8ahiennik.
=Constipé=, aguidanoronk, saindanoronk, hodanoronk.
=Conte=, kagâra; _je fais un conte_, kkaratonk, chkaratonk, hakaratouk.
=Content=, _je suis_, haknigonriosek, sanigonriosek, honigonriosek.
=Contigu=, deguiateraneguen.
=Continuellement=, tiotkont.
=Continûe=, _cela_, 8agari8atatié, _vel_ 8agatatié; _je continue_,
hégadokta, héchadokta, héhadokta.
=Contraire=, _au_, hiadeskiaterih8atierin; _ce que je mange m'est
contraire_, hagoriatanik.
=Contrarie=, _je_, kerihiadakk8a.
=Contre=, degraneguen.
=Contre coup=, dedi8ttatahion.
=Contredis=, _je_, kenoyentanik,
chenoyentanik, chagonoyen.
=Contrefais=, _je_, kenagueranik, chenagueranik, chagonague etc.
=Contrefait=, _difforme_, kahetken.
=Contrepoison=, ononk8atchera, deyorenguenniou hautkon.
=Contusion=, hôtôh8a.
=Convient=, _cela_, ôrasek.
=Convent=, otihiatatoguenti otinonchiayen.
=Convier=, kenonkhé, chenonkhé, chagononkhé.
=Copeau=, ôkara.
=Coq=, kitkit katzina.
=Coquille=, ganocha.
=Coquin=, rong8odahetken.
=Corbeau=, kakaa.
=Corde=, gachira; _je corde_, kehirick, chehirick, hachirick.
=Cordon=, karonkaa.
=Cordonnier=, hattakonnich.
=Corne=, kanagâa.
=Corneille=, kagaa.
=Corps=, _mon_, haguiata, sayata, hoyâta, _vel_ guierongue, chierongué,
hayerongué.
=Corriger= quelqu'un,
_je_, kehre8atta;
_tu_, chere8atta;
_il_, chagoré;
_je me corrige_, gadatré8atta, ohadatre8atta, hadatre8atta.
=Corrompre= quelqu'un,
_je corromps_, kenigonrodag8ach;
_tu_, chenigonradag8ach;
_il_, chagonigonradag;
_corrompu, viande corrompüe_, 8aratkon.
=Coste=, os, ottêgaa.
=Coste=, _rivage_, kenhionhaktatié.
=Costé=, _le_, och8a;
_à costé_, aktaa;
_à côté de moi_, guiadakta, chiadakta, hoyadakta;
_de tous côtés_, dedziaronk8i;
_d'un autre coté_, heren hag8ata;
_de ce côté cy_, nen hag8ati;
_l'un a passé d'un côté, l'autre de l'autre_, 8adiaguiatenna8a;
_de quel coté_? canen hag8a.
=Coteau=, deganessa ronh8a; _au haut du côteau_, kenhiata.
=Coton=, hoskâa.
=Cotonier=, _le_, guenhnens.
=Cotter=, degatatienach,
=Couchant=, _le_, hade8atchot8ach hag8a.
=Couché=, kendagra; _je me couche_, garatch, charatch, haratch; _je vas
me_ _coucher_, garathé, charathé, harathé.
=Coucher= en joue,
_je_, gadesseronniaha;
_tu_, chadesseronniaha;
_il_, hadesseronniaha.
=Coucou=, il n'y en a point en Canada.
=Coudre=, kionchâgué.
=Coudee=, dziéhionchata, tchanions.
=Coudrier=, ostotchera.
=Coulant=, _l'eau coule_, hatnegongotta; _couler quelque chose_,
degongotta; _tu_, dechongotta; _il_, dehongotta.
=Couleur=, 8assoh8i.
=Couleuvre=, h8sarista.
=Coulisse=, hatnegongottakk8a.
=Coup=,
_je donne un coup_, keyenta, cheyenta, chagoyenta;
_je donne un coup de pied_, keyarasint8ach, cheyarasint8ach,
chagoyarasint8ach;
_coup de poin_, kegonrk8a, chegonrk8a, chagogonrk8a;
_faire coup_, gata8ent8a, chata8ent8a, hata8ent8a;
_à coup seur_, hiate ha8et ayagoyéh8a;
_je donne un coup d'oeuil_, keyatkarisatta;
_tu_, cheyatkarisatta;
_il_, chagoyatkarisatta.
_Coup sur coup_, deguiad8ennaseratié;
_faire manquer le coup à quelqu'un; je fais etc_, keyatôriennik,
cheyatoriennik, chagoya;
_je manque mon coup_, sagat8atta, sachatt8atta, sahat8âtta;
_je vais faire coup un parti que je rencontre et que je fais
relacher en lui donnant un prisonnier_, keyatah8ent8asé,
cheyatah8ent8ase, chagoyata.
=Coupé=, degayagui; _je coupe_, deguiakch, _vel_ krenach, chrenach;
_il_, harenach; _une couppe de bois_, kôroho.
=Courage=, tchiaguen;
_je prend courage_, haguedzieguen;
_tu_, sadgiaguen;
_il_, hadgiaguen;
_je perds courage_, gatchentha, chatchentha, hatchentha;
_je donne courage_, kehedgiaronk;
_tu_, chehedgiaronk;
_il_, chagohed;
_j'ai du courage_, hiate h8kk8eniak;
_tu as_, hiaté sag8eniat.
=Courant de l'eau le=, hona8até.
=Courbé=, deyagotchakton;
_je me courbe_, degatchaktonch;
_tu_, dechatchaktonch, dehatchaktonch.
=Courir=,
_je cours_, ktakhé, chtakhé, hatakhé;
_je cours contre un autre_, haguiareron;
_vous_, dedziareron;
_ils_, dehiareron;
_le bruit court_, 8aterih8ines;
_je suis leger la course_, guianôré, chianoré, hianôré.
=Court=, 8ag8a; _s'arester court_, guiatatinehta, chiatatinehta,
hayatatinehta.
=Cousin=, guiarasé; _ma cousin_, aguiarasé.
_Remarque_. Ils appellent cousin les enfans d'un frere et d'unne
soeur, car ceux des deux freres ou de deux soeurs, sont freres et
soeurs.
=Cousu=, kanigon.
=Couteau=, assaa; _mon couteau_, haggassaa, sassaa, hossaa.
=Couter=, _cela coute beaucoup_, hossencherô8anen; _cela coute tant_,
nêtô niô serenchera.
=Coutume=, _c'est la coutûme, sahagoyerat; _c'est ma coûtume_,
saonguierat; _c'est ta_, sasayerat; _c'est sa etc_, sahoyerat.
=Couvent=, voyez _convent_.
=Couver=, _je couve_, gatinnachin, chatinnachin, hôtinnachin.
=Couvercle=, hekohronta.
=Couvert=, _ _, enguié; _je me mets couvert_, enguié heguieuha, enguié
hechienha, enguié heyayenha.
=Couverture= _de maison_, hononcha kohronsta; _couverture de lit_,
ôyenchera.
=Couvrir=,
_je me couvre_, gatkohronch;
_tu_, chatkoronch;
_il_, hatkohronch;
_je couvre quelqu'un_, kekohronch, chekohronch, chagokoh;
_je couvre un mort_, a8enheyonda (_un mort_) keh8asset, (_je
couvre_), cheh8assek, chago8assek;
_je m'achette de quoi me couvrir_.
=Crachat=, hôtkra.
=Cracher=,
_je crache_, gnitchkrondies;
_tu_, chnitchkrondies, hanitchkrondies;
_je crache sur quelqu'un_, kenitchkrondies, chenitckkrondies,
chagonitchkrondies.
=Craindre=,
_je crains quelqu'un_, ketag8as, clietag8as, hôtag8as;
_je crains_, agatterons, satterons, hôtterons.
_Remarque_. Apret le verbe craindre lorsqu'il suit le _de_ et le
_que_ accompagnez d'unne seule négation, comme: _Je crains que tu ne
tombe_, on tourne, _je crois que tu tomberas_.
=Crampe=,
_j'ai la crampe_, hegatchichtenhi;
_tu_, satchichtenhi;
_il_, hotchichtenhi.
=Crâne=, hononhaa.
=Crapaux=, nonsk8arag8aronton.
=Craquer=, _cela craque_, 8akk8aniakch
=Crasse=, hostag8a.
=Crasseux=, _je suis_, hâgnestag8ara, sânestag8ara, hônestag8ara.
=Crayon=, heyatongkk8a.
=Creature=, agong8é.
=Creature=, onton8entgionni tchi (_de tout temps_) hanagueré (_né_);
hag8eguinhehochhiahi, (_il a tout fait_.)
=Credit=,
_j'achepte crédit_, onkkarotanik
_on me prete_; hèsakarotanik
_on te prete_; honhakarotan _on lui prete_;
_je vend à credit_, kekarotanik, chekarotanik, chagokarotanik.
=Creste=, ogbdgiahra.
=Creve=, dehodiatanegaron; _crevé de manger_, honattiagui;
_se crever de manger_, guennattiakch, chennattiakch, hennattiakch;
_je creve quelque chose_, degranegaronch;
_tu_, dechranegaronch;
_il_, deharanegaronch;
_je creve les yeux_, kegattah8enhionch;
_tu_, chegattah8enhionch;
_il_, chagogattah8enhionch.
=Creuse=, 8chtonni;
_je creuse_, kehatonniaha;
_tu_, chehatonniaha;
_il_, hachaton.
=Creux=, 8chaté.
=Cri=.
_Je fais un cri de joie_, degadondarikta;
_tu_, dechadondarikta;
_je fais un cri de nouvelle_;
_tu_, de8akkenhrêtta;
_il_, dehokkenhretta;
_je fais le cri_, gat8ennotin;
_tu_, chat8ennotin;
_il_, hat8ennôtin;
_je fais un cri mort_, kenhré;
_tu_, chenrhé;
_il_, ahenhré.
=Crier=,
_je crie_, _je piaille_, degarsint8ach;
_tu_, decharsint8ach;
deharsint8ach.
=Criard=, _enfant_, gôdziadanen.
=Crible=, deyagongottakk8a.
=Crime=, _je fais un crime_, degaderi8at8atta, dechaderi8atouatta; _il_,
dehaderi8a8atta.
=Crin=, karondanenk8ik ah8erôchia.
=Cristal=, otkonchotchera.
=Crochet=, gatziontkâ; _je fais un crochet_, gatziontkaronniaha; _tu_,
chat etc; _il_, hat etc.
=Cruche=, deyotkchakton.
=Crocodille=, totich gona (id.) _gros lezard_
=Croire=. _On croit_, enrhé; _je crois que oui_, hia; _je crois_,
guerhé, cherhé, rerhé.
=Croiser=, deguiasseraha; _tu_, dechiaperaha; _il_, dehayasseraha;
_croisé_, degayasserah8i.
=Croissant=, _le_, ason te... hoterakk8ichiahy.
=Croitre=, grandir, _je crois_, gatotiach, chatotiach, hatotiach.
=Croix=, degayachonda.
=Croque=,
_je_, gadenotziotta;
_tu_, chadenotziota;
_il_, hadenotziota.
=Crosse= _à jouer_, kanhia... dechiont chik8ahechtakk8a; _je joue à la
crosse_, de8agatchikk8ahé, dechatchikk8ahé, dehatchikk8ahé.
=Crote=, 8dara; crotté, 8dararigui.
=Crotter=, _je me crotte_, gadattarach, chatattarach, hatattarach; _je
crote quelqu'un_, ketarach, chetarach, chagotarach.
=Croupe=, 8hacha.
=Croupi=, _eau croupie_, hiate 8atnegaktendionch.
=Croupion=, v. _croupe_.
=Croûte= _de pain_, ona8enkâa; _croûte de neige_, ah8enssere.
=Croyable=, ah8et, _vel_ ôyendet.
=Crud=, hong té.
=Cruel=, honiagasté.
=Cul ou cu=, hotchig ra.
=Culbute=, _je fais la_, deguennonh8é deriakch.
=Cueillir=, gueg8ach, cheg8ach, hag8ach, _vel_ gnong8entch,
chnong8entch, hanong8entch.
=Cuillier=, hatog8atchera.
=Cuir=, guennonk.
=Cuire=, _je fais_, krittha, chrittha, harittha; _cela est cuit_,
karitthi, _vel_ hi8ri; _cela me cuit_, hagronk8anik.
=Cuisse=, honitcha.
=Cuit=, hi8ri.
=Cuivre=, kanadzia (_à chaudiere_) 8teguentchera (_fer._)
=Culotte=, hetnatchochta.
=Cultiver= la terre; _je cultive_, guient8ach, chient8ach, hayent8ach.
=Cure dent=, ondenotahag8atta, ondenodziaguèh8attakk8a.
=Cure oreille=, ondadahontagueh8atakk8a.
=Curieux=,
_je suis_, gatarondonchkon;
_tu_, chatarondonchkon;
_il_, hatarondonchkon.
=Cygne=, hehé.
=D.=
=Daguet=, _jeune cerf_, tch8garakak ganachasadegna.
=Dame=, rhôna; _les dames_, _les enciennes_, honatonhîsen.
=Damné=, onechon... dehatonhonkariakch; _je me damne_, onechon (_enfer_)
gatatiadondietta.
=Demoiselle=, echenno8anen gonhadektont, gakchagona.
=Danger=, deyodenonhianitti tcha guideron.
=Dans=, hagonh8a; _dans l'espace de etc_, ne s'exprime point.
=Danse=, ônonnia.
=Danser=,
_je danse_, gnoniaha, chnonniaha, hanonniaha;
_je danse la decouverte_, gattonk8ayenha;
_tu_, chattonk8ayenha;
_il_, hattong8at;
_je danse le calumet_, guenereg8arahech;
_tu_, chenereg8arahech;
_il_, haneré etc;
_je danse en rond_, gastoroch, chastoroch, hastoroch;
_je danse la medelline_, khidoch, chidoch, haidoch;
_j'ai envie de danser_, gnonnianonakch;
_tu_, chnonnianonakch;
_il_, hanonnianonakch;
_je danse_, degatk8a, dechatk8a, dehatk8a;
_je danse bien_, gnonniahienk;
_tu_, chnonniahienk;
_il_, hanonniahienk.
=Dard=, hetgiondohiag8atta.
=Darder=,
_je darde_, kagatta, chagatta, hagatta;
_je darde de poisson_, kedgiondôhiag8ach;
_tu_, chedgiondohiag8a,
hedgiondohiag8ach.
=Dartre=, _j'ai unne_, hagneyonchk8aa.
=Davantage=, hiss8a.
=De=. Il est mal de mentir. _De deux jours l'un_, skata8endah8ettaah8i;
_de trois en trois_, achenchon; _je souhaite de le connaitre_, gueché
aheyentenha.
=Dé= _jouer_, oninchtau.
=Dé= _coudre_, onniahahakk8a.
=Debaler=,
_je debale_, gatak8arichionch;
_tu_, chatakk8a;
_il_, hatakk8a.
=Debander=,
_je me debande_, gadekachionch;
_tu_, chadekachionch;
_il_, hadekachionch;
_nous nous sommes débandés_, deong8adekachion.
=Debarbouille=, _je me_, gatkonchôharech, chakoncho, hatkonchoharch.
=Débarque=, _je_, gadidakksa, chadidakk8a, hadidakk8a.
