De reiziger, die Sierra-Leone bezoekt, kan niet nalaten getroffen
te worden door de sterke tegenstelling tusschen de beide oevers
der rivier.
De noordelijke oever is effen en vlak; kleine moerassige riviertjes
banen zich traag een weg door het lage land; hare uitmondingen schuilen
bijkans onzichtbaar tusschen het hoog geboomte; het Luipaardeneiland
is het eenige punt, dat een weinig uitsteekt en u eenigermate doet
vermoeden, dat ge hier eene groote ruime baai, meer dan twee mijlen
breed, voor u hebt. De kust is hier met zandbanken omzoomd, die de
nadering moeilijk maken, en den ingang van den stroom aanmerkelijk
vernauwen.
De zuidelijke oever daarentegen vormt een bijna bergachtig
schiereiland. De hoogste toppen van deze berggroep, die in
kaap Skilling uitloopt, bereiken eene hoogte van vijftien- tot
achttienhonderd el; bij helder weder zijn zij op een afstand van
vijftien of zestien mijlen zichtbaar. Meermalen zijn deze toppen
in wolken gehuld. De kust is steil en vol inhammen en baaien. Vóór
kaap Skilling, verrijzen de Bananeneilanden uit zee, en sluiten den
horizon naar het zuiden af. De rijk geschakeerde, afgebroken kustlijn
is omgeven met een gordel van blank schuim, door de hevige branding
veroorzaakt.
Dank zij den vuurtoren, kunnen de schepen, zoowel bij nacht als bij
dag, in alle veiligheid, de haven van Sierra-Leone binnenloopen. De
oostersche bouwstijl van dezen toren, die aan de moorsche marabouts
herinnert, doet een uitnemend effect te midden van dit fraaie
landschap. De schoone bergachtige omgeving, het prettig, feestelijk
voorkomen der stad--ze zouden u niet doen vermoeden, dat ge u op
eene plek bevindt, die, en niet zonder goede reden, den naam heeft
van een der ongezondste oorden van de gansche wereld te zijn.
Weldra zijn wij den vuurtoren voorbij; langs de berghellingen en op
de kruinen is het eene opeenvolging van smaakvolle, lachende villas,
soms half in het lommer verscholen.
Freetown, de hoofdstad der kolonie, ligt aan een inham, die vroeger den
naam droeg van de Franschen-baai. De houthakkers zijn hier zoo ijverig
aan den arbeid geweest, dat de bergen, die veertig jaar geleden van den
voet tot den top met bosch waren bedekt, tegenwoordig kaal zijn; ter
nauwernood vindt ge nog enkele groepen boomen in de smalle valleien,
die zich tusschen deze bergen slingeren. Hier en daar zijn ook op
de toppen nog enkele boomen staande gebleven, wanneer de eigenaar
der villa ze niet wilde laten omhakken. De witte muren dier villas
vormen eene scherpe tegenstelling met de donkerkleurige hutten der
vrijgelatenen en van de Kroumanen, die te Sierra-Leone komen, om zich
te verhuren op de schepen, die langs de kust handel drijven.
Nauwelijks is het anker gevallen, of het schip wordt aan alle zijden
door schuiten omringd; de inlanders hebben nauwelijks zoo lang geduld,
tot de gezondheids-commissie haar onderzoek heeft geëindigd. Het is
inderdaad opmerkelijk, de kalmte te zien, waarmede die commissie hare
taak verricht. Toch schijnt ze wel een overtollig artikel van weelde in
deze afrikaansche hoofdstad, waar de kiemen der doodelijkste ziekten
zich eensklaps, zonder eenige aanleiding van buiten, ontwikkelen. De
stad ligt juist aan de grens van het gebied der passaatwinden, en
is dus blootgesteld aan de periodieke windstilte, die de verandering
der windstreek voorafgaat en volgt, en die voor de ontwikkeling der
geduchtste epidemiën zoo bij uitnemendheid gunstig is.
Nauwelijks is van wal het teeken gegeven, dat het vrije verkeer
met het schip geoorloofd is, of de wonderlijk gemengde bevolking der
schuiten klautert aan alle zijden aan boord; verwonder u niet, zoo ge,
naar uwe hut afdalende, die ingenomen vindt door eene dikke negerin:
het is de waschvrouw, die u hare diensten komt aanbieden.