=Debarasse=, _je_, herengakk8itahronk; _tu_, herenchakk8itahront,
herenhakk8ita etc.
=Debats=, _je me_, gatoriahronk, chatoriahronk, hatoriaheronk.
=Debauché=, nhadehori8ahienton, gari8ahetkenchera.
=Debauche=,
_je_, kenigonrodag8ach;
_tu_, chenigonrodag8ach;
_il_, chagoyonigon.
=Debille=, _je suis_, haguiataguenheyon, sayataguenheyon; _il_,
hoyataguenheyon.
=Debonder= _un baril_, kchirodag8ach, tchirodag8ach, hatchirodag8ach.
=Deborder=. _Cela deborde_, heyôhnentonk; _la riviere est debordée_,
hôhuôtondié, _vel_ hotnega8enrati.
=Debouche=, skachiharong8en;
_je debouche_, kchiharong8ach;
_tu_, tchiharong8ach;
_il_, hatchiharong8ach.
=Debourbe=, odaraguenhi; _se debourber_, htaraguens; _tu_, chtaraguens;
_il_, hatharaguens.
=Debouter_,_ cela deboute_, hodokta.
=Debrouiller=, _je_, degoriachioch, dechoriachionch, dehoriachionch.
=Deça=, _en deça_, gârô ahongottakk8i.
=Decachete=, kesechtagatchonh; _tu_, chesechtagatchonch; _il_,
hasechtagat etc.
=Decampe=, _je_, degnatakk8a, dechnatakk8a, dehanatakk8a.
=Decapite=, _je_, keniariakch, cheniariakch, chagoniariakch.
=Deceinds=, _je me_, gatag8arichionch, chatag8arichionch,
hatag8arichionch.
=Deceler=, voyez _decouvrir_.
=Decembre=, _le mois de_, dziotoréha.
=Dechaisne=, _je_, dekch8ichton dag8ach, dechch8iston dag8ach,
dechagah8iston dag8ach.
=Decharger=,
_je me_, _présent_, hagattrennayenha;
_temps passé_, 8agatrenayen;
_tu_, satrenayen;
_il_, hatrenayen;
_je decharge quelq_, kehré na 8asek,
_j'aide à decharger_ vel keguettachionch
_je decharge_ melius;
_je decharge mon coeur_, dagri8achatta tcha ni8aknigonraroten.
(_je dis tout ce que je pense_.)
=Decharge=, _unne decharge de coups de fusil_, sadiechonra 8atton.
=Dechausser=,
_je dechausse_, dekerattachionch, decherattachionch,
dechagorattachionch;
_je me dechausse_, degarattachionch;
_tu_, desarattachionch;
_il_, deharattachionch.
=Dechire=, ôteradzion; _je dechire_, gratzionch, chratzionch,
haratgionch.
=Decide=,
_je_, hadeg8ennagonda, hadechoeennagonda, hadehah8ennag etc;
_l'affaire est decidée_, onen gori8ichiahi.
=Decloue=, hoteronh8arondag8en;
_je decloüe_, kronh8arodag8ach;
_tu_, chronh8arondog8ach, haronharondag8ach.
=Decocher=, _je decoche une fleche_, guiag8ach, chiag8ach, hayag8ach.
=Decolle=, _je_, skanendachionch, chranendachionch, haranendachionch.
=Deconcerté=, g8atihôdetcha... hôtaa; _je deconcerte_, kedechta,
chedechta, chagodechta.
=Decouds=, _je_, kenikong8ach; _tu_, chenikong8ich, chagonikong8ach;
_decousu_, kanikong8en.
=Decourage=, _je me_, voyez _courage_.
=Decours= _de la lune_, ni8ennita guenhiata.
=Decousu=, kanikonig8en.
=Decouvert=, _parti decouvert_, onhatikakkenion; _je vas la
decouverte_, 8agatkatahné, satkatahné, hatkatahné.
=Decouvrir=,
_je decouvre_, kagakkennionch, chegakkennionch, chagogakken;
_je decouvre_, _j'ote une couverture_, keh8asseronch,
cheh8asseronch, chagoh8asseronch; _je decouvre_, _je decele une
affaire_, _je m'aperçois de ce qu'il faut faire_, grihorens, chrihorens,
harihorens.
=Decrasse=,
_je_, guestag8aragueh8ach;
_j'essuie la crasse_, vel guestag8aroharech;
_je lave la crasse_; _je me decrasse_, gadatestag8aroharech,
chatadestag8aroharehi.
=Decrepit=, _je suis_, gadiadichchiahi, sadiadichchiahi,
hodiadichchiahi.
=Decroché=, ganiondag8en; _je decroche_, kniondag8ach, chniondag8ach,
haniondag8ach.
=Decrotte=,
_je me_, gadatetarague8ach;
_tu_, chadatetarague8ach;
_il_, hadatetarague8ach.
=Dedaigne=,
_je_, kguenranik, chguenranik, haguenranik;
_je suis dedaigneux_; kguenranichkon, cheguenranichkon,
haguenranichkon.
=Dedans=, âgônh8a.
=Dedis=,
_je me_, sagatadennoyenta, sachatadennoyenta, sahadennoyenta;
_je dedis quelqu'un_, kennoyentanik, chennoyentanik,
chagonnoyentanik.
=Deffais=, _je_, skegatchonch, tchegatchonch, shagatchonch.
=Deffaut=, _j'ai des deffauts_, hade8agri8ahienton-8ahetken.
=Deffends=,
_je_, keyarichta, cheyarichta, hayarichta;
_je deffends quelqun_, kenhek, chenhek, chagonhek.
=Deffendu=, _cela est_, h8ati hah8enré.
=Deffi=, _je fais un deffi_, gatongarotha, hatongarottha.
=Defier=, _je me defie de_, kenigonrattag8as, chenigonrattag8as,
chagonigonra etc.
=Defoncé=, hotenerarichchon; _je defonce_, kenererarichchonch,
chenererarichchonch, hanererarichchonch.
=Defriché=, kahentonni; _je defriche_, kendonniaha, chendonniaha,
ahentonniaha.
=Defunt=, kôgahiondon.
=Degager=, _se degager de_, deskatatiadakk8a, detchatatiadakk8a,
dethatatyadakk8a; _degager quelq. chose_, deskek8a (_je retire_)
kagaranonna (_mes gages_).
=Degel=, _le_, ganonniana8enha; _cela est degelé_, ononniana8en; _je
fais degeler_, gnonniana8enta; _tu_, chnonniana8enta, hanonniana8enta.
=Degoûté, _je suis_, hiachtenté s8akkah8ach, hiachtentesakah8ach;
_degouter, cela degoute_, 8atchahonnionk.
=Degraisser=,
_je degraisse de la viande_, deguendonseraguenseronch;
_je degraisse_, knagueh8ach;
_tu_, chnagueh8ach;
_il_, hanague8ach.
=Degré=, _un_, heratinchta.
=Deguisé=, hoya ni hodiadodinchti;
_je me deguise_, hôya niguiadotinchta;
_tu_, hoya ni sayadotinchta;
_je deguise ma pensée_, keri8asetta tcha ni8ak (_ma pensée_)
nigonrotin.
=Dehors=, asté.
=Deja= ou _desja_, onenniguéken.
=Dela=, tô; _audela_, chihag8a; _il s'ensuit dela_, on tourne _cela est
cause_.
=Delassé=, hiaté s8aguechkenhyon; _je me delasse_, (voyez _se reposer_,)
gatonrichchenha, chatonrichchenha, hatonrichchenha.
=Delayé=, de8a8enrié; _je delaye_, dega8enriek, decha8enriek,
dehah8enriek.
=Deliberer=, _je delibere_, deguiatoretta, dechiatoretta, dehayatoretta.
=Delicat=, _je suis délicat_, hakkoniench, sakonniench, hakkonniench.
=Delier=, _je delie un prisonnier_, kecharondag8ach, checharondag8ach;
_il_, chagocharondag8ach; _je delie_, grinchionch, chrinchionch,
harinchionch.
=Deluge=, _le_, tchi honodonnion 8entziag8egui, _vel_ sahonnonha
sentgiag8egui.
=Demaillote=, _je_, kerhonchera gatchonch, cherhonchera gatchonch,
harhonchera gatchonch.
=Demain=, hiourhenna; _apres demain_, endgi8rhenna, _vel_ oyahi8rhenna.
=Demande=, _je_, kneganik, chneganik, haneganik.
=Demanger=, _cela demange_, horok8at; _cela me demange_, hagronk8anik.
=Demarche=, hayana; _belle demarche_, hayanio; _mauvaise demarche_,
hayanahetken.
=Demate=, oderondodag8en, ontiercherodakk8a; _j'ai dematé_,
ongaderondodag8en, hesaderondodag8en; _il_, hotonderondag8en.
=Demesle=, _je_, degorachionch, dechorachionch, dehorachionch.
=Demembre=, _je_, hagatchioha, satchioha, hatchioha.
=De même=, sagat _vel_ netô niont.
=Dementir=, _je dements quelqu'un_, kenoyentanik, chenoyentanik,
chagonoyentanik.
=Demettre=, _je me suis demis le bras_, hagnentchanihi; _tu_,
sanentchanihi, honentchanihi.
=Demeure=, _je_, tguideron, tchideron, thenderon. _Ma demeure_, v. _ma
cabanne_.
=Demi=. _à demi_, achênnonk; _fait à demi_, achennonk n8ahokten.
=Demoli=, ôtkatehon; _je demolis_, kkatchonch, chkatchonch,
shakatchonch.
=Demon=, nechchonrhônon.
=Denoter=, _je denote quelqu'un_, keyatanota, cheyatanota,
chagoyatanota.
=Denoué=, ganosk8arodag8en; _je noue_, gnosk8arodag8ach _vel_
krinchionch.
=Dent=, honozzia; _j'ai mal aux dents_, hagnogariakch; _j'arache une
dent_, ken8tgiodag8ach, chen8tgiodagsach, chagon8tgiodag8ach.
=Depescher=, _je depesche quelqu'un_, dekenon8ariahatanik etc; _je me
depesche_, de8aknon8ariahens, desanon8ariahens, dehonon8ariahens.
=Depeint=, _homme depeint_, heyataa, kahiaton (_depeint_) _vel_
gayanati; _je depeins_, kianata, chianata, hayanatha.
=Depenser= son bien; _je etc_, gadek8ichiach tcha ni 8aguien; _tu manges
tout ce que tu as_, chatek8ichiach tcha ni sayen.
=Depeuplé=, ondaton8entgiattonti; _je depeuple_, keyon8entgiattonta,
cheyon8entgiattonta, chago8entgiattonta.
=Deplacé=, herenskayen; _je deplace_, herenheskienha, herenhetchienha,
herenhehayenha.
=Deplais=, _je_, tournez _on me hait_, voyez _hair_.
=Deplanté=, skahniodag8en; _je deplante, keniodag8ach, cheniodag8ach,
shaniodag8ach.
=Deplorer=, _je deplore mon sort_, gatadenhatinha etc.
=Deploye=,
_je_, ktag8arichionch;
_tu_, chtag8aririonch;
_il_, hatag8ari etc.
=Depouillé=, ondat8asseronh8i;
_je depouille_, keh8asserach, cheh8asserach, chagoh8asserach;
_je me depouille_, gad8assaronch, chad8asseronch, had8asseronch.
=Depuceler=, dekeyahariak.
=Depuis q=, tôqué; _depuis quand_, sentonké.
=De quoy=? hôt.
=Deraciné=, gakterodag8en; _je deracine_, kterodag8ach, chterodag8ach,
hakterodag8ach.
=Derangé=, _je derange_, voyez _deplacer_, _vel_ herenkah8ittaheronk.
=Derechef=, hoyag8a.
=Dernier=, _le plus jeune_, hocht8i; _je suis le dernier_, onaguenhigue,
onaguenhiches, onaguenhires.
=Derobe=, _je_, kenenchk8ach, chenenchk8ach, hanenck8ach; _à la
derobée_, dassettigué.
=Derouille=, _je_, kechkenserague8ach, chechenserague8ach,
hachkenserague8ach.
=Deroule=, _je_, k8enonniachonch, ch8enonniachonch, hah8enonnia.
=Derriere=, onaguen hag8a; _derriere moi_, knaguen hag8a, _vel_ kechonné
hag8a; _derriere toi_, chnaguen hag8a, _vel_ chechonné hag8a; _derriere
lui_, honaguen hag8a, _vel_ hechonné hag8a.
=Dez que=, tôke g8ato.
=Desacoutume=,
_je me_, s8agrihondies;
_tu_, dzisarihondies;
_il_, shorihondies.
=Desaltere=,
_je_, keyonriana8enta;
_tu_, cheyonriana8enta, chagoyonriana8enta;
_je me desaltere_, gadatoriana8enta;
_cela desaltere_, ahonriana8ent.
=Desaprouve=, _je_, voyez _je blame_.
=Desarme=, _je_, kek8ach ondatienta, chek8ach ondatienta, chagog8ach
ondatienta.
=Desavoue=, gatonhiha, chatonhiha, hatonhiha.
=Descend=, _je_, gatk8enenta, chatk8enenta, hatk8enenta.
=Descente=, 8hahasnenti, id. _chemin qui descent_; _descente de boyaux_,
hanhonchagonh8a hehio sens, nioyonrassa.
=Desemplir=, v. _vider_.
=Desenflé=, hiate dziodo8a, godo8achion; _je desenfle_, skado8achionch,
tchado8achionch, shodo8achionch.
=Desennuie=, kenigonroriaha, chenigonriaha, chagonigonroriaha.
=Desensorceler=, skedgiens ondatahennaha8inna, (_je gueris le sort
qu'on lui a jetté_.)
=Desenyvre=, _je me_, s8agattoguen hatié hagnon8ahatonhihna, (_ie
ratrape l'esprit que le vin m'avoit ôté_); _je desenyvre
quelqu'un_, kenigonrondahach, chenigonrondahach, chagonigonrondahach.
=Desert=, kayent8i, _vel_ kayentayen.
=Deserte=,
_je_, kentonniaha, chendonniaha, ahendonniaha;
_je deserte_, _fuis_, gadiadattonta, chadiadattonta, hadiadattonta,
_vel_ skeniaguens, tcheniaguens, sheniaguens.
=Desesperé=, honigonkenhêyon;
_je suis au desespoir_, haknigonkenhêyon;
_je me desespere_, _je m'afflige_, 8aguennigonriakch,
_vel_ haguennigonkenheyon;
_j'en desespere_, g8ati8aguennigonriagui;
_je mets au desespoir_, kenigonkenheyata, chenigonkenheyata,
chagonigonkenheyata.
=Deshabille=,
_je me_, gat8asseronch, chat8asseronch, hat8asseronch;
_je deshabille_, ke8asseronch _vel_ keyata8ittachionch.
=Deshonore=,
_je_, keyatehata, cheyatehata, chagoyatehata;
_je me deshonore_, gadatatehata, chadatate, hadatatohata.
=Desja=, _vite_, hôchnôre.
=Desir=, _je desire_, garaganhek, charaganhek, harayanhek.
=Desobeis=, _je_, ke8ennondies, che8ennondies, chago8ennondies.
=Désolé=, voyés _affligé_.
=Désordre=, deyahonniagak.
=Desormais=, entkenhatié.
=Dessossé=, gachtiendatakk8en; _je dessosse_, guechtiendag8ach,
chechtiendag8ach, hachtiendag8ach.
=Dessechée=, _viande_, 8h8aratin; _je fais dessecher_, guerhata,
cherhata, harhata.
=Dessein=, _j'ai_, guerhé, cherhé, rerhé; _à dessein_, ti ha8etti;
_sans dessein_, chkènon.
=Dessale=, hiate dziodchiketta; _je fais dessaler_, gnana8enta,
aontedziketa hendachia.
=Desserré=, karodinchti; _je desserre_, krodinchta, chrodinchta,
harodinchta.
=Dessine=, _je_, guianata, chianata, hayanata.
=Dessoudé=, tiodassonderag8en;
_je dessoude_, gassonderag8ach;
_tu_, chassonderag8ach;
_il_, hassonderag8ach.
=Dessous=, hagonh8a.
=Dessus=, hentken; _par dessus_,----.
=Destin=, _c'est mon destin_, ha8eri, tchani8aguiadodenchti.
=Desunir= les esprits, _je desunis_, dekenigonrakachionch,
dechenigonrakachionch, dechagonigonrakachionch.
=Detacher=, hoterinchion; _je detache_, krinchionch, chrinchionch,
harinchionch.
=Determiné=, _homme determiné_, hiachtente hattag8as; _je me
determine_, gatadenigonrichhkch, chatadenigonrichhach.
=Deterré=, _mort deterré_, ondatchatong8en; _je deterre un mort_,
kechatong8ach, chechatong8ach, chagochatong8ach; _je deterre quelq.
chose_, kech8ahens, chech8ahens, hach8ahens.
=Detorse=, _j'ai une_, hagatcharakkiagui.
=Detortille=, kah8adasechon; _je detortille_, k8adachechonch,
ch8adachechonch, hah8adasechonch.
=Detour=, heren nhéyontronhag8en; _je prend un detour_, heren
hengatronhag8a, heren8achatronhag8a.
=Detourne=,
_je_, heren hekkattha;
_tu_, herenhechkattha;
_il_, herenhehagattha;
_je me detourne_, herenskatkattha, harenhechatkaktha,
herenhehatkattha.
=Detrempe=, _je_, gnana8enta, chnana8enta, hanana8enta; _detrempé_,
ganana8enti.
=Detroit=, _un_, dehi8tah8é.
=Detruis=, _je_, ga8ent8ach, cha8ent8ach, ha8ent8ach.
=Devancer=, _je devance a la course_, keyatongottanik, cheyatongottanik,
chagoyatongattanik.
=Devant=, ohenton;
_je vas an devant_, keyaterattanihé;
_tu_, cheyaterattanihé;
_il_, chagotterattanihé.
=Developpe=,_je_, guerhorochionch, cherhorochionch, rerhorochionch.
=Deviens=, _je_, ne se dit point seul, le mot hatié s'exprime. Ex. _je
deviens fort_, dakk8ichchere-hatié; _quesque cela deviendra_, hôt
nenhiohia-tah8enha.
=Deüil=, _je suis en_, hagaterenhich, saterêhich, hoterehich.
=Devin=, hatadotha kenoyatachionch, (_je devine la pensée d'un autre_.)
=Devine=, _je_, gatadotha, chatadotha, hatadotha.
=Devisage=, _je_, dekekoncharitta, dechekoncharitta, dechagokoncharitta.
=Deviser=, _je_, gataaron, chataaron, hotaaron.
=Devoile=, _je_, kkorochionch, chkorochionch, hakorochionch.
=Devoir=, _c'est mon devoir_, i hagri8a; _je dois, on m'a presté_,
onkkarotanik, hesakarotanik, onhakarotanik; _je dois aller_, enguetta,
enchetta, enretta; _il est de mon devoir_, hagataderi8ahienni.
=Devore=, onhayatagarien; _je devore_, keyatagariakch, cheyatagariakch,
chagoyatagariakch.
=Devot=, g8ri hiousti.
=Deux=, tegni;
_deux hommes_, dehiatague;
_tous deux_, tedziaren;
_deux animaux_, degayatagué;
_lequel des deux_, chonnen dehiatagué;
_de deux jours l'un_, hah8endah8ettahah8i.
=Dextre=, main dextre,
_mon_, keyennerekk8i;
_ton_, cheyenerekk8i;
_son_, hayennerekk8i.
=Diable=, nechchonronon.
=Diamant=, ganenhya nôron.
=Diarée=, dehiagotiatongotta.
=Dieu=, garonhiague, onh8ennagueratti; _je prie Dieu_, gaterennayenha.
=Diffamer=, v. _deshonorer_.
=Differemment=, hoyadzik.
=Different=, _cela est different_, tigâté.
=Difference=,_ je fais de la_, hiate degayondaa; _tu_, hiate
dechayondaa; _il_, hiate dehayondaa.
=Difficile=, onhit; _cela m'est trop_ _difficile_, haguenhittanik,
sanhittanik, honhittanik; _difficile à dire_, honhit ayaheron.
=Digne=, _il est digne de commander_, hotoguentina endiokk8enha 8is; _je
suis digne_, haktoguenti, satoguenti, hotoguenti.
=Digue=, deyosseraronh8a _vel_ osseré.
=Diligent=,
_il est_, hahniahnoré;
_je suis_, guehniahnore;
_tu es_, chehniahnore;
_je me diligente de faire_, guechchnore, chechchnore, hachnore;
_je me diligente de dire_, gad8ennachnoré, sad8ennachnoré,
had8ennachnore;
_je me diligente de marcher_, aguianadet, sayanadet, hoyanadet,
_vel_ guianoré, chianoré, hayenoré.
=Diminue=, cela diminue, _je diminue quelque chose_, guecht8ata,
checht8ata, hacht8ata.
=Dire=,
_je dis_, gatonk, chatonk, hatonk;
_je dis à quelqu'un_, keyatonsek, cheyatonsek, chagoyatonsek;
_je dis_, guiheron, chiheron, honheron;
_je disois_, gatonkk8a, chatonkk8a, hatonkk8a;
_j'ai dit_, 8aguen, isen, ha8en;
_je dirai_, enguiheron, enchiheron, enhenheron;
_je dirois_, aguiheron, achiheron, ahenheron;
_j'aurois dit_, aonguenna, ahesenna, aha8enna;
_j'aurai dit_, enguiheronk, enchideronk, enhenheronk.
_On dit_, hiondonk;
_je te dis_, gonyatonsek;
_tu me dis_, chkatonsek;
_je luy dis_, heyatonsek;
_il me dit_, hagatonsek;
_tu lui dis_, hechatonsek;
_il te dit_, hyatonsek;
_il lui dit_, hotonsek;
_je t'ai dit_, gonyatonsehi;
_tu m'as dit_, chkatonsehi;
_je lui ai dit_, heyatonsehi;
_il m'a dit_, hagatonsehi;
_tu lui as du_, hechatonsehi;
_il t'a dit_, hiatonsehi;
_il lui a dit_, ahotonsehi.
=Discontinue=, _je_, saguennirhen, sachennirhen, sahennirhen.
=Discorde=. _La discorde est entre eux_, hotiri hôte, _vel_
dehonaderih8ah8enné.
=Discours=, gari8a.
=Discret=, hori8anoronk.
=Discourir= _en public_, hagatetaha; _tu_, sataa; _il_, hotaa,
kahacheragonh8a; _discourir_, haguetaron; _tu_, sataron; _il_,
hotaron.
=Disculpe=, _je me_, s8agri8ag8adag8en, hagri8ahechtihna.
=Disert=, _eloquent_, harih8ayenk.
=Disette=, _je suis en_, haguiech8as; _tu_, sayèh8as; _il_, hoye8as.
=Diseur=, _harangueur_, ha8ennotatiésonk.
=Disparu=, _cela a_, g8aton sah8atton; _je disparois_, tonsagadiadatton,
donsachadiadatton, _vel_ donsagatton, donsachatton; _il_, donsachatton.
=Dispersé=, _on les a_, dehonhanareniati; _je disperse_, dekeyareniata,
decheyareniata, dechagoyareniata.
=Dispos=, voyez _agile_, hoyadadet.
=Dispose=, _je me, etc_, gasseroniaha, chasseroniaha, hasseroniaha.
=Dispute=, degadatchach, dechadatchach, dehadatchach.
=Dissemblable=, hia deskiatierin.
=Dissimule=, harih8asetta; _je dissimule_, grih8asetta, cheri8asetta,
harih8asetta.
=Dissipe=, _je_, gnagorach, chnagorach, hanagorach.
=Dissous=, _je_, gassonderag8ach, chassonderag8ach, hassonderag8ach.
=Dissolu=, hôtassonderag8en.
=Dissuade=,
_je_, dekenigonratenionch;
_tu_, dechenigonratenionch;
_il_, dechagonigonra etc.
=Distance=, tcha na deguiatere; _il y a 20 pas de distance_,
deyeyanassen tcha na deguiatere.
=Distinctement=, _cela paroist distinctement_, heyoyendet, hehiohiendat;
_je parle distincte etc_, tchôtah8ente tcha haguetaa.
=Distinguer=, _je distingue quelq chose_, hekeyendes, hechiendes,
hehayendes.
=Distrais=, _je distrais quelqu'un_, kenigonra8enriaha,
chenigonrah8enriaha, chagonigonrah8enriaha.
=Distribue=, _je_, gatenras, chatenras, hatenras.
=Dit=. _Cela est dit_, honen ga8en.
=Diversement=, _on en parle diversement_, hoya na dehiontonhronk.
=Divertis=,
_je_, kenigonroriaha;
_tu_, chenigonroriaha;
_il_, chagonigonroriaha.
_Je me divertis_, gadatnigonroriaha;
_tu_, chadatnigonroriaha;
_il_, hadatnigonroriaha.
_Cela est divertissans_, honigonroriat, _vel_ a on8es 8at.
=Divin=, hotoguenti.
=Divisé=, degakachion; _je divise_, dekekachionch, dechekachionch,
dehakachionch; _les sentiments sont divisés_, dehotinigonrakachion.
=Divulgué=, kanhoanatti; _je divulgue une affaire_, krihôanatta,
chrihôanatta, harihoanatta.
=Dix=, 8assen,
_dixieme. De dix en dix_, 8assen chon;
_dix sept_, 8assen tchiatak kahré;
_dix huit_, 8assen tegueron kahré;
_dix neuf_, 8assen 8aderon kahré;
_dix mille_, 8assen ni8enniaé serassen;
_dix fois_, 8assen nion;
_dix jours_, 8assen ni8entagué;
_dix mois_, 8assen ni8enni;
_dix ans_, 8assen nikaguenhagué.
=Docille=, _je suis_, 8aguennigonrio, chennigonrio, hennigonrio.
=Docte=, _je suis_, hagnigonr8anen.
=Dodu=, _je suis_, hagassen, sassen, hôssen.
=Doigt=, _le_, hônia.
=Dolent=, v. _triste_.
=Dompté=, honhayataguenhiati;
_je dompte_, keyataguenhiata, cheyataguenhiate;
_il_, chagoyataguen.
=Donné=, kotah8i;
_je donne_, keyah8é, cheyah8é, chagoyah8é;
_je donnois_, keyah8ék8a;
_j'ai donné_, keyah8i;
_j'avois donné_, keyah8ihna;
_je donnerai_, enkehion;
_je donnerois_, akehiah8é;
_j'aurois donné_, akehia8ihna;
_j'aurai donné_, akehia8ik;
_Imperatif, donne moi_, dassa _vel_ dagon;
_je te donne_, gonhion, _vel_ gonhiah8e;
_tu me donne_, chkon _vel_ chkiah8e;
_je lui donne_, heyon, _vel_ heyah8e;
_il me donne_, hagon, _vel_ hagah8e;
_tu lui donne_, heson, _vel_ hesah8e;
_il te donne_, hion, _vel_ hyah8e;
_il lui donne_, hohion, _vel_ hohiah8e.
=Dont=, nânê. Ex. _C'est la le couteau dont je me sers_, nânê gata
assaa.
=Doré=, kah8istoserah8i; _je dore_, k8istocherach, ch8ichtocherach,
ha8istoserach.
=Dormeur=, hareserintagachta. _Cela endor_, kodachta, _vel_
koreserintaatta.
=Dormir=, _je dors_, 8aguihtah8i, saentah8i, hotah8i.
=Dos=, _mon_, kechonné, chechonné, hachonné; _nous sommes dos à dos_,
dediadech8enna neguen; _vous êtes_, dezgia etc; _ils_, dehiach8en etc.
=Double=, degannanêta.
=Doubler=, _je double quelq. chose_, deknanetta, dechnanettta,
dehananetta.
=Doublure=, dehiennanetakk8a.
=Doucement=, chkenonha; _je vas doucement_, skenonhahigué, hiches,
hires; _je parle doucement_ (_bas_), gad8ennacht8ata, chad8ennacht8ata,
had8ennacht8ata.
=Douleur=, _j'ai douleur_, hagronhiaguens, saronhiaguens, hôronhiaguens.
=Douter=, _je doute de quelque chose_, gadennoyenta, chadennoyenta,
hadennoyensa.
=Doute=. _Cela est en doute_, hason horih8iô têguen; _sans doute_,
ononché ôtôguenhi.
=Doux=, _qui n'est pas salé_, hiate hotchiketâa; _j'ai l'esprit doux_,
hakni gonrio, sanigonriô.
=Douze=, tegni kahré; _douze fois_, tegni chon kahratie.
=Dragon=, kahacherondietta.
=Drap rouge=, houchterich; _drap bleu_, ti8serenatek.
=Drapeau=, onteniendenchta kagahenha.
=Dressé=, kag8atong8en;
_je dresse quelque chose_, kk8atong8ach, chk8atong8ach,
hakk8atong8ach;
_je me dresse_, gadiatag8arichchionch;
_tu te_, chadiatag8arichchionch;
_il se_, hadiatag8a etc.
=Droit=, _tout droit_, deyotoguenti; _je suis droit_,
hagniatag8arichchion, sayata etc, hoyata etc; _adroit, habille_,
gueyenniô, cheyennio, hayennio.
=Duquel=, chon.
=Durant=, _que tu es la_, hotiesahi (_pendant_) g8atochideron.
=Dur=, hohniri. _Etre dur au mal_, haguiatagaste, sayatagaste,
hoyatagaste.
=Durcir=, _je fais_, knirta, chnirta, hanirta. _Cela durcit_, ôhohniké.
=Dure=, _cela dure longtemps_, kagasté.
=Durillon=, kôsahetata.
=Duvet=, hohnag8a.
=E.=
=Eau=, hohnega.
_Eau benite_, hohnegatoguenti;
_eau froid_, hohnegano;
_eau chaude_, hohnegatarihen;
_eau claire_, hiate hônonhio;
_eau trouble_, hohnèken;
_eau forte_, hohnegadet;
_eau de vie_, 8tchkarat, _vel_ hohnegadzi8aguen;
_les eaux sont basses_, osté;
_je suis tout en eau_, deh8aktonk8ahas;
_tu_, desadonk8ahas; _il_, dehodonk8ahas;
_j'etois en eau_, de8aktonk8aask8a;
_j'ai été en eau_, de8aktonk8aahi.
=Ebauché=, gossah8en; _j'ebauche_, gassah8ach, chassah8ach, hassah8ach.