Meen echter niet, dat deze zwarte schepsels in het minst gelijken op
de sierlijke, bevallige dochters der Antillen: deze negerinnen geven
u niets te aanschouwen dan zeer ongelukkige, mislukte nabootsingen van
gindsche origineelen. De bonte doek past slecht op die ronde hoofden,
waar de dikste wol de plaats vervangt van het golvende en zorgvuldig
opgemaakte hair der mulattinnen. Niettemin hebben zij zelfs den
wijden japon en de crinoline of queue van hare west-indische zusters
overgenomen. Maar, o hemel! welke japonnen en welke crinolines! Onder
dien smakeloozen toestel komen groote, lompe voeten te voorschijn;
en de groote geelachtige zweetdroppels, die langs de vooruitstekende
wangbeenderen der waschvrouw biggelen, bewijzen overtuigend, dat de
natuur haar bestemd heeft om een kostuum te dragen, dat beter met
haar ras en haar klimaat overeenstemt.
De hofmeesters en bedienden der handelshuizen, die doorgaans de gewone
leveranciën op zich nemen, verschijnen met hun opschrijfboekje in
de hand, en met het bezige voorkomen van lieden, die zich niet voor
eene kleinigheid willen verplaatsen of vermoeien. De verstandige
kapitein doet wel, indien hij zich niet met deze al te ongeduldige
lieden inlaat; straks verschijnen de Kroumanen, met hun eerlijk
gezicht en hun zwaren, eenigszins slependen gang. Zij zijn bereid,
hunne diensten te verhuren, hetzij per dag, hetzij voor een maand,
voor een jaar, of ook wel voor eene bepaalde corvée; zij zijn de
naïeve, breedgeschouderde, krachtige zonen der kust van Krou. Hunne
certificaten zijn zorgvuldig opgevouwen en in een punt van een doek
geknoopt; de beschaafdsten hebben een doos, waarin het kostbaar
dokument wordt bewaard: dat is hun paspoort, dat zij u toonen als
bewijs van hun goed gedrag en hunne bekwaamheid.
Na ons een weg te hebben gebaand door kisten en balen en wagens, komen
wij aan eene geplaveide glooiing, die midden in de hoofdstraat uitkomt,
welke ter wederzijde door fraaie en regelmatige huizen is omzoomd. Van
binnen zijn die huizen van overdekte galerijen voorzien. Het schuin
afloopende, met balken gedekte dak bewijst dat men er op bedacht
is geweest, maatregelen te nemen tegen de geweldige regenvloeden,
die gedurende negen maanden van het jaar dezen grond doorweeken;
eenige gemetselde riolen geven aan het water gelegenheid naar zee
af te vloeien, zonder de straten, die niet geplaveid zijn, in poelen
te herscheppen.
Het gouvernementshôtel, midden in het oude fort gelegen, beheerscht de
stad en verrijst vlak tegenover de landingsplaats; eenige dwergachtige
boomen bieden hun, die zich te voet naar het hôtel moeten begeven,
een sobere schaduw. Zijne Excellencie drijft de beleefdheid zoo
ver, dat hij zijn rijtuig ter beschikking stelt van de aanzienlijke
vreemdelingen, die hem komen bezoeken; hij bespaart hun zoodoende
den vermoeienden tocht langs dezen steilen weg. Men moet inderdaad
stevige beenen en uitmuntende longen hebben, om naar de kazernen
omhoog te klauteren: ruim en luchtig gebouwd, verheffen zij zich op
den top van een steilen heuvel, driehonderd-zestig voet boven de zee;
zij beheerschen de gansche stad, waarvan zij tevens het fraaiste
sieraad zijn. Het panorama, dat zich hier voor onze blikken ontrolt,
en het vriendelijk onthaal, dat wij hier vinden, stellen ons schadeloos
voor de inspanning van dezen tocht. De officieren wonen te midden der
soldaten. Een schermzaal, een billardzaal, een leeszaal--ge vindt hier
alles bijeen, wat maar eenigszins strekken kan om de ontberingen en
ellenden te verzoeten van eene ballingschap, die dikwijls nog verzwaard
wordt door de martelingen der kwaadaardige koorts. De eetzaal is zeer
fraai. De officieren houden hier hun mess, met al de traditioneele
weelde, waaraan men bij de engelsche regimenten gewoon geraakt is.
In de voorsteden, rondom de eigenlijke stad verspreid, wonen de
vrijgelaten slaven; hunne vierkante hutten zijn uit losse steenen
opgetrokken, en bestaan uit eene enkele benedenverdieping; een eerste
verdieping is uiterst zeldzaam. Het dak is belegd met eene dikke laag
droog gras; een kleine tuin, door een hekwerk of eene haag afgesloten,
omringt de nederige woning. Onder een soort van afdak huist het
gevogelte en de zwijnen, die de eenige huisdieren dezer negers zijn.