=Ebloui=,
_je suis_, de8agatkonchkeri;
_tu_, desatkonchkeri;
_il_, dehatkonchkeri;
_cela éblouit_, de8akkahrieh.
=Eborgne, j'=, voy. _borgne_.
=Eboule=, _la terre_, onton8entgia nendachia.
=Ebranché=, karingaroskaron; _j'ebranche_, keringariakch,
cheringariakch, haringariakch.
=Ebranlé=, kaondakti; _j'ebranle_, gondatha, chondatha, hondatha.
=Ebreché=, diotiokta; _j'ebreche_, dekioktonch, dechioktonch,
dehioktonch.
=Ecaille=, karichta.
=Ecaillé=, kenstenti; _j'écaille_, krichtentha, chrichtenta,
harichtentha.
=Ecarlatte=, dgi8taguigôna.
=Ecart=, heren hag8ati; _mettre l'écart_, heren heguienha, hechienha,
hehayenha.
=Ecarté=, _egaré_, godiadaton; _je m'écarte du chemin_, onga ha hatton,
hesahahatton, ohohatton; _j'écarte quelqu'un_, keyadattonta,
chayadattonte.
=Echalotte=, v. _ognon_.
=Echancré=, kag8edâron.
=Echapé=, shôniaguenhi;
_je m'echappe_, sagueniaguenha, saseniaguenha;
_il_, sahoniaguenha;
_je fais échaper_, skeniaguentha, tcheniaguentha, tchagonia etc.
=Echaudé=, koskondahi;
_j'echaude quelqu'un_, keskont8ach, chechkont8ach, hachkont8ach;
_je m'échaude_, gadadeskont8ach, chadadeskont8ach;
_il_, hadadeskon etc.
=Echaufer=,
_J'echaufe quelq. chose_, gatarihata, chatarihata, hatarihata;
_je m'échaufe_, gadiatarihata, chadiatarihata, hadiatarihata;
_je suis échaufé_, deh8aktonk8ahas, desadonk8ahas, dehodonk8ahas.
=Echelle=, hêratinchta.
=Echine=, ôronk8êna.
=Echo=, ehioh8ennahechti.
=Echoue= _en canot_, kehonh8arahi; _j'échoue_, konh8aranha,
chonh8aranha, ohonh8aranha.
=Eclair=, deyonnirh8anonk.
=Eclairci=, _poli_, tchiostatek;
_j'éclaircis_, deguechtatetha, dechechtatetha, dehachtatetha;
_j'éclaircis ce qui étoit troublé_, skenonhayent8atta;
_tu_, sehenonhayent8atta;
_il_, shanon etc;
_cela s'est éclairci_, dgiononhayendahi.
=Eclairer=, _j'eclaire_, deguerhatetha, decherhatetha, deharhatetha.
=Eclat=,_ eclatant_, teyostatiatek.
=Eclat= _de tonnerre_, gah8ennotatiésonk.
=Eclater=, _j'eclate de rire_, ag8ennachten haguiondiaha.
=Eclipse=, ong8aterakk8atton.
=Econduit=, _refusé_, ohonhaterayadakk8en; _je conduis_,
keyaderayadakk8as, cheyaterayadakk8as, chagoya etc.
=Eclos=, deyonninhonchiagui; _je fais éclore_, deguenninhonchiak,
dechennin etc, dehennin etc.
=Ecluse=, deyosera ronh8a, _vel_ hosseré; _je brise une ecluse_,
dekronh8ag8ach hossere.
=Ecorce=, gachonta; _la grosse, la premierre écorce_, oh8adgichta; _je
leve des écorces_, knehronch, chnehronch; _il_, hanehronch; _l'ecorce de
bouleau_, kanadgiekk8a.
=Ecorche=, kahienseron; _j'écorche, guienseronch, chienseronch,
hayenseronch.
=Ecorné=, hôtenagariagui; _j'écorne_, knagariach, chnagariach,
hanagariach. _Cornes tombées_, diotenna garenti.
=Ecoulé=, osté vel hotnegongotti;
_j'ecoule_, gastetha, chachtetha, hachtetha;
_je coule_, gatonde, chatonde, hatondé.
=Ecrasé=, degaritti; _j'ecrase_, dekritta, dehritta, deharitta.
=Ecrit=, kahiatonk; _j'écris_, kiatonnion, chiatonnion, hayatonnion.
=Ecueil=, heskôtta.
=Ecume=, oh8ensta; _j'ote l'écume_, k8enstog8ach, ch8enstog8ach,
had8ensto; _je jette l'écume par la bouche_, akk8enstota,
sah8enstota, hah8enstota.
=Edenté=, gotennodgiogaron; _j'edente_, kenotgiogaaonoh
chenotgiogaronch, hanotgiô.
=Effacé=, g8eteraguéh8en; _j'efface_, kraguéh8ach, chragueh8ach,
haraguéh8ach.
=Effarouché=, onhateronk8ani; _j'effarouche_, gateronk8anik,
chateronk8anik, hateronk8 etc.
=Effleuré=, degaguendiagui; _j'effleure_, dekkendiakonk.
=Effondré=, _j'effondre_, guionratakk8ach, chionratakk8ach, hoyonra etc.
=Effort=, _j'ai prit un_, haguiatanihé, sayatanihé, hoyatanihé; _j'ai
fait mes efforts_, deguechkenheya, dechechkenheya, dehach; _la glace a
fait son effort_, onen deyot8ichiah8é.
=Effrayé=, hoterons; _effrayant_, deyodenonhianitti; _j'effraye_,
keyatteronta, cheyatteronta, chagoyatteronta.
=Effronté=, hôterochkon.
=Effroyable=, kahetkengôna.
=Egaux=,
_nous sommes egaux d'age_, sadedionguiadoti;
_nous sommes égaux de hauteur_, sadedinenhies;
_nous sommes egaux en vitesse_, sadedianôré;
_nous sommes egaux en force_, sadedih8ichcheré;
_vous êtes egaux_, sadesna;
_ils sont egaux_, sadehennas.
=Egaré=, godiadatton; _je m'egare_, gadiadatton, chadiadatton,
hodiadatton; _j'egare quelq. chose_, hagattonik, sattonik, hotonik.
=Eglise=, ganonchia toguenti.
=Egorgé=, onhaniariagui; _j'egorge_, guenniariach, cheuniariach,
hanniariach.
=Egout=, tcha heganeguit kentakk8a.
=Egouter=, _cela s'egoute_, skanègnitkenta.
=Egratigner=, _j'egratigne_, dekek8etaronch, dechek8etaronch,
dechagok8etaronch.
=Egrenné=, kaoguenhion; _j'egrenne_, koguenhiach, choguenhiach,
hoguenhiach.
=Eguille=, deh8ateronh8arongotta.
=Eguillon=, gonhagatakk8a; _j'eguillonne_, keyagatta, cheyagatta,
chagoyagatta.
=Eguisé=, kâhiôtiôn; _j'eguise_, kiotionk, chiotionk, hahiotionk.
=Elan=, ou _orignal_, tchi8garagak.
=Elancé=, _je m'elance_, deguennatk8ak8a, dechennask8akk8a,
dehennask8ak8a.
=Elargi=, skagohanatti; _j'elargis_, dektag8enta, dechtag8enta,
dehatag8enta.
=Elever=,
_j'eleve en l'air_, kegnetchk8ach, cheguetchk8ach;
_il_, haguet etc;
_j'elève, je nourris_, kehiodiakch, cheyodiakch, chagahodiakch.
=Elire=, voy. _choisir_.
=Elle=, aônha; _elles_, ônonha.
=Eloigné=, hinon, hêgâyen;
_j'eloigne_, hinon heguienha, hinon hêchienha, heyayenha;
_je m'eloigne_, hinon 8aguetta, hinon 8achetta, hinon 8ahretta.
=Eloquent=, hôrasek tcha hôtaa.
=Embalé=, gastotcheronni; _j'embale_, guistotcheronniaha,
chistotcheronniaha, hastotcheronniaha.
=Embarque=, ondahah8i;
_j'embarque quelq. chose_, kedaak, chedaak, hêdaak;
_je m'embarque_, 8agadidaak, 8achadidaak, 8ahadidaak;
_j'embarque quelqu'un, je donne passage_, keyadidaak, cheyadidaak,
chagoyadidaak.
=Embaras= _dans une riviere_, gask8haro.
=Embarassé=,
_je suis_, haguenhittanik, sanhittanik;
_il_, honhittanik;
_j'embarasse quelqu'un_, kenhittanik, chenhittanik, chagonhittanik;
_je m'embarasse_, gadadenhittanik, chataten etc, hatatenhittanik.
=Embassade=, _je vas en_, 8agnadionhré, snadionhré, hanadionhre.
=Embeli=, h8ihiochti; _j'embelis_, k8ihiochta, ch8ihiochta,
hah8ihiochta.
=Embouchure= _d'une rivière_, hocharonda.
=Embourbé=, hodarari; _je m'embourbe_, guidararanha, saindararanha,
hodararanha.
=Embrasser=, _j'embrasse quelqu'un_, keyatchog8aronnionk, chegatchog8a;
_il_, chogoyatchog8a.
=Embrâsé=, hotgiéhendahi; _j'embrase,_ guetgienhohanatta,
chedgienhohanatta, hatgien etc.
=Embuscade=, deganenrâyen;
_jedecouvre l'embuscade_, kegakkennionch, deganenrahien;
_je tombe dans l'embuscade_, 8aguientenha tcha deganenrahien;
_je m'embusque_, degnenhrayenha, dechnenhrayenha, dehanenrayen etc.
=Embroché=, dehagoh8echti;
_j'embroche_, degahah8echta, dechahah8echte, dehahah8echta.
_J'embroche_, koharha;
_je me desembroche_, gatatiadohahag8ach;
_je m'embroche_, gatatiadôhas.
=Emerillon=, taritari.
=Emeû=, dehoyadissonk.
=Emié=, degaritti; _j'emie_, dekritta, dechritta, deharitta.
=Emmaillote, j',= kerahoncheronniaha, cherahon etc, chagorahon.
=Emmancher=, _j'emmanche une hache_, koharha, choharha, roharha.
=Emmener=, _j'emmene quelqu'un_, keyatenhah8a, cheyatenhah8a,
chagoyatenhah8a.
=Emondé=, karenh8skaron, _j'emonde_, krinh8skaronch, chrinh8s etc.,
harinh8skaronch.
=Emoussé=, deyiotiokta; _j'emousse_, dekiokta, dechiokta, deheyokta.
=Emouvoir=, koriaheronk, choriaheronk, ahoriaheronk.
=Empan=, dgioron karata.
=Emparer=, _je m'empare_, gadad8enniochta, chadad8enniochta,
hadad8enniochta.
=Empescher=, keyarichta, cheyarichta, chagoyarichta; _j'empesche qu'il
ne sorte_, heyarichtahiate hayaguens.
=Emplatre=, ondadiensaronk8a.
=Empli=, degahron; _j'emplis_, dekronch, dechronch, deharonch.
=Employé=, _c'est bien employé_, hadaya nerenha; _j'employe quelque
chose, je me sers de_, guechta, chechta, hachta.
=Empoigne, j',= guiena, chiena, hayèna.
=Empoisonné=, honhanachinranont8i;
_j'empoisonne_, kenachinranont8ach, chenachenranon etc,
chagonachinra;
_je m'empoisonne_, gadatnachinranont8ach, etc;
_je empoisonnois_, kenachinranontsachk8a;
_j'ai empoisonné_, kenachinranont8i;
_j'avois empoisonné_, kenachinranont8ihna;
_j'empoisonnerai_, enkenachinranont8ach;
_j'aurois empoisonné_, akenachinra, nont8ik.
=Emporte, j'=, sakkah8a, schah8a, shahah8a.
=Empoule=, _j'ai une empoule_, haguenniogui; si c'est la main, _j'ai
une empoule au pied_, hagachitogui.
=Empresser=, _je m'empresse_, degadat non h8ariatanik.
=Emprisonner=, _j'emprisonne_, kenhotonk, chenhotonk, chagonhôtonk.
=Emprunte, j'=, aguenihen, senihen, hônihen.
=Empuantis, j'=, guesennahetkenta, chesennahetkenta, hasen etc.
=En=, ne s'exprime point lorsqu'il sert marquer l'espace de temps.
_En_ joint au participe françois comme _en lisant_, se dit, _lorsque je
lisois. En_ mis la place d'un relatif s'exprime par na. Ex: _vous en
êtes le maitre_, is na ch8ennio.
=En=, _dedans_, hagnonh8a.
=En deça=, garhog8a.
=Enchaisné=, degah8ichtotahah8i; _j'enchaisne_, dekeh8ichtotahach,
decheh8ich etc, dechagoh8ich etc.
=Enclos=, de8attenraton.
=Enclos, j'=, degatenratonk, dechatenratong, dehatenratonk.
=Enclume=, heh8ichta hechta.
=Encore=, hôrach; (_pas encore_, ason.)
=Encourager=, voyez courage.
=Encre= écrire, heyatonkk8a-hoss8enda.
=Encre= _de navire_, voy. _ancre_.
=Endepté=,
_je suis_, onkkarotonni;
_tu es_, hesakarotonni;
_il est_, onhakarotonni.
=Endormi=, hotah8i; _je m'endors_, haguitakch, saintakch, hotakch, _vel_
hagreserintahach.
=Endouille=, degayenraritti.
=Endroit=, lieu; _endroit d'unne etoff_, tcha-gan8sk8erondakk8i, hag8a.
=Endurci=, hôhniradi; _j'endurcis_, hakniradi, saniradi, hôniradi;
_endurci la fatigue_, hiaté hatchente.
=Endure, j'=, hagakkasté, sakkasté, hokkasté.
=Enervé=, hadehotaderadietti;
_je m'enerve_, hadegadaderadietta;
_tu_, hadechatadera etc;
_il_, hadehata etc.
=Enfant= _male naissant_, hôtonia; _enfant femelle_, kotonia; _enfant de
deux jusques à 12 ans, male_, akchiaha; _femelle_, hekchaha.
=Enfante, j'=, gadektonk, chadektonk, hadektonk.
=Enfer=, ônêchon.
=Enfermé=, ondadenhoton; _j'enferme quelque chose_, kenhotonk,
chenhotonk, hanhotonk.
=Enfilé=, _j'enfile_, kniharonk, chniharonk, haniharonk.
=Enfin=, oneng8a.
=Enflamé=, dayodonkkonda; _j'enflame_, de8aktonkonda, desadontkonda,
dehodontkonda.
=Enflé=, hôdôh8a;
_j'enfle_, hagodiadoh8aa, sadiadoh8aa, hadiahdo8aa;
_je fais enfler_, gatering8atta, chatering8atta, hatering8atta.
=Enfoncer=,
_j'enfonce en marchant_, hagachitenhi, sachitenhi, hôchitenhi;
_j'enfonce dans la glace_, ongadoh8idgiak;
_j'enfonce dans la boüe_, 8daragonh8a, 8aguiatenha.
=Enfoui=, 8chatagonh8a 8ata; _j'enfouis_, onchatagonh8a gasetta,
chasetta, hasetta.
=Enfui=, g8teg8en; _je m'enfuis_, gateg8ach, chateg8ach, hateg8ach;
_l'eau s'enfuit par dessus en bouillant_, deh8atah8enrat.
=Enfumé=, deyoyeng8ayen; _j'enfume_, gatienrota, chatienrota,
hatienrota.
=Engagé=, onhanhahi;
_j'engage_, kenhanha, chenhanha, chagonhanha;
_j'engage, j'excite_, kenigonrondahach, chenigonron etc, chagonigon,
_vel_ kenigonrondag8ach.
=Engendre, j'=, kenerichiakch, chenerichiakch, chagoneri etc.
=Englouti=, h8entgiagonh8a, choyatenhi.
=Engoué=, ahonhecti; _je suis engoué_, honguechti.
=Engourdi=, _je suis_, hagatchicten, satchichten; _il_, hotchichten.
=Engraissé=, ossen; _moi j'engraisse_, gasinchta, chasinchta, hasinchta.
=Engrossée=, onhanerichiahi; _j'engrosse_, kenerichiakch, v.
_engendrer_.
=Enjambée=, _unne_, dgiehahata; _dix enjambée_, 8assen hièhahagué;
_j'enjambe_, degatahahechta, dechatahahechta, dehata etc.
=Enjoué=, kononkk8ayoden.
=Enyvré=, kononh8ahaton; _j'enyvre_, kenonh8ahattonta,
chenonh8ahattonta, chagononh8a etc; _je m'enyvre_, gadatnonhoua,
hattonta, chadat etc, hadatnon etc.
=Enleve=, goyatakk8en; _j'enleve quelqu'un_, keyatakk8a, cheyatakk8a,
chagoyatakk8a.
=Ennemi=, _mon_, haguiaderioch; lorsqu'il n'y a que de la haine on dit:
dediatadech8ahens; _nos ennemis_, hag8aderioch deyag8atadech8ahens; _nos
ennemis sont venus chez nous sans armes en temps de guerre_,
onkinadions.
=Ennuier=, _je m'ennuie_, kk8adahas, chk8adahas, hakk8adas.
=Enragé= _de peine_, tihonigonkenheyon; _je fais enrager_,
enigonkenheyata, chenigonkenheyata, chago etc; _j'enrage_,
hagueriendachon.
=Enrhumé=, _je suis_, gassakha, chassakha, hassakha.
=Enroué=, _je suis_, degad8enniakch, dechad8enniakch, dehad8enniakch.
=Ensanglanté=, kotk8ensokahah8i; _j'ensanglante_, ketk8ensokach,
chetk8ensokach, hatk8en.
=Enseigne, j'=, keyenstanik, cheyenstanik, chagoyenstanik.
=Enseigne=, _drapeau_, onteniendenchta.
=Ensemble=, _pêle mele_, dehiondiechti; (tedgziarins.)
=Ensemencé=, kanaguen; _j'ensemence_, knakha, chnakha, hanakha.
=Enseveli=, ah8enheyendori; _j'ensevelis_, keyenherendoronch,
cheyenheyen, chagoyen etc.
=Ensorcelé=, honhahennaah8i; _j'ensorcelle_, keyahennahach.
=Ensuite=, chihag8a.
=Entaillé=, karhô; _j'entaille_, keroch, cheroch, haroch.
=Entassé=, toguent kaguehron; _j'entasse_, kehronha, chkeronha,
hakeronha, _vel_ groteh, _vel_ grorkach.
=Entend, j'=, hagatonde, chatondé, hôtondé, _vel_ garonka, charonka,
haronka.
=Entesté=, _je suis_, hagad8ennori, chad8ennori, hod8ennori.
=Entier=, _homme entier_, hôri8as.
=Entonne, j'=, _dans un baril_, knegondahach, chnegondahach,
hanegondahach; _j'entonne une prierre_, gri8agadatch, chri8agadatch,
harih8agadatch.
=Entortillé=, deyot8atassé; _j'entortille_, kk8adasech, chk8adasech,
hak8adasech.
=Entour=, _l'entour_, aktatiéha.
=Entoure=, detonh8at8atassé; _j'entoure_, detk8atassech,
detchk8atassech, dethak8ata etc.
=Entraider=, _nous nous entraidons_, deyag8atatiônah8asek.
=Entraimons=,
_nous nous_, deyag8atadenon8a;
_vous vous entraimés_, des8atadenon8es;
_ils s'entraiment_, dehotitadenon8es.
Voyez au supplement la remarque sur ces mots.
=Entraine, j'=, _quelqu'un_, keyadisseré, cheyadisseré, chagoyadisseré;
_j'ai entrainé_, keyadissereti.
=Entre deux=, dehioguen.
=Entre nous=, ded8ayatoguen; _entre vous_, des8ayatoguen; _entre eux_,
dehatiniatoguen.
=Entre=, _parmi_, achenonk.
=Entre=, éhéyondakk8a; _j'entre_, heguionk, hechionk, hehahionk.
=Entrepoussons=, _nous nous_, dehag8adatrech.
=Entreprenant=, _je suis_, hiachtenn8ahauten te hagnoronsck.
=Entrevoir=, on tourne, _voir un peu, j'entrevois_, degakarongotta,
dechatkarongotta, dehatka etc.
=Entrouvert=, onhahaguianondé.
=Enveloppe=, kah8enonni; _j'enveloppe_, k8enononniaha, ch8enonniaha,
hah8enon, _vel_ kerhoroch, cherhoroch,
harhoroch; _j'enveloppe l'ennemi_, 8atkeh8a heg8a, 8atcheh8a heg8a,
8atchegoh8aheg8a.
=Envenimé=, h8tkenserata.
=Envers= _d'une étofe_, heren hag8ati.
=Envie=,
_j'ai envie de_, garaganhek, charaganhek, haraganhek;
_j'ai envie de manger_, gnonhach, chnonhach, hanonhach.
=Envie=, _je porte envie_, kenossaha, chenossaha, chagonossaha.
=Environ= _ce temps a_, toké ha.
=Environne, j'=, degatat8assech.
=Envisager= _une chose_, deguiatoretta, dechiato, dehayato.
=Envolé=, dedgioden; _il s'est envolé_, desoden; _je m'envole_,
donsakten, donsachten, donsahaten. (_v._ deshôden.)
=Envoyer=, _j'envoye quelqu'un_, kenhas, chenhas, chagonhas.
=Epais=, gatens; _cela epaissit_, 8agatensé.
=Epanouir=, _la fleur s'epanouit_, 8tgidgiahahagui
=Epargne, j'=, gadenonhianitta, chadenonhia etc, hadenonhia etc;
_j'epargne le vaincu_, dekeyatanonhianich, decheyata, dechagohiata.
=Epars=, _dispersé_, dehiorennion.
=Epaule=, onia honskaa.
=Epée=, gachêg8a.
=Eprevier=, garahgonha gôna.
=Epi=, _un_, ononk8eya.
=Epie, j'=, dassetigué dekekahra, dechekahra, dechagokahra.
=Epine=, ohikta, _vel_ oyonh8aa.
=Epie, j'=, kegahenhionk, chegahenhionk, chagogahen.
=Epinette, l'=, (ossohradet; _l'epinette rouge_, ganerattens.)
=Epingle=, onteronh8arotakk8a.
=Eplucher=, _je m'epluche_, gatratinta, chatratinta, hatratinta.
=Epointé=, hotionh8ariagui; _j'epointe_, kionh8ariakch, chionh8ariakch,
hayon etc.
=Eponge=, henegog8atta; _j'eponge_, knegog8ach, ohnegog8ach,
hanegog8ach.
=Epoux, epouse=, rhona, _vel_ kenakk8i, _mon epouse; j'epouse_,
haguenniakch, sanniakch, honniakch.
=Epouvantable=, sattag8at.
=Epouvante, j'=, keyaterong8anik, cheyaterong8a etc; chagoyate etc; _je
fais la nouvelle plus epouvantable quelle n'est_, grih8attag8atta.
=Eprouve, j'=, gatenientenha, chatenhientenha, hatenientenha.
=Epuise=, _je suis epuisé de biens_, hadeh8agueradietti; _je m'epuise_,
degatateradietta, dechatatera, dehata etc.
=Equiper=, _je m'equipe_, gasseronniaha, chasseronniaha, hasseronniaha.
=Equivoque=, dehagonigonrague, _vel_ dehorih8agué.
=Erable, l'=, hoh8atta.
=Errené=, deyagoteronk8eniagui.
=Escalade, j'=, degatah8enratch, dechata etc, chagonchora etc.
=Escalier=, heratinchta.
=Escarmouche, j'=, kechonrah8atonch, chechonra, chagochonra etc.
=Esclave=, _mon_, haguetchênen, satchenen, hotchênen; _je fais esclave_,
kecharonta, checharonta, chagocharonta.
=Escorte, j'=, kegaktatié, chegaktatié, chagogaktatié.
=Espagnol=, seq8anen rhonon.
=Espere, j'=, guerhé, cherhé, rerhé; _j'ai esperé_, 8agueri, sêri,
hôri.
=Espion=, chagogahenhionk.
=Esprit=, onigonra; _j'ai de l'esprit_, haknigonta, sanigonta,
honigonta; _j'ai beaucoup d'esprit_, haknigonroh8anen, _vel_
hagnigonrakchten; _mon esprit, mon ange_, haguiaronchera,
sayoronchera, hoyaronchera.
=Esquiver=, _s'eloigner de quelqu'un_, keyadattontanik; _tu_,
cheyadattontanik; _il_, chago.
=Essaye, j'=, gatenientenha, chatenientenha, hatenienten.
=Essouflé=, _je suis_, agadonricherokta; _je m'esoufle_,
gadonricheroktanik, chadonricherokta etc, hadonriche etc.
=Essuié=, 8teraguéh8ach, haragué8ach.
=Esceq=. naken.
=Esté, l'=, kenhek; _tout un esté_, kenhatatié.
=Estime, j'=, kerakk8a, cherakk8a, chagorakk8a, _vel_ kenoronk8a,
chenoronk8a, chagonoronk8a; _je suis estimé_, kerakk8i, cherakk8i,
harakk8i.
=Estre=, _je suis_, guideron, chideron, henderon.
=Estomac=, _mon_, haguidosseragué, saindosseragué, hodosseragué.
=Estropié=, hoyatahié sahi; _j'estropie_, keyatahiesatta,
cheyatahiesatta, chagoyatahiesatta.
=Et=, 8ng8a.
=Etablir=, _je m'etablis_, guennagueratch, chennagueratch,
hennagueratch.
=Etancher=, _j'etanche un canot_, kesechtahach, chesechtahach,
hasechtahach.
=Etanché=, hiaté hokach.
=Eteins=, hoss8en; _j'eteins_, gass8atta, chas8atta, hass8ata.
=Etend, j'=, guesseratonk, chesseratonk, hasseratonk.
=Etendu=, kasseraton.
=Eternue, j'=, d8aguetchonch, desatchonch, dehotchonch.
=Etincelle=, katchichtondies.
=Etique=, ostientogonha, _vel_ hagatih8en, (_je suis etique_.)
=Etoile=, hotchichsenokk8a; _le ciel est etoilé_, hotchichte
nok8aronnion.
=Etonnant=, _cela est_, horih8as; _j'etonne quelq_, dekeh8ennotka,
decheh8ennotka, dechagoh8ennotka; _je m'etonne de etc_,
8aguennigonrokta, sasennigonrokta, sahonigon etc.
=Etonné=, surpris, demonté,
_je suis_, deh8agasken;
_tu es_, desasken;
_il est_, dehosken.
=Etouffé=, onhachk8egui; _j'etouffe_, kech8ech, chechk8ech,
chagochk8ech.
=Etourdi=, _inconsideré_, hiaté honigonta; _j'etourdis du bruit_,
keyatahonchtéha, cheyahonchteha, chagoyahonchteha.
=Etourneau=, dgiogrichta.
=Etranger=, _un_, hoyan8a heyadotin; _il est venu des etrangers chez
nous_, onkionh8ent dziorenhi.
=Etroit=, nih8asseratié ha; _étofe étroite_, dehionihag8aha.
=Etudier=, n'est point d'usage, voyez _j'aprends_.
=Evader=, voyez _s'enfuir_.
=Evanouir=, _je m'evanouis_, haknigonratton, sanigonratton,
honigonratton.
=Eveille, j'=, keyetta, cheyetta, chagoyetta; _je m'eveille_, 8aguiek,
8achiek, 8ahahiek.
=Eventail=, ontah8akta.
=Eventer=, _je m'evante_, gatah8akch, chatah8akch, hatah8akch.
=Eventre, j'=, ketk8ichtorenha, chetk8ichtoronha, hatk8ich etc.
=Evesque=, harih8ah8agui.
=Eux=, hononrha.
=Euf=, onhoncha.
=Exagere, j'=, grih8anatta, chrih8anatta, harih8anatta, _vel_
grih8ahiechta.
=Examine, j'=, deguiatoretta, dechiatoretta, dehayatoretta.
=Exciter=, _j'ex_, kenigonrodag8ach, chenigonrodag8ach, chagoni etc.
=Excrement=, hôta.
=Excuser=, _je m'excuse, je me lave d'unne accusation_, gadiadoharek,
chadiadoharek, (honhatonsekk8a, _de ce dont on l'accusoit_,)
hadiadoharek.
=Exemple=. _Il n'y a point d'exemple de cela_, hiadeskahierondaa, _vel_
hia h8enton te hagoguen, vel hia tôte hah8enhi.
=Expire, j'=, hagonricherattonk, sonnicherattonk, ahonricherattonk.
=Expliquer=, _j'explique, je dresse un discours_, keri8atoguenstanik,
cheri8atoguenstanik, chagori8atoguenstanik.
=Exposer=,
_un fait_, kerih8ahiennik, cherih8ahiennik, chagorih8ahiennik;
_j'expose quelqu'un à la mort_, kenheyongué, hekeyatondietta,
cheyaton etc, chagoyatondietta etc.
=Exprez=, _à dessein_, tchi agah8etti; _je l'ai fait expres_, tchi
8aguetti; _tu_, tchi setti; _il_, tiha8ehi.
=Exprimer=, _je m'exprime bien_, grih8ahienk, chri8ahienk, harih8ahienk.
=Extenué=, hadehoradietti; _je m'extenue_, gadaderadietta,
chadaderadietta, hadadera etc.
=Extraordinaire=, _cela est extraordinaire_, hoya nhéhiah8enttakk8i;
_homme extraordinaire_, hoyati hong8édoten.
=Extravagant=, dehonihienha.
=Extremite=, _je suis la_, honenhagadatchensé, chadatchensé,
hodatchensé.
=F.=
=Fable=, kagara; _je conte une fable_, kkaratonk, chkaratonk,
hakaratonk.
=Face=, _nous sommes face à face_, dehaguikoncha neguen.
=Fache=, _je suis_, hagnak8enhi, nanak8enhi, honak8enhi; _je me fache_,
hagnak8ens, sanak8ens, hónak8ens.
=Facecieux=, _je suis_, hagonk8esk8at, chonh8esk8at, ahonh8es.
=Facille=, hiaté honhit, _à dire_, ahayeron.
=Façon=, _la façon des sauvages_, ong8ehonh8e ni... heyennotin.
=Fade=, dehiokkaanich.
=Faim=, _j'ai faim_, akchis, sachis, hôchis, _vel_, gatonkariakch; _j'ai
faim de viande fraiche_, haguéch8atens, sach8atens, hoch8atens.
=Faineant=, _je suis_, hagnoronsek, sanoronsek, hônôronsek.