In den tuin worden ettelijke groenten en vruchten gekweekt; met
genoegen herkende ik daaronder den broodboom, die zijne breede
uitgetande bladeren boven de omrastering ontplooit. Hij heeft in zijn
nieuw vaderland geen enkele van zijne goede hoedanigheden verloren:
zijn gebladerte is nog altijd even fraai groen; zijne goudkleurige
vruchten schitteren zoo vroolijk in de zon, dat ze u onwillekeurig
tot plukken uitnoodigen. Iets verder ziet gij den mangoboom, even
als de broodboom een geschenk der Europeanen aan Afrika. Ook de
mangoboom is hier geheel inheemsch geworden; zijne rijk gekleurde
trossen verliezen zich in het dichte gebladerte, onder welks lommer
ge onbevreesd de felste zonnestralen tarten kunt.
Neem u in acht, dat ge u niet op eenigerlei wijze het ongenoegen op
den hals haalt van de zwarte burgers dezer stad: de vrijheid, die men
hun geschonken heeft, is hun naar het hoofd geslagen; en al bestond
uwe schuld alleen in hunne verbeelding, toch zouden zij u aanstonds
bij den rechter verklagen. En meen ook niet, dat uwe hoedanigheid
van vreemdeling u in deze van eenig nut zou kunnen zijn; de jury
bestaat uit vrijgelatenen; allen zijn door dezelfde gevoelens van
naijver en wangunst en verborgen haat bezield. Hoe rechtvaardig uwe
zaak, hoe bekwaam uw advokaat ook mocht zijn, ze zouden u onfeilbaar
veroordeelen, omdat gij een blanke zijt. Dat zij den grond, waarop
zij wonen, de welvaart, die zij genieten, de vrijheid zelve, waarvan
zij zoo schromelijk misbruik maken, uitsluitend aan de Europeanen te
danken hebben,--daaraan denken zij natuurlijk geen oogenblik.
In vroeger tijd, toen er nog paarden waren te Sierra-Leone, toen
Hamburg nog eene vrije stad was, fier op haar bondgenootschap
met Frankrijk, in dien tijd dongen hare rijkste en voornaamste
kooplieden naar de eer, om onze vlag voor hunne woning te mogen doen
wapperen, ten teeken dat zij den rang hadden van consulaire agenten
van Frankrijk. Toen ook vonden wij steeds bij deze kooplieden
de onbekrompenste en voorkomendste gastvrijheid, waarvan ik de
aangenaamste herinneringen heb behouden.
De wegen, die Sierra-Leone met de omliggende dorpen verbinden,
loopen in slingeringen langs de hellingen der bergen, en leveren
voor den toerist de aangenaamste afwisseling van schilderachtige
vergezichten op.
Vreemdelingen, die zich een denkbeeld willen maken van den
overstelpenden rijkdom der tropische natuur, moeten niet verzuimen eene
wandeling te maken naar het dorp der Missiën, in Regent-Valley gelegen.
Hier zijn de tuinen vol van de schoonste bloemen: geraniums, rozen en
duizende anderen wedijveren als om strijd in het ten toon spreiden
der schitterendste kleurenpracht, nog te meer uitkomende door het
met kunstige hand smaakvol aangebrachte groen. Nevens de schrale
bamboesstengels, heen en weder golvende met alle winden, en onder het
wiegelen een eigenaardig geluid makende, dat bijna op kermen gelijkt;
nevens de slanke bamboes ziet ge het dichte, massieve gebladerte van
den banaanboom, wiens zware hangende trossen den stam doen buigen;
terwijl de palmboom, hoog in de lucht, zijn bladerkroon uitspreidt
over de gouden vruchten, die zijn ranken stam versieren.
De achtergrond van deze schoone schilderij wordt gevormd door een
achttienhonderd voet hoogen kegel, het Suikerbrood genaamd; een
prachtige waterval verbreekt alleen met zijn ruischend geklater de
diepe ernstige stilte van deze rustige plek, zoo uitnemend voor studie
en overpeinzing geschikt.
Een andere weg, naar het westen gericht, loopt even als de zooeven
genoemde, om en langs de bergen heen, en voert naar den signaaltoren,
van waar men een heerlijk uitzicht heeft over de eindelooze zee, die
zich verre, verre, tot aan den schemerenden horizon uitstrekt. Van
deze hoogte gezien, schijnen de sterkste golven nauwelijks het vlak
des waters te doen rimpelen, en de grootste schepen zijn niet meer
dan notedoppen, waarmede een kind aan den vijverrand speelt.