=Faire=, (voyez le supplément);
_je fais_, gonniaha, chonniaha, ronniaha,
_vel_ guecheronniaha;
_fais cela_, sonniaa;
_fais comme cela_, tonôa dzièra;
_cela est bien fait_, hayenk tingui gouchiahi;
_cela ne fait rien_, tocheg8a, _vel_ hah8eri hatié;
_je suis bien fait_, haguiataganonni, sayataganonni, hoyataganonni.
=Fantaisie=, _il ne fait qu' sa fantaisie_, hahonha honigonrati
hahierata.
=Faisan=, hononniagarehi.
=Fait=, _prendre sur le fait_, kekakkennionch, chegakkennionch,
chagôgakkennionch.
=Faut=, _il faut_, on met seulement ha devant le verbe suivant. Ex. _il
faut le tuer_, ha honhario etc; _il s'en faut bien_, hiss8adgikdiodokta;
_peu s'en est falu_, ônen guenhra.
=Fanal=, hehacherondaatha.
=Fantasque=, hod8ennori.
=Faon=, tchichtatienha tch8garagak.
=Farinne=, 8tetchera.
=Farouche=, hiate honigonrahiendas.
=Fatigué=, _je suis_, 8agadatchensé, _vel_ hagronhiaguens; _je me
fatigue_, gadatronhiaguenta, chadateron, hadateron.
=Fauche=, _je_, guechtonderiakch, chechtonderiakch, hachtonderiakch.
=Faucille=, hechtonderiâta.
=Faucon=, garhagonha gôna.
=Favoriser=, _le temps nous favorise_, ong8endiochta.
=Faux=, hechtonderiatha.
=Faute=, _faire_, greh8anerag8ach, chrih8anerhag8ach, harih8anerag8ach;
_sans faute_, hadegagonda; _c'est sa faute_, ahonrh8a horih8a.
=Feins=, kehoretakk8i, schoretakk8a, shachoretakk8a.
=Fellé=, têhiotorin.
=Femelle=, hehron.
=Femme=, hehron goniagui.
=Fendre=, _je fends_, degorinha, dechorinha, dehorinha; _fendu_,
dehiotoren.
=Fenestre=, hônoncha karinta.
=Fente=, tcha tchiotorin.
=Fer=, outeguentchera.
=Ferme=, ohniri; _je tiens ferme, je resiste_, gadiatanitta,
chadiatanitta, hadiatanitta.
=Fermé=, ganhotonk; _je ferme_, guenhotonk, chenhotonk, henhotonk.
=Feroce=, hiaté hoyendetchkon.
=Ferré=, dehoh8ichtanentagui.
=Fesses=, _mes_, gnitchagué, chnitchagué, hanitchagué.
=Fesse=, _je_, kechok8ahessonk, chechok8ahessonk, chagochok8ahessonk.
=Feste=, ah8endatoguenti; _c'est le jour de ma feste_, i haguendah8en.
=Festu=, hah8ennokkerata.
=Feu=, _le_, ontchichta;
_il y a du feu_, outêka;
_bate feu_, outchichta hechta;
_je bats du feu_, gatchichta hechta, chatchichta etc, hatchchichta
hechta;
_je fais du feu_, gatchichta hechta, chatchichta etc, hatchichta
hecta;
_je mets le feu quelque part_, kedgiaronk, chedgiaronk, hetgiaronk;
_je mets le feu à une maison_, gnonchendach, chnonchendach hanon
etc;
_j'eteins le_
_feu_, gass8ata, chass8ata, hass8ata;
_le feu est eteint_, hoss8en.
=Feue=, hôsahêta.
=Feuille=, honeratta; _les feuilles tombantes_, ganerattenha; _les
feuilles naissantes_, ganerattonta; _feuillu_, honeratonda; _les
feuilles sont leur grandeur_, hôtenerattichiah.
=Feurier=, le mois de, (tichha.)
=Ficelle=, gachira.
=Fiel=, dgigah8achera.
=Fiente=, hôda.
=Fier=, _je suis_, gnayé, chnayé, hanayé.
=Fier=, _je me fie à_, keyennigonra, nendagui, cheyen etc. chagoyen etc.
=Fievre=, _j'ai la_, haktonk8ahach, hodonk8ahach.
=Figé=, ôssera hen.
=Figuier=,----.
=Fil=, gachira; _j'ai perdu le fil du discours_, songaderih8attons,
donsaderi8attons, sahoderi8attons; _je reprend le fil du discours_,
sagadatrih8a hiendes, sachatatrih8ahie, sahatrih8ahiendes.
=File=, _je_, kchironniaha, schironniaha, hachironniaha.
=Filet=, ahara, _vel_ ontaharokk8a;
_filet tourtre_,----;
_filet la passée_, ontaharadakk8a;
_filet tourtre suspendu_, ontaharodakk8a;
_j'etend un filet_, gataharokk8a.
=Fille=, _une_, hehron ason te ganakkayenteri.
=Fin=, _delie_, nih8assa; _esprit fin_, honigonradet.
=Fin=, _voila la fin_, neto hodokta; _à la fin, enfin_, ônenhon.
=Finir=,
_cela est fini_, hadegagonda;
_je cesse, je finis_, guennirhenha, chennirhenha, hannirhenha;
_j'ai fini un ouvrage_, 8akehiahi, sachiahi, hôchiahi;
_je finis_, 8agokten, 8achokten, 8ahokten.
=Flamand=, skanettati rhonon.
=Flacon=, kenchèta deyotoguenrhon.
=Flaire=, _je_, hagues8ach, sach8ach, hos8ach.
=Flambeau=, hontchichtodakk8a; _je pesche au flambeau_, gatacheraratié,
chatacheraratié; _il_, hatacheraratié.
=Flambe=, _je_, haktonkota, saktonkota, haktonkôta.
=Flame=, hodonkôta.
=Fort=, _un_, outinra.
=Forest=, _les_, garhaté, _vel_ garhayen.
=Forgé=, kah8ichtonni; _je forge_, k8ichtonniaha, ch8ichtonniaha,
hah8ichton etc.
=Forgeron=, hah8ichtonniaha.
=Former=, _je forme un dessein_, grihonniaha, harihonniaha.
=Fosse=, 8ehata; _fossé_, degatariagui.
=Fouet=, ondatchok8a hechonchta; _je donne le fouet_, v. _je fesse_.
=Fougere=,----.
=Fouille=, _je_, ou _je fouis_, gnag8atch, chnag8atch, hanag8atch.
=Foule=, _la_, kendiok8anen.
=Fouler=, _je foule quelque chose_, kadgioroch, chadgioroch, hadgioroch.
=Foulure=, _j'ai unne_, hakhakk8ahadgi, sahakk8ahad, hohokk8ahadgi.
=Four=, _un_, ontrakkondakk8a.
=Fourbe=, _un_, hadehorih8ahienton.
=Fourbis=, _je_, deguechtatetha, dechechtateta, dehachtateta.
=Fourche=, _une_, dehionhaktoguen.
=Fourmi=, dginhonchtog8en.
=Fourneau=, hênénhiènd ta.
=Fournir=, _je fournis quelq. chose_, kehiah8e, chèhiah8e, chagohiah8é.
=Fourrer=, _je fourre quelq. chose dans un lieu_, hegayata, hécheyata,
hehayata.
=Foye=, _le_, hot8enchia.
=Foyer=, _le_, ontegatakk8a.
=Frais=, hohnânô; _eau fraiche_, hohneganô; _je prend le frais_,
gatinhanochta, chatinhanochta, hatin etc; _un vent frais_, âhôranô.
=Fraises=, _de_, ohondadekakk8a.
=Fraise= _de veau_, hôyonra.
=Framboises=, honadgiokk8a ohonda.
=François=, tiotiaguiga.
=Fraper=,
_je frape quelqu'un_, keyenta, cheyenta, chagoyenta;
_je frape quelq. chose_, guienta, chienta, hayenta;
_je frapois_, keyentakk8a;
_j'ai frapé_, keyenti;
_j'avois frapé_, keyentihna;
_je fraperai_, enkeyenta;
_subjonctif, je fraperois_, hakeyenta;
_j'aurois frappé_, 8akeyentihna;
_j'aurai frappé_, hakeyentik;
_je me frape_, gatadienta, chatadienta,hatadienta.[6]
[Footnote 6: J'ai expliqué au commencement qu' tous les verbes auxquels
on peut mettre je me, comme _je frape_, on peut dire _je me frappe_, il
faut ajouter au devant du mot Iroquois gaded. Ex: keyenta, _je frappe_,
gadadienta, _je me frape_.]
=Fremis=, _je_, 8aguiadondakta. 8achiadondakta, 8ahayadondakta.
=Frene=, voyez _arbre_, (ona8a; _fresne franc_, ganeron; _fresne gras_,
kahon8a.)
=Frere=, _mon_, guiatateguen, chiatateguen, hiatateguen, _vel_
dehiaguiadenondera, dedgiadenondera, dehiadenondera; _mon frere cadet_,
heguenha; _mon frere aisné_, haktehiha.
=Fressure=, hot8encha.
=Friand=, g8niatorich.
=Fricasse=, _je_, garitach, charitach, haritach.
=Frimas= _de glace dans l'eau_, 8chenra.
=Frimas=, dehiogronda.
=Fripon=, henenchk8ach.
=Friponne=, _je_, gnenchk8ach, chnenchk8ach, hanenchk8ach.
=Frisé=, de8aknonkeri, desanonkeri, dehononkeri;
_je me frise_, degadadenonkerich, dechadadenonkerich,
dehadadenonkerich;
_je frise quelqu'un_, dekenonkerich, dechenonkerich,
dechagononkerich.
=Frisson=, _j'ai le_, voyer _je fremis_.
=Froid=, _il fait_, hôtôré; _j'ai froid_, hagatorach, satorach,
hatorach.
=Fromage=, h8ichto chera.
=Froment=, honadgia.
=Front=, kendgiagué, chkendgiagué, haguendziagué.
=Frotte=,
_je_, graniek, chraniek, haraniek;
_je me frotte d'huile_, gadiadokach, chadiadokach, hadiadokach.
=Fruit=, ôhia; _il y a bien du fruit_, 8tahionni.
=Fuis=, _je_, gateg8ach, chateg8ach; _je fais fuir_, keyateg8ata,
cheyateg8ata, chagoyateg8ata.
=Fumé=, _boucanné_, kayeng8aritti; _je fais fumer_, guieng8aritta,
chieng8aritta, hayeng8aritta; _je fume avec une pipe_, hakrota, sârota,
harota, _vel_ gatchog8ach, chatchog8ach, hatchog8ach; _fume_, srotin.
_Fumée_, hoyeng8ara.
=Furieux=, _je suis_, haktag8at, sattag8at, hottag8at.
=Fusil=, gachionra; _mon fusil_, hakchonra.
=Fusille=, _je_, kehonrah8ach, sehonra8atch, hachonrah8atch.
=Fuyard=, _je suis_, tid8agadattonti, tidisadattonti, tithodattoti.
=G.=
=Gagé=, onhanhahi;
_je gage quelqu'un_, kenhas, chenhas, chagonhas;
_je parie, je gage_, deguienha, dechienha, dehayenha;
_gageons_, dedien;
_nous gageons_, dehag8ahienha, deyaguienha;
_vous gagés_, des8ahienha, dedzihienha;
_ils gagent_, dehotihienha, dehienha;
_je gageois_, deguienhakk8a;
_j'ai gagé_, de8aguien, _vel_ 8aguienhi;
_j'avois gagé_, 8aguien hihna;
_je gagerai_, d'enguien;
_je gagerois_, d'aguienha;
_j'aurois gagé_, daonguienhihna;
_j'aurai gagé_, a onguienhik.
=Gagne=, degadentcha, dechadentcha, dehadentcha; _on m'a gagné_,
dehionguetchahi, dehiesatchahi, dehonhatchahi.
=Galand=, _homme_, hehnonchera nonh8et.
=Galette=, _pain_, horakk8aten, _vel_ dyorakk8ag8enten.
=Galle=, _j'ai la_, hagnosserach, sanosserach, honosserach, _vel_
haguistarennion. _Cella est par tache_.
=Galoppe=, ktakhé, chktakhe, hatakhé.
=Gand=, henniotchera.
=Gangrenne=, _j'ai la_, tigahontzi tcha onkkrin _i.e. ma playe est
noire_.
=Garde=, _je_, gnonna, chnonna, hanonna.
=Garde=, _je monte la_, gnatanonna, chnatanonna, hanatanonna.
=Garde=, _je prend_, gachterista, chachterista, hachterista; _je n'y ai
pas pris garde_, hiate h8aguerhi; _prend garde de etc._, ak8l.
=Gare=, herin setta.
=Gaté=, _puant_, houtken; _gaté, sali_, ôhetkenti; _je gate quelque
chose_, ketkenta, chetkenta, ahetkenta.
=Gauche=, _ ma_, skeyennogati; _ta_, cheyennogati; _ sa_, hoyennogati.
=Géant=, ni hanenhies gôna.
=Geay=, _oiseau_, tidi.
=Gelé=, hononniano, _vel_ hononnyagen;
_la terre est gelée_;
_il gele_, gachinhrahyenha;
_la riviere est gelée_, _glacée_, ôh8ichô;
_je suis gelé_, haguiata nonniayen, sayata, hoyata.
=Gemeaux=, dehiôkhen; _nous sommes gemeaux_, deguikhen; _vous_,
dedziken; _ils_, dehikhen.
=Gencives=, _mes_, gnotgiôtakk8i, chnotgiotakk8i, hanotgiotakk8i.
=Gendre=, hagnenhons, chenenhons.
=Gêné=,
_je suis_, deh8agadiatahahagui, desadiato, dehodiatoha, etc;
_je gene quelqu'un_, dekeyatohahach, decheyatohahach,
dechagoyatohahach.
=General=, _en_, hag8eguitchih8en, _vel_ g8atigag8egui.
=Genie=, _un_, ce qui croyent qui les conduit, hoyaronchera. Voyez
_esprit_.
=Genievre=, _le_, onendionni.
=Genisse=, tchichtatienha, tionhochk8aront.
=Genou=, _le_, kontchigué, chontchigué, hontchigué; _je me mets genou_,
degatontkôta, desatontkota, dehatontkôta.
=Gercé=, _je suis_, hagôguen, chognen, hahôgnen.
=Germe=, honenha; _cela germe_, hônenhôta.
=Gesticule=, _je_, degatieronnionk, dechatieronnionk, dehatieronnionk.
=Gibier= _d'eau_, sourac chon; _gibier de terre_, gondidié chon, _vel_
garhagonha gondidies.
=Git=, _cy git_, to gayen.
=Gite=, _mon_, agnakta, sanakta, honakta, _vel_ agnoncha, sanoncha,
hononcha.
=Glacé=, kah8ichioch.
=Glace=, _de la_, oh8ichia; _la glace est sans nege_, hogakkonh8en; _la
fonte des glaces_, tcha ga8ichog8a.
=Glaçon=, hoh8ichiotonnion.
=Glacierre=, _une_ heh8ichiaguébrondakk8a.
=Gland=, garitti.
=Glaise=, _lieu ou le chevreuil et le serf aiment à se trouver_,
hohienguenchen.
=Glande=, hôsahêta; _j'ai unne glande_, haksahetata, sasahetata,
hosahetata.
=Glissant=, dehionh8itchk8at;
_je glisse_, deh8ag8itchk8ach, desah8itchk8ach, dehôhsitchksach;
_je glissois_, deh8ag8itchk8akk8a;
_j'ai glissé_, deh8ag8itchk8en;
_j'avois glissé_, deh8ag8itchk8senna;
_je glisserai_, endeh8ag8itchk8ata;
_je glisserois_, hadeh8sag8itchk8ach;
_j'aurais glissé_, hadehong8itchk8enna;
_j'aurai glissé_, dehong8itchk8enk;
_je glisse exprès_, hegatonh8isech, hechatonh8isech, hehatonh8isech.
=Glorieux=, gnayé, chnayé, hanayè.
=Glouton=, hôniatorieh.
=Glu=, osechta.
=Glue=, _je_, kesechtahack, voyez _gomme_.
=Gobelet=, heneguirhata tiot8enonni.
=Goguenard=, _je suis_, hag8ennores, sah8ennores, hoh8ennores.
=Gôme=, osechta; _je gomme_, kehechtahach, chêchechtahach, hasechtahach.
=Gorge=, _ma_, gueniarigué, cheniarigué, honiarigué; _j'ai quelque chose
dans la gorge_, onguechti; _unne gorgée_,----.
=Gourmand=, honiatorieh.
=Gouter=, _je goute quelque chose_, gatenieutenha, _vel_ guektonk.
=Goute=, _je ne vois goute_, hiate kkenha, hiate chkenha, hiate
haguenha.
=Goutte=, _unne_, skassarata.
=Gouverner=, _je gouverne un canot_, deguennidenh8ata, dechennidenh8ata,
dehennidenh8ata.
=Grace=, _je fais_, ketinrhé, chetinrhé, chagotinrhé.
=Grace=, _j'ai bonne_, haguiatahiensti, sayatahiensti, hoyatahiensti.
=Grain= _de bled_, dziennenhata.
=Graine=, honenchta.
=Graisse=, _de la_, hoh8ichia.
=Graisse=,
_je me_, gadokach, chadokach, hadokach;
_je graisse quelque chose_, knôkach, chnôkach, hanokach;
_je graisse quelqu'un_, kenokach, chenokach, chagonokach;
_graissé_, kanokah8i.
=Grand=
_homme_, hanenhies;
_je suis grand_, gnenhies, chenenhies, hanenhies,
_grand_ (_long_,) hons;
_grand_ (_et gros_,) goh8anen;
_je suis aussi grand que toi_, sadedinenhies;
_je suis aussi grand que lui_, sadehaguinenhies;
_il est aussi grand que toi_, sadedginenhies;
_il est aussi grand que lui_, sadehinenhies;
_nous sommes de même grandeur tous trois_, saded8anenhiedgis.
=Grandeur=, _ma_, tcha niga; _ta_, tcha nicha; _sa_, tcha nihra.
=Grape=, skentok8ata.
=Grapin=, dehiont8ichnendakta.
=Gras=, ossen; _je suis gras_, hagassen, sassen hossen.
=Gras=, _le gras de la gambe_, osnonna.
=Gratter=,
_je me gratte_, gatketach, chatketach, hatkedach;
_je gratte quelq_, kekedach, chekedach, chagokedach;
_je gratte une peau_, kogonch, chogonch, rogonch;
_peau gratter_, hiogonh8ero.
=Gratis=, _je donne_, g8ati skehion.
=Gravé=, kayanati; _je grave_, guianata, chianata, hayanata.
=Gré=, _de mon bon gré_, hagrih8ihosek, horih8ihosek, sarih8ihosek.
=Grêle=, hônêcha; _il grele_, houvcharonkondies.
=Grenne=, honinchta.
=Grenouille=, sk8arak.
=Grez=, _du_, _pierre_, êhiotiônk8a.
=Gril=, ondeskondakk8a.
=Griller=, kentchidach, chentchidach, hahentchidach; _cela est grillé_,
kahentchitah8i.
=Gris=, hohessa hen; _j'ai les cheveux gris_, kouhratin, chonhratin,
ahonhratin.
=Grimace=, _je fais la_, degatkoncharonnionch.
=Grincer=, _je grince les dents_, degutnodgiatahionch, dechadnod etc,
dehadnod etc.
=Grive=, tchichkagak.
=Gronder=, _je gronde quelqu'un_, kedach8ahens, chedach8ahens,
chagodach8ahens.
=Gros=, goh8anen.
=Groiselle=, honadgiokk8a.
=Grosse=, _je suis_, gnèri, chneri, hanéri.
=Grossier=, hodé; _je suis_, haguidi; _tu es_, saindé.
=Grossis=,
_je_, (_je deviens gros_,)8akkoh8anenkhé, chkohs8nenkhé,
hakkôh8anenkhé;
_je grossis quelque chose_, kekohanata, chkohanata, hakohanata.
=Grue=, tarera.
=Gué=, _à_, dehiontchot8ach.
=Guenon=, guennonha, _vel_ ong8é... gakonchondakk8a.
=Guespe=, hônakkonda.
=Guerre=, _la_, honodaguettat; _je vas en guerre_, gareg8ach, sareg8ach,
hareg8ach.
=Guéri=, _je suis gueri_, s8agadon, dzisadon, shôdon, vel onhatedgienhi;
_je gueris quelqu'un_, kedgieus, chedgiens, chagodgiens.
=Guette=, _je_, deh8agnenrayen, desanenrayen, dehonenrayen.
=Gueule=, v. _bouche_.
=Gueux=, _je suis_, degatonhonkariakch, desatonhonkariakch, dehatonhon
etc.
=Guese=, _je_, knegahné, chnegahné, hanegahné.
=Guide=, dehaha hakk8a.
=Guide=, _je_, degahahakk8en hatie, dechahahakk8en etc, dehahahakk8en.
=Guimauve=, herbe,----.
=H.=
=Habile=, _je suis_, gmeyennio, cheyenniô, hayennio.
=Hall=, _exclamation_, h gué.
=Habiller=,
_j'habille quelqu'un_, kehiatah8ita, cheyatah8itta, chagoyata;
_je m'habille_, gadiatah8ita, chadiatah8ita, hadiatahsi.
=Habit=, _mon_, gatiatah8itchera degananeta, satiatah8itchera,
hôtiata8itchera.
=Habitant=, hayent8ach.
=Habite, j'=, guennagueratch, chennagueratch, hennagueratch.
=Habitude=, _c'est mon=, toniguiennoden, toni chiennoden, toni
hayennoden.
=Habituer=, _je m'habitue à quelque chose_, haguiendetchkon,
sayendetchkon, hoyendetchkon.
=Hable=, _je_, guennoyenta, chennoyenta, hennoyenta.
=Hache=, ask8echia; _ma hache_, hagask8echia, sask8sechia, hosk8echia.
=Hache=, _je_, dekritta, dechritta, deharitta.
=Hair=,
_je hais quelque chose_, guech8ahens, chech8ahens, hach8ahens;
_je hais quelqu'un_, kech8ahens, chech8ahens, chagoch8ahens.
=Halé=, _je suis_, hakrak8aritti, sarakk8aritti, hôrakk8aritti.
=Haleine=, _mon_, gatonrits, chatonries, hatonries, _vel_ hagonrichera,
chonrichera, ahonrichera; _je prends halene_, degadonricheratironta,
dechadonri, dehadonri; _ il ne fait pas une halene de vent_, hiata
tkaarôtha; _je suis hors d'halene_, gatonriakta, chatonriokta,
hatonriokta.
=Hameçon=, gachah8inontchera.
=Hanche=, _la_, tcha gatnit chokta.
=Hanneton=, hônôh8a.
=Hanter=, _je hante quelqu'un_, keyerondarha, heyerondarha,
chagoyerondarha.
=Harang=, chonh8a.
=Haranguer=, n'heh8ennotatié, sonk-hah8ennotatié; _je harangue en
conseil_, haguetaa kahachera gonh8a; _je harangue dans le village_,
koh8ennototié, ch8ennotatié, hah8ennotatié.
=Hardes=, _mes_, gasseronniatha, chasseronniatha, hasseronniatha.
=Harcele=, _je_, deguechkenheyata, dechechken, dechago.
=Hardi=, _je suis_, hiachtente (_i.e. de rien_) haguidateronha (_je n'ai
peur_.)
=Hargneux=, agad8ennori, sah8ennori, hah8ennori.
=Harpon=, dehiotgionda hechta; =je pesche au harpon_, gatecheg8aharonk,
chatecheg8a, hatecheg8a.
=Hazard=, _par_, g8ata hadienra.
=Hater=, _se_, deh8aknon8ariahen, desanon, dehonon, voyez _depescher_.
=Haure=, ontonh8iniondakk8a.
=Haussé=, degensechti, _vel_ hentkenkatati; _je hausse_, hentken (_i.e.
en haut_) kraha (_je leve_), chraha, hahraha; _je me hausse_, hentken
gadatraha, chadatr etc, hadatraha.
=Haut=, hentken.
=Hauteur=, _ma_, tcha ni knenhies, chnenhies, hanenhies.
=Hauteur=, _montagne_, onondahra.
=Haut= _mal_, _je tombe du_, akehontahas, sachontahas, hôchontahas.
=Haye= _d'épine_, dehioh8iktaronh8a.
=Hé=, _intergection_, ahi.
=Hebeté=, _je suis_, haguidé, saindé, hôdé; _je rend hébeté_, kedechta,
chedechta, chagodechta.
=Hellebore=,----.
=Hemoragie=, dehiênionkas.
=Hennir=, _je hennis_, degarsint8ach, decharsint8ach, deharsin.
=Herbe=, hah8ennokkera.
=Herce=, _unne_, deganodgionda gassereta.
=Herissé=, dehononkeri.
=Herisson=, honhêta.
=Hermaphrodite=, hehron enerôta.
=Heron=, honiniassag8aton.
=Hesiter=, _je hesite à faire quelque chose_, a sonte hagad8ennondag8en,
chad8en etc, had8en etc, gadouennokta, chad8ennokta, had8en; _je hesite
en parlant_, tchagataa, tcha sataa, hotaa.
=Hestre=, hoskenra.
=Heure=, ils ne comptent point les heures.
=Heure=, _tout à l'heure_, onkken, _vel_ onh8a, _vel_ kendgik; _si la
chose est passé_, achiadgik. _A la bonne heure_, _tant mieux_,
dehianerinha.
=Heureux=, _je suis_, haguitenri, saintenri, gotenri.
=Hibou=, kekôa.
=Hier=, hacheté; _avant hiers_, chichetek.
=Hirondelle=, dgironhiori.
=Histoire=, garih8a; _je conte une histoire_, gatoriaha, chatoriaha,
hatoriaha.
=Hyvers=, kocheragué;
_au milieu de l'hyvers_, kocherahen;
_le commencement de l'hyvers_, hocherakta;
_le fin de l'hyvers_, hocheraguenhiata.
=Hyverne, j'=, gadocheriak, chadocheriak, hadocheriak.
=Hola=, _assez_, onen, _vel_ ak8i, _ne fait pas_.
=Homme=, ong8e; _je suis homme_, hagong8é, chong8é, rong8é; _il est
homme à mentir_, on tourne, _il est homme qui menteroit_, ahennoyenta
tchanihayadoten.
=Honorer=, _j'honore quelqu'un_, kerakk8a, cherakk8a, chagorakk8a.
=Honte=, _j'ai_, gatehens, chatehens, hatehens.
=Hontoye=, _je_, keyatehata, cheyatehata, chagoyatehata.
=Hoquet=, _j'ai le_.
=Horloge=, _unne_, garakk8ichiak.
=Horreur=, _cela fait_, hôttag8at.
=Horrible=, deyodenonhianitti, _vel_ sanigonkenheyat.
=Hors=, _dehors_, aste; _je mets quelqu'un dehors_, keyaditkench,
cheyaditkench, chagoysiditkench.
=Hoste=, _mon_, 8aguion (_j'arive_) tcha (_dans_) hononchiayen (_sa
cabane_) _ton_, 8acheon (_tu_) etc; _son_, 8ahayon (_il arive_) etc.
=Huée=, _je fais la huée_, dekeyadondarikta, decheya, dechago.
=Huit=, tegueron.
=Huile=, ôhna.
=Huile, j'=, gnokach, chnokach, hanôkach; _huilée_, ganonkah8i.
=Humecté=, kananah8enta, hananah8enta.
=Humeur=, _je suis de mauvaise humeur_, degatariendokch, dechaterien
etc, dehaterien; _je suis de bonne_ _humeur_. hagnigonronh8esk8ak;
_c'est mon humeur_, toni knigonrotin.
=Humide=, hout chatenhi.
=Hupé=, hostôserôta, hogokgiâhra.
=Hurle=, _je_, _comme un loup_, garkentat, charkentat, harkentat.
=Hydropique=, haguiadoh8a, sadiadoh8a, hodia etc.
=Hypocrite=, krih8i h8sti hen.
=I=.
=Jabot=, honiata.
=Jadis=, hôrih8a gâyon.
=Jaloux=, _je suis_, hagakkahrin, sakkahrin, okkahrin.
=Jamais=, hia h8enton.
=Jambe=, hononda; _le gras de jambe_, osnonna; _le devant de jambe_.
=Janvier=, le mois de, v. au supplement Mois, (dziotaragona.)
=Japper=, _je jappe comme un chien_, kahhiaha, channiaha, hanniaha.
=Jardin=, kahient8i.
=Jargon=, _mon_, nig8ennodin, nich8ennoden, ni hah8ennoden.
=Jarret=, guiattigué, chiattigué, hoyattigué.
=Jaune=, hotgikk8arogon; _je rends jaune_, hotgikk8a ni8t gassoch.
=Javelot=, ils ne le connoissent point.
=Jaunisse=, _j'ai la_, deh8aguechkennadiagui, desachkenna, dehochkenna.
=Ici=, tonin; _par ici_, tonen hag8a.
=Idée=, _c'est mon idée_, neto ni 8aknigonrotin; _je change d'idée_,
deskagadat nigonratenionch.
=Je= ou _moi_, hi.
=Jai=, (_avoir_), 8aguien, sayen, hoyen.
=Jesuitte=, hatit gienstadgi.
=Jesus=, Hiêssôs.
=Jet= _de pierre_, tcha ni gasseres hagonenhiondi.
=Jetter=, _je jette quelque chose_, gadion, sadion, hodion; _je jette
des pierres à quelqu'un_, kenenhiohiag8ach, chenenhio etc,
chagonenhiohiag8ach; _je jette quelqu'un par terre_, keyah8endahechta,
cheyahsendahechta, chagoyah8enda etc.
=Jeu=, kahienda.
=Jeuner=, _je jeune expres_, haguendondietti, sayendondietti,
hayendondietti; _je jeune de force_, gatonkariakch, chatonkariakch,
hatonkariakch.
=Jeune= _homme_, hakchatasse; _jeune fille_, ekchatasse.
=Ignore, j'=, hakkoudonk, sakkondonk, hokkondonk.
=Ignorant=, _je suis=, hiachtente guehienk, chehienk, hahienk.
=Il=, pronom ne s'exprime ordinairement point. _Ou est il?_ kanen
thenderon; _il est la_, tô thenderon.
=Ile= ou ISLE, ka8enno; _dans l'isle_, ka8ennagué; _au bout de l'isle_,
tcha hot8ennokta.
=Image=, kayatonchera hêyataa.
=Imagine, j'=, guennonk tonnionk, chenonk tonnionk, hononkton.
=Imbecille=, hiate honigonrata.
=Imite, j'=, kenagueranik, chenagueranik, chagonagueranik.
=Immobile=, hiate hotoria heronk.
=Immodeste=, hiate hotehens.
=Imparfait=, _qui n'est pas fini_, ason te 8adeyennichiahi; _plein de
défauts_, ti 8ahetken hayata hien tatié.
=Impatient=, honak8enchkon, _vel_ dehateriendokch.
=Impatienter=, _je m'impatiente_, degateriendokch, dechate etc,
dehaterien
=Impitoyable=, hiate hodanitenron.
=Importe=, _cela_, garih8anoron; _q'importe_, tocheg8a, _vel_ hah8eri
hatié.
=Importun=, _je suis_, akonhachon, sahonhachon, hahonhachon.
=Importune, j'=, keyehonchterha, cheyahonchtaha, chagohonchterha.
=Impression=, _cela fait impression_, gonigonragonh8aèh8asens.
=Imprudent=, hiate dehayatoretta.
=Impudent=, hiate haterakk8a.
=Impudique=, hontehinadonehkon.
=Incapable= _de etc_, godgihoha.
=Incertain=, _je suis_, hìate haktoguensek, satoguensek, hotoguensek.
=Incessamment=, onen g8ato.
=Incision=, _je fais une_, degorinha, dechorinha, dehorinha.
=Incise, j'=, keyatarichta, cheyatarichta, chagoyata etc.
=Incommode=, hah8entonniat.
=Incommoder=, _j'incommode quelqu'un_, keyodatch, cheyodatch,
chagoyodatch.
=Inconnu=, hiate honigonrayendas.
=Incorrigible=, hiate had8ennahakk8a.
=Incredule=, hiate hatondatch, _vel_ hiate horih8ioteronnia.
=Inculte=, ason te kahient8i.
=Indevot=, hiate horih8ihi8sti.
=Indifferent=, hiate hachniach.
=Indigne=, 8ahetken.
=Indigestion=, _j'ai une_, guennaktiach, chennaktiach, hennaktiach.
=Indiscret=, hakrih8agayen, sarih8agayen, hôri8agayen.
=Indocile=, horih8ahetken.
=Indolent=, hônoronsek.
=Industrieux=, ag8egui nhé hayenk.
=Inegal=, dehiote hen.
=Inépuisable=, hiate hah8et ha ondokten.
=Inevitable=, totchi hiah8enhi.
=Inexorable=, hiate hatanitenrhé.
=Infanterie=, hatiskenraguettat hektaguéchon hennes.
=Infatigable=, hiate ta dehachkenheyons.
=Infecté=, 8tkenkagras, _vel_ gasennahetken; _j'infecte_, kehiass8atta,
cheyass8atta, chagoyas8atta.
=Infiniment=, hag8ech.
=Infirme=, _je suis_, haguetgiôha, satgioha, hotgioha.
=Informer=, _je m'informe_, herih8a nondonk, cherih8a nondonk, chagori;
_j'informe quelqu'un_, v. _j'avertis_.
=Infuser=, _je fais_, gnanah8enta, chnanah8enta, hananah8enta.
=Ingenieux=, ag8eguinhehayenk.
=Ingrat=, hiaté hennonk tonnionk tchani onh8entenrhekk8a.
=Inhume, j'=, kenontahach, chenontahach, chagonontahach.
=Injures=, _je dis des injures_, kenanicherong8ach, chenanicheron etc,
chagonaniche etc.
=Inhuman=, v. _cruel_.
=Innocent=, _il est_, hiaté herih8a nerag8en--onh8arih8ahechtina (_de ce
dont on la accusé_.)
=Inquiet=, _je suis_, hiate aknigonriôsek.
=Insensé=, voyez _fol_.
=Insolent=, _je suis_, hakrih8agate, sarih8agate, horih8agate.
=Instant=, tchan8a honissèha; _à l'instant_, toké g8ato.
=Instruire=, _j'instruis quelqu'un_,
kerihoriennik, cherihoriennik, chagorihoriennik.
=Insulter=, _j'insulte quelqu'un_, hadekeyeronnionk, hadechey,
hadechagoyeron etc.
=Interessé=, _je suis_, hasgasteniaron, _vel_ deh8aknonhianiek.
=Interprette=, chagoh8ennagaadatch.
=Interprette, j'=, krih8agadatch, chrih8agadatch, hari8agadatch.
=Interieurement=, haknigonragonh8a.
=l'Interrogation= s'exprime en mettant ken la fin du mot suivant.
Ex: _Es ce toi_? isken? _cela est il bien_! netôken, _vel_ 8hianeréken.
=Interroge, j'=, keyarondonk, cheyarondonk, chagoyarondonk, _vel_
kerih8atakk8ach, cherih8a, chagorih8a.
=Interromp, j'=, kerihoriennik, cherihoriennik, chagoriho etc.
=Intime=, _mon intime ami_, onguiatsi, dziatchi, hônatchi.
=Intimidé=, onhatchanitti; _j'intimide_, keyatetchanitta, cheyatet,
chagoyatet.
=Intrepide=, hah8eriaté.
=Introduis= _quelqu'un_, kederonné, chederonné, chagoderonné.
=Invectiver=, voyez _injurier_.
=Inventer=, _j'invente une histoire_, gri8acheronniaha, chrih8a etc,
harih8a etc.
=Investis, j'=, 8atk8ahêg8a, dech8aheg8a, dehohahêg8a.
=Invincible=, _je suis_, hiate hah8et onknênanianik.
=Invisible=, hiate hoguent.
=Inviser=, _j'invise d'un repas_, kenonkhé, chenonkhé, chagononkhé.
=Inutille=, dont on ne se sert pas, hiate hechta; _cela est inutile,
c'est en vain_, hiatarh8aton.
=Joyeau=, _joyeau_, kanenhia noron.
=Joindre=, _je joins une chose à unne autre_, degraneguenha,
dechraneguen, dehara etc; _cela est joint_, degaraneguen.
=Jointure=, _une_, deyossondera.
=Joli=, hiô, _vel_ kattag8ahi.
=Jonc=, hônôda.
=Joüe=, _la_, kioguensagué.
=Joüe=, _je_, deguienha, dechienha,dehayenha.
=Jongle=, _je_, gatadotha, chatadotha, hatadotha, _vel_ keyatkatt8ach.
=Jouet=, _il sert de_, onhatentoriata.
=Jour=,
_le_, 8endé;
_il fait jour_, ourhenhi;
_le point du jour_, 8rhenguetdzik;
_long jour_, 8endes;
_jour court_, nih8endag8aha;
_un jour_, s8endata;
_tous les jours_, chetechon;
_mes jours finissent_, ongadondoktas;
_je donne le bon jour_, kenonronk8anionk;
_tu_, chenonronk;
_il_, chagononronk8a.
=Journée=, _le chemin d'une_, hehioyondakk8i.
=Joyeux=, _je suis_, haknigonrana8en, sanigonrana8en, honigonrana8en.
=Irresolu=, _je suis_, de8nigonragué, desanigon etc, dehonigon.
=Irrité=, honak8enhi; _j'irrite_, kenak8atanik, chenak8atanik,
chagonak8atanik.
=Isle=, kah8ennio; _à l'isle_, kah8ennagué.
=Juger=, _je juge quelqu'un_, keyad8endetha, cheyad8en etc, chagoyan8en.
=Juillet=, (hiarigona.)
=Juin=, (ichakka.)
=Jumeaux=, dehickhen; _nous sommes jumeaux_, dedikhen, dedgikhen,
dehikhen.
=Jupe= ou _braguet_, kak8aa.
=Jusques la=, tononh8é; _jusques à quand_, 8entonké; _jusques à
present_, toké hanen; _jusques à moi_, tcha hikta.
=Juste au corps=, degananêta.
=Juste=, _tout juste_, netôdzik, netodzik; _fusil juste_,----; _cela
est juste_,----.
=L=.
=La=, article,----.
=Là=, adverbe, tonen; _par là_, to hag8ati; _là ou je suis_, tcha
guideron; _de là_, tô; _par là_, nen hag8a.
=Lac=, ganiataré; _le long du lac_, ganiatahaktatié.
=Laboure=, _je_, guettakarhat8ach, chettakar etc; hohettakar etc.
=Lache=, _dete du_,----; _je suis lache_, _peureux_, haguidogueré,
saindogueré, hodogueré.
=Ladre=, _je suis_, hagnion, sanion, honion.
=Laid=, _je suis_, haguetken, chetken, hahetken.
=Laine=, _de la_, hogonnh8a.
=Laisse= _cila_,
_ny touche pas_, satka;
_je laisse quelque chose expres dans un lieu_, _ou je laisse
garder_, gatakk8anayenha, chatakk8a etc, hatakk8anayen;
_je laisse échapper_, skeniaguenta, tcheniaguenta, shaniaguenta;
_je laisse_, _je permets_, kkahienha, chkahienha, hakkahienha;
_je laisse_, _j'abandonne_, voyez _abandonner_;
_je laisse par oubli_, gnigonrhenha, chnigonrhenha, hanigonrhenha.
=Lait=, _du_, hononrachia.
=Lame=, _une_, gahionta.
=Lamente=, _je me_, degassint8ach,dechassint8ach, dehassiuta etc.
=Lampe=, _unne_, hehnarakk8a, kahachera.
=Lance=, _une_, gacheg8a rohaa.
=Lance=, _je_, 8agadies, hêsadies, hehôdies.
=Lancette=, dehiondadenint cha hechtakk8a.
=Langue=, hônacha.
=Langage=, _mon_, nig8ennoden, nich8ennoden, nihah8ennoden; _je parle un
autre langage_, gad8ennondakk8a, chah8ennon etc; had8ennondakk8a.
=Languis=, _je_, hagronhiaguens, saronhiaguens, hôronhiaguens.
=Lapide=, _je_, onenhia keriotta, cheriotta, chagoriotta.
=Lapin=, sk8ahen.
=Lard=, k8ichk8ich hôdonsera.
=Laquais=, onhanhas.
=Larde=, _je_, degah8esta hodonsera, dechah8esta, dehah8esta.
=Large=, _étoffe_, dehionihes, _vel_ hatag8enta.
=Larme=, oukassera; _verse des larmes_, kkasseraris, chkasseraris,
hakasseraris; _j'essuie les larmes_, kekasserag8eh8ach, chekassera etc,
chagokassera.
=Larron=, hanensk8ach.
=Las=, _je suis_, hadeh8agueradietti, desaradietti, hadehoradietti.
=Lasser=, _je me lasse_, hadegradietta, hadecheradietta, hadeharadietta.
=Lavé=, hioharé; _je lave_, goharech, choharech, hoharech.
=Lavement=, _je donne un lavement par le cul_, hetchigaragonh8a
keneganhont8ack.
=Laurier=, hahennagras, _vel_ hatatiach.
=Laxatif=, dêyâgôdia tongottakk8a.
=Le=, l'article _le_, _la_, _les_, ne s'exprimepoint en Iroquois, on met
cependant quelque fois le mot chou apres celui dont il s'agit. Example:
kanadgia, _la chaudierre_; kanadgiachon, _les chaudierres_; _le long_,
haktatié.
=Leche=, _je_, keganentch, cheganentch, haganentch.
=Leger=, nih8kechté chayonha.
=Lendemain=, _le_, honsahi8rhenha.
=Lent=, _je suis_, haguiadachayen, sayadachayen, hoyadachayen.
=Lendes=, _des_, hotginhontk8a.
=Lequel=, chonnonk, _vel_ kanen ni hayatâa.
=Lettre=, _j'ecris une_, keyiatonsek, cheyatonsek, chagoyatonsek.
=Levé=, _il s'est_, hotkenh8i; _je me leve_, gatkenhach, chatkenhach,
hatkenhach; _je leve quelque chose_, deguekk8ata, _vel_ deguek8a,
dechek8a, dehak8a; _je leve une hache_, keyatchatong8asek.
=Levre=, _la_, hechk8aa.
=Levraut=, tahonta neguen 8st8achia.
=Leurs=, ononrhe ona8en.
=Lezard=, totich.
=Liard=, arbre, skarok, _vel_ chkarok.
=Liberal=, _il est_, hotiesen; _je suis_, hagatiesen; _tu es_, satiesen.
=Libre=, _je suis_, gatat8ennio, chatat8enniô, hatat8enniô.
=Lié=, kahrito; _je lie quelque chose_, knerinch, chnerinch, hanerinch;
_je lie quelqu'un_, kecharontha, chagocharonta; _un homme lie_,
hachanonda.
=Lien=, henerinchta.
=Lierre=,----.
=Lieu=, _en quel lieu_? kanen.
=Lievre=, tahonta naguen.
=Ligne= _à pescher_, ontchirokk8a; _je pesche à la ligne_, atchiroch,
chatchiroth, hatchiroth.
=Liguer=, _se_, _il se sont ligués_, 8atondiechta.
=Limaçon=, ganonchisseré.
=Lime=, heranietta.
=Lime=, _je_, granick, chranick, haranick.
=Linge=, kagarinha.
=Liquide=, hônanah8en.
=Lis=, _je_, de8akiatoncherag8aritti, desaya etc, dehoyaton etc.
=Livre=, kahiatonchera.
=Livre=, _poids_, skatkoncherata.
=Livrer=, voyer _donner_.
=Loger=, _je loge la_, tônin 8agnonchiahien, sanonchiahien, hononchia.
=Loin=, hinon; _tres loin_, hinon gôna.
=Loisir=, _je n'ai pas le_, haguiodéché, sayodéche, hoyodéché.
=Long=, hous; _tu es long à faire_, chiodé tingui tcha chonniaha, _vel_
sachayen; _la longue_, _il fera la longue_, nhenheronniag8a; _tout du
long_, haktatiéha, _tout le long du bord_, haktatié.
=Longtemps=, honissé.
=Lorsque=, toqué; _pour lors_, togué.
=Lot=, _un_, kayakonk; _je fais les lots_, guiakonk, chiakonk, hayakonk.
=Louche=, _je_, kkakkarinhré, chkakkarinrhé, hakakka etc.
=Louche=, hagakkarinhré.
=Loue=, _je_, _je gage_, ongnenniasek, (_on me prete_) ekkariakch, (_et
je payerai_); hesenniasek (_on te prete_) enchkariak; onhenniasek (_on
lui prete_) enhakariak.
=Loüe=, _je_, _je donne des louanges_, dekerincharoiik, decherinsaronk,
dechagorin etc.
=Loup=, tahionni.
=Loutre=, sk8ayen.
=Lourd=, hoyadakchté.
=Louppe=, hôtzikkota.
=Luette=, _la_, ogoncta.
=Luisant=, teyostatek; _cela reluit_, deyoserennatek.
=Lumierre=, deyorhatek.
=Lune=, _la_, karakk8a sonrekha; _croissant de la lune_, asonte
dgioterakk8ichiahi; _plein de la lune_, dgioterakk8ichiahi; _decours de
la lune_, sagarakk8atton.
=Lunette=, hatkonchotchera hêgârha.
=Lutter=, _je lutte_, degatatienaonch, dechatatiena etc, dehatatiêna
etc.
=Luxurieux=, henhroncheranonh8é.
=Lui=, ahonrha; _elle_, ahonha.
=M=